 |
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89290] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pr. Missae sunt epistolae ex regis nomine per veredarios qui per omnes provincias discurrentes veteres litteras novis nuntiis praevenirent. Verba ista scripta sunt Esther 8 cap.; et satis spiritualiter intellecta competunt proposito nostro. Et ut melius videamus sensum spiritualem, primo videamus litteralem. Narrat haec historia ad literam, quomodo a rege Assuero per falsam suggestionem Aman proditoris lata fuit sententia condemnationis et interfectionis totius populi Judaici in regno suo existentis. Jam sententia erat lata, jam erat anulo regis obsignata, jam per nuncios publicata, jam dies erat assignata: non restabat nisi quod interficerentur. Sed sicut narrat eadem historia, per reginam Esther fuit revocata: scilicet per ejus intercessionem, per virgae aureae extensionem et osculum summitatis ejusdem. Nec solum sententia fuit revocata; imo ipsa revocatio per veredarios ad hoc specialiter missos fuit revocata: hoc est quod dicitur in verbis propositis. Missae sunt epistolae et cetera. Sicut dicitur 1 Corinth. 10: omnia contingebant illis in figura. Veritas autem respondens huic figurae haec est: per peccatum enim primorum parentum per falsam suggestionem Aman proditoris perpetratam a rege Assuero, scilicet Deo, sententia damnationis totius generis fuit lata. Genes. 2: quacumque die comederis ex eo morte morieris. Quod dictum est Adae non solum pro se, sed pro sua tota posteritate. Et dicit: quacumque die comederis, morte morieris: innuens triplicem mortem: nam ipsa comestio fuit mortifera. Statim ergo cum comedit lignum vetitum, mortuus fuit spiritualiter, sed habuit necessitatem moriendi corporaliter, et quantum est de se, aeternaliter. Jam ergo sententia erat lata, jam erat in sacra Scriptura obsignata, Genes. 2. Jam erat per nuncios, scilicet prophetas, promulgata. Jam dies erat assignata. Statim enim cum moriebamur ad Inferos descendebamus. Sed per Esther reginam, idest virginem beatam, fuit revocata, per ejus scilicet intercessionem, per virgae aureae extensionem, et osculum summitatis ejusdem. De hoc habetur Esther 8: ubi dicitur, quod placuit Esther regina in oculis regis, et extendit contra eam virgam auream quae accedens osculata est summitatem virgae. Et dixit ei rex, quid vis Esther et quae est petitio tua? Etsi dimidiam partem regni mei petieris, impetrabis. Quae respondit: si inveni gratiam in oculis tuis et placet tibi, dona mihi animam meam pro qua rogo et populum meum pro quo obsecro. Traditi enim sumus ut conteramur et jugulemur et pereamus per peccatum originale contractum et per peccata nostra actualia superaddita. Traditi enim eramus ut jugularemur, in corpore periremus et in anima contereremur: idest simul tereremur in utroque, ut jugularemur corporaliter, periremus spiritualiter. Contereremur: idest continue tereremur aeternaliter. Sed Esther regina, idest virgo beata, placuit in oculis regis ad restaurationem generis humani; invenitque gratiam coram eo non solum pro se, sed pro toto humano genere; extenditque rex virgam auream. Ista virga aurea secundum Glossam, fuit crux sive passio dominica, quae tota fuit aurea, idest charitativa. Nihil enim fuit maculae in ipso Christo contractum, nec passibilitas contracta est nec originale contractum. Nihil fuit in ipso actu, quia nec veniale nec mortale; imo pure pro salute generis humani passus fuit. Nullius sancti, cujuscumque fuerit conditionis, passio fuit tota aurea; quia in omnibus fuit passibilitas contracta per originale contractum, et aliquod peccatum actu, saltem veniale. Hanc virgam auream dominus Deus pater nobis extendit, quando ex charitate maxima quam ad nos habebat, filium suum passioni exposuit. Summitatem ejus virgae virgo beata tetigit, quando filium Dei in utero concepit, et postmodum peperit; et sic dimidiam partem regni Dei impetravit, ut ipsa sit regina misericordiae, cujus filius est rex justitiae. Sic etiam sententia nostrae damnationis revocata fuit. Et per veredarios, idest apostolos, ad hoc specialiter missos, revocatio fuit promulgata: hoc est quod dicitur in verbis propositis. Missae sunt epistolae ex regis nomine, idest auctoritate, per veredarios, idest apostolos, qui per omnes provincias discurrentes (Glossa) per praedicatores summi regis cursores, veteres literas, scilicet damnationis nostrae, novis nuntiis, scilicet apostolis, praevenirent. In verbis istis notantur tria, secundum tria cuilibet missioni solenni necessaria. Quaelibet enim missio solennis requirit in mittente auctoritatem, in misso celerem adimpletionem, in eo cui fit missio utilitatem. In verbis autem propositis notantur ista tria. In mittente auctoritas, cum dicitur: missae sunt epistolae ex regis nomine. In misso adimplendi celeritas, cum dicitur: per veredarios per omnes provincias discurrentes. In illis in quibus facta est missio, utilitas, cum sequitur, ut veteres litteras novis praevenirent nuntiis. Primo ergo notatur, cum dicitur: missae sunt epistolae ex regis nomine. Iste rex Assuerus significat Christum; interpretatur enim atrium sive beatitudo. Christus vero est atrium bonorum qui sunt in statu viae. Beatitudo quantum ad illos qui sunt in statu patriae. De utroque dicitur in Psalm. 83: beati qui habitant in domo tua domine et cetera. Et paulo post, melior est dies una in atriis tuis super millia. Ipse est rex regum et dominus dominantium, 1 ad Timoth. 6. Excellit enim omnes alios reges: in Psalm. 88: ego primogenitum ponam illum, excelsum prae regibus terrae. Excellit autem omnes alios reges, primo in naturalibus et institutione, regiae majestatis dignitate: fuit enim rex quando natus est ex Deo patre aeternaliter, et rex antequam natus ex virgine temporaliter. Ideo sapienter quaerebant illum magi, Matth. 2: ubi est qui natus est rex Judaeorum? Non dicunt ubi est, sed ubi est qui natus est rex. Rex enim Franciae natus est, sed non est natus rex. Christus autem fuit rex in ipsa nativitate; imo antequam nasceretur ex virgine, Psalm. 73: Deus autem rex noster ante saecula. Secundo excellit eos in aliorum institutione: ipse enim omnes alios reges instituit: quod nullus alius potest. Rex enim Franciae non instituit regem Angliae. Prov. 8: per me reges regnant. Unde omnes reges alii sunt ejus servi et tributarii. Psal. 71: omnes reges servient ei, idest servire debent. Vel, ut sit distributio accommoda, quod quotquot servient ei erunt reges; quia ei servire regnare est, secundum Gregorium in Glossa super illud, Paulus servus Jesu Christi etc. ad Rom. 1. Tertio excellit eos in regni sui aeternitate sive aeterna duratione; caret enim principio et fine, Psalm. 144: regnum tuum regnum omnium saeculorum. Daniel. 7: potestas ejus potestas aeterna quae non auferetur et regnum ejus quod non corrumpetur. Omnia aliorum regna sunt temporalia et corruptibilia, ac per hoc momentanea. Eccl. 1: hodie est rex et cras morietur: unde reges mundi sunt quorum regnum non durat forte nisi per unum diem, et postea sunt similis vel forte deterioris conditionis. Quarto excellit in regni sui liberali et totali distributione. Omnibus enim illis qui sunt de regno suo liberaliter totum regnum suum distribuit, quod nullus alius rex. Luc. 22: ego dispono vobis, sicut disposuit mihi pater meus regnum. Non dicit partem regni, sed regnum. Legitur 1 Mach. 1, quod Alexander cum moreretur vocavit pueros suos cum quibus nutritus fuerat a pueritia sua, et divisit illis regnum suum. Aliter est enim de regno Dei et mundi. Videre enim regnum mundi non est habere. Matth. 4, ostendit illi omnia regna mundi et dixit ei, haec omnia tibi dabo: non dicit tibi do. Sed videre regnum Dei est habere juxta illud: Sapient. 10, justum deduxit dominus per vias rectas et ostendit illi regnum Dei, idest dedit. Scitis autem quod eadem res simul et semel et tota a pluribus, imo ab omnibus, potest videri. Rex igitur Assuerus est Christus, ex cujus nomine, idest auctoritate epistolae illae missae sunt. Ille enim facit, cujus auctoritate fit. Apostoli vero auctoritate Christi istas epistolas scripserunt et miserunt: et ideo possunt dici a Christo missae. Ecce ergo primum: scilicet in mittente auctoritas: quae significata est Paralip. 30; ubi dicitur quod Ezechias rex misit nuncios ad omnem Israel et Judam; et scripsit epistolas ad Ephraim et Manassem, ut venirent in domum domini in Jerusalem et facerent phase domino Deo suo. Rex ecce Christus qui misit nuncios, idest apostolos, et scripsit epistolas, scilicet canonicas. Secundo notatur in verbis propositis in Missis adimplendi celeritas, cum dicitur: per veredarios et cetera. Isti veredarii sunt apostoli, idest veredarius est auriga vel nuntius in rheda portatus. Est autem rheda genus vehiculi quatuor rotarum, et dicitur rheda a redeo redis, eo quod talis currus agilis est ad eundum et redeundum. Istud vehiculum per quod portamur in caelis est sacra Scriptura generaliter, vel doctrina apostolica specialiter. Quatuor rotae sacrae Scripturae sunt quatuor modi exponendi sacram Scripturam: scilicet historicus, tropologicus, allegoricus, anagogicus. Quatuor rotae doctrinae apostolicae sunt quatuor de quibus principaliter in eorum epistolis agitur. Prima rota est contemptus mundanae prosperitatis, de qua principaliter agitur in canonica Jacobi. Docet enim contemnere quatuor ad mundanam prosperitatem pertinentia: scilicet mundanam sapientiam in 1 cap., ubi docet gaudendum in tribulatione. Omne gaudium existimate fratres etc. et gloriari in humilitate, glorietur frater humilis et cetera. Saecularem pompam in 2 cap. ubi reprobat acceptionem personarum. Popularem famam in 3 cap. ubi reprobat appetentes magisterium. Nolite plures magistri fieri fratres mei. Temporalem affluentiam in 4 et 5 cap. Secunda rota est sustinentia adversitatis, de qua agit principaliter Petrus: scribit enim proselytis qui erant dispersi et pro Christi fide patiebantur; et ideo scribit eis consolando et informando in sustinentia adversitatis: unde statim in principio epistolae, modicum si oportet nunc contristari et cetera. Tertia rota est amor fraternae et divinae charitatis, de qua principaliter agitur in epistolis Joannis, 1 Joan. 4: charissimi diligamus invicem, quia caritas ex Deo est. Quarta est fuga carnalis voluptatis, de qua principaliter agitur in canonica Judae: unde ibi dicitur, odientes eam quae carnalis est maculatam tunicam. De istis quatuor rotis dicitur Ezechiel. 1: spiritus vitae erat in rotis. Veredarii ergo sunt nuntii in vehiculo quatuor rotarum portati. Isti autem sunt apostoli qui per omnes provincias discurrerunt, quia ubique in nomine Christi annunciaverunt. Psalm. 18: in omnem terram exivit sonus eorum. Quod satis figuratum fuit 2 Paralipomenon 30, ubi dicitur, quod perrexerunt cursores cum epistolis ex imperio regis et principum ad universum Israel et Judam praedicantes filiis Israel. Revertimini ad dominum Deum Abraham, Isaac et Jacob; et parum post: pergebant cursores velociter de civitate in civitatem ad omnem Ephraim et Manassem, illis irridentibus et subsannantibus. Tertio notatur in illis quibus facta est missio utilitas, cum dicitur: qui veteres literas novis nuntiis praevenirent. Istae veteres litterae erant literae nostrae damnationis. Istae sunt litterae sive epistolae Uriae, de quo loquitur 2 regum 11, quod portavit literas mortis suae. Literas mortis suae portant viri literati qui sciunt et docent et non faciunt. Istae sunt literae sine sigillo, idest scientia sine vita; et ideo non creditur eis. Vel literae istae veteres sunt peccata ad veterem hominem pertinentia. Istae literae in peccatoribus sunt scriptae, Jerem. 7: peccatum Juda scriptum est stilo ferreo, ungue adamantino exaratum: sed per doctrinam apostolorum sunt praeventae et revocatae. Et nota quod per praedicationem et doctrinam apostolorum, istae literae in aliquibus sunt praeventae, scilicet in innocentibus; in aliquibus irritae factae, scilicet in poenitentibus; in aliquibus correctae, scilicet in proficientibus; in aliquibus totaliter deletae, scilicet in pervenientibus: et hoc totum per doctrinam istorum apostolorum. Ipsi enim docent innocentiam servare, de peccatis poenitere, de bono in melius proficere, et sic ad caeleste praemium pervenire. De primo dicitur hic, veteres literas novis nuntiis praevenirent: veteres literas novis nuntiis praevenire est, se a peccatis praeservare et innocentiam baptismalem servare. De 2 et 3 dicitur Esther 8, quod oravit Esther regem, ut malitiam Aman Agagitae et machinationes pessimas quas cogitaverat contra Judaeos, juberet irritas fieri; et novis epistolis veteres litterae Aman insidiatoris et hostis Judaeorum, quas per cunctas regis provincias praeire praeceperat, corrigerentur: et sicut patet ex textu, quod ipsa petiit impetravit. Corrigebantur autem hae literae in proficientibus: correctio enim est veterum literarum deletio et novarum superscriptio: ita correctio spiritualis est veterum peccatorum deletio, et novarum litterarum, scilicet gratiarum, virtutum, donorum et bonorum operum superscriptio: in pervenientibus autem erunt totaliter deletae, et quantum ad culpam, et quantum ad poenam, imo et peccata occasionaliter erunt eis in gloriam, 2 ad Corinth. 3: quod si ministratio mortis litteris deformatae in lapidibus fuit in gloria. Literae istae sunt peccata, quibus anima deformata est; quae sunt ministratio mortis causaliter, sed erunt in gloriam bonis occasionaliter; non occasione data, sed accepta, secundum quod dicit apostolus ad Rom. 8: diligentibus Deum omnia cooperantur et cetera. Et alibi, ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia. His visis patet quis sit auctor hujus libri. Auctor enim principalis est rex Assuerus, scilicet Christus, cujus auctoritate epistolae et scriptae et missae sunt. Auctores secundarii sunt veredarii, idest apostoli. Materia hujus libri est contemptus mundanae prosperitatis. In canonica Jacobi, sustinentia adversitatis: in canonica Petri, amor supernae et divinae charitatis: in canonica Joannis fuga carnalis voluptatis: in canonica Judae deletio veterum literarum, idest peccatorum, et superscriptio novarum, scilicet gratiarum, virtutum, donorum, bonorum operum. Modus agendi attenditur in divisione et ordine epistolarum et capitulorum. Tamen sciendum est quod modus procedendi aliquando est exemplaris, aliquando est comminativus, aliquando promissorius. Exemplaris est, ut magis moveat ad operationem boni: magis enim movent exempla quam verba: unde dicit Bernardus: efficacius loquitur vox operis quam sermonis. Unde in sacra Scriptura, non solum verba, sed et facta significant. Comminativus, ut incutiat timorem supplicii. Promissorius vero, ut alliciat ad amorem regni. Titulus est, incipiunt epistolae canonicae, idest regulares. Liber autem iste dividitur in quatuor partes secundum numerum auctorum, vel in partes septem secundum numerum epistolarum.
|
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89291] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 1 cap. 1 Jacobus Dei et domini et cetera. Haec epistola dividitur principaliter in duas partes: scilicet in salutationem et instructionem. Secunda pars, ibi: omne et cetera. In salutatione primo describitur persona salutantis. Secundo, salutatae: duodecim tribubus. Tertio, necessitas salutandi: quae sunt in dispersione. Quarto, forma salutationis, salutem. Dicit ergo, Jacobus. Glossa, celebris persona. Ideo nomen suum praeponit, quia nomen erat celebre: nam sicut dicit Glossa: iste Jacobus cognominatus est justus, et fuit filius Mariae sororis matris domini, post passionem domini Jerosolymorum ordinatus episcopus: qui, sicut dicit Hegesippus, ex utero matris sanctus fuit. Vinum et siceram non bibit: carnem nullam comedit: solus ante templum ingrediebatur, et flexis genibus pro populo orabat, intantum ut genua ejus camelorum duritiam traxisse crederentur. Dei, scilicet patris domini nostri Jesu Christi. Ipse enim est dominus creationis, Jesus, salvans in praesenti per gratiam, et gloriam in futuro. Christus enim interpretatur unctus. In his vero duabus personis spiritus sanctus intelligitur tamquam nexus et amor amborum. Vel dicit, Dei, quo ad divinitatem: domini nostri Jesu Christi, quantum ad humanitatem. Christus enim secundum humanitatem habet dominium creatum super omnem creaturam, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, caelestium, terrestrium, et Infernorum. Servus, Glossa, officium celebre. Nam servire Deo, regnare est, ut dicit Gregorius. Duodecim tribubus, Glossa, intellige non omnibus, sed quibusdam de omnibus, scilicet electis. Quae sunt in dispersione, de qua actuum 8. Facta est in illa die magna persecutio in Ecclesia, quae erat Jerosolymis, et dispersi sunt per regiones Judaeae et Samariae. Istis scripsit Jacobus ad consolationem, ut non dispergerentur mente, sicut dispersi erant corpore: sed potius mente congregarentur. Salutem, in praesenti, gratiae; in futuro, gloriae. Omne gaudium et cetera. Hic est secunda pars, in qua ponit exhortationem sive instructionem. Et primo informat in patientia tribulationum. Secundo, in sanctitate operum, 2 cap. Tertio in expectatione praemiorum cap. 5, post principium, patientes et cetera. Vel sic. Primo eos hortatur ad bonum. Secundo, dehortatur eos a malo, in tribus sequentibus capitulis. Tertio docet remedia contra malum, 5 cap. in principio. Primo ergo eos hortatur ad bonum, scilicet ad patientiam tribulationum. Et primo docet qualiter se habeant in tentationibus exterioribus. Secundo qualiter in interioribus nemo cum tentatur et cetera. Tertio ad utriusque notitiam habendam monet libenter verbum Dei audiri sit autem omnis homo velox et cetera. In prima parte ponitur exhortatio ad patientiam. Ubi primo docet patientiae fructum. Secundo radicem, si quis autem vestrum indiget. Tertio modum, glorietur frater humilis. Quarto praemium, beatus vir qui suffert et cetera. In prima parte, primo ponitur exhortatio. Secundo exhortationis ratio, scientes quod probatio. Dicit ergo, omne gaudium, idest perfectum gaudium bonorum, quod est in bonitate conscientiae, in spe gloriae est perfectum, quia tristitia est eis materia gaudii, imo eis tristitia vertetur in gaudium. Joann. 16: tristitia vestra vertetur in gaudium. E contrario, gaudium malorum imperfectum est, quia materia est tristitiae, imo vertetur eis in tristitiam, Job 21: gaudent ad sonitum organi, ducunt in bonis dies suos, in puncto ad Infernum descendunt. Ne indignemini, si mali florent: si vos patimini, incrementa existimate vobis provenire, fratres, mei, quasi eamdem habituri haereditatem. Vocat autem eos fratres, ut eos magis alliciat ad mutuam dilectionem. Dicitur enim frater, quasi ferens alterum. Cum in tentationes varias, maxime exteriores: nam, ut dicit Glossa una, perfectis loquitur de extrinsecis tentationibus. Has enim aliquando optant sancti. Psal. 25: proba me, domine, et tenta me. Alia tamen Glossa exponit de utraque: unde dicit, a persecutore vel a concupiscentia, quae varie tentant. Sed cum tentatio interior non sit sine peccato, quomodo in ea est gaudendum? Responsio. Non in ipsa secundum se, sed inquantum ei resistendo est materia exercendae virtutis, et causa reprimendi superbiam. Incideritis. Glossa, ex alto fidei vestrae. Sed contra, de tali casu non est gaudendum. Responsio. Casus iste est intelligendus secundum opinionem persecutorum, qui credebant eos avertere a fide, persecutionibus. Scientes quod probatio fidei et cetera. Hic ponitur exhortationis ratio, quare scilicet habenda est patientia in tentationibus: et est una declaratio virtutis, alia perfectio operis, patientia autem opus perfectum. Dicit ergo, scientes, quod probatio fidei vestrae, idest tribulatio fidem vestram probans, patientiam operatur, idest declarat, vel exercitat. Contra. Rom. 5: patientiam tribulatio operatur, patientia vero probationem: non ergo probatio patientiam. Responsio. Probatio operatur patientiam, ostendendo; sed patientia probationem efficiendo, patientia autem opus perfectum habet, quia stabile et firmum. Illud enim dicitur haberi, quod firmiter habetur, quia habitus est difficile mobilis. Unde et in ipsa dicitur haberi firma possessio animarum. Lucae 21: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Vel opus perfectum, idest opus privilegiatum, scilicet opus martyrii, aureola dignum. Ut sitis, existimate, inquam, ut per opus patientiae, sitis perfecti, ad sustinendam tribulationum diuturnitatem, et integri, ad sustinendam earum gravitatem, in nullo deficientes, ad sustinendam earum omnimodam diversitatem. Vel perfecti, in agendo: integri, in patiendo: in nullo deficientes, in perseverando. Si quis autem vestrum et cetera. Hic ostendit perfectae patientiae radicem, scilicet sapientiam divinitus infusam; quia qui patiens est multa gubernatur sapientia. Prov. 14. Unde monet petere sapientiam ad acquirendam patientiam. Et primo dat fiduciam impetrandi. Secundo docet modum petendi, postulet autem in fide. Tertio ostendit rationem modi, qui enim haesitat. Dicit ergo, si quis autem vestrum indiget sapientia, idest sapida scientia ad condiendam amaritudinem tribulationum, vel ad degustandum praedictae patientiae fructum, postulet a Deo, a quo est omnis sapientia, Eccl. 1, qui potest dare, quia omnipotens est; et scit, quia omnisciens; et vult dare, quia misericors est. Qui dat, idest paratus est dare, omnibus, sine personarum acceptione. Glossa, pie petentibus. Affluenter, non parce, unde dicitur effundere. Ille qui effundit, totum dat, nihil sibi retinet. Joel 2, effundam de spiritu meo super omnem carnem. Et non improperat. Unde dat liberaliter. Unde ostendit ibi optimas conditiones a parte dantis. Dat enim liberaliter, non vendit sicut multi: dat generaliter, non uni, sed omnibus: dat abundanter, non parce: unde affluenter, curialiter, quia non improperat. Psal. 44, aperis tu manum tuam, et imples omne animal benedictione. Augustinus: erubescat humana pigritia: plus paratus est Deus dare, quam nos accipere. Postulet autem in fide nihil et cetera. Hic docet modum petendi. Postulet autem in fide, idest in fideli nominis Christi confessione, sicut petit Ecclesia. Per dominum nostrum Jesum Christum. In Joanne 16, amen dico vobis, si quid petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis. Vel in fide, idest in fiducia obtinendi illud quod petit. Nihil haesitans, idest de impetratione non diffidens. Matth. 21, si habueritis fidem, et non haesitaveritis etc., non solum de ficulnea facietis, sed et si monti huic dixeritis, tollere et jactare in mare, fiet. Qui enim haesitat. Hic ponit rationem modi. Et primo, rationem. Secundo infert conclusionem, non ergo. Tertio, subdit conclusionis manifestationem, vir duplex animo. Qui enim haesitat, idest dubitat vel diffidit de impetrandis ad salutem necessariis, similis est fluctui maris, qui a vento movetur, a loco scilicet suo, et circumfertur, in locis alienis. Sic homo dubius in fide, a vento tentationis movetur a statu fidei, et circumfertur varietate errorum. Vel movetur et circumfertur a tentatione in tentationem. Job 24, levis est super faciem aquae. Glossa: qui conscientia peccati pressus dubitat de praemiis caelestibus, superveniente vento tentationum facile deserit fidei statum, et secundum tentatoris voluntatem distrahitur ad errorem. Non ergo existimet homo ille. Glossa, carnalis: unde homo ille, hic sonat in vitium. Quod accipiat aliquid. Glossa, vel hic vel in futuro. A domino, ex meritis suis. Et nota quod dicit aliquid, scilicet magnum. Spiritualia enim sunt quid magnum, non temporalia; unde et peccatoribus communicantur. Et certe merito haesitans non impetrat, quia vir duplex animo. Glossa. Duplex est qui genu ad precem flectit, et mordente conscientia de impetratione diffidit. Duplex est, qui vult gaudere in saeculo, et gaudere cum Deo. Duplex est qui de bonis quae agit, non Deum, sed favorem quaerit. Vel duplex, non unicus, sed ad hoc et ad illud inclinatus. Vel duplex, qui aliud interius, aliud agit exterius, Eccl. 2. Vae duplici corde, et homini ingredienti duabus viis. Inconstans est, qui fluctuat inter confidentiam et diffidentiam. Glossa, facile adversis terretur, prosperis irritatur, ut a veritate divertat. In omnibus viis suis, sive sit dextera prosperitatis, sive sinistra adversitatis. Et dicit, suis, non Dei. Viae enim hominis, sunt peccata: viae autem domini, opera bona. Glorietur autem frater humilis et cetera. Hic ostendit perfectae patientiae modum, docens in tribulationibus esse gloriandum. Et primo ostendit in quo gloriandum pauperibus. Secundo, in quo divitibus dives. Tertio subdit causam quia sicut flos. Quarto, explanat et adaptat eam exortus est enim sol. Dicit ergo, glorietur: non tantum gaudeat in se interius, sed etiam glorietur exterius apud alios. Frater humilis, idest oppressus et dejectus, et ita humiliatus, in sua exaltatione, scilicet ventura post humiliationem; quia qui se humiliat exaltabitur, Lucae 18. Dives autem, idest divitiarum amator, non solum possessor, in humilitate sua, ventura scilicet post divitias: et hoc modo est ironia secundum Glossam, quasi: non est in hujusmodi gloriandum. Vel in humilitate sua, in sublimitate et gloria, quae est causa humiliationis et dejectionis. Vel in humilitate, scilicet in obsequio humilitatis exhibendo pauperibus, quoniam sicut flos foeni transibit. Intellige, gloria mundi, transibit, idest velociter ultra ibit, et penitus non revertetur. Psal. 48: cum interierit non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus, exortus est enim sol, prosequitur parabolam, cum ardore, sicut fit tempore aestivo contra meridiem, et arefecit foenum, idest virorem foeni, et flos ejus decidit, in mane scilicet ortus, et decor vultus ejus deperiit, idest pulchra apparentia per quam delectabat aspicientes. Nota quod ortus solis significat adventum judicis. Malach. ultimo, vobis timentibus nomen meum et cetera. Dicit autem, exortus est, idest extra se ortus, quia quasi extra se oritur puniens per justitiam, cum sit ejus proprium misereri. Fervor autem ejus significat districtionem et zelum advenientis. Isaiae 30, ardens furor ejus, et gravis ad portandum. Arefactio foeni, obitum divitis. Psal. 36, sicut foenum velociter arescent. Casus floris, gloriae temporalis amissionem vel etiam carnalis. Isaiae 28, vae flori decidenti, gloriae exaltationis ejus. Gregorius: quid sunt homines in hoc mundo, nisi flores in campo, vita in carne, flos in foeno? Et flos ejus decidit, idest deperiit, et decor vultus ejus deperiit, humanae scilicet gratiae et favoris, ita, idest sicut flos foeni. Et dives, idest divitiarum amator, non tantum possessor, in itineribus suis marcescet, idest deficiet, et quasi putrescet: unde intellige, quod viae divitis, sunt temporalia in quibus beatificari quaerit, quae cito destruentur. Glorietur autem frater humilis. Nota quod quadruplex est gloria: una est interior, alia exterior, alia inferior, alia superior. De gloria interiori dicitur in Psal. 44: omnis gloria filiae regis ab intus. Ista autem gloria consistit in multis. Primo in conscientiae puritate: 2 Corinth. 1, gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae: quod in simplicitate intentionis, et sinceritate affectionis, et gloria bonae operationis, et sapientia divinae degustationis conversati sumus. Secundo consistit in Dei cognitione: Jerem. 9, non glorietur sapiens in sapientia sua; sed in hoc glorietur, scire et nosse me. Tertio consistit in bona operatione. Matth. 5, sic luceat lux vestra coram hominibus et cetera. Quarto in exteriori conversatione: 1 Petri 2: conversationem vestram inter gentes habentes bonam, ut in eo quod detrectant de vobis etc., glorificent Deum in die visitationis. Quinto in opinione bonae famae. Eccl. 33, in omnibus operibus tuis praecellens esto, et ne dederis maculam in gloriam tuam. Sexto in sustinentia praesentis molestiae, 2 Corinth. 2, libenter gloriabor in infirmitatibus meis. Septimo in Christi conformitate. Galat. ult., mihi absit gloriari nisi in cruce domini nostri Jesu Christi. Octavo in perfectione commissae familiae. Proverb. 10, secundum literam Ambrosii, gloria patris filius sapiens. Nono in spe remunerationis aeternae. Rom. 5, gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Secunda gloria est exterior: et ista est in tribus: scilicet in divitiis: Psal. 48, ne timueris cum dives factus fuerit homo et cetera. Philippen. 3, gloria in confusione ipsorum qui terrena sapiunt. Secundo consistit in deliciis. 1 Machab. 2, a verbis viri peccatoris ne timueritis, quia gloria ejus stercus et vermis, idest vermis conscientiae. Isaiae ultimo, vermis eorum non morietur. Et stercus infamiae. Eccl. 9, omnis mulier quae est fornicaria, quasi stercus in via conculcabitur. Tertio consistit in honoribus ambiendis, Oseae 4, gloriam eorum in ignominiam commutabo; et de Nabuchodonosor dicitur Judith 1, gloriabatur quasi potens in potentia sua. Tertia gloria est inferior, scilicet gloria peccati: quae dicitur inferior, quia hominem facit inferiorem et viliorem quam sit aliqua creatura. Psal. quid gloriaris in malitia qui potens es in iniquitate? Quarta gloria est superior, scilicet gloria Dei, quae consistit in interiori gloria animae, et exteriori stola corporis. Psal. 149, exultabunt sancti in gloria, ecce stola corporis. Laetabuntur in cubilibus suis, ecce stola animae. Beatus vir qui suffert tentationem et cetera. Hic ostendit perfectae patientiae praemium. Ubi primo tangit meritum. Secundo praemium. Quoniam, cum probatus fuerit. Dicit ergo, beatus vir, non mollis vel effeminatus, sed vir dictus a virtute animi, virore fidei, vigore spei, virilitate charitatis. Qui suffert tentationem, idest in sensualitate sub ratione est, ne scilicet ratio succumbat tentationi. Genesis 4, sub te erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius. Vel suffert, idest sursum fert, pro eis qui sursum sunt, quoniam cum probatus fuerit, idest exercitatus et depuratus sicut aurum in igne, Sap. 3, tamquam aurum in fornace probavit eos, accipient coronam vitae, idest vitam perpetuam, quae non finitur, sicut nec corona, quae dabitur victoribus in signum victoriae. Apocalyp. 2, esto fidelis usque ad mortem. Et dicit, vitae, ad differentiam coronae mortis, qua coronantur mali. Isaiae 22, coronans coronabit te in tribulatione. Quam repromisit Deus etc., idest iterum et iterum promisit; promisit in veteri, sed repromisit in novo. Promisit per prophetas, repromisit per apostolos. 2 Timoth. ult., de reliquo reposita est mihi corona justitiae. Et nota quod dicit, accipiet, scilicet gratis, non reddetur suis meritis; quia Rom. 8, non sunt condignae passiones hujus temporis et cetera. Bernardus, non sunt condignae ad praeteritam culpam, quae remittitur: ad praesentis consolationis gratiam, quae immittitur: ad futuram gloriam, quae promittitur. Nemo cum tentatur dicat et cetera. Hic ostendit qualiter se habere debeant in tentationibus interioribus, quae sunt de malis culpae. Innuit enim quod non debent in eis gloriari, sed eis resistere, quia non sunt a Deo: quod probat dupliciter. Primo, quia Deus non est auctor malorum. Secundo, quia potius est largitor omnium bonorum. Omne datum optimum et cetera. In prima parte primo ponitur exhortatio. Secundo exhortationis ratio Deus enim intentator. Tertio rationis confirmatio unusquisque autem. Quarto conclusio nolite itaque errare et cetera. Dicit ergo, nemo etc., quasi dicat: beatus vir qui suffert tentationem exteriorem, quia illa a Deo immittitur: sed tentatio interior non sic; et ideo, nemo, vestrum, cum tentatur, tentatione interiori non exteriori solum. Glossa, nemo cum tentatione interiori capitur vel ei succumbit, dicat quoniam a Deo tentatur, idest a Deo esse quod capitur, vel succumbit. Glossa. Quasi Deus immittat cogitationes, quod non est verum, Deus enim intentator malorum est, Glossa, tentamentorum. Sic enim fit tentatio ab hoste et carne, ipse enim neminem tentat, scilicet ut decipiat vel pervertat. Glossa, nullum in tentationem ducit. Sed contra, Genesis 22, tentavit Deus Abraham, et Deuteron. 12, tentavit nos dominus Deus noster. Ad hoc respondit Glossa, quod duo sunt genera tentationum. Unum, quod probat. Alterum, quod decipit. Tentationem ergo probantem immittit Deus, tentationem vero decipientem non. Haec autem tentatio decipiens, ut dicit Glossa, tribus modis agitur: suggestione hostis, delectatione carnis, consensu mentis. Unde nota, quod Diabolus tentat, ut decipiat et pervertat: caro, ut alliciat: mundus, ut abstrahat: homo, ut experimentum habeat vel sciat: Deus autem ut promoveat: unde ipse tentat, ut probet: probat, ut acceptet et remuneret. De istis quatuor, Sap. 3: Deus tentavit illos, et invenit illos dignos se, tamquam aurum in fornace probavit illos et cetera. Unusquisque autem tentatur, tentatione seducente interiori, a concupiscentia sua, idest a fomite originaliter. Haec est lex membrorum, de qua Rom. 7. Haec autem appellatur caro concupiscens adversus spiritum, Galat. 5. Abstractus, a bono. Glossa, a recto itinere, et illectus. Glossa, ad malum. Tangit duos terminos motus: per defectum, qui est peccatum. Vel abstractus, a bono incommutabili, illectus, ad bonum commutabile. Peccatum enim est, spreto incommutabili bono, bono commutabili adhaerere, secundum Augustinum. Sed numquid a Diabolo aliquando hujusmodi tentatio immittitur, sicut in primis parentibus? Non ergo omnis tentatio est ex concupiscentia. Responsio. Quamvis occasio tentationis immittatur a Diabolo, tamen vis tentationis sine concupiscentia non completur. Sicut flatu ligna, nisi ignis praesens fuerit, non accendentur. Unde sicut aliter medicus recognoscit infirmitatem in urina, aliter infirmus in se ipso, quia ille scientia simplicis notitiae, iste scientia experientiae: ita aliter est de tentatione exteriori quae est ab hoste, et de interiori quae est de concupiscentia. Deinde concupiscentia et cetera. Ponit hic gradus tentationis: scilicet in delectatione, qua homo allicitur: in consensu, quo peccatum concipitur: in opere, quo peragimus: in consuetudine, qua consummatur. Deinde concupiscentia, illecti scilicet per amorem boni commutabilis, cum conceperit, per consensum operis aut morosae delectationis, quod est occulta formatio maligni foetus. Conceptio vero hujus, est ex Diabolo, tamquam patre agente, et semen immittente: ex concupiscentia, tamquam matre consentiente vel suscipiente; ideo dicitur Ezechielis 16, pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea. Joan. 8, vos ex patre Diabolo estis. Parit peccatum. Glossa, perducit ad actum. Manifestus hic est partus, de quo in Psal. 7, concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Peccatum vero cum consummatum fuerit. Glossa, idest per actum in consuetudinem pravae vitae perductum: sicut officium mortui consummatur exhibitione sepulturae, sicut Lazari in Joanne 11 cap. generat mortem, reatus et damnationis aeternae. Rom. 6, stipendia peccati, mors. Glossa: sicut qui tentatus superat, praemia vitae acquirit: ita qui concupiscentiis illectus superatur, mortis ruinam incurrit. Sed cum omne peccatum mortale generet mortem, quare hic tantum de peccato consuetudinis? Responsio. Licet peccatum et consensus possint dici generare mortem, tamen de peccato consuetudinis hoc dicitur proprie: quia quando peccatum jam tractum est in consuetudinem, nulla apparent signa vitae, et est parva spes de reditu. Sed in aliis habet homo plura signa vitae, quando peccatum creatum est in cogitatione: pauciora vero, quando in opere. Nolite itaque errare. Glossa, existimando quod tentamenta vitiorum a Deo procedant, fratres mei dilectissimi, dilecti, propter similitudinem naturae: dilectiores, propter participationem gratiae: dilectissimi, propter praeparationem haereditatis aeternae. Omne datum optimum et cetera. Hic ostendit quod Deus est largitor omnium bonorum, et quod omnia bona sunt a Deo. Et primo hoc ostendit ex copiositate datorum. Secundo ex immutabili bonitate. Tertio ex liberalitate dandi voluntarie enim genuit nos. Quarto ex judicio ipsorum. Scitis autem fratres mei. Dicit ergo, omne datum optimum. Bona sunt temporalia, meliora naturalia, optima gratuita. Vel potest exponi totum de naturalibus: bonum est, quod sumus: melius, quod vivimus: optimum, quod intelligimus. Vel bona sunt temporalia et naturalia, quibus sustentamur: meliora dona misericordiae, quibus a peccatis liberamur: optima dona gratiae, quibus de virtute in virtutem proficimus. Et omne donum perfectum, idest gloria, qua habita nihil remanet imperfectum. Dicitur autem datum, eo quod datur in via, quia significat cum tempore quasi participialiter. Donum vero, quod datur in patria, quia significat sine tempore, quasi nominaliter. Utrumque istorum, desursum est, idest a Deo, non ab homine, descendens, non cadens. In quo notatur gradus in hujusmodi donis secundum dispositionem dantis, qui omnia disponit in numero, pondere, et mensura. A patre luminum: ideo auctore omnium gratiarum, quae lumina sunt. Sicut enim sol materialis auctor est luminum materialium, ita sol intelligentiae luminum spiritualium. Apud quem. Deum, scilicet, non est transmutatio, in natura sua, quia omnino immortalis est. Malach. 3, ego Deus et non mutor. Nec vicissitudinis obumbratio, in effectu ut sit mutabilis, quia ab ipso semper procedit lux, nunquam tenebrae. Vel vicissitudinis obumbratio, idest vicissitudo vel mutatio obumbrans. Non enim vicissim in eo succedunt bona et mala; quia sola bona dat, mala vero culpae quae obumbrant, non: sed hujusmodi vicissitudinaria obumbratio qua in nobis frequenter luci gratiae succedit umbra peccati, ex nobis est. Voluntarie enim et cetera. Aliquis possit dicere: licet omnia bona nobis sint a Deo, tamen meritis nostris: ideo dicit, quia non, imo sua gratuita bonitate. Voluntarie enim, id est gratis, sine meritis. Ad Titum 2: non ex operibus justitiae quae fecimus nos, genuit nos, in filios gratiae, qui prius eramus filii irae, verbo veritatis, verbo Evangelii Christi, qui veritas est, in Joanne 14. Verbo, inquam, tamquam semine spirituali, Lucae 8, semen est verbum Dei. 1 Corinth. 4. In Christo Jesu per Evangelium ego vos genui. Ut simus initium aliquod, id est caput, principatum habendo in omnibus creaturis ejus inferioribus, recuperando principatum per gratiam, quam primi parentes perdiderunt per culpam. Vel, simus initium aliquod creaturae ejus, id est, recreationis sive reformationis totius mundi. Hic in parte, scilicet in anima per gratiam, sed in futuro in toto per gloriam. Unde Rom. 8, ipsa creatura ingemiscit expectando revelationem filiorum Dei. Sed objicitur contra hoc quod dicitur, ut simus initium aliquod, etc. quia Job 40, dicitur de Behemoth, ipse est principium viarum Dei. Responsio: Behemoth fuit principium in via creationis, homo vero in via recreationis. Scitis autem fratres. Hic probat omnia esse a Deo, judicio ipsorum sive testimonio. Scitis autem, idest vera esse quae loquor, fratres mei, per fidei unitatem, dilectissimi, per charitatem. Glossa, conclusio praedictorum est, quod a Deo sunt bona, et a nobis mala. Sit autem homo velox et cetera. Supra docuit modum se habendi in tentationibus exterioribus, et etiam in interioribus: hic vero ad utriusque modi notitiam monet ad auditum verbi Dei. Ubi monet libenter audire. Secundo devote suscipere. Propter quod abjicientes. Tertio opere implere, estote factores. Quarto linguam refrenare, si quis autem putat. In prima parte, primo hortatur ad id quod expedit. Secundo removet id quod impedit. Tardus autem ad loquendum. Dicit ergo, sit omnis: quasi dicat: ita voluntarie genuit verbo veritatis: ut ergo haec generatio in nobis conservetur, sit omnis homo, sive sit incipiens, sive proficiens, sive perfectus, velox ad audiendum, verbum scilicet Dei, id est promptus et paratus. Tardus autem ad loquendum. Hic est impedimentum contra auditum exteriorem, Eccles. 20, homo sapiens tacebit usque ad tempus doctrinae. Quippe quia mos Pythagoricorum erat tacere per quinquennium, et postea eruditos loqui. Et tardus ad iram. Hortatur ad tollendum impedimentum contra auditum interiorem: quasi dicat: tardus sit homo ad iram; quia, ut inquit Cato, impedit ira animum ne possit cernere verum. Ira enim viri, idest ira fortis et deliberata. Non dicit pueri, quae cito transit. Justitiam Dei non operatur. Minus dicit et plus significat: id est contra Dei justitiam operatur. Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio, Matth. 6. Et intelligendum est quando procedit ex libidine vindictae, non ex amore justitiae. Gregorius: vera justitia compassionem habet, non indignationem. Sed quispiam dubitabit, dum dicit, tardus ad iram, de qua ira intelligatur: an de ira quae est zelus bonus, an de ira mala. Non de prima intelligi potest, quia non debemus esse tardi ad illam. Nec de secunda, quia ad illam nullo modo debemus excitari. Responsio. Potest intelligi de utraque; quia ad iram per zelum debet homo esse tardus, idest maturus et discretus, ut scilicet discrete faciat. Ad iram vero per vitium debet esse tardus, negative, et nullo modo pronus. Quaeritur insuper circa verbum illud, ira enim viri justitiam Dei non operatur: quare dicit magis, justitiam Dei non operatur, quam aliam virtutem. Responsio, quia ira induit magis formam justitiae quam alterius virtutis. Vel intelligitur de justitia generali, quae continet omnes virtutes. Propter quod, scilicet ut digne audire possitis. Hic docet devote et animo puro suscipiendum esse verbum Dei. Abjicientes omnem immunditiam, quantum ad peccata carnalia, quae animam et corpus polluunt, Ephes. 5. Fornicatio et immunditia non nominetur in vobis. Et abundantiam malitiae: id est peccata spiritualia, in quibus, abundat malitia: quoniam, ut dicit Gregorius, peccata spiritualia majoris sunt culpae, et minoris infamiae. In mansuetudine, captivantes intellectum in obsequium Christi. Vel in mansuetudine, adimplendo opere. Est enim mansuetus, quasi manu assuetus. Suscipite. Glossa: cum magno honore. Vel, suscipite, id est semoti a curis temporalibus capite. Insitum verbum. Verbum quidem creatum, insitum est cordi per praedicationem et inspirationem: verbum vero increatum, insitum est humanae naturae per incarnationem. Cor autem humanum ante fidem verbi, et natura humana ante incarnationem filii Dei, erat tamquam truncus silvestris, Rom. 11. Ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in olivam bonam. Quod potest salvare animas vestras: verbum creatum, dispositive: increatum verbum, effective. Et dicit, quod potest salvare: et non dicit: salvabit: ne excludere videatur humani arbitrii libertatem. Notandum autem, quod verbum Dei est aure audiendum. Joan. 8, qui ex Deo est, verba Dei audit. Secundo, corde suscipiendum, Deut. 11. Ponite verba haec in cordibus vestris. Tertio, intellectu conservandum; Lucae 2, Maria conservabat omnia verba haec. Quarto, affectu gustandum, Heb. 6, gustaverunt etiam bonum Dei verbum. Quinto in ore habendum, Jer. 1, ecce dedi verba mea in ore tuo. Sexto in opere faciendum: infra, estote factores. Septimo in memoria custodiendum: Lucae 11, beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Octavo in libro scribendum, Eccl. ult., quaesivit verba utilia, et conscripsit sermones rectissimos. Estote autem factores et cetera. Hic monet verbum Dei opere implere: proponens primo damnum: secundo exemplum: quia si quis auditor est verbi: tertio praemium: qui autem perspexerit et cetera. Dicit ergo. Estote autem factores verbi et non auditores tantum, Glossa, non solo auditu suscipite verbum, sed etiam opere implete: quia non auditores legis, sed factores justi sunt. Gregorius, loquendi auctoritas perditur, cum vox opere non impletur. Dicit autem, factores verbi, id est rei significatae per verbum. Vel factores, id est impletores verbi, fallentes vosmetipsos. Glossa, si per solum auditum vos salvandos putatis. Comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suae in speculo. Ad litteram, talis fallitur, quia videtur sibi quod videat rem, sed non vidit rem, sed solum rei idolum vel imaginem. Sic ille qui audit et non facit, solam verborum umbram habet, non corpus operis. Unde verbum Dei comparatur speculo. Doctrina quidem sapientis est mare aeneum factum de speculis mulierum, Exod. 38. Quia in ipsa aspici possunt maculae animarum. Et dicit, vultum nativitatis, id est, quem habet a nativitate vel a natura. Consideravit enim se, id est imaginem vel idolum suum, et abiit, scilicet a se ad exteriora, idest a consideratione sui cessavit, et statim oblitus est qualis fuerit, scilicet quia non vidit veritatem rei, sed umbram. Vel pro tanto ponitur similitudo, quia sicut nihil prodest homini vidisse in speculo maculam vultus sui, si illam non abstergit: sic nihil prodest homini audire verbum Scripturae vel praedicationis, nisi illud quod audit aure, impleat opere. Nota ergo quod verbum praedicationis est sicut speculum in quo homo videt defectus suos, quibus inspectis compungitur ad horam, sed recedens de loco statim dat oblivioni. Talis est sicut aqua quae statim recipit impressionem. Qui autem perspexerit, id est perfecte aspexerit, non tantum vultum exteriorem in ea figendo, sed etiam interiorem. In lege perfectae libertatis, id est in doctrina Evangelii, quae est perfectae libertatis, quia restituit libertati a culpa in praesenti per gratiam in sacramentis, a miseria vero in futuro per gloriam immortalitatis: quando scilicet mortale hoc induerit immortalitatem (Corinth. 15): et permanserit in ea, idest perfecte manserit per perseverationem operis. Et non auditor obliviosus, audita scilicet memorando, sed factor operis, idest opere scilicet implendo, hic beatus in facto suo erit, non in verbo tantum. Psalm. 18, in custodiendis illis retributio multa: non dicit in audiendis. Si quis autem putat et cetera. Hic ad complementum boni operis docet linguam refrenare. Circa quam admonitionem primo ostendit quae sit religio vana. Secundo quae sit vera religio munda et cetera. Dicit ergo, si quis putat, quamvis non sit, se religiosum esse, propter fidem et opera quae habet. Dicitur autem religiosus quasi religatus Deo qui per peccatum fuerat divisus: qui ligatus praeceptis, religatur consiliis. Vel religatus post dissolutionem membrorum, sicut dolium religatur post dissolutionem asserum, ut contineat vinum: et hoc praeceptis et prohibitionibus et aliis observantiis minoribus. Et quia lingua maxime indiget religatione, quia sedet in humido, et ideo labilis, ideo subditur, non refrenans linguam suam, freno discretae taciturnitatis, secundum id Ecclesiastici 28, verbis tuis facito stateram et frenos ori tuo rectos, sed seducens cor suum, idest seorsum ducens extra veritatem. Glossa, non intelligens se puniendum pro peccato linguae, hujus vana est religio, idest inutilis et non vera: quia non est bene religatus soluto vinculo linguae: quae cum sit indomita (infra 3) religari eget. Vel sic. Seducens os suum, idest seorsum a lingua ducens, ut scilicet cor et lingua non communicent, sicut est in mendacio. Eccles. 3, cor ingrediens duas vias non habebit successus bonos. Cor mentientis ingreditur duas vias, quia viam veritatis in cognoscendo, falsitatis in loquendo. Sed e contrario, religio munda, Glossa, in cordis intentione, et immaculata, Glossa, in operis executione. Vel munda interius a seipso: immaculata, exterius ab aliis, apud Deum, scilicet filium qui est Deus per naturam, et patrem, scilicet Deum qui est pater noster per adoptionis gratiam, haec est, visitare pupillos corporaliter consolatione verborum et erogatione munerum et protectione malorum. Unde per haec intelligit omnia opera misericordiae quae impendimus proximo. Pupillos, idest sine patre, et viduas, sine marito, non divites, in tribulatione eorum, vel corporali, vel spirituali: non in prosperitate, sicut multi faciunt, qui sunt socii mensae, Eccles. 5. Et immaculatum se custodire ab hoc saeculo, maculato scilicet: unde Glossa: qui mundum diligit, immaculatum se non custodit. Unde solent dici versus: mundus non mundus, quia mundus polluit: ergo qui manet in mundo quomodo mundus erit? Et in canonica Judae, odientes eam quae carnalis est maculatam tunicam. Hoc est: perfecta religio est in medio macularum immaculatum se custodire.
[89292] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 1 cap. 2 Fratres mei nolite et cetera. Supra egit de informatione in tribulationibus: hic agit de informatione in bonis operibus. Et quia tria solent maxime progressum in bonis operibus impedire: scilicet potentia, scientia, divitiae; ideo haec pars dividitur in tres partes. Primo enim informat quantum ad modum agendi in his quae spectant ad potentiam. Secundo quantum ad modum agendi in his quae spectant ad scientiam, infra 3 cap. Tertio quantum ad modum se habendi in his quae spectant ad divitias, 4 cap. Vel sic. Supra hortatus est ad bonum, hic dehortatur a malo. Et primo a malo, quod est in contemptum Christi. Secundo a malo, quod est in excellentia sui, 3 cap. Tertio a malo, quod est concupiscentia mundi, 4 cap. in principio. In prima primo instruit quantum ad exhibitionem honoris debiti ratione animae quae est imago Dei. Secundo ad exhibitionem sustentationis quae debetur ratione corporis, ibi: sic loquimini et sic facite. Et quia exhibitionem honoris debiti impedit personarum acceptio; ideo ipsa in hac prima dissuadetur. Et primo ratione sumpta ex perversione judicii rationalis. Secundo ratione sumpta ab exemplo divinae electionis, ibi: audite fratres. Tertio ratione sumpta ex ipsarum personarum meritis, ibi: nonne divites opprimunt. Quarto ratione sumpta ex transgressione legis, si autem legem perficitis. In prima parte, primo ponitur exhortatio. Secundo exhortationis ratio, etenim si introierit. Ubi primo ponit personarum diversitatem. Secundo tangit judicii inaequalitatem, et intendatis in eum. Tertio subdit inaequalitatis reprehensionem. Nonne judicatis. Dicit ergo: fratres mei et cetera. Consequenter sic, ita religio munda et immaculata est etc.: et ut possitis immaculati esse, fratres mei. Subditos suos vocat fratres, aequales eos sibi reputans ex humilitate, nolite in personarum acceptione habere fidem domini nostri Jesu Christi gloriae, idest nolite credere quod dominus noster Jesus Christus glorietur in personarum acceptione: ipse enim contrarium fecit. Actuum 10, in veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus. Vel sic secundum Glossam: nolite in personarum acceptione etc. idest non existimetis quod fides domini sit in hujusmodi personis acceptis, ut dominus scilicet ad fidem vocaverit divites et non pauperes. Vel sic: persona dicitur quasi per se una: unde personae sunt illi qui volunt singulares videri, ut potentes in divitiis, vel in genere, vel hujusmodi. Nolite ergo fidem domini nostri in talibus ponere, ut illos quasi deos singulariter colatis. Et nota quod hoc dicit, ut alliciat eos ad amorem pauperum, ut inde acquirant caelum. Unde Augustinus, da tectum, et accipe caelum, etenim si introierit in conventum vestrum, idest in congregationem vestram. Ecclesia enim primitiva erat quasi quaedam religio, quidam conventus, quia erant eis omnia communia. Vir, a virore potius corporis quam mentis. Nam gratia virtutis spiritualis hominem honorare, peccatum non est. Aureum annulum habens, in signum divitiarum, in veste candida, in signum delitiarum, introierit autem et pauper in sordido habitu, scilicet corporis, quamvis in habitu honorato mentis, et intendatis, ecce personarum acceptio in actu interiori: alias non esset acceptio personarum. Nam, ut ait Augustinus in Glossa, in quotidianis consessibus qui praefert divitem pauperi, non in hoc peccat, nisi cum apud semetipsum ita judicat ut ei sit tanto melior, quanto ditior ille. Dicit ergo: et intendatis, quasi ex animo et intentione tendatis in eum, qui est indutus veste praeclara, eum scilicet propter indumentum honorando et pauperi praeferendo, et dixeritis ei, ecce acceptio personarum in actu exteriori, tu sede hic bene, idest in loco honesto, pauperi autem, quia pauper est, dicatis, tu sta illic, longe scilicet, quasi non curando de illo, aut sede sub scabello pedum meorum, idest vili loco, nonne judicatis apud vosmetipsos, idest nonne a vobis accipitis hoc judicium et non a Deo? Quasi dicat: sic. Et facti estis judices cogitationum iniquarum, idest judicatis secundum iniquas cogitationes: quasi dicat: iniqua est talis cogitatio. Vere iniqua cogitatio, quia non respicit existentem personae bonitatem, sed apparentem; scilicet exteriorem non interiorem. Unde Glossa, mundus pauperem abjicit, divitem colit. Fides Christi aequa docet. Iniquum est divitem quaerentem honorem in divitiis praeferri pauperi timenti Deum. Notandum autem, secundum Augustinum in Glossa, hoc quod hic dicitur, intelligitur de sessione honoris ecclesiastici. Si vero de sessione communi; intelligitur, in casu quo judicatur propter hoc debere praeferri tamquam melior. Unde Glossa. Si hanc distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus et cetera. Hic quaeritur utrum acceptio personae sit peccatum? Videtur quod non. Augustinus, accipere personam est exhibitio honoris servato gradu dignitatis et officii: sed sic honorare non est peccatum; ergo accipere personam non est peccatum. Item Gregorius, accipere personam est hominem non quia homo est, sed propter aliquid quod circa eum est honorare: sed hoc non est malum; imo bonum honorare hominem propter dignitatem quae circa ipsum stat. Sed contra: qui cognoscit personam in judicio, non bene facit: Proverb. 28. Item hoc prohibetur pluries in Scriptura; ergo est malum. Item quaeritur quare hoc vitium ita frequenter exclusum a Deo inveniatur magis quam aliud. Responsio. Acceptio personae quandoque accipitur in bono, quandoque in malo. Secundum quod accipitur in bono, accipere personam est honorare unumquemque secundum gradum dignitatis suae et officii. Sic non oportet quod fiat comparatio personae ad personam, in acceptione personae: et sic accipere personam non est peccatum. Sic autem definitur ab Augustino. Alio modo accipitur personarum acceptio secundum quod dicit comparationem personae ad personam; et sic definitur a Gregorio; unde sic accipere personam est praeferre personam personae. Nec tamen quando praefertur persona personae, semper est acceptio personae: sed quando praefertur persona personae ex causa indebita: unde accipere personam est praeferre personam personae ex causa indebita: praeferre autem divitem pauperi propter divitias in promotione ad aliquam dignitatem ecclesiasticam, ut ad episcopatum vel hujusmodi, vel etiam in executione judicii, ut cum aliquis sententiat pro divite, quia dives est: vel etiam in collatione temporalis beneficii, ut quando datur aliquid diviti, quia dives est, et non datur pauperi, quia pauper, est praeferre personam personae ex causa indebita. Non tamen dico si aliquis daret aliquid diviti ad acquirendam ejus familiaritatem, quod esset peccatum: sed praeferre divitem pauperi in exhibitione alicujus reverentiae solum; ut cum aliquis assurgit diviti non pauperi, inclinat se diviti non pauperi, vel aufert caputium coram divite non sic coram paupere, non est personam personae praeferre ex causa indebita: unde non est peccatum, nisi ratione originis; ut cum judico in corde meo quia melior est dives, quia dives, paupere. Quod objicitur de dignitate, responsio, dignitas officii vel potestas, non est circa hominem, sed supra, scilicet a Deo: et ibi honoratur homo propter eum cujus loco est, scilicet Deum; sed habitus pretiosus et divitiae sunt circa quae data sunt homini, non ut praesit, sed ad usum et supplementum necessitatis. Ad aliud dicendum, quod acceptio personae declinat in partem: Deus autem causa universalis est rerum in producendo et in conservando: et ideo frequenter removetur a Deo. Nota quod personarum acceptio cavenda in multis. Primo, in audientia causarum: Deuteronomii 1, ita parvum audietis ut magnum. Secundo in definitione sententiarum. Prov. 18. Accipere personam impii in judicio non est bonum. Tertio in contractibus electionum, ut hic, nonne pauperes elegit Deus? Glossa, quis fecit eligi divitem ad sedem honoris? Quarto in collationibus beneficiorum: Rom. 2, gloria, honor et pax omni operanti bonum. Non enim est acceptio personarum apud Deum. Quinto in promotionibus dignitatum. De his qui videbantur aliquid esse quales aliquando fuerunt, nihil mea interest; Deus enim personam hominis non accipit, Galat. 2. Sexto in exhibitione honoris et obsequiorum. Levit. 19, non consideres personam pauperis, nec honores vultum potentis. Septimo in comparatione meritorum: ut hic, nonne judicatis apud vosmetipsos et facti estis judices cogitationum iniquarum? Octavo in correctione culparum. Matth. 22: non enim respicis personam hominum. Exod. 32: ite et redite per medium castrorum de porta ad portam, et occidat unusquisque fratrem et amicum suum. Nono in approbatione beneficiorum. Actuum 10, in veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus: sed in omni gente qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi. Audite fratres mei dilectissimi et cetera. Hic dissuadet personarum acceptionem ratione sumpta ab exemplo divinae electionis. Audite fratres mei, dicit Glossa: diligentius attendite; quia non qui ditiores in saeculo hi sunt meliores in examine divino; et ideo non sunt praeferendi. Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo? Idest in rebus hujus mundi. Christus enim in apostolos elegit piscatores; in patriarchas, pastores. Gen. 46, viri pastores ovium sumus. 1 Corinth. 1: infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia et contemptibilia. In quo apparet quod electio Dei contraria est electioni mundi, qui elegit illum qui est potentior vel nobilior vel ditior, ut quando aliquis debet creari in episcopum. Divites in fide, in praesenti, hae sunt maximae divitiae. Augustinus, aurum habens in arca, dives est: Deum habens in conscientia, dives non est. Et haeredes regni, in futuro: Matth. 5, beati pauperes spiritu et cetera. Quod repromisit: promisit per prophetas: repromisit per apostolos, diligentibus se, quia per dilectionem accipitur. Ipsa enim sola dividit inter filios regni et perditionis, secundum Augustinum. Ipsa est fons proprius cui non communicat alienus: 1 ad Corinth. 2: oculus non vidit, nec auris audivit et cetera. Vos autem, acceptoribus personarum loquitur, exhonorastis, idest extra honorem posuistis vel honore privastis, pauperem, dicendo, tu sta illic. Sed quaeritur de hoc quod dicit, divites in fide. Cum enim sancti modo habeant in spe, quod in patria habituri sunt in re, potius debuit dicere, divites in spe quam in fide. Responsio, existentes in fide sunt divites in spe. Vel divites in fide, idest ex fide: quia fides generat spem. Unde, fides est substantia rerum sperandarum, idest basis vel fundamentum, per quod res sperandae sunt in nobis. Vel divites in fide abundantes, quia credunt omnia credenda; et nunc per fidem vident in aenigmate, quaecumque videbunt in patria aperta visione. Et nota, quod Christo multum videtur placere paupertas. Primo, quia paupertatem sibi assumpsit: 2 Corinth. 8: scitis gratiam domini nostri Jesu Christi, quoniam cum dives esset, propter nos egenus factus est. Secundo, quia paupertatis signa in sua nativitate ostendit. Luc. 2, invenietis infantem positum in praesepio. Tertio quia pauperes parentes habere voluit: Lucae 1, missus est Angelus et cetera. Quarto, quia paupertatem inter homines conversando tenuit: Matth. 8, vulpes foveas habent et volucres caeli nidos et cetera. Quinto, quia pauperes discipulos elegit: Matth. 4, obambulans Jesus juxta mare Galilaeae et cetera. Et hic pauperes elegit Deus. Sexto, quia pauperibus regnum caelorum promittit: Matth. 11, beati pauperes spiritu. Septimo, quia paupertatis consilium dedit: Matth. 11, si vis perfectus esse, vade et cetera. Octavo, quia pauperrimus et nudus in cruce pependit, threnorum 3, recordare paupertatis meae etc. nonne divites per potentiam et cetera. Hic est tertia ratio sumpta ex personarum meritis; quia divites eis mala inferunt, pauperes autem non. Mala autem illata a divitibus ostendit tria. Primo in rebus suis eos opprimendo. Secundo in personis eos accusando et ipsi trahunt. Tertio in Deo suo, eum blasphemando nonne. Dicit ergo, nonne divites etc. et quasi diceret, merito non debetis praeferre divites pauperibus, quia, nonne divites, scilicet Scribae et Pharisaei et pontifices per potentiam opprimunt vos, bona vestra scilicet rapiendo, et ipsi trahunt vos ad judicia, violenter et sine culpa vos accusando tamquam maleficos. Glossa, sine culpa facient vos condemnari. Nonne ipsi blasphemant. Hieronymus, blasphemia est injuria Deo irrogata. Bonum nomen, idest salutiferum nomen Jesu Christi. Actuum 4, non est aliud nomen sub caelo, in quo oporteat salvos fieri credentes. Quod invocatum est, quia a Christo dicebantur Christiani, super vos, ad vestram scilicet protectionem, et sui venerationem. Jeremiae 14: tu in nobis es domine, et nomen sanctum tuum et cetera. Si tamen legem et cetera. Hic est quarta ratio, quae sumitur ex transgressione legis. Ubi primo ostendit, quod lex praecipit divitum dilectionem. Secundo, quod prohibet personarum divitum acceptionem. Si autem personas accipitis. Tertio ostendit, quod hujusmodi prohibitionis transgressio facit totius legis transgressionem. Quicumque autem totam legem. Dicit ergo, si tamen legem etc.: quasi dicat: non debetis personam divitum accipere; sed si eos diligitis, bonum est: unde, si tamen legem perficitis regalem, idest adimpletis legem Evangelii, quae dicitur regalis ab effectu, qui reges facit. Apocalyp. 5, fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes. Et 1 Pet. 2, vos estis genus electum et cetera. Item a generalitate, quia omnes ligat, et nullum eximit: sicut strata publica dicitur via regia. Vel ab auctore, quia rex eam ore suo promulgavit, Matth. 22. Item ab excellentia. Glossa, excellentem inter alias. Secundum Scripturas, idest sicut Scripturae monent, legem inquam hanc, diliges proximum tuum sicut teipsum: Matth. 22, Levit. 19, sicut teipsum, idest quomodo teipsum; idest gratis, non causa remunerationis humanae. Vel sicut teipsum, idest propter quod teipsum, idest Deum. Vel sicut teipsum, idest ad id ad quod teipsum. Vel sicut teipsum, idest in quo gradu teipsum; scilicet infra Deum, et plus quam corpus tuum. Vel sicut teipsum, idest sicut gaudes de bono tuo et tristaris de malo, ita gaudeas de bono proximi, et doleas de malo ejus et infortunio. Si ita perficitis diligendo, bene facitis. Nam praecipue bonitas in dilectione consistit, ut patet 1 ad Corinth. 13: si linguis hominum loquar et cetera. Glossa, etsi divites propter divitias non sunt eligendi, non tamen propter Deum minus sunt diligendi. Si autem personas accipitis. Glossa, pauperem propter paupertatem ab honore abjicitis, et divites ad honorem propter opulentiam promovetis. Peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. Deuteron. 1, quod justum est judicate; sive civis sit ille, sive peregrinus: nulla erit distantia personarum. Ita parvum audietis, ut magnum. Et Levit. 19, non consideres personam pauperis, nec honores vultum potentis. Sed quaeritur: unde hoc, quod in judicium, idest in distributione justitiae, non sunt aliqui praeeligendi: in opere vero misericordiae sunt, sicuti in datione eleemosynarum. Eccles. 12, bene fac justo, et ne dederis peccatori. Responsio. Ratio hujus est, quia in judicio respiciuntur merita causarum, sed in misericordia conditiones personarum. Quod autem dicit, quasi transgressores, expressivum est veritatis. Quicumque autem totam legem servaverit, idest, servare in animo suo proposuerit, offendat autem in uno, idest in Deo datore omnium. Vel in uno, idest in praecepto charitatis, quod est vinculum omnium praeceptorum. Gregorius, praecepta domini multa sunt, et unum: multa, per diversitatem operis: unum, in radice charitatis. Vel in uno, idest in quolibet praecepto. Vel in uno, idest in una virtute, quia virtutes connexae sunt: et qui peccat contra charitatem, peccat contra omnes virtutes: sicut qui offendit aliquem, ex consequenti omnes amicos ejus. Factus est omnium reus, omnium scilicet praeceptorum, quia illa sibi inutilia reddit. Vel omnium peccatorum, quia pro uno, ac si pro omnibus, peribit. Vel omnium bonorum, quia charitatem, quae est forma omnium, perdit. Hieronymus. Ubi est charitas, quid est quod possit obesse? Ubi non est, quid est quod possit prodesse? Vel omnium virtutum. Qui enim habet unam, omnes habet. Idem, omnes virtutes sic sibi cohaerent, ut qui una caruerit, omnibus careat. Ecclesiastes 9, qui in uno peccaverit, multa bona perdet, quia omnia bona meritoria. Qui enim dixit et cetera. Hic probat quod reus est omnium, quia peccat in eumdem legislatorem omnium praeceptorum. Qui enim dixit, non moechaberis. Nomine moechiae omne peccatum luxuriae continetur. Exod. 2. Dixit et, non occides, in eodem; ubi prohibentur homicidia operis et linguae, cordis et omissionis, quod si non moechaberis, occides autem, factus es transgressor legis, quae unumquodque praeceptum aequaliter continet, et una data est ab uno Deo. Et nota quod proprie transgressor dicitur, qui facit contra legem scriptam: sed praevaricator, qui facit contra legem naturalem. Sic loquimini et cetera. Supra instruxit nos quantum ad exhibitionem honoris debiti: hic autem instruit quantum ad exhibitionem sustentationis. Unde hic instruit de operibus misericordiae. Et primo, invitat ad opera misericordiae. Secundo, ostendit ea esse necessaria cum fide. Quid proderit homini? In prima parte ad opera misericordiae manuducit tripliciter allegando. Primo praeceptum. Secundo supplicium, judicium enim sine misericordia. Tertio praemium, superexaltat autem. Dicit ergo, sic loquimini etc. quasi dicat: ne ergo sitis transgressores legis, sic loquimini, scilicet verba pietatis et amoris, et sic facite, scilicet opera pietatis et charitatis. Non enim sufficit pietas et charitas in verbo, nisi etiam sit in facto. Sicut per legem libertatis, idest per legem Evangelii sub qua subjiciendum spontanee, libere, non coacte, incipientes judicari; idest sicut incipitis modo judicari secundum legem, idest si staretis ante judicem legis libertatis, idest Christum. In hoc monens nos, ut in nostris operibus semper attendamus judicium quasi instare. In ultimo, ecce judex ante januam assistit. Hieronymus, sive comedam, sive bibam, sive aliquid aliud faciam, semper videtur auribus meis intonare illa extrema judicii buccina: surgite mortui, venite ad judicium. Vel sic, sic loquimini et sic facite; idest ita benigne et charitative vos habeatis verbo et facto. Sicut per legem libertatis, idest charitatis quae facit se et sua libere proximo exponere, incipientes judicari; idest ita faciatis ut ostendatis vos esse sub lege charitatis, quae semper debet esse in inceptione. Augustinus, sola charitas est quae semper detinet debitorem. Redditur enim cum impenditur, et cum reddita fuerit debetur: quia nullum est tempus in quo impendenda non sit. Dicitur autem charitas lex libertatis, quia nos Deo ligat, non cogendo timore poenarum, sed alliciendo desiderio praemiorum. Galat. 5, alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi, judicium enim sine misericordia, idest judicium condemnationis, illi qui non fecerit misericordiam. Exemplum patet in servo nequam, cui debitum dimissum exprobratur, Matth. 19, quia non est misertus conservi sui. E contra, beati misericordes, quia misericordiam consequentur. Sed objicitur contra hoc quod dicit, judicium sine misericordia etc.: quia in Psal. dicitur, universae viae domini misericordia et veritas. Responsio, duplex est misericordia; liberans et relaxans. De prima loquitur hic. De secunda in Psalmo. Vel sic, judicium sine misericordia, tanta scilicet quantam inveniret si misericors fuisset. Superexaltat autem misericordia judicium. Hoc multipliciter exponitur. Primo modo de misericordia et judicio hominis; et est sensus, quod misericordia hominis judicium ejus quo judicabitur reddit commendabilius. Secundo modo de misericordia Dei et judicio ejus; et est sensus, quod misericordia Dei semper relaxat et quasi temperat judicium suae severitatis. Tertio modo, de misericordia hominis et judicio Dei; et est sensus quod misericordia hominis quasi vincit rigorem districtionis sententiae divinae debitae pro peccatis. Quarto modo de misericordia Dei et judicio hominis; et est sensus, quod plures salvantur per misericordiam Dei, quam pro suis meritis propriis. Quinto modo de effectu misericordiae Dei in praesenti, et de effectu divini judicii in futuro: et est sensus, quod quanto misericordia major alicui in praesenti impenditur, tanto si ingratus fuerit, gravius in futuro punietur. Nota quod ex quo misericordia superexaltat judicium, et major est curia misericordiae quam justitiae: sicut a minori curia licitum est appellare ad majorem, ita a curia justitiae ad curiam misericordiae. Misericordia primo peccata purgat. Proverb. 15, per misericordiam et fidem purgantur peccata. Secundo, poenam peccatorum relaxat, Daniel. 4, peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum. Tertio custodit a malo; Proverb. 20, misericordia et veritas custodiunt regem. Quarto abundare facit in bono; Proverb. 14, misericordia et veritas praeparavit bona. Quinto hominum benedictionem meretur; Proverb. 20, qui pronus est ad misericordiam, benedicetur. Sexto Dei misericordiam consequitur. Matth. 5, beati misericordes. Septimo evadit judicium, ut hic, superexaltat misericordia judicium. Octavo introducit in caelum; Eccles. 16, omnis misericordia faciet locum unicuique secundum meritum suum. Quid proderit fratres mei et cetera. Hic ostendit hujusmodi opera esse necessaria cum fide. Et primo, rationibus. Secundo exemplis, vis autem scire. Rationibus probat quatuor. Primo, quia fides informis non est homini salutifera. Secundo, quia mortua est in semetipsa si autem frater aut soror. Tertio, quia meretur irrideri sed dicit quis et cetera. Quarto, quia communis est Daemoni tu credis quoniam unus est Deus et cetera. Dicit ergo, quid prodest: ita sunt necessaria opera misericordiae, et vitae. Quid proderit fratres mei, ad salutem scilicet. Si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat, convenientia scilicet ipsi fidei. Et loquitur secundum Glossam, de illo qui habet tempus operandi, et negligit: quasi diceret, fides informis non valet ad adeptionem beatitudinis, quamvis valere possit ad evitationem damnationis gravioris. Numquid fides poterit salvare eum, quasi dicat non. Sed contra. Matth. ultimo, qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Item ad Rom. 3, arbitramur per fidem justificari sine operibus legis. Responsio. Ut dicit Glossa, verbum illud intelligitur in non habentibus tempus operandi: vel de fide formata, quae est in parvulis: hic vero de fide informi. Si autem frater aut soror, fraternitate corporali vel maxime spirituali. Nudi sunt, ecce indigentia vestitus. Et indigent victu quotidiano, idest quotidie necessario, ecce indigentia victus. Dicat autem, ex vobis aliquis, ite in pace, quo ad hospitium, calefacimini, quo ad vestitum, et saturamini, quo ad cibum, non dederitis autem quae necessaria sunt corpori, nec hospitium, nec vestitum, nec victum. Quid proderit? Quasi dicat, nihil. Unde si aliquis dicit pulchra verba indigenti sine supplemento necessitatis, nihil prosunt. Contra. Eccles. 18, nonne ardorem refrigerat ros, sic et verbum melius quam datum? Responsio. Non fit comparatio verbi solius ad datum, sed verbi cum dato ad solum datum. Vel loquitur de ardore vitii scilicet impatientiae ipsius pauperis, non naturae, scilicet esuriei. Sic et fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa. Glossa. Sicut sola verba pietatis nudum et esurientem non recreant, si non cibus praebeatur et vestis: ita fides verbotenus servata non salvat. Et dicit, in semetipsa, quia non est conjuncta principio vitae, scilicet charitati. Glossa. Mortua est in semetipsa, idest contra semetipsam: quod enim promittit, opere non implet. Joan. 3, non diligamus verbo et lingua, sed opere et veritate. Et nota: quod sicut mortuum dicitur quod caret sensu et motu: sic qui fidem habet sine operibus, nec sensu viget dilectionis qui est ex charitate, et motu caret bonae operationis. Dicit autem sine operibus, pluraliter, quia ad fidem sequitur actus interior, qui est credere, et exterior, qui est in bono opere. Sed dicet quis, quasi non solum in se est mortua, sed apud alios irridenda. Sed dicet. Glossa, irridendo, quis, habens fidem et opera. Tu fidem habes, idest habere te dicis solam, scilicet sine operibus. Et ego opera habeo, cum fide. Ostende mihi fidem tuam, sine operibus: quasi dicat: proba mihi te habere fidem per aliqua certa signa: quasi dicat: non poteris probare cum desint opera, et verba non sint testes sufficientes. Nam, ut dicit Augustinus, fides dicitur eo quod fit quod dicitur: et Gregorius dicit, quod probatio dilectionis est exhibitio operis. Et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam, idest probare possum me fidelem per opera mea. Tu credis quoniam et cetera. Hic ostendit quod communis est Daemoni: quasi dicat: non potes probare fidem tuam: sed posito quod habeas, non sufficit. Tu credis quoniam unus est Deus: bene facis, nam hujusmodi credere est bonum quoddam, sed sine operibus, imperfectum. Et Daemones credunt, scilicet quod unus est Deus, sicut tu, qui tamen non sunt in statu salutis, sed damnationis. Illa tamen Daemonum fides non proprie est fides, quia non est habitus infusus, sed est quaedam credulitas non voluntaria sed necessaria, et quasi communibus et tormentis extorta. Unde non assentiunt primae veritati propter se, sed magis sentiunt eam: unde fides in eis est conclusio, non argumentum: nec habent cognitionem articulorum inquantum articuli, sed inquantum quaedam entia nobilia. Et contremiscunt: in hoc pejoris conditionis est fides malorum hominum, quoniam non timent divinum judicium. Glossa, qui Deum non credunt, vel creditum non timent, Daemonibus crudeliores et proterviores sunt. Vis autem scire. Hic probat exemplis. Primo bonorum. Secundo malorum similiter et Raab. Tertio omnium sicut enim corpus. In prima parte ponit primo Abrahae exemplum. Secundo adaptat ad propositum vides ergo quoniam fides. Tertio confirmat per Scripturae sacrae testimonium et impleta est Scriptura. Quarto concludit propositum jam sufficienter probatum. Videtis quoniam. Dicit ergo. Vis autem scire, certius scilicet per exempla Scripturae. O homo inanis, idest vacuus a bonis operibus. Quoniam fides sine operibus otiosa est, quia non sufficit ad salutem. Vel mortua est, quia non habet sensum dilectionis, nec motum bonae operationis. Abraham pater noster, secundum carnem et secundum fidem. Ejus autem exemplum merito inducit, quia fuit prima via credendi. Nonne ex operibus justificatus est, supple amplius, ut dicit Glossa interlinearis, offerens, idest offerre paratus, Genes. 22: filium suum Isaac super altare. Hoc autem fuit post fidem susceptam. Unde Glossa, per fidem quam habebat justus erat: tamen per opera quae addidit, amplius est justificatus: quae si non fecisset, meritum praecedentis fidei amisisset. Glossa Bedae: magna tentatio cum filium jubebatur occidere: magna fides, cum etiam de mortuo credebat se semen posse suscipere. Magnum opus cum dilectissimum non dubitaret offerre. Ecce qualis fuerit ejus oblatio, et qualis debet esse nostra; debet enim fieri de re cara et pretiosa. Quod notatur cum dicitur, filium suum, Malach. 1, maledictus qui habet in grege suo masculum, et offert debilem Deo. Item debet esse de re propria non aliena: quod notatur cum dicitur, suum. Eccles. 34, qui offert sacrificium de substantia pauperis, quasi qui interficit in conspectu patris. Item debet esse cum cordis alacritate et laetitia; quod notatur cum dicitur, Isaac, qui interpretatur risus. 1 Paralipom. 29, in simplicitate cordis laetus obtuli universa haec. Quarto cum debito honore et reverentia; quod notatur cum dicitur, super altare: Psal. 50, tunc acceptabis sacrificium justitiae et cetera. Sed videtur falsum quod dicit, nonne ex operibus justificatus est? Quia Rom. 4 probat apostolus, quod Abraham ex fide justificatus est, non ex operibus: et ibidem dicitur, credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam: ibi: Glossa Augustini, non ex operibus justificatus est, sed ex fide. Responsio. Apostolus et Augustinus loquuntur de operibus praecedentibus fidem, scilicet operibus legalibus, ut patet ibidem, ex quibus nullus plene justificatus est: hic autem loquitur de operibus sequentibus fidem, quae dicuntur justificare non secundum quod justificatio dicitur justitiae infusio, sed secundum quod dicitur justitiae exercitatio, vel ostensio, vel consummatio. Res enim dicitur fieri quando perficitur vel innotescit. Vides igitur et cetera. Hic adaptat ad propositum: vides, scilicet per exemplum Abrahae. Quoniam fides cooperabatur operibus illius. Primo fides per quam ante justus erat, duxit eum ad opera. Et ex operibus, scilicet sequentibus fidem, fides consummata est, idest augmentata et comprobata et ostensa. Genes. 22, nunc cognovi quod timeas Deum. Et impleta est Scriptura, per hoc scilicet quod filium suum offerebat, et tamen suscitandum credebat, dicens, Genes. 15, credidit Abraham Deo, scilicet praecipienti et promittenti difficilia. Et reputatum est illi, a Deo. Ad justitiam, scilicet majorem per ipsum credere. Et amicus Dei appellatus est, ab hominibus illius temporis: vel a Deo, propter signum dilectionis Dei, quod paratus fuit offerre filium suum pro amore ejus: non solum passive (sicut, juxta illud, amice et cetera. Matth. 26, Judas): sed active et passive. Videtis ergo, idest videre potestis auctoritate Scripturae. Quoniam ex operibus, sequentibus fidem. Justificatur homo, idest magis justus efficitur, et in justitia conservatur. Et non ex fide tantum: quando scilicet adest facultas operandi: alioquin fides sufficit, ut patet in latrone: cui dictum est propter fidem cordis, et confessionem oris, hodie mecum eris in Paradiso, Lucae 22. Similiter et Raab. Probavit exemplo fidelium, hic probat exemplo infidelium. Similiter et Raab meretrix nonne ex operibus justificata est? Glossa, ne causarentur opera tanti patris se imitari non posse, addit exemplum mulieris peccatricis, quae per opera misericordiae et hospitalitatis soluta est a peccatis, et annumerata generationibus salvatoris: quasi dicat: et si non potestis sequi Abraham, sequamini meretricem. Sed per quae opera: per opera hospitalitatis et occultationis et instructionis qua via reverterentur: quae omnia erant opera misericordiae. Unde sequitur. Suscipiens nuncios, (exploratores urbis Hierico, Josue 2) et alia via ejiciens, ne a viris civitatis occiderentur, ejiciens, per fenestram, eos dimittendo, Josue 2. Quod autem habuerit fidem antequam sic operaretur, patet ex verbis suis. Novi quod dominus tradiderit vobis terram. Sicut enim corpus sine spiritu. Hoc probat exemplo omnium. Sicut enim: quasi dicat: vere ex operibus hae personae sunt justificatae. Sicut enim corpus humanum mortuum est sine spiritu, carens sensu et motu. Ita fides sine operibus mortua est. Quia a charitate operante quae est vita ejus, separata. Hieronymus, ille vere credit, qui exercet operibus quod credit. Hieronymus, quid prodest si impie agis, Deum voce invocans, quem operibus negas? Nota, quod oportet nos habere fidem veram non fictam, 1 Timoth. 1, charitas est finis praecepti et cetera. Certam non dubiam: supra 1 cap. Postulet autem in fide et cetera. Matth. 13, modicae fidei et cetera. Unam non divisam, Ephes. 4, unus Deus, una fides. Vivam non mortuam, Habacuc 2, justus autem ex fide vivit. Magnam non parvam, Matth. 15, o mulier, magna est fides tua. Fervidam non tepidam, Matth. 14, si habueritis fidem sicut granum. Operosam non otiosam, ut hic, fides sine operibus otiosa est. Firmam non infirmam, Colossen. 2, gaudeo videns ordinem vestrum et firmamentum fidei vestrae. Animosam non timidam, Ephes. 6, in omnibus sumentes scutum fidei. Perpetuam non transitoriam, Tobiae 2, filii sanctorum sumus, et vitam illam expectamus quam Deus daturus est illis qui fidem non mutant.
[89293] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 1 cap. 3 Nolite plures magistri fieri et cetera. Supra instruxit Jacobus quantum ad bonum se habendi in iis quae spectant ad potentiam: hic informat quantum ad modum se habendi in iis quae spectant ad scientiam. Ad habendum autem se ordinate in scientia, requiritur cordis ordinatio et conversationis. Primo haec pars dividitur in tres. In prima informat salutatos quantum ad ordinationem cordis. In secunda ad ordinationem sermonis si quis in verbo non offendit. In tertia quantum ad ordinationem conversationis si quis sapiens et disciplinatus. Ad informandum nos autem quantum ad ordinem cordis revocat nos ab indigno appetitu magisterii, ostendens duo pericula hujus officii. Primum est ex aggravatione poenae. Secundum est ex multiplicatione offensae, ibi: in multis enim offendimus. Vel secundum aliam divisionem, hic dehortatur a malo quod est in extollentia sui per officium magisterii. Ubi ab ambitione magisterii primo retrahit imperitos; secundo peritos quis sapiens. In prima retrahit a deordinatione cordis. Secundo oris, ibi: si quis in verbo non offendit et cetera. Dicit ergo, nolite. Glossa, sicut monui vos ad bona opera facienda, sic moneo ad vitanda stulta magisteria. Hujus autem exhortationis necessitatem ostendit Beda in Glossa. Multi fuerunt temporibus apostolorum, qui descendentes de Judaea Antiochiam, non bene instructi in lege fidei, docebant credentes ex gentibus debere circumcidi, et alios errores inducebant: hos igitur ab officio verbi removet ne impediant veros praedicatores. Unde beatus Jacobus magis prohibet insufficientiam quae frequenter oritur ex pluralitate, quam pluralitatem: unde nolite plures magistri fieri: plures, idest divisi, quia in eo quod vera dicunt, omnes magistri unus magister sunt, quia officium unius magistri caelestis peragunt, Matth. 23, unus est magister vester. Vel hic dicit quod magisterium ex necessitate est suscipiendum, non ambitiosa voluntate appetendum. Vel plures magistri dicuntur, ratione inordinatae intentionis, quia quaerunt temporalia, de animabus non curant. Vel plures sunt, qui aliud docent, aliud faciunt. Vel, nolite plures magistri fieri, idest idiotae et stulti. Glossa, nisi tantum discreti et in Scripturis docti. Vel plures magistri, idest plurium Ecclesiarum rectores; unde Glossa, in pluribus Ecclesiis. Fratres mei, quibus bona cupio, scientes, quoniam majus judicium sumitis, scilicet damnationis. Glossa, qui indoctus officium docendi usurpat et Christum non sincere nunciat, majorem damnationem meretur quam si solus in suo scelere periret. Contra vero qui bene docet, majorem gloriam acquirit. Sapientiae 6, judicium iis qui praesunt fiet. Et vere periculosum est hoc, quia, in multis enim offendimus omnes, multo fortius qui aliis praesunt. Glossa, omnes: non tantum nos minus eruditi, sed etiam nos majores. Glossa: se illis connumerat, ut liberius arguat. Aliter tamen offendit justus, aliter injustus, ut tangit Glossa. Nam justus venialiter, carnis fragilitate, et cito resurgit. Injustus mortaliter animi malignitate, nec per poenitentiam resurgit. Sed objicitur de hoc quod dicit. Nolite plures magistri fieri; secundum hoc videtur quod magistri veritatis non sunt multiplicandi, maxime in eadem Ecclesia, ut tangit Glossa. Responsio. Ad hoc respondet Glossa, nolite plures magistri fieri, nisi discreti et in Scripturis docti. Non ergo prohibet quantitatem sed qualitatem; quam tamen nomine quantitatis significat, quia frequenter eam consequitur. Si quis in verbo non offendit, hic instruit eos quantum ad ordinationem sermonis. Et primo ostendit commodum coercitionis linguae. Secundo damna laxationis ecce quantus ignis. Tertio difficultas repressionis omnis enim natura. In prima parte primo commoditas moderaminis linguae proponitur. Secundo probatur potest enim freno. Tertio probatio declaratur per exempla equorum et navium. Si autem equis frena. Ubi primo ponit illa exempla, postea adaptat illa ad propositum, ita et lingua. Dicit ergo, si quis etc.: quasi dicat: vere in multis offendimus, si quis in verbo non offendit: quasi dicat: rarus est. Glossa, vult ostendere inevitabilem verbi offensionem, ut imperitos deterreat ne cupiant praelationem; quia qui cupit praeesse, oportet aliis perfectiorem esse, ne offendat dum debet prodesse. Hic perfectus est. Glossa, non alius. Ex hoc videtur, quod nullus perfectus sit; quia Eccles. 19, quis est qui non offendit in lingua? Responsio. Loquitur de offensa in verbo doctrinae a qua potest homo cavere bene. Vel secundum Glossam, loquitur non de offensa in verbis omnibus, sed de offensa graviori in verbis dolosis, aut detractoriis, aut mendacibus. Potest enim freno. Hic probat quod perfectus est vir qui non offendit verbo. Ratio talis est. Qui potest corpus suum circumducere ad voluntatem suam ad opus bonum, hic perfectus est: sed qui potest moderare linguam suam, potest ad libitum corpus suum circumducere ad opus bonum; ergo et cetera. Prima per se nota est: media ostenditur duplici similitudine. Prima a freno sumitur quo circumducitur equus juxta voluntatem sessoris. Secunda a gubernaculo quo regitur navis secundum placitum gubernantis. Dicit ergo, potest enim: quasi dicat: qui non offendit in lingua, hic perfectus est vir. Potest enim fraeno, idest moderamine vel temperantia linguae, circumducere, idest ad voluntatem suam quando vult ducere, totum corpus, idest omnia membra sui corporis, ut vult Glossa, quia lingua inter cetera minus potest refrenari. Ideo dicitur Ecclesiast. 28: verbis tuis facito stateram et frenos ori tuo recto, et attende ne forte labaris in lingua tua. Si autem equis frena in ora mittimus ad consentiendum nobis, idest ut conserviant nobis volentibus circumducere eos, et omne, idest totum, corpus illorum circumferimus, idest ad voluntatem nostram circumducimus. Glossa, subaudi, multo magis in ora nostra debemus mittere: unde, sicut dicit alia Glossa, similitudo de equis ad linguam convenientiam et facultatem refrenandae linguae ostendit. Postea ponit aliam similitudinem: ecce naves cum magnae sunt, et ideo majori impetu feruntur, et a ventis valentibus, idest fortibus vel validis, minentur, idest ducantur quadam violentia, sicut qui minantur, circumferuntur tamen a modico gubernaculo, ubi impetus dirigentis voluerit: idest voluntas gubernantis, quae bene dicitur impetus, quia non semper per deliberationem operatur, scilicet quando naves impetu ventorum agitantur: ita et lingua modicum quidem membrum est, in quantitate, sed magnum in virtute. Et magna, idest mentes hominum magnas, exaltat, idest exaltari facit in magnis praemiis si custodiatur. Vel etiam in magnis poenis, si non custodiatur. Matth. 12: ex verbis tuis condemnaberis. Vel magna exaltat se jactando et aliis adulando. Et nota, quod sicut dicit Glossa, magnae naves in mari, mentes hominum in mundo: unde Psalm.: hoc mare magnum et spatiosum manibus. Venti a quibus minantur sunt appetitus mentium. Isti autem venti in mari hujus mundi sunt quatuor, a quatuor partibus flantes et fere totum mundum subvertentes: de quibus dicitur Danielis 7, quod quatuor venti pugnabant in magno mari. Primus est tentatio praesumptionis: iste flat ab oriente, idest nimia confidentia divinae misericordiae vel nimia operum suorum praesumptione. Secundus ventus est tentatio desperationis, et iste flat ab occidente, idest a diffidentia divinae misericordiae et consideratione iniquitatis propriae. Tertius est tentatio mundanae prosperitatis, qui flat a meridie, idest a prosperitatis consideratione. Quartus vero est tentatio sive timor adversitatis et miseriae, et iste flat ab Aquilone ex consideratione asperitatis poenitentiae. Gubernaculum vero in isto mari est cordis intentio, sicut dicit Glossa. Qui ergo habet perversam intentionem est sicut sopitus gubernator in medio mari amisso clavo. Et quantus ignis quam magnam et cetera. Supra posuit commodum coercitionis linguae; hic ponit damna quae proveniunt ex ejus laxatione. Unum est inquantum bonum consumit: unde comparatur igni. Aliud inquantum mala committit; unde dicitur universitas iniquitatis. Primo ergo ponit ista duo damna in generali. Secundo in speciali, ibi: lingua constituitur in membris nostris et cetera. Dicit ergo, ecce quantus ignis, ita lingua modicum membrum est, et magna exaltat, et ecce, idest in evidenti est, quantus ignis, idest quam parvus ignis, quam magnam sylvam incendit, (quam idest valde) magnam. Ecclesiast. 11, a scintilla una augetur ignis. Glossa, sic lingua incontinens magnam materiam operum perire facit, et lingua ignis est, idest inflammata sicut ignis. Dicitur autem ignis propter sui mobilitatem, sive velocitatem, quia utrumque maxime mobile est: vel propter ardorem loquendi et alios inflammandi. Eccles. 20, apertio oris illius inflammatio est. Universitas iniquitatis ipsa est; quia, sicut dicit Glossa, fere per ipsam omnia facinora aut concinnantur, ut latrocinia et stupra, aut patrantur, ut perjuria et falsa testimonia, aut defenduntur, ut cum quilibet impius excusat malum quod commisit, simulat bonum quod non fecit. Vel dicitur universitas iniquitatis, quia per linguam peccat homo contra Deum, blasphemando et perjurando: contra proximum detrahendo, conviciando: contra seipsum jactando, et sic evacuat omnia bona. Lingua constituitur. Hic ponuntur damna in speciali: unde dicit, lingua constituitur in membris nostris, idest inter membra nostra, quae maculat totum corpus, idest totam congeriem bonorum operum, quasi quorumdam membrorum: et hoc quo ad opera jam facta. Sic accipitur corpus Lucae 11, si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit, et inflammat rotam nativitatis nostrae, idest cursum vitae hujus instabilem, unde rota fortunae dicitur, et hoc quo ad opera fienda. Glossa, inflammatur haec rota nativitatis nostrae igne linguae, cum vitium nativae perturbationis ineptis et noxiis sermonibus accumulatur, inflammata, scilicet lingua a Gehenna, idest a suggestione Diaboli, qui secundum Glossam merito Gehennae comparatur, quia sicut Gehenna semper ardet, ita Diabolus ubicumque sit, sive in aere, sive sub terra, secum fert tormenta suarum flammarum. Hic primo invidendo malum suggerit, deinde per linguam aperit, et postea per cetera membra ad effectum perducit, sicut dicit Glossa. Omnis enim natura bestiarum et cetera. Hic est alia pars in qua ostenditur difficultas repressionis linguae. Et primo notatur difficultas. Secundo difficultatis causa. Inquietum enim malum est. Haec autem difficultas ostenditur ex comparatione ad alia animalia difficile domabilia: unde dicit: omnis enim natura: ita et praedicta mala proveniunt ex lingua: et certe non est mirum, quia est difficilis ad domandum, omnis enim natura bestiarum, idest animalium ferocium, quadrupedum, ut leonum et hujusmodi, et volucrum, ut aquilarum, et serpentium, quales sunt qui repunt in terra, et ceterorum animalium, sylvestrium, domatur. Glossa, quotidie. Vel domatur idest domabilis et domita est. Glossa, jam antea, a natura humana, idest ab homine. Sed quomodo est hoc verum, cum multa videantur indomita? Responsio: potest dici quod loquitur pro statu primae innocentiae. Vel omnis natura bestiarum, idest aliqua de omni, scilicet de bestiis volucribus serpentibus et cetera. Nam ut dicit Glossa, narrat Plinius humanissimam aspidem in Aegypto a patre familias domitam et quotidie de camera sua egressam, ut a mensa ejus annonam accipere solitam. Narrat etiam Marcellinus tigridem mansuetam factam ab India, Athanasio principi missam. Vel ut vult Glossa, haec verba possunt intelligi metaphorice. Quidam enim sunt bestiae, idest bestiale sensu et opere, ut praedones et homicidae. Quidam volucres ineffabilitate, quidam vero serpentes astutia nocendi: et isti possunt facilius converti quam lingua a malo refrenari: unde sequitur, linguam autem nullus hominum domare potest, idest regere quin labatur aliquo modo. Glossa, nullus est qui aliquando in lingua non delinquat. Sed contra, Psalm.: dixi, custodiam vias meas ut non delinquam in lingua mea. Responsio. Potest servari a delicto gravi, sicut doli, detractionis, jactantiae, sed non a levi semper: imo omnes offendunt vel superflue vel otiose loquendo. Glossa, nullus doctorum potest domare linguam verbosorum subditorum. Est enim inquietum malum plena et cetera. Hic ostenditur causa difficultatis repressionis linguae: et ponitur duplex. Prima sumpta est ab inquietudine. Secunda ab infectione, ibi: plena veneno. Tertio hoc probat ibi: in ipsa benedicimus Deum: ubi primo probat. Secundo improbat, non oportet. Tertio exemplis confirmat numquid fons. Primo exemplo fontis. Secundo exemplo arboris numquid potest fratres et cetera. Tertio exemplo aquae, sic neque etc.: quasi dicat, ita non potest domari vel reprimi, quia inquietum malum est, quia est membrum labile et lubricum, quia consistit in humido, unde non ita cito fatigatur sicut aliud membrum. Inquietum dicitur, quia cito transit de malo ad malum, ut a conviviis ad scurrilia, ab illis ad detractiones; vel quia cito transit de uno in alium, et multos facit malos, vel eos offendendo, vel exemplo corrumpendo, plena veneno mortifero Glossa, more veneni serpit de uno in alium transeundo. Et dicit mortifero, ferente mortem, non corporis tantum, sed animae: ut patet in detractore qui uno ictu tres interficit: scilicet se loquentem et libenter audientem, et eum de quo loquitur impatienter sustinentem. Et vere plena veneno, quia ex ipsa procedit benedictio et maledictio, unde in ipsa benedicimus Deum patrem, idest totam Trinitatem, quae Deus est per potentiam creationis: pater per gratiam adoptionis. Vel Deum, idest filium cui appropriatur sapientia. Deus enim dicitur a Theon quod est videns, et patrem, cui appropriatur potentia. Benedicimus inquam gratias agendo et laudando, et in ipsa maledicimus, aperte conviciando, vel occulte detrahendo homines qui ad similitudinem Dei facti sunt. Glossa, rationales ut ipse est, vel sicut ipse principaliter praeest omnibus, ita et homines ceteris creaturis: unde similitudo ibi accipitur large, pro omni conformitate ad Deum, sive naturali, sive gratuita. Genesis 1, faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Dicitur autem factus ad similitudinem et ex parte animae secundum tres potentias imaginis, et ex parte corporis secundum erectionem ejus ad caelestia, et ex parte conjuncti secundum repraesentationem totius exemplaris quo ad corporalia et spiritualia. Ex ipso ore: primo ex ore cordis, postmodum ex ore corporis procedit maledictio in hominem et benedictio in Deum, qui est creator hominis, quae sunt res valde contrariae. Et dicit, procedit, ad exemplum aliorum: quia, ut dicit Glossa, alii videntes quod agimus, exemplo nostro inducuntur, ut similiter faciant. Non oportet, fratres mei, haec ita fieri. Glossa, non est utile, scilicet benedictionem et maledictionem procedere ex eodem ore: et hoc patet per exemplum. Numquid fons de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam? Quasi dicat, non. Similiter nec aliquis debet dissolvere linguam in amaritudinem maledictionis, et dulcedinem benedictionis. Sicut enim tangit Glossa, si misces simul dulcem et amaram aquam, commixtione amarae, dulcis in amaram convertitur, non amara in dulcem. Si quaeratur, quae est ratio, quare potius dulcis in amaram quam amara in dulcem vertatur. Responsio, dulce medium est in saporibus: quod patet ex hoc, quod sensus in mediis delectantur; amarum vero est extremum; quod patet ex hoc, quod sensus tristatur in extremis: facile vero disceditur a medio, sed non facile acceditur. Idem probat exemplo arboris, numquid potest, fratres mei, ficus uvas facere, aut vitis ficus? Quasi dicat: non. Nam, ut dicit Glossa, sicut arbor amisso naturali fructu fructum alterius arboris ferre non potest: sic maledictus, et si bene loqui videatur fructum benedictionis non habet. Sic, idest sicut fons et arbor. Neque salsa, aqua scilicet. Dulcem potest facere aquam, immediate scilicet. Potest tamen de aqua salsa fieri dulcis per transcolationem factam in vase terreo misso in mare, ut docet philosophus. Sic etiam de mari exeunt flumina dulcia per transcolationem terrae. Nota linguam malam multiplicem, scilicet tertiam detractorum. Eccles. 28, lingua tertia multos commovet, et dispersit illos de gente in gentem. Falsam adulatorum. Ecclesiast. 20, qui edunt panem illius, falsae linguae sunt. Magniloquam superborum, Psalmus: disperdat dominus universa labia dolosa. Vipeream haereticorum. Job 20, occidet eum lingua viperae. Blasphemam maledictorum. Job 10, imitaris linguam blasphemantem, et condemnabit te os tuum. Dolosam hypocritarum. Psal. 119, quid detur tibi, aut quid apponatur tibi et cetera. Coinquinatam luxuriosorum. Eccl. 51, liberasti me a lingua coinquinata. Iniquam advocatorum. Prov. 17, malus obedit linguae iniquae, et fallax obtemperat labiis mendacibus. Quis sapiens et disciplinatus et cetera. Supra instruxit Jacobus salutatos, quantum ad ordinationem cordis et sermonis; hic instruit eos quantum ad ordinationem conversationis. Ubi primo monet eos facto potius quam verbo ostendere sapientiam suam. Secundo, ostendit quod aliter non veram, sed falsam habent sapientiam quod si zelum amarum. Tertio, describit sapientiam falsam non est enim ista sapientia. Quarto e contra describit sapientiam veram quae autem de sursum est. Et primo, a merito praesenti. Secundo a praemio futuro fructus autem justitiae. Dicit ergo, quis sapiens. Glossa, non debetis cito effici doctores: quia quis est ex vobis sapiens? Glossa, cognitione. Est enim sapientia rerum humanarum atque divinarum cognitio, ut dicit Augustinus. Et disciplinatus, exercitio vitae, ut dicit Glossa. Nam, ut ait Augustinus, disciplina est ordinata morum correctio. Hoc petit Psalmista, bonitatem et sapientiam et disciplinam doce me. Quis? Quasi dicat: rus. Ostendat ex bona conversatione sua, scilicet exteriori. Glossa, prius discat bene operari, quam alios instruere; ut bene conversando inter vos, exemplum aliorum possit esse. Actuum 1, coepit Jesus facere et docere. Bernardus, efficacior est vox operis quam sermonis: nec sufficit doctori facere, sed etiam ostendere. Matth. 5: sic luceat lux vestra et cetera. 1 Petri 2, conversationem vestram inter gentes habentes bonam. Et hoc in mansuetudine sapientiae, idest sine indignatione irae, ne propter suam sapientiam et bonam operationem despiciat alios, ut dicit Glossa. Debet enim sic ostendere exempla perfectionis, ne propter hoc indignetur contra imperfectos, et despiciat eos. Sapientiae, idest sapienti, vel discreto: vel quam sapientia facit. Quod si zelum amarum, indignationis, respectu aliorum: de malis indignatio dicitur zelus, quantum ad animi commotionem: amarus, quo ad annexam perturbationis anxietatem. Et contentiones, dissensiones de bonis. Et dicit contentiones pluraliter, quia frequenter difficile est contendere: sed contentionibus deservire, et eas frequentare, hoc turpe. 1 Corinth. 11, si quis videtur inter vos contentiosus esse. Sunt in cordibus vestris, quamvis non prorumpant in verba, ut dicit Glossa. Nolite gloriari de sapientia, superbiendo, aut ex hujusmodi sapientia gloriam aeternam sperando. Et mendaces esse, disciplinam quam non habetis simulando: quia, ut ait Gregorius, vera justitia compassionem habet, falsa indignationem. Adversus veritatem, idest Christum, qui est veritas. Glossa, nolite mentiri Deo, cui in Baptismo promisistis pompis Diaboli abrenunciare, quod non facitis cum de bonis operibus superbitis. Aliter exponitur in Glossa, quo ad principium, sic: quod si zelum habetis, quo ad Deum, ut faciatis bona opera et ei placeatis: amarum, quo ad proximum, verbis indignantibus ipsum exasperando et despiciendo: et contentiones, idest fervores, contendendi, sunt in cordibus vestris, etsi in verba non prorumpitis: nolite gloriari, ut prius. Nota quod quadruplex est zelus: primo, ignarus. Rom. 10, secundum aliam literam: legem habent, sed non secundum scientiam. Item amarus, Jacobi 3, quod si zelum amarum etc.: et 1 ad Corinth. 3, malignus. Sap. 1, nolite zelare mortem in errorem vitae vestrae. Item bonus. Psalmista, zelus domus tuae comedit me. Non est enim et cetera. Hic describit sapientiam falsam, cui merito in tali non est gloriandum. Non est enim ista sapientia, quae est scilicet cum indignatione ad alios et contentione. Glossa, inflata et indignans. Desursum descendens, idest non a Deo, a quo est omne bonum, supra 1, omne datum optimum: sed potius deorsum ascendens. Contra Eccles. 1, omnis sapientia a domino Deo est. Responsio, sapientia est a Deo, sed malus usus non est a Deo: sicut Rom. 8, prudentia carnis mors est. Vel potest dici, quod ipsa sapientia de qua loquimur hic, non est sapientia secundum existentiam, sed secundum apparentiam. Nam de vera sapientia dicitur, quod non habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus illius: sed gaudium et laetitiam. Sed terrena, idest terrenae gloriae cupida, animalis, quaerens voluptuosa et carnalia, in quibus delectatur sensus, more animalium: non spiritualia, in quibus gaudet spiritus. Et diabolica, quaerens dignitates suas, suggerit Diabolus. Vel terrena, propter concupiscentiam oculorum; animalis, propter concupiscentiam carnis; diabolica, propter superbiam vitae. 1 Joan. 1, omne quod est in mundo et cetera. Vel terrena, propter divitias; animalis, propter delitias; diabolica, propter honores. Et vere, non est a Deo. Ubi enim est zelus, idest indignatio animi. Et contentio, idest dissensio in verbis, quae frequenter sequitur ex indignatione. Ibi inconstantia, idest instabilitas in bono. Nec mirum, quia non habet firmum humilitatis fundamentum: et omne opus exterius et interius pravum in malo, quia ex mala arbore non potest procedere nisi malus fructus, Matth. 7. Vel sic, ubi est zelus, idest invidia et contentio in verbis, est inconstantia, idest progressus in peccatis: quia talis non stat in uno malo, sed a malo cordis procedit ad malum oris, et ab illo ad peccatum operis. Quae autem et cetera. Hic distinguit veram sapientiam a merito. Et primo, a merito quod consistit in comparatione boni. Secundo, ab eo quod consistit in declinatione mali non judicans. A merito in operatione boni dupliciter. Primo, ab eo quod facit homo per se. Secundo, ab eo quod facit homo excitatus aliunde suadibilis. Bonum quod facit homo per se, vel pertinet ad ordinationem concupiscibilis, sic dicitur pudica: vel irascibilis, sic pacifica: vel rationalis, sic modesta. Bonum autem quod facit homo aliunde excitatus, vel facit excitatus alterius verbo, suadibilis, vel alterius exemplo bonis consentiens; vel alterius incommodo plena misericordia. Non judicans. Hic tangitur meritum sapientiae in mali declinatione. Primo, ne fallatur, non judicans. Secundo, ne fallat, sine simulatione. Dicit ergo. Quae autem desursum est sapientia, idest a Deo. Ecclesias. 1, fons sapientiae verbum Dei in excelsis. Primum quidem pudica est, idest casta in se. Hic est primus color in pictura sapientiae, qua reformat imaginem Dei in anima per peccatum deformata: scilicet candor pudicitiae. Glossa: nisi primo pudicitia sedeat in mente, nulla perfectio sequitur in opere. Deinde, pacifica, ad proximum. Glossa: per elationem se a Deo vel a proximorum societate non disjungit. Pacifica, hominem pacificans cum Deo, hominem cum homine; et in eodem homine, spiritum cum carne, ut carnem sibi subjiciat; modesta, in operibus suis modum tenens. Modus est, stare in medio, nec modum excedens nec infra subsistens, nec parum nec nimis. Versus. Est modus in rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum. Suadibilis, ab aliis in corrigendis defectibus suis. Glossa, si in aliquo minus agit propter negligentiam vel ignorantiam, suasioni bonorum assensum praebet: cui ergo suaderi non potest, ut in aliquo se errasse recognoscat, sapientia caret. Bonis consentiens, amando et promovendo aliorum bona, et etiam imitando. Glossa, quae bonis placent, sibi non displicent. Plena misericordia, revelando aliorum mala poena. Et fructibus bonis, idest bonis operibus. Misericordia, quantum ad affectum per compassionem: fructus boni, quantum ad effectum per bonam operationem: unde Glossa, fructibus bonis, idest misericordiae operibus, jejuniis, eleemosynis, vigiliis, orationibus. Non judicans, quo ad intentionem aliorum judicio, scilicet suspitionis, vel condemnationis. Matth. 6, nolite judicare, et non judicabimini. Sine simulatione, quo ad intentionem propriam. Glossa, non postulat videri doctior vel sanctior quam est, ne lateat proximum ad commendationem sui, quod contentiosa sapientia facit. Scit enim quod simulatores et callidi provocant iram Dei, Job 36, et quod, ut ait Augustinus, simulata aequitas non est aequitas, sed duplex iniquitas. Possunt autem hae octo conditiones sapientiae reduci ad octo beatitudines. Matth. 5. Ipsa quidem sapientia pudica est, per munditiam cordis: pacifica, per pacificationem: modesta, per paupertatem: suadibilis, per mititatem: bonis consentiens, per esuriem justitiae: plena misericordia, per misericordiae amorem: non judicans, sed compatiens, per luctum: sine simulatione, per tolerantiam persecutionum. Fructus autem justitiae. Hic eam describit a praemio, quasi sic dicat (Glossa): non solum propter praedicta debetis hujusmodi sapientiam appetere; sed ideo, quia fructus, idest merces justitiae, quae pro justis operibus redditur. Et dicit, justitiae, quia ipsa est vera sapientia. Job 28, ecce timor domini ipse est sapientia. In pace, idest in spe pacis aeternae, seminatur, ad habendum praeparatur: seminatur, inquam, facientibus, ad utilitatem facientium, pacem. Glossa: opera pacis. Isaiae 32. Erit opus justitiae pax. 1 Corinth. 9, quae seminaverit homo, haec et metet.
[89294] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 1 cap. 4 Unde bella et lites et cetera. Supra informavit Jacobus quantum ad modum se habendi in iis quae pertinent ad potentiam et scientiam: hic informat quantum ad modum se habendi in iis quae pertinent ad divitias, ut sic revocet a cupiditate. Et quia contra divitias homo deordinatur dupliciter, primo per concupiscentiam in appetendo, secundo per avaritiam in retinendo; ideo primo instruit contra concupiscentiam acquirendi. Secundo contra avaritiam retinendi, 5 cap. agite nunc divites. Vel sic. Supra, 2 cap., dehortatus est a malo, quod est in contemptum proximi: supra tertio, a malo quod est in extollentia sui per appetitum magisterii: hic dehortatur eos a malo quod est in concupiscentia mundi: et hoc tribus modis. Primo ostendendo mala mundanae concupiscentiae. Secundo exhortando ad statum poenitentiae, subditi estote Deo. Tertio declarando incertitudinem humanae vitae. Ecce qui nunc dicitis. In prima parte mala quae sequuntur mundi concupiscentiam ostendit. Et primo mala respectu proximi. Secundo mala respectu Dei adulteri nescitis. Malorum respectu proximi primo causam inquirit. Secundo mala multa exponit, concupiscitis et cetera. Tertio damnum consequens ostendit petitis et non accipitis. Dicit ergo, unde bella, Glossa: quasi dicat: hoc ex sapientia habetur, pax hic et in futuro: sed e contra in vobis, unde bella, idest impugnationes in factis, et lites, idest impugnationes in verbis. In vobis, idest inter vos, nonne ex concupiscentiis vestris, interioribus. Glossa, quod mens prava suggerit, manus et lingua intemperanter obedit: cum tamen scriptum sit Eccles. 18, post concupiscentias tuas non eas. Et concupiscentias dicit pluraliter, quia plures sunt. Quia ergo male concupiscitis divitias; ideo lites et bella sunt in vobis, quae, inquam, concupiscentiae, militant, idest pugnant et dominantur: sicut ille qui militat dominatur equo suo. In membris vestris, quia concupiscentia dominatur membris, et ejus imperio membra moventur ad divitias adipiscendas et concupiscentias exequendas: et hoc in factis exterioribus. Concupiscitis et non habetis et cetera. Posita radice mala, determinat ramos ejus. Primus est rei alienae desiderium, concupiscitis. Secundo personae possidentis odium, occiditis. Tertio utriusque effectum, litigatis. Dicit ergo, concupiscitis, idest ex concupiscentia desideratis, et non habetis, scilicet quod concupiscitis: imo divitiae quandoque fugiunt appetentes eas, sicut umbra fugit sequentem eam, Ecclesiast. 11, si secutus fueris non apprehendes, occiditis, ecce odium exterius, et hoc ut dicit Glossa, ut habeatis. Et si non audetis occidere, zelatis, idest invidetis; ecce odium interius, nam invidia est odium felicitatis alienae. Glossa, qui cupit praeferri vel temporalibus abundare odit, idest invidet, occidit. Ex hoc enim quod aliquis appetit propriam excellentiam, videns in alio bonum, per quod existimat suam excellentiam impediri vel diminui, invidet ei: et cum non potest illud destruere, persequitur personam. Et non potestis adipisci, illa pro quibus occiditis, zelatis et litigatis, coram judice volendo obtinere per calumniam pallio justitiae, et belligeratis, volendo obtinere per violentiam injuriae manifestae, et non habetis, propter hoc scilicet, quod non postulatis, a Deo digne. Glossa, si eum pia intentione postularetis et temporalia necessaria ad usum, non solum daret, sed et sempiterna. Et quia possent dicere, imo quotidie petimus. Respondet, petitis, aliquando et tamen non accipitis quod petitis. Eo quod male petatis, petentes omnino transitoria et non spiritualia. Contra quod Matth. 6, primum quaerite regnum Dei. Vel sic, eo quod male petatis, idest ex malo amore, scilicet ex amore quo temporalia Deo praeponitis. Unde Glossa, magis illa quam Deum amatis, ut in concupiscentiis vestris insumatis, idest consumatis vosipsos scilicet: tanto enim desiderio petitis, ut ipso desiderio consummemini: unde alia litera, ut insumamini vel insumatis ea, scilicet quae petitis in concupiscentiis vestris saturandis, scilicet et explendis. Quasi dicat: male petitis, quia petitis superflua, non necessaria: nociva, non utilia. Vel ut in concupiscentiis vestris insumatis, idest non sumatis propter hoc quod male cupitis. Sed quaeritur de hoc quod dicit: petitis et non accipitis. Contra Matth. 7, petite et accipietis. Responsio, verum est hoc si adsunt conditiones quae faciunt orationem efficacem, scilicet per se, pie et perseveranter ad salutem. Adulteri, nescitis, quia amicitia et cetera. Hic ponit mala mundanae concupiscentiae respectu Dei. Primo quia facit inimicum Dei. Secundo quia est contra Scripturam, et contra spiritum Dei, an putatis. Tertio quia impedit gratiam Dei: propter quod dicit, Deus superbis resistit. Dicit ergo, adulteri, qui relicta gratia Dei tamquam sponsa, fornicamini cum mundi concupiscentia. Est enim gratia Dei sponsa multorum, secundum illud sapientiae 8, proposui illam sponsam mihi assumere. Vel adulteri, si non quaerentes fructum prolis spiritualis, sed voluptatem in divitiis et delitiis, relicto sponso, idest Christo, nescitis, idest hoc ignorare non debetis, quia amicitia hujus mundi, qua scilicet amatur hic mundus; mundus vero hic videtur intelligi vanitas mundi, non substantia mundi, sicut 1 Joan. 2, nolite diligere mundum. Inimica est Deo, quia est contraria charitati. Augustinus, venenum charitatis est spes adipiscendi vel retinendi temporalia: ergo, quia ita est, quicumque, nullo excepto, voluerit amicus esse, active, idest amator, hujus saeculi, saeculum hic sonat in vitium non in naturam, secundum illud Lucae 12, filii hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua. Vel amicus hujus saeculi diligendo supra Deum ea quae hujus saeculi, inimicus Dei constituitur, idest firmiter, scilicet aeternaliter statuitur, eo scilicet ipso, quod temporalia praeponit Deo. In hoc autem quod dicit, voluerit, notatur libertas arbitrii. In hoc etiam notatur quod non solum qui est amicus, sed etiam qui vult esse amicus hujus saeculi, quamvis non possit esse, est inimicus Dei. An putatis, quasi dicat, putare non debetis quod inaniter, idest falso et sine ratione, quod esse non potest cum sit Scriptura veritatis, Scriptura, sacra, quae scilicet antonomastice Scriptura dicitur, dicat, idest loquatur de hac materia suadendo separationem ab amore mundi? Deuteronomii 7, non inibis foedus cum eis, scilicet cum alienis ejus amatoribus mundi. Et Rom. 12, nolite conformari huic saeculo. Vel potest construi cum sequentibus. An putatis quod inaniter Scriptura dicat, hanc scilicet sententiam quae sequitur, ad invidiam etc. quasi dicat: vere inimicus est, nam spiritus divinus non facit concupiscentiam, sed dat gratiam spiritus vitae: mundanus e contrario. Tamen verbum istud multipliciter exponitur. Uno modo de spiritu sancto. Alio modo de spiritu humano. De spiritu sancto potest legi primo modo interrogative, sic. Spiritus sanctus qui habitat in vobis per gratiam Baptismi, concupiscit ne ad invidiam, idest ut invideatis aliis super eorum temporali felicitate? Quasi dicat non, autem, pro sed majorem dat gratiam, idest majora dona gratuita, quam sint hujusmodi temporalia ex quibus nascitur invidia. Secundo modo remissive legitur, et hoc dupliciter. Primo modo de invidia mala: sic spiritus concupiscit, idest desiderat, quia desiderare facit ad invidiam, idest contra invidiam, scilicet ut tollatur invidia: nec solum hoc facit, autem, sed ut ipsa tollatur, majorem dat gratiam, idest augmentum gratiae. Secundo modo de invidia mala sic, spiritus scilicet concupiscit, idest concupiscere facit ad invidiam, scilicet mundi, hoc est ut mundo invideatis et ipsum odio habeatis. Alias intelligatur et exponatur de spiritu humano, sic. Spiritus hominis, scilicet affectus hominis corruptus concupiscit res aliorum ad invidiam, idest propter invidiam quae invidet bonis aliorum reputans se illis inferiorem, Job 5, parvulum occidit invidia, autem pro sed, majorem gratiam, idest augmentum gratiae contra hujusmodi concupiscentiam dat, scilicet Deus, cujus solius est dare gratiam. Nec additur suppositum, quia intelligitur in actu verbi, cum sit exceptae actionis, ut fulgurat, tonat et hujusmodi. Prima lectura magis convenit literae: propter quod Glossa, ut sciatur quibus dat gratiam et quibus non, dicit Scriptura, vel spiritus in ea, Proverb. 3, secundum aliam literam: ubi nos habemus, illusores ipse deludet et mansuetis dabit gratiam. Vel potest dici quod sumitur de illo loco Proverb. 29, superbum sequetur humilitas et humilem spiritu suscipiet gloria. Deus superbis resistit, Glossa, Deus superbis specialiter dicitur resistere, quia majori poena plectuntur qui Deo subdi poenitendo negligunt; et ita non facit invidere, quia ex invidia nascitur superbia. Humilibus autem, idest vacuis, dat gratiam, scilicet majorem, ut patet in beata virgine Maria, Lucae 1. Quia reputant se vacuos; ideo magis habent de capacitate. Vas enim, secundum quod magis habet vacuitate, magis habet de capacitate. Psalmista, inter medium montium pertransibunt aquae. Subditi ergo estote Deo et cetera. Hic dehortatur a concupiscentia mundi exhortando ad statum poenitentiae. Primo docens qualiter se habeant ad Deum. Secundo qualiter ad proximum, nolite detrahere et cetera. Concupiscentia quippe mundi generat in eis contemptum Dei et odium proximi. Qualiter autem se habeant ad Deum, ostendit in quinque conditionibus. Primo in subjectione. Secundo in imitatione, appropinquare. Tertio in purificatione, emundate. Quarto in contritione, miseri estote. Quinto in humiliatione, humiliamini. Dicit ergo, subditi, Glossa, quia humilibus dat gratiam. Subditi, estote Deo, per obedientiae subjectionem, Glossa, voluntatem Dei explete, 2 Machab. 9, justum est subditum esse Deo. Et quia nullus potest esse subditus Deo, nisi resistat inimico suo, scilicet Diabolo; ideo sequitur, resistite Diabolo, Glossa, mala suggerenti. Resistite declinando tentationes prosperitatum et sustinendo tentationes adversitatum, et fugiet a vobis, sic victus et confusus, non potest vincere nisi volentem: unde eo ipso quod resistitis victus erit et confusus, et ita fugiet. 1 Petri 5, cui resistite fortes in fide. Appropinquate Deo, per morum imitationem, Glossa per bona opera. Augustinus, Deus ubique est, cui non locis sed moribus appropinquamus. Et appropinquabit vobis, per gratiae infusionem, et gloriae praeparationem. Matth. 4, poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum caelorum. Nota quod quantumcumque aliquis esset elongatus ab urbe Parisiis, si Parisios appropinquaret ei secundum quod ipse appropinquat Parisios cito esset Parisiis: ita quantumcumque peccator sit elongatus a Deo, cito erit ad Deum; quia secundum quod ipse appropinquat ad Deum, Deus appropinquat ad eum. Habes exemplum de filio prodigo. Lucae 16. Et nota quod quatuor bona consequitur homo ex hac appropinquatione. Primum est mentis illuminatio respectu cognoscendorum, Lucae 18, dicitur de caeco, cum appropinquasset interrogavit eum Jesus, quid vis et cetera. Et sequitur quod illuminavit eum ex appropinquatione. Secundum est instructio respectu operandorum. Deuteronomii 33, qui appropinquat pedibus ejus accipiet de doctrina illius. Tertium est recuperatio divinae gratiae, Jacobi 4, appropinquate Deo. Quartum est delectatio internae laetitiae, Psalm. 148, hymnus omnibus sanctis ejus, filiis Israel appropinquanti sibi. Sed objicitur contra hoc, quod dicitur, resistite Diabolo, et fugiet a vobis. Contra. Job 40, non est potestas super terram et cetera. Responsio. Sine adjutorio Dei non possumus sufficienter, cum adjutorio possumus illud: tamen adjutorium est nobis promptum et paratum: et nisi illud habeamus, nobis est imputandum. Nota exemplum de illo qui est in tenebris, et potest aperire fenestram, et illuminari; quod bene debet ei imputari quod est in tenebris. Ut autem appropinquare possitis, quia longe salus a peccatoribus, et filius luxuriosus abiit in regionem longinquam, Lucae 15, emundate, idest extra mundate, manus, idest opera: quasi dicat: purgate vos a malis operibus, de quibus Isaiae 1. Manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Vel emundate manus, idest innocentiam habete, idest cessate a malis operibus. Job 22, salvabitur innocens, salvabitur autem in munditia manuum suarum. O peccatores, qui hactenus fuistis peccatores. Et potest hoc referri ad peccata carnalia. Purificate corda: quasi dicat: non tantum manus a malis operibus, sed etiam corda a pravis cogitationibus ut sitis mundi corde. Matth. 5, beati mundo corde. Perfecta enim purgatio ab interiori incipit, idest a purgatione interiorum humorum. Isti enim medici quando volunt curare ab una magna infirmitate, primo purgant interiores humores. Et potest etiam hoc referri ad peccata spiritualia. Sed quid est quod dicit, purificate corda vestra? Dicitur enim, actuum 15, fide purificans corda eorum: ergo homo non purificat, sed fides. Responsio. Deus purificat efficiendo: fides informando: homo peccatum detestando, et ita se ad hoc disponendo. Duplices animo. Secundum Glossam, duplices vocat eos, qui simul temporalia et aeterna, Deum et mundum diligunt, Eccles. 2, vae duplici corde. Ut autem emundari et purificari possitis, miseri estote, idest miseriam vestram recogitate, et recognoscite, in quam, scilicet per peccatum incidistis. Vel miseri estote, miseria interioris doloris, et lugete signo exterioris doloris. Psal. 6, lavabo per singulas noctes et cetera. Vel miseri estote, pro commissis, lugete pro omissis. Vel miseri estote, pro gloria quam amisistis. Lugete pro poena cujus debitores facti estis. Risus vester, idest gaudium exterius. In luctum convertatur, doloris scilicet exterioris; nisi enim convertatur in luctum momentaneum in praesenti, convertetur in luctum aeternum in futuro. Proverb. 14, risus dolori miscetur, et extrema gaudii luctus occupat. Et gaudium, interius quo gaudebitis in peccatis. In moerorem, scilicet doloris interioris: si enim gaudium momentaneum in praesenti vertitur in moerorem momentaneum, hujus moeror momentaneus postea, in futuro scilicet, vertetur in gaudium aeternum. Joan. 16, tristitia vestra vertetur in gaudium. Ut autem haec commutatio valeat fieri, humiliamini, humiliatio enim veniam impetrat. 3 regum 21. Nonne vidisti Achab humiliatum coram me, idcirco non inducam malum. In conspectu Dei, idest humilitate vera non ficta: interiori non tantum exteriori. Est enim qui nequiter se humiliat, Eccles. 19. Et nota quod dicit humiliamini, et non alius humiliet vos, ut sit humiliatio voluntaria non necessaria. Nec dicit, humiliamini caput, vel vestem, vel habitum, sed simpliciter, cor scilicet vestrum, quia tales exaltat dominus: unde sequitur. Exaltabit vos, merito scilicet humilitatis. Simile 1 Petri 5, humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet. Vita enim praesens et futura sunt quasi quaedam statera, in qua sunt duae partes: et secundum quod una magis deprimitur, alia magis levatur. Ita secundum quod homo magis se deprimit et abjicit in praesenti, magis elevabitur in futuro. Unde, qui se humiliat, exaltabitur. Lucae 18, miseri estote et lugete. Hic notatur quod propter quatuor est lugendum. Primo propter incolatum praesentis miseriae: quod notatur ibi, miseri estote. Secundo, propter transgressionem culpae: quod notatur ibi, lugete. Tertio, propter imminentem damnationem poenae: quod notatur, ibi: risus vester convertatur in luctum. Quarto, propter gratiam reconciliationis obtinendam, quod notatur ibi: et gaudium in moerorem. Hic autem quadruplex fletus significatus fuit per quadruplicem fletum domini. Quorum primus fuit in infantia, ad modum aliorum infantium. Secundus super Lazarum, Joan. 11, et lacrymatus est. Tertius super civitatem. Lucae 19, videns et cetera. Quartus, in cruce propter nostram reconciliationem. Hebr. 5, cum clamore valido et lacrymis et cetera. Et nota quod multiplex est miseria. Prima est culpae originalis. Job 3, quare misero data est lux, et vita iis qui in amaritudine animae sunt? Secunda peccati actualis, Proverb. 14, miseros facit populos peccatum. Tertia innatae fragilitatis, Job 14, homo natus de muliere et cetera. Quarta mundanae paupertatis. Job 30, qui manducabant arborum cortices squalentes calamitate et miseria. Quinta humanae persecutionis; 2 Machab. 14, miserias Judaeorum prosperitates rerum suarum arbitrabantur. Sexta diabolicae tentationis, Job 20, aperta janua irruerunt super me, et ad meas miserias devoluti sunt. Septima aeternae calamitatis, Sophoniae 1, dies illa dies irae, calamitatis et miseriae. Octava poenitentiae salutaris, ut hic, et Psal. 11, propter miseriam inopum et gemitum et cetera. Nolite detrahere et cetera. Hic docet qualiter se habeat ad proximum, ut scilicet alter alteri non detrahat: a quo retrahit triplici ratione. Prima est, quia per hoc fit injuria legi sive juri. Secunda, per hoc fit injuria judici, scilicet legislatori, si autem judicas. Tertia, quia per hoc fit injuria proximo qui judicatur, tu autem quis es et cetera. Dicit ergo, nolite. Glossa. Non solum erga Deum vos habeatis, sed etiam erga fratres boni sitis: et ideo nolite detrahere alterutrum fratres, idest unus alteri malum imponendo, vel augmentando, vel bonum annihilando vel diminuendo. Sapient. 1, a detractione parcite linguae. Proverb. 4, remove a te os pravum, et detrahentia labia sint procul a te. Est autem detrahere aliquid de bono minuendo trahere. Et nota quod dicit, nolite, ut sic prohibeat voluntatem. Multi enim non detrahunt, qui libenter detraherent si auderent: sed non audent propter bonos, Proverb. 24, abominatio hominum detractor. Qui enim detrahit fratri, ore, bonis ejus detrahendo, aut qui judicat fratrem, corde ipsum propter mala condemnando, detrahit legi, quae hoc prohibet, et lex vetus, Levitici 19, non eris criminator nec susurro in populis. Et nova, Matth. 5, nolite judicare et cetera. Et judicat legem, eam malam reputando et vituperando: etsi non secundum rem, tamen secundum suam reputationem; quia legem transgreditur, nec curat de ejus observantia, ac si esset mala, vel non bona. Si autem judicas legem, eam quasi vituperando dum ipsam transgrederis. Judicare enim de lege nemini licet postquam statuta est, sed secundum ipsam, ut dicit Augustinus. Non es factor legis, ut legi subditus et obediens. Contra id, supra, estote factores legis et non auditores tantum. Sed judex. Glossa, vituperator ratione contentus. Et certe judex legis non debes esse, quia unus est legislator, principalis et dominus, licet alii sint ministri. Legislator dicitur, qui legem dedit, ut impleretur, Psal. benedictionem dabit legislator. Et judex justus omnium, qui judicabit secundum illam legem. Actuum 10, ipse constitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum. Isaiae 33, dominus rex noster, dominus legifer noster, dominus judex noster et cetera. Qui potest perdere, legis suae transgressores. Et salvare, legis suae observatores, 1 regum 2, dominus mortificat et vivificat. Tu autem: quasi dicat: ex quo tu non es legislator, quis es, idest cujus auctoritatis vel sanctitatis. Qui judicas, condemnando proximum tuum tibi parem, aut te meliorem: par enim in parem non habet imperium, nec minor in majorem. Rom. 8, tu quis es qui judicas alienum servum, non tibi subditum, sed conservum? Gregorius, cogitare debemus cum aliquem redarguimus, quod forte in eisdem peccatis fuimus aut certe esse poteramus: et sic eum in mansuetudine corripiemus. Et Isidorus, non detrahas peccanti, sed condole: quod in alio detrahis, in te potius pertimesce. Nota exemplum in vitis patrum. Ecce nunc dicitis et cetera. Hic dehortatur a concupiscentia mundi propter incertitudinem humanae vitae. Ubi primo ostendit quod propter vitae incertitudinem non est de futuris lucris confidendum. Secundo, quod propter hoc potius de futuris semper est sub conditione loquendum pro eo ut dicatis. Tertio quod propter hoc de praesentibus divitiis non est gloriandum nunc autem exultatis. Vitae autem incertitudinem, ostendit primo ex ignorantia viventium. Secundo, ex fragilitate vitae eorum quae est enim vita vestra. Dicit ergo, ecce nunc. Glossa, dixi vitandam detractionem; sed ecce nunc aliud vitium quod facitis. Qui dicitis, Glossa, stulta animi levitate spatium vitae promittentes: sicut dives ille cui dictum est, hac nocte repetent animam tuam a te, Lucae 12, et qui dicitis, hoc scilicet, hodie aut crastino, cum nec diei hodiernae nec crastinae habeatis certitudinem, Ecclesiast. 9, nescit homo finem suum. Ibimus in civitatem illam, et faciemus ibi quidem annum, et mercabimur, et faciemus lucrum. Glossa. Multimodam eorum stultitiam notat: quia de lucrorum augmento agunt, et se tempore multo victuros arbitrantur, et suae potestatis aestimant, ubi annum finiant. Et dicit, lucrum faciemus, idest lucrabimur lucro temporali, quod frequenter est cum damno majori, scilicet spirituali. Quid enim prodest homini si universum mundum lucretur? Matth. 16. Augustinus, nunquam est injustum lucrum sine justo damno; lucrum in arca, damnum in conscientia. Qui ignoratis quid sit futurum vobis in crastinum, multo magis in longum tempus, scilicet usque ad annum, Proverb. 27, ne glorieris in crastinum; nescis enim quid superventura pariat dies. Et certe ignoratis. Quae est enim vestra vita? Quam brevis, quam fragilis. Augustinus, vita haec est vita dubia, vita caeca, vita aerumnosa, quam humores inundant, dolores extenuant, ardores exsiccant, aera morbidant, escae inflant, jejunia macerant, joci solvunt, tristitiae consumunt, solicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiae jactant, paupertas dejicit, juventus extollit, senectus incurvat, infirmitas frangit, moeror deprimit; et post haec omnia mors interimit, gaudiis universis finem imponens: ut cum esse desierint, nec fuisse putentur. Et dicit, vita vestra carnalis, scilicet non spiritualis: naturae, non gratiae: vita enim gratiae a Deo est, et quid magnum est. Joan. 1, et vita erat lux hominum, vapor est ad modicum parens, idest brevis et transitoria ad modum vaporis, idest fumi resoluti ex aliquo humido. Et deinceps, idest parum post, exterminabitur, idest extra terminos vitae ponetur, idest cito deficiet. Baruch 3, exterminati sunt. Hic autem non dicit, quia homo post mortem omnino desinat esse, ut tangit Glossa. Manet enim vita in anima, licet non in corpore. Pro eo ut dicatis. Glossa: haec omnia dico, ut spe longioris vitae non promittatis vobis lucra futuri temporis: sed potius dicatis: si dominus voluerit, sine cujus voluntate nihil fieri potest. Et si vixerimus, faciemus hoc aut illud. Unde et Angelus loquens Abrahae de ortu Isaac, hanc conditionem apponit, si vita comes fuerit, Genesis 18. Ubi tangit duplicem conditionem: quarum una est ex parte Dei, alia ex parte hominis: quam postponit praecedenti, quia pendet ex illa, scilicet ex voluntate divina. Nunc autem: quasi dicat, vos non ita facitis, sed etiam nunc, idest in hac vita brevi. Vel nunc, idest tempore gratiae et tempore tribulationis: ecce quae tunc erat in dispersione, exultatis, idest gaudium extra ostenditis. In superbiis vestris, idest in divitiis quae sunt vobis materia superbiae. Augustinus, vermis divitum superbia. Glossa, in divitiis quae faciunt vos superbos. Omnis exultatio talis maligna est, idest malo igne ignita, scilicet concupiscentiae, vel cupiditatis. Hic est ignis infernalis, qui nunquam dicit, sufficit, Proverb. 30. Et dicit, talis exultatio, non omnis simpliciter: est enim quaedam exultatio bona, qua scilicet exultant justi in domino. Talis: Glossa, quae est ad depressionem aliorum. Scienti igitur. Glossa, exultatis et superbitis; ergo puniemini, quia scitis bonum et non facitis: unde scienti bonum facere et non facienti peccatum est illi, omissionis scilicet gravioris, quia secundum Gregorium, ubi majus est donum scientiae, ibi transgressor majori subjacet culpae: et hoc propter contemptum annexum scientiae: non quia scientia in se sit mala. Luc. 12, servus qui scit voluntatem domini sui et cetera. Nolite detrahere in morsu serpenti similes. Ecclesiastes 10, si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet qui occulte detrahit. Hic hominibus abominabilis, Proverb. 24, abominabilis hominum detractor. Deo odibilis, Rom. 1, detractores Deo odibiles. Confusione dignus, Psalm. induantur qui detrahunt mihi, pudore. Ad poenam obligatus, Prov. 13, qui detrahit alicui rei ipse se in futurum obligat. Perditioni proximus. Proverb. 24, cum detractoribus ne commiscearis, quoniam repente consurgit perditio. A visione patriae alienus. Num. 14, nec quisquam ex illis qui detraxit mihi intuebitur eam, scilicet terram promissionis.
[89295] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 1 cap. 5 Agite nunc divites et cetera. Supra instruxit eos contra inordinationem appetendo per concupiscentiam, hic contra inordinationem retinendo per avaritiam. Ubi primo de inordinata retentione hortatur ad poenitentiam. Secundo aggravat culpam divitiae vestrae. Et primo aggravat eam ex circumstantia temporis. Secundo ex circumstantia personae. Ecce merces et cetera. Ubi primo aggravat culpam commissam in proximum. Secundo in se epulati estis super terram. Tertio in Deum in die occisionis et cetera. Dicit ergo, agite nunc. Glossa, hucusque peccastis, sed jam nunc poenitentiam agite, divites, Glossa, in pecunia et in peccatis. Hujusmodi enim divitiae de facili sese concomitantur. Eccles. 11, si dives fueris, non eris immunis a delicto. Nec dicit quid agant, quia agere bonum simpliciter est agere: agere malum non est agere, sed destruere. Agite ergo poenitentiam, recuperando per poenitentiam quod destruxistis per culpam. Matth. 3, poenitentiam agite etc. nunc, scilicet dum tempus habetis. Vel nunc, idest tempore gratiae. 2 ad Corinth. 6, ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Postea specificat modum agendi: plorate, lacrymis contritionis. Glossa, in corde, ululate, voce lacrymosae confessionis prae doloris magnitudine. Glossa, manifestatione vocis et operis, in miseriis vestris, idest pro miseriis. Potest autem intelligi de miseriis aeternis: Luc. 6, vae vobis divitibus qui habetis hic consolationem vestram: vel de miseriis quae futurae erant in destructione Judaeorum futura per Romanos, pro culpa quam commiserant dominum crucifigendo; et tunc est quasi prophetia. Divitiae vestrae putrefactae sunt et cetera. Hic aggravat culpam ex circumstantia temporis. Ubi primo aggravat culpam. Secundo subjungit poenam, ibi: aerugo eorum. Et primo in corpore. Secundo in anima, thesaurizastis vobis. Divitiae vestrae, idest fructuum abundantiae pertinentes ad victum. Putrefactae sunt, ad literam, putrefiunt enim fructus avarorum prae nimia conservatione. Vel putrefactae sunt, idest ut putredo et stercora reputandae sunt. Vel potest intelligi de futuro; idest cito putrefient, unde non proderunt vobis, et vestimenta vestra, idest superfluitates pertinentes ad vestitum, tineis comesta sunt, Glossa, non usu necessario attrita. Nesciunt enim parci ut cibum tineis praeparent, et pauperes nudos dimittunt, contra illud, Isaiae 56. Cum videris nudum operi eum. Aurum et argentum vestrum, quae sunt durabilia et praecellunt in metallis, aeruginavit, hoc est aerugine, idest rubigine periit propter longam conservationem. Vel aeruginavit, idest nihil valebit, sicut illud quod est aerugine consumptum. Ezech. 7, argentum eorum foras projicietur, et aurum eorum erit in sterquilinium et non valebit liberare eos. Et aerugo eorum, idest rubigo contracta ex nimia conservatione eorum quae deberent pauperibus distribui, erit vobis, idest contra vos, in testimonium, in haec, scilicet avaritiae. Simile Habacuc 2, lapis de pariete clamabit, et lignum quod inter juncturas aedificiorum est respondebit. Glossa, aerugo pecuniae vertetur in testimonium nequitiae et augmentum poenae, quia intelligit se male congregasse ea quibus indigebat ad usum vitae. Et manducabit carnes vestras, idest erit causa quare cruciabitur caro. Sicut ignis, flamma enim exterior corpora et vermis interior animas cruciabit. Judith 16, dabit ignem et vermes in carnes eorum ut urantur et sentiant usque in sempiternum. Et vere manducabit, quia thesaurizastis vobis, idest occulte et abundanter praeparastis, iram, idest irae causam in novissimis diebus, in die judicii, quem vocat pluraliter, quia erit poena perpetua, licet judicium una die fiat. Et nota quod in thesauro intelligitur quantitas poenae et qualitas sive acerbitas. Thesaurus enim fit de magnis rebus et multis: sic poena aeterna magna erit aeternitate et multa poenarum diversitate et acerbitate poenae. Job 38, numquid ingressus es thesauros nivis, aut thesauros grandinis aspexisti? Ecce merces operariorum vestrorum et cetera. Hic aggravat culpam commissam in proximum. Ecce, Glossa. Non solum damnabimini quia vestra non datis, sed etiam quia aliena retinetis, quia ecce merces operariorum vestrorum qui messuerunt regiones vestras, idest messes in regionibus seminatas, quae scilicet merces debita operariis. Fraudata est a vobis, scilicet non reddendo, sed diminuendo vel differendo reddere. Glossa, magna iniquitas, non tantum pauperibus nihil dare, sed etiam mercenarios defraudare. Clamat, idest facit clamare pauperes et conqueri. Vel quia est materia clamoris sive accusationis: in quo magnitudo peccati notatur. Unde Ecclesiast. 34, qui effundit sanguinem et qui facit fraudem mercenario fures sunt. Et dicit, merces clamat, non pauper, quia aliquando contingit quod pauper non audet prae timore divitis. Nec talis clamor caret effectu: unde sequitur, et clamor eorum, operariorum defraudatorum, in aures domini Sabaoth, idest exercituum hominum et Angelorum, qui potest vindicare et vult, introivit. Hoc dicit ad terrorem divitum, ut sciant Deum esse tutorem et defensorem pauperum. Psalm. 9, tibi derelictus est pauper et cetera. Et 62, non sprevit dominus deprecationem pauperis. Notandum vero quod quatuor sunt peccata quae prae sui enormitate dicuntur clamare ad dominum: scilicet homicidium, Genes. 4, ecce vox fratris tui Abel clamat ad me de terra. Secundo peccatum contra naturam, Genes. 18, clamor Sodomorum venit ad me; descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint. Tertio oppressio justorum. Exodi 3, clamor filiorum Israel venit ad me, vidique afflictionem qua ab Aegyptiis affliguntur. Quarto pauperum defraudatio, ut hic. Epulati estis super terram et cetera. Hic aggravat culpam commissam in se. Glossa, non tantum peccatis superflue congregando, aliena rapiendo, sed etiam superflue expendendo: unde dicit, epulati estis super terram, idest super exigentiam carnis quae est de terra; non scilicet ad necessitatem, sed ad voluptatem. Hoc dicit, quo ad gulam, et in luxuriis enutristis, idest extra mensuram nutristis, corda vestra, idest satiastis implendo, scilicet desideria cordium vestrorum: contra illud Eccles. 18, si praestes animae tuae concupiscentias suas, facient te in gaudium inimicis tuis. Hoc dicit quo ad luxuriam. Haec enim duo vitia sibi invicem sunt annexa. Hieronymus, venter et genitalia vicina sunt membra, et ex vicinitate membrorum nascitur conformitas vitiorum: venter vero mero aestuans de facili spumat in libidinem. In die occisionis, Glossa, apparet quod illos divites specialiter alloquitur, qui in necem domini conjurant, et nec fidem ejus qua salvarentur accipiunt. Occisionis, idest passionis domini quae est dies domini, adduxistis, trahendo ad judicium coram Pilato (Lucae 23) et occidistis justum, antonomastice, scilicet Christum, qui nihil habuit de opposito justitiae, nec actu, nec potentia. Ejus occisionem eis attribuit, quia fuerunt causa ejus occisionis, quamvis eum gentiles crucifixerint. Actuum 2, auctorem vitae interemistis. Et non restitit vobis, cum tamen posset. Matth. 26, an putas quia non possum rogare patrem meum et cetera. Ex iis videtur quod habere superfluum sit peccatum. Item super illud, 1 Timoth. 6, habentes alimenta, Glossa, qui ultra tendit, malum invenit. Responsio, superfluum est quod superest victu et vestitu naturae et personae secundum justam aestimationem respectu praesentis et futuri. Naturae et personae dico; quia quod est superfluum naturae potest esse necessarium personae. Persona enim plus exigit quam natura; et dico naturam prout importat dignitatem vel officium: sicut plura sunt necessaria episcopo quam canonico. Secundum justam aestimationem dico, propter avaros, quia avaritia nunquam juste aestimat. Respectu praesentis et futuri; quia quod superfluit ut nunc, potest esse necessarium respectu futuri. Habere ergo superfluum naturae propter naturam peccatum est: habere autem superfluum personae, semper est peccatum si non est necessarium respectu praesentis vel futuri: quod enim superfluit ad praesens potest reservari, ut in futurum melius dispensetur, cum major erit necessitas. Quod autem dicitur hic, intelligitur de superfluo personae respectu cujuslibet temporis. Patientes igitur estote fratres et cetera. Supra instruxit eos in patientia tribulationum, et in sanctitate operum: hic instruit eos in expectatione praemiorum. Et primo hortatur eos ad patientiam et longanimitatem. Secundo docet remedia contra adversitatem et tribulationem. Tristatur ergo aliquis vestrum. In prima parte primo docet servare patientiam et longanimitatem in facto. Secundo in verbo. Ante omnia fratres mei. In secunda parte primo hortatur ad patientiam spe praemii. Secundo timore supplicii, nolite ingemiscere. Tertio exemplo sanctorum generaliter, exemplum accipite. Quarto exemplo sanctorum aliquorum specialiter, ibi: sufferentiam Job audistis et cetera. In prima parte primo ponit exhortationem. Secundo confirmationem, ecce agricola. Tertio conclusionem, patientes estote. Dicit ergo, patientes ergo estote, Glossa, increpatis superbis et incredulis, rursum convertitur ad bonos qui opprimuntur, fratres usque ad adventum domini, quando punientur oppressores et liberabuntur oppressi. Eccles. 1, usque in tempus sustinebit patiens. Adventus autem domini, secundum Glossam, incipit in fine cujuslibet; quia, secundum Augustinum, talis repraesentabitur unusquisque in judicio domini, qualis hinc discedit. Et debetis esse patientes exemplo agricolae, ecce agricola expectat pretiosum, quia laboris sui pretium, fructum terrae, de terra scilicet ortum, patienter ferens, idest multas passiones et labores sustinens, donec accipiat temporaneum, idest fructum primitivum vel praematurum ante generalem maturitatem, et serotinum, fructum permaturum. Spiritualiter autem quasi fructus temporaneus est stola animae, quasi fructus vero serotinus est stola corporis. Vel quasi fructus temporaneus, est gratia. Serotinus gloria. Rom. 6, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam. Cum igitur agricola hoc faciat. Patientes estote et vos: quasi dicat, multo fortius esse debetis: quia ille pro fructu terreno expectat, vos pro caelesti. Et confirmate corda vestra, id est firma corda habete ad gravia sustinenda, ne deficiatis in tribulationibus. Vel confirmate. Quoniam adventus domini ad judicium personae, vel etiam ad universale, appropinquavit. Glossa, ut vos ad gloriam, illi ad poenam rapiantur. Matth. 24. Scitote quia prope est. Nolite ingemiscere, corde murmurare inter tribulationes. Fratres in alterutrum, idest tribulati contra tribulantes, vel boni contra malos, eo quod boni patiuntur, mali vero florent. Florent enim nimis cito quia ante hyemem; et ideo adveniente hyeme futura, scilicet condemnatione, amittent florem. Ut non judicemini, in judicio scilicet condemnationis. Glossa, id est damnamini eo quod justum judicem quasi inique judicantem vituperetis. Nec debetis ingemiscere, quia, ecce judex. Dicit, ecce, quia evidenter veniet. Judex, scilicet universalis. Ante januam, id est prope, sicut quod est in januis, id est in exitu animae et corporis per januam mortis. Assistit. Glossa, quia proximus est ad cognoscenda quae geritis, vel cito veniet ad retribuendum vobis et illis. Exemplum accipite fratres. Sicut monui vos ad longanimitatem verbo, adhuc moneo vos exemplo: quia frequenter magis movent exempla quam verba exemplum accipite fratres exitus mali, malitia poenae non culpae, idest supplicii in movendo, et longanimitatis in expectando praemio, et laboris in bene operando, et patientiae in adversa sustinendo. Prophetas, hos eis proponit tamquam majoris auctoritatis apud ipsos. Qui locuti sunt in nomine domini, qui tam sancti fuerunt, ut per eos dominus sua mysteria loqueretur. In nomine domini, idest invocatione vel honore nominis ejus ad ampliandum nomen domini. Et certe debetis eos in exemplum accipere, quia ecce admirative, quasi mirabile est quomodo per tantam miseriam devenerunt ad tantam gloriam. Act. 14, per multas tribulationes oportet introire in regnum caelorum. 2 Timoth. 3, omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur. Crux enim est probatio fidei, et per hanc itur ad caelum. Ita oportuit pati filium hominis, et ita intrare in gloriam suam, Luc. 24. Hoc iter secuti prophetae et electi tenuerunt, auctore Paulo ad Hebr. 11. Beatificamus, idest beatos reputamus et dicimus. Glossa, illos magnos reputamus et veneramur illos, et tamen pauci imitari eos volunt: sed sicut Balaam, Num. 23, moriatur anima mea morte justorum. Eos qui sustinuerunt, idest qui patientiam vel longanimitatem habuerunt. Supra 1, beatus vir qui suffert tentationem. Glossa, malis pro bonis temporalia; caelestia bonis redduntur. Nota quod dominus solvet eis praemium ad praesens et illico: bonis vero differt solvere usque ad ultimum. Sufferentiam Job audistis. De Job et Christo specialiter exemplificat, quia horum duorum patientia laudabilis est: Job in veteri testamento, Christi in novo: quorum uni reddita sunt temporalia, alteri aeterna. Sufferentiam Job audistis, quanta scilicet sustinuit a Diabolo, a praedonibus, ab uxore, ab amicis. Et finem domini vidistis, oculis scilicet vestris. Glossa, in cruce pendentem, longanimiter patientem. Loquitur ad illos quorum aliqui interfuerunt passioni Christi. Et nota quod dicit, sufferentiam Job, non finem: e contrario, finem domini, non sufferentiam; ad significandum, quod exemplo Job pati debemus, non propter temporalia, sed aeterna: finis enim Job fuerunt temporalia multiplicata, sed finis domini aeterna. Nota etiam quod duplex est finis domini: unus quem habuit in mundo: scilicet mors poenalis, quam in cruce sustinuit. Alius extra mundum, scilicet resurrectio. Glossa, de utroque dicit, finem domini vidistis. Primum proponit pugnantibus, ut fortiter pugnent. 1 Petr. 2, Christus passus est pro nobis et cetera. Secundum victoribus, ut se cum eo gloriari sperent, quoniam quasi in hoc apparuit. Et videre potuistis, quoniam misericors: Glossa: in natura, et miserator, in effectu. Glossa, in exhibitionibus gratiarum. Et ideo, ut dicit Glossa, debetis eum imitari. Et nota quod dominus est misericors, primo in peccatorum dimissione. Eccles. 9, pius et misericors est Deus et remittit in tempore tribulationis peccata. Secundo in afflictorum compassione. Matth. 8, misereor super turbam, quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Tertio in debilium sustentatione. Psalm. si dicebam, motus est pes meus. Quarto in vindictae suae retractione. Jonae 3, misertus est dominus super malitiam quam locutus fuerat ut faceret eis. Threnorum 3, misericordiae domini quod non sumus consumpti. Quinto in charitativa correctione. Psalm. visitabo in virga iniquitates eorum. Et paulo post, misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Sexto in poenae debitae dimissione, Habacuc 3, cum iratus fueris, misericordiae recordaberis. Septimo in temporalium collatione. Psalm. misericors et miserator dominus escam dedit timentibus se. Ante omnia fratres mei, nolite et cetera. Hic docet patientiam servare in verbo, ne scilicet ex impatientia proni sint ad male jurandum. Ubi primo dissuadet jurandi pronitatem. Secundo suadet loquendi simplicitatem: sit autem sermo vester. Dicit ergo, ante omnia. Glossa, cum omnia praedicta sint vitanda, ante omnia: non quod hoc sit gravius praecedentibus, sed quia ad hoc videbantur proniores. Vel, ante omnia, idest in principio cujuslibet verbi vel facti, contra quorumdam pravam consuetudinem, qui statim in principio verbi prorumpunt in juramentum, nolite jurare. Prohibet jurandi appetitum, non actum necessarium. Unde Glossa: ideo adjurationis culpam compesco, ne frequenter jurando vera, aliquando et in perjurium cadatis: sed eo longius a perjurio stetis quod nec vera jurare velitis nisi necessitas cogat. Sed contra hoc objicitur: bene enim sequitur, currere non est malum; ergo appetere currere non est malum: ergo similiter sequitur, jurare non est malum; ergo nec appetere jurare. Si dicas sicut dicit Glossa, quod non prohibet juramentum sed consuetudinem jurandi. Contra. Ejus quod non est malum iteratio non est mala vel consuetudo. Si ergo jurare non est malum, ejus iteratio vel consuetudo non est mala. Responsio. Cum dominus juraverit et apostolus Rom. 9, testis mihi est Deus, et in veteri testamento non sit prohibitum, beatus Jacobus non intendit prohibere juramentum, sed jurandi appetitum. Licet enim jurare in se non sit malum, tamen est periculosum, quia inclinat ad malum et perjurii et irreverentiae nominis domini. Sicut licet praeesse non sit malum, inclinat ad malum, scilicet elationis et superbiae; et ideo est periculosum; et ideo voluntas transiens super actus tales est inordinata et libidinosa, nisi ad bonum finem actualiter ordinetur. Unde in talibus inordinatio est pro privatione finis vel ordinis; et ideo appetere jurare vel praeesse est malum, nisi ad bonum finem actualiter ordinetur. Et quia ista inclinatio frequenter reducitur ad actum in consuetudine; ideo videtur dicere Glossa, quod prohibet consuetudinem tantum, et hoc est propter periculum. Unde dicitur Ecclesiast. 23, jurationi non assuescat os tuum: multi enim casus in illa. Neque per caelum, idest per superiores creaturas, neque per terram, id est per inferiores creaturas. Jurare autem per creaturam prohibet duplici ratione, quam tangit Glossa, Matth. 5, non juremus per creaturas, venerantes eas ultra quam debemus: nec viles eas aestimantes, ut nihil jurare putemus. Unde quatuor modis contingit jurare per creaturam: aut ipsam tamquam aliquid divinum venerando: aut juramentum factum tamquam per rem vilem contemnendo. Aut Deum, qui in ipsa re lucet et praesidet, testem invocando: aut ipsum quo ad usum quem inde jurans sperat dispositioni divinae relinquendo. Duobus primis modis est illicitum; duobus aliis licitum, neque aliud quodcumque juramentum, idest neque per alium modum jurandi: sicut dicitur, testis est mihi Deus, vel Deum invoco testem, vel, coram Deo, vel, Deus scit quod sic est. Omnibus istis modis juratur. Matth. 5, ego autem dico vobis non jurare omnino. Augustinus, juratio falsa perniciosa: vera periculosa: nulla, secura, sit autem, pro sed sermo vester est, est: non, non: ubi debetis dicere est, hoc est aliquid affirmare, dicatis est: similiter ubi debetis dicere non, hoc est aliquid negare, dicatis non. Vel sic. Sit sermo vester, est est; idest, sicut est in corde, sic sit et in ore; quasi dicat: in veritatem puram dicatis sine juratione, ut non sub judicio decidatis, idest deorsum a statu gratiae cadatis, et sic judicemini condemnationis judicio. Vel quia mendacium dicitis, vel quia pejeratis. Tristatur autem aliquis vestrum et cetera. Hic docet remedia contra adversitatem. Et primo contra malum poenae. Secundo contra malum culpae, confitemini et cetera. In prima primo contra malum poenae, quod est in anima. Secundo contra malum poenae, quod est in corpore infirmatur quis in vobis. Dicit ergo, tristatur aliquis vestrum, Glossa, quia in pressuris ingemiscere prohibuit. Nunc quid contra gerendum, idest agendum ostendit, tristatur aliquis vestrum, scilicet pro violentia tribulationum, vel pro damno rerum, vel amicorum, vel periculo corporum, vel pro culpa, vel illata injuria, oret, obsecrando et petendo, aequo animo, non turbato. Glossa: non murmuret, nec judicia Dei vituperet, sed flexis genibus ad Ecclesiam currat, ut Deus consolationem immittat, et psallat, dulcedine Psalmorum tristitiam expellendo. Oratio pertinet ad nostram necessitatem, psalmodia ad Dei laudem. Oratio est in petendo, psalmodia in gratias agendo. Gregorius, cum vox psalmodiae per intentionem cordis agitur, aut prophetiae mysteria, aut compunctionis gratia inspirantur. Infirmatur quis, Glossa, sicut dederat contristato, sic dat et infirmanti consilium, qualiter se contra murmurationis stultitiam tuebitur. Infirmatur quis, idest si infirmatur. Glossa, tristatus, per se oret, infirmatus, corpore vel fide: qui majorem sustinet plagam, plurimorum et seniorum adjutorio meminerit se curari in vobis, idest in numero fidelium. Nec intelligendum est hic de qualibet infirmitate, sed de gravi seu desperata. Inducat, non ait inducantur. In quo ostendit quod sacramentum extremae unctionis quod hic institutum legitur, non nisi petentibus verbo vel signo dari debet, secundum morem Ecclesiae. Presbyteros Ecclesiae, apud quos scilicet residet potestas ministrandi sacramentum. Nec dicit sacerdotes, sed presbyteros: in quo significatur et officium, ut sint sacerdotes, et qualitas, ut sint maturi et sapientes. Nam presbyter senior interpretatur. Glossa, non ad juniores minusque doctos causam suae imbecillitatis referat, ne forte quid per eos allocutionis vel consilii nocentis accipiat. Sed contra. Non refert a quocumque episcopo quis ordinetur, dummodo ordinet secundum formam Ecclesiae; ergo a simili non refert a quocumque presbytero fiat unctio. Responsio, quo ad unctionem non est facienda discretio: sed quia ad hoc sacramentum exigitur oratio, quae melior est unius quam alterius, quia majorem habet efficaciam: propter hoc debet eligi. Nec est simile de aliis sacramentis; quia in aliis non exigitur ita bonitas personae sicut in isto: sed sufficit quod servetur forma Ecclesiae. Propter hoc quaeritur, quare magis exigitur oratio in unctione quam in aliis. Responsio: quia hoc sacramentum institutum est ad duo: scilicet ad remissionem peccati, quae fit per unctionem; et alleviationem infirmi, quae impetratur per orationem. Sed quaeritur, cum semper sit oratio, quare non semper impetratur alleviatio. Responsio. Hoc est, quia vel indignus est qui petit, vel pro quo petitur. Vel melius, quia non semper expedit; et quia unctio quae fit de oleo significat peccati remissionem, quia oleum sanativum: ideo confertur semper remissio peccati. Est enim sacramentum novae legis quod efficit quod figurat. Quaeritur etiam, si hoc sacramentum possit iterari. Responsio, quod sic: tum quia morbus est iterabilis, tum quia characterem non imprimit. Iteratio tamen sacramenti dicitur dupliciter: uno modo, idem est quod iterata benedictio sacramenti, et sic nullum sacramentum iterabile est: alio modo iteratio dicitur iterata susceptio; et sic quaedam iterantur, et quaedam non. Illa enim quae imprimunt characterem, non iterantur. Aliter sic, presbyteros Ecclesiae, non haereticos, sed Catholicos. Et orent super eum, idest super ejus necessitatem. Ungentes cum oleo, simplici, scilicet benedicto tantum. Nota quod in Baptismo, quod est sacramentum intrantium, fit unctio ex chrismate, quod componitur ex oleo et balsamo. In extrema unctione, quae est sacramentum exeuntium, solo oleo benedicto: quia intrantibus necessaria est conscientia nitida, quae intelligitur in oleo; et fama odorifera, quae in balsamo. Exeuntibus vero sufficit conscientia. In nomine domini, scilicet consecrato: vel in nomine domini, idest in nominis ejus invocatione. Glossa, quando inungitur, nomen domini invocetur. Unde simul debet fieri unctio et invocatio. Ex iis quae hic dicuntur, patet quod ex necessitate hujus sacramenti est, ordo, presbyteros, oratio, orent, unctio, ungentes. Haec autem unctio ortum habuit a missione prima apostolorum, quando infirmos inungebant oleo et sanabantur, Matth. 6. Et oratio fidei, in fide facta: supra primo, postulet in fide. Salvabit infirmum. Non dicit, sanabit infirmum: quod est corporis salute corporali et spirituali quando dignus est et expedit. Psalm. homines et jumenta, idest animas et corpora, salvabis domine. Et alleviabit eum dominus, ab infirmitate corporis: vel simpliciter, ut levius ferat, si tamen expedit ut in corpore allevietur. Et si in peccatis sit, scilicet venialibus, dimittentur ei, virtute scilicet sacramenti. Aliquando enim incurritur infirmitas ex peccato. Ecce duplex hujus sacramenti, sed digne accedens semper suscipit primum: secundum vero non, quia non semper expedit. Confitemini ergo et cetera. Hic ponit remedia contra malum culpae. Et primo ponit remedium confessionis. Secundo mutuae orationis, et orate pro invicem. Tertio mutuae exhortationis, si quis autem ex vobis. In secunda parte primo hortatur ad orationem. Secundo ostendit orationis virtutem, multum enim valet. Tertio ostendit exemplum Eliae, Elias homo erat et cetera. Dicit ergo, confitemini: quasi dicat: ita dimittentur ei peccata, scilicet si fuerit ea confessus, ergo confitemini. Alterutrum peccata vestra. Glossa, quotidiana et levia coaequalibus: gravioris culpae immunditiam sacerdoti pandamus: et quando jusserit ipse, purgare curemus. Peccata vestra. Glossa, peccata vestra quae fiunt ex ignorantia vel ex infirmitate humana committuntur: quae vero ex deliberatione, non nisi per poenitentiam. Ergo secundum istam Glossam, confessio venialium est in praecepto. Contra: Hieronymus dicit, quod poenitentia est secunda tabula post naufragium, per venialia vero homo non patitur naufragium. Responsio, non tenetur homo confiteri venialia intentione cujus oppositum sit transgressio, nisi in casu, verbi gratia, si non haberet mortale tenetur in Quadragesima confiteri aliquod veniale ad implendum praeceptum Ecclesiae. Vel dicendum, quod ex vi sacramenti non tenetur quis venialia confiteri, sed ratione statuti ecclesiastici, quando non habet alia quae confiteatur. Quae institutio edita est in consilio generali sub Innocentio tertio, ubi dicitur, omnis utriusque sexus fidelis postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia peccata sua saltem semel in anno confiteatur, et hoc ut quilibet peccatorem se recognoscat. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. Item ut ad Eucharistiam cum majori reverentia accedat, et ut Ecclesiarum rectoribus sui subditi innotescant, ne lupi inter greges lateant. Confessio autem quo ad mortalia est in praecepto, quo ad venialia in consilio. Ideo de mortalibus debet fieri presbytero, sed de venialibus etiam potest fieri socio, quia non necessario requirit virtutem clavium. Unde generalis confessio venialium, secundum usum Ecclesiae, fit quotidie illis qui non sunt presbyteri, in prima, in completorio, in Missa. Hic autem habetur plene et expressa institutio confessionis, quae fit homini: in veteri quidem testamento, quia Deus nondum erat homo, Deo confiteri sufficiebat. Psal. dixi, confitebor injustitiam meam. In novo vero testamento, quia Deus est homo, oportet fieri confessionem Deo et homini Dei vicario. Hanc autem confessionem Christus, quantum ad illud quod erat formale, instituit, quando claves Petro dedit. Illud autem quod erat materiale instituendum insinuavit, quando dixit, Lucae 17, ite ostendite vos sacerdotibus. Ecclesia vero postmodum instituit, sed beatus Jacobus Jerosolymitanus episcopus promulgavit, sicut dicitur hic: Ecclesia vero postmodum magis determinavit dicens, omnis utriusque sexus fidelis et cetera. Notantur autem hic conditiones confessionis: scilicet quod sit integra, confitemini, idest simul fatemini. Et quod sit pura, peccata, non merita. Quod sit propria non aliena, vestra. Et orate pro invicem, confessor et confitens, vel omnes fideles. Gregorius, quanto graviori carnalium cogitationum tumultu premimur, tanto ardentius orationi insistere debemus. Ut salvemini, ecce quid orandum. Petendum est enim quod pertinet ad salutem. Joan. 16, si quid petieritis patrem meum in nomine meo, dabit vobis. Et debetis orare. Multum enim valet deprecatio justi assidua. Non dicit totum valet, sed multum: ad hoc enim quod oratio sit efficax, exiguntur quatuor: scilicet quod fiat pie, perseveranter, et ad salutem, et pro se. Justus ergo cum orat pro alio, non semper impetrat. Dicit ergo quod petat pie, perseveranter, et ad salutem, quia potest esse impedimentum ex parte ejus pro quo orat. Ideo dicit, multum, non totum. Haec conditio, ad salutem, intelligitur ibi, ut salvemini. Haec conditio, pie, cum dicitur, justi. Haec conditio, perseveranter, cum dicitur, assidua. Quarta conditio deficit. Dicit ergo: multum valet deprecatio justi assidua, non peccatoris, quia peccatores non sunt digni ut exaudiantur. Joan. 9, scimus quoniam peccatores Deus non audit. Assidua, non momentanea et rara. Lucae 18, oportet semper orare et non deficere: ad Colossen. ultimo, sine intermissione orate. Et nota, quod ostensa est virtus orationis in quatuor elementis, in caelo et in Inferno et in terra. Actuum 4, commotus est locus in quo erant. In mari, ut patet exemplo Jonae, Jonae 2. Item in aere, ut patet hic, in retentione pluviarum. Item in igne, ut patet in tribus pueris, Daniel. 2, et in Aaron, numeri 16. Item in caelo, ut patet in statione solis, Josue 1. Et in retrogradatione, Isaiae 38. Item in Inferno. Eccles. 48, qui sustulisti mortuum ab Inferis. Elias: quasi: exemplo patet quod multum valet, quia Elias homo erat, idest fragilis sicut homo, quia nondum in Paradiso translatus. Similis nobis. Glossa, mentis et carnis fragilitate. Mentis quidem, quia timore Jezabel fugit: carnis, quia a vidua sustentari indiguit. De utroque habetur 3 Reg. 19, quamvis autem esset nobis similis virtute gratiae. Et oratione, una scilicet, non pluribus, oravit, idest corde et ore oravit. Ut non plueret super terram, ad edomandam ut tangit Glossa, regis superbiam, et idololatrae gentis audaciam. Super terram. Israel specialiter. Et non pluit annos tres et menses sex. In hoc significatur cessatura pluvia verbi Dei tribus annis, et diminutio temporis Antichristi, Daniel. 7, usque ad tempus et tempora et dimidium temporis. Et rursum oravit, ut tangit Glossa, postquam per tanti temporis inediam cor regis et populi ad poenitentiam inflexum vidit. Oravit scilicet semel. Si ergo, ut tangit Glossa, Elias una oratione tanta impetravit, quid ergo multi fideles multis orationibus? Et caelum dedit pluviam et terra dedit fructum suum. Glossa, fructus et aquas, quas terris negaverat, restituit. Fratres mei si quis et cetera. Hic ponit tertium remedium: quia non solum pro mutua salute orandum, imo etiam pro fratrum conversatione laborandum. Fratres mei, si quis ex vobis erraverit a veritate, fidei vel morum. Et converterit, ad viam veritatis reduxerit. Glossa. Vel bene monendo, vel tacite exempla bonae actionis ostendendo. Quis, quasi dicat: rarus est qui hoc faciat. Scire debet quoniam qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, idest vitae. Nam vita nostra est quasi quaedam via: aut in Infernum si est mala, aut in Paradisum si est bona. Salvabit animam ejus, occasionaliter, Deus vero causaliter. A morte, aeterna scilicet. Glossa, si magnae mercedis est a morte eripere corpus quandoque moriturum, quanti meriti est a morte liberare animam in caelesti patria sine fine victuram. Proverb. 24, erue eos qui ducuntur ad mortem. Aliqui libri habent. Animam suam, idest illius qui facit eum converti. Et operit multitudinem peccatorum. Glossa. Ab aspectu aeterni judicis superpositione vitae melioris, abscondit: pallium vero quo operit, charitas est. 1 Petri 4, charitas operit multitudinem peccatorum. Operire autem peccata coram Deo qui omnia videt, est facere quod non habeat. Notandum vero quod non tantum per hoc salvat animam ejus et operit peccata ejus, sed etiam suam. Unde et dicit Glossa: quidam codices habent, salvabit animam suam a morte: et vere qui errantem corrigit, per hoc ampliora gaudia vitae caelestis sibi acquirit. Multum valet deprecatio justi. Primo dissolvit vincula. Actuum 12, Petrus quidem servabatur in carcere. Oratio autem fiebat ab Ecclesia ad Deum pro eo. Et parum post sequitur, subito ceciderunt catenae de manibus ejus. Secundo fugat Daemonia. Matth. 9, hoc genus Daemoniorum non ejicitur nisi in oratione et jejunio. Tertio liberat a morte: exemplum de Susanna. Daniel. 13, exaudivit dominus vocem; et subditur quod liberata fuit a morte. Quarto a tentatione. Matth. 26, vigilate et orate ne intretis in tentationem. Quinto potestates adversas superat: exemplum de Moyse, Exodi 17, cum elevaret manus vincebat Amalec. Sexto cor mundat. Augustinus, orationibus mundamur, lectionibus instruimur: bonum est utrumque si liceat: melius est tamen orare quam legere. Septimo iram Dei placat. Exod. 32, de Moyse, et numeri 14, dimitte, obsecro, peccatum populi tui. Et sequitur, dimisi ei secundum verbum tuum. Octavo desideria nostra Deo praesentat. Augustinus, magna est virtus orationis, quae quasi persona quaedam ad Deum intrat, et illius mandata peragit quo caro pervenire nequit. Nono infirmos sanat, sicut hic, et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit.
|
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89296] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 2 cap. 1 Petrus apostolus Jesu Christi et cetera. Secundum quod sumitur divisio hujus libri ex parte auctorum, liquet eam divisionem esse bimembrem. Nam eo in libro ponuntur epistolae Petri duae: in quarum prima principaliter fit instructio in moribus: in secunda principaliter in fide. Vel secunda inducitur ad confirmationem primae. Vel prima, secundum Bedam, scribitur inferioribus sive imperfectis: secunda autem majoribus sive perfectioribus. Haec autem epistola potest dividi in tres partes: scilicet in exordium, capite 1. Et in narrationem, capite 2, 3 et 4. Et in conclusionem, capite 5. In exordio autem praeparat animum eorum ad exhortationem sequentem, captando eorum benevolentiam, ut libentius audiant. Et primo, eos salutando. Secundo, de bonis eorum gratias agendo, ibi, benedictus Deus et pater. Tertio, in malis seu adversis, quae sustinent, eos consolando, ibi, in quo exultabitis. Quarto, divina eis beneficia recolendo, ibi, propter quod succincti lumbos. In salutatione quidem, primo describitur persona salutans. Secundo describuntur personae salutatae, ibi, electis advenis. Tertio forma salutationis, ibi, gratia vobis et cetera. Dicit ergo textus. Petrus. Hanc primam epistolam, ut tangit Glossa, scribit Petrus proselytis, id est his qui primo de gentilitate ad Judaismum, et postmodum de Judaismo ad Christum conversi erant, qui et pro fide patiebantur, et dispersi erant. Scribit autem eis a Roma tempore Claudii Caesaris. Dicit igitur, Petrus. Glossa. Nomen celebre: hoc enim nomen divinitus fuit ei impositum, Joan. 1. Tu vocaberis Cephas quod interpretatur Petrus: et confirmatum, Matth. 16, tu es Petrus et cetera. Nomen autem suum praeponit epistolae ut det auctoritatem ipsi epistolae, quia caput erat totius Ecclesiae. Apostolus. Ecce nomen officii. Nobile officium est esse nuncium sive legatum Christi. Jesu Christi, id est missus a Jesu Christo. Hoc dicit ad differentiam pseudoapostolorum, qui apostoli Christi non erant. Unde non missi praedicabant. Jerem. 23, non mittebam eos, et ipsi currebant. Electis, scilicet a domino. Advenis, id est, proselytis, sicut dicit Glossa: qui de gentilitate venerunt ad Judaismum, et de Judaismo ad fidem Christi. Dispersionis. Potest esse constructio intransitiva, id est dispersis: vel transitiva, id est qui sunt de dispersione quae facta est, post mortem Stephani, actuum 8. Vel aliarum etiam persecutionum quae aliquando factae sunt a Judaeis, aliquando a gentibus. Ponti provincia Graeciae juxta mare. Galatiae alia provincia a qua Galatae dicti sunt. Cappadociae. Regio est Pontica, confinis Armeniae. Asiae minoris in qua praedicavit Joannes: Asia vero major media pars orbis est. Et Bithyniae. Alia provincia est. Omnes istae provinciae sunt Graecorum in Asia majori, cujus pars est Asia minor. De his autem provinciis oriundi erant illi quibus scribit Petrus apostolus. Vel in his provinciis dispersi erant. Secundum praescientiam. Electis, inquam, non secundum merita, ut ait Glossa, sed secundum praescientiam. Dei patris. Rom. 8. Quos praescivit hos praedestinavit. Elegit, inquam, in sanctificationem, remissionem scilicet peccatorum. Ephes. 1, elegit nos ut essemus sancti et immaculati. Spiritus, non solum carnis, qualis erat sanctificatio Judaeorum, in obedientiam impletionis divinorum praeceptorum. Et aspersionem sanguinis Jesu Christi, id est redemptionem, scilicet poenarum debitarum pro peccatis. Sicut enim in veteri lege omnia consecrabantur, et sanctificabantur sanguine, ut dicit apostolus, Heb. 9, ita in nova omnia consecrantur sanguine Christi. Gratia, idest remissio peccatorum, quae fit per gratiam. Vobis et pax, id est reconciliatio ad Deum. Glossa. Sine gratia Christi ad pacem reconciliationis ejus non pervenitur. Multiplicetur, Glossa. Ut quod bene coepistis, perfecte compleatur. Benedictus Deus. Hic captat benevolentiam de bonis eorum gratias agendo. Primo, de bonis gratiae. Secundo, de bonis gloriae, ibi, in haereditatem. Tertio, de custodia virtutis, ibi, in vobis qui in virtute Dei. Dicit ergo, benedictus, Deum benedicere est ipsum de suis beneficiis laudare. A gratiarum autem actione incipit: tum propter divinam dignitatem, quia ipse est cujuslibet actionis fons et principium: sive propter necessitatem propriam. Qui enim indiget manducare, non potest melius incipere quam gratias de praeteritis agere. Deus et pater, ille qui est in natura divinitatis, qui et pater in proprietate personalis distinctionis. Nec propter hoc sunt diversa secundum rem, sed secundum rationem. Et potius ponitur ibi copulativa conjunctio, quasi repetendo quam copulando. In patrem vero refundit gratiarum actionem, quia ipse est auctor omnium bonorum. Jacob. 1, omne datum optimum et cetera. Pater inquam, domini, quo ad beneficium creationis, nostri, quo ad beneficium incarnationis, Jesu quo ad beneficium salvationis, Christi, quo ad beneficium unionis, vel gratiae gratum facientis. Qui secundum misericordiam suam magnam. Sicut dicitur Eccl. 30, secundum magnitudinem ejus, sic et misericordia illius; sed magnitudo est infinita, ergo et misericordia. Psalm. 144. Magnitudinis ejus non est finis. Bernardus, non arctatur numero, non clauditur fine, nullas omnino metas habet divina clementia. Si invocetur, erit qui exaudiat: si est qui poenitet, erit qui indulgeat. Qui, inquam, secundum suam misericordiam magnam, non secundum merita nostra. Regeneravit nos, ad vitam spiritualem redimendo, qui prius genuit nos ad vitam naturalem creando: vel generatos ad mortem, regeneravit ad vitam. Et hoc per lavacrum regenerationis et renovationis quod effudit in nos abunde ad Titum 2: in spem vivam, scilicet regeneravit nos; hoc est, ut spe viva speremus habere vitam aeternam. Et dicit, vivam, ad differentiam illius quae degenerat in praesumptionem. Item ad differentiam spei illorum qui sperant bona peritura et transitoria, quorum spes est mortua et non viva. Sapien. 3, vacua est spes illorum et cetera. Hanc autem spem habemus maxime per resurrectionem, id est per fidem resurrectionis, per quam dat nobis firmam spem quod resurgemus: quia si Christus resurrexit, et nos resurgemus. Glossa, mortuus est ne moreremur. Resurrexit ut resurrectionem speraremus, Jesu Christi ex mortuis. Glossa interlinealis. Remoti ex loco et numero mortuorum, quia ipse solus fuit inter mortuos liber. In haereditatem, in futuro habendam: scilicet regeneravit nos in vitam aeternam, quae nobis est haereditaria non transitoria. Haereditas enim est possessio immobilis a patre in prolem descendens, non divisa sed integra. Gregorius, haereditas illa est omnibus una et singulis tota. Bernardus, o praeclara haereditas non decessu patrum et successu filiorum obtinenda. Non inter fratres et sorores dividenda: non angustior multitudine haeredum, quia participatio ejus in idipsum; non insufficiens, sed omnibus bonis repleta. Incorruptibilem, in se. Glossa, ut nec senio, nec morbo nec alia moestitia tangamur. Apoc. 21, absterget Deus omnem lacrymam et cetera. Et incontaminatam ab aliis. Glossa, in qua nullus immundus potest intrare. Apoc. ult. foris canes venefici. Et Sapien. 7, nihil inquinatum in eam incurrit. Et Apoc. 21, non intrabit in ea aliquid coinquinatum, aut abominationem faciens et mendacium, nisi qui scripti sunt in Lib. vitae agni. Et immarcescibilem ipsis habentibus eam. Glossa, quia nec in ipsis beatorum mentibus hominum usu caelestis illa conversatio valet aliquando vilescere; sicut luxus praesentis saeculi solet aliquando in fastidium verti ex longo usu; id est, quantumcumque homo esuriat et sitiat, tamdiu posset comedere et bibere quod fastidiret. Et quantumcumque homo sit fessus, tamdiu posset in lecto pulchro jacere quod fastidiret. Hoc autem facit fidelitas creaturarum, quae non permittit hominem in ipsis creaturis quiescere, sed ad creatorem suum remittit, conservatam in caelis. Beda, non in praesenti dandam: sed tempore futuro reddendam nobis in caelo. Psalm. 126. Cum dederit dilectis suis somnum. In vobis, id est, pro vobis et futuram in vobis: vel conservatam per id quod in vobis est, scilicet per gratiam et liberum arbitrium, et per bona merita vestra. Qui in virtute Dei custodimini non vestra. Psal. 126. Nisi dominus custodierit civitatem, et cetera. Per fidem, quae facit fortes homines ad perseverandum: unde scuto comparatur, Ephes. ultim. in omnibus sumentes scutum fidei. Custodiemini inquam, in salutem aeternam. Paratam revelari, id est ostendi et dari quae modo latet. In tempore novissimo, id est in die judicii: Apoc. 19, tempus ultra non erit. In quo exultabitis. Hic praeparat animum auditorum, et captat benevolentiam, eos in malis quae sustinent consolando. Primo, promittendo praemia. Secundo, proponendo exempla, ibi, de qua salute, et cetera. Item in prima, primo ponendo fidei perfectionem in praesenti. Secundo, honorem in judicio generali, ibi, inveniatur in laudem. Tertio, salutem animarum in judicio particulari, ibi, quem cum non videritis. Dicit ergo, custodimini in salutem paratam revelari in novissimo tempore, in quo, scilicet tempore novissimo, exultabitis. Glossa interlinealis, sicut triumphatores. Isa. 9, sicut exultant victores capta praeda et cetera. Anselmus, pleno corde, plena mente, pleno toto homine: nec illud totum gaudium intrabit in gaudentes, sed gaudentes intrabunt in gaudium. Exultabitis inquam hoc modo, hac conditione. Modicum nunc si oportet contristari in variis tentationibus. Act. 14, per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum caelorum. Glossa, quia non nisi per tristitiam potest ad gaudia perveniri. Vel sic, exultabitis, inquam, si pro quamvis modicum oportet contristari et cetera. Vel sic. Exultabitis, ut exultare possitis tunc modicum, sed nunc si oportet contristari et cetera. Supra, ut dicit Glossa, ne deficiatis, modicum dicit quo ad tribulationum acerbitatem: nunc, quo ad ipsarum brevitatem. 2 Corinth. 4, id quod in praesenti est momentaneum tribulationis nostrae et cetera. Si oportet, inquit, quo ad ipsarum inevitabilitatem; unde et tribulationes dicuntur necessitates. Psal. 24, de necessitatibus meis eripe me. In variis tentationibus tam interioribus quam exterioribus quo ad ipsarum multiplicationem. Psal. 33, multae tribulationes justorum et cetera. Item, modicum, inquit, respectu gaudii, quod inde sequitur: respectu poenae aeternae, quae evaditur: respectu divinae offensae quae committitur: respectu consolationis, quae immittitur: respectu passionis, quam Christus patiebatur. Nunc, inquit, quia brevis est tribulatio; sed longa, idest aeterna remuneratio. Ut probatio fidei vestrae, quasi: ad hoc oportet contristari ut probatio fidei vestrae, idest ipsa fides per tribulationes probata vel ipsa patientia probans, multo pretiosior sit auro, quod per ignem probatur, ut opus placeat Deo summo artifici, ut tangit Glossa, fides vestra quam alicui artifici aurum materiale. Item Glossa, patientia sanctorum auro comparatur; quia sicut in metallis aliquid auro pretiosius non est: ita haec apud Deum omnium laude dignissima est, inveniatur, Glossa, ut probatio fidei vestrae inveniatur quod modo occultum est, in laudem, scilicet hominum, et gloriam, scilicet Angelorum, et honorem, Dei: nam laudabuntur a ceteris hominibus, glorificabuntur a sanctis, honorabuntur a Deo: vel laus in stola corporis, gloria in stola animae, honor in judiciaria potestate totius conjuncti ex anima et corpore. In revelatione Jesu Christi, idest in die judicii. Nam Christus occultus in primo adventu manifestabitur in secundo: tunc cognoscetur judicia faciens qui nunc ignoratur injurias patiens, ut dicit beatus Bernardus, quem scilicet Jesum Christum, cum, idest quamvis, non videritis, oculis scilicet corporis, sed solum oculis fidei, diligitis: quia, ut ait Augustinus, immensa possumus diligere, incognita nequaquam, in quem, scilicet Jesum Christum, nunc quoque, in tempore, scilicet persecutionis, non sicut illi, Luc. 8, qui in tempore persecutionis deficiunt, non videntes creditis, Augustinus, fides est credere quod non vides. Tales beati dicuntur. Joan. 20, beati qui non viderunt et crediderunt. Sed dicet quis: in quem vel quomodo creditis? Sunt enim tres gradus seu modi credendi: videlicet, credere Deum esse, unde Paul. Heb. 11, oportet accedentem ad Deum credere quia ipse est et cetera. Rursus oportet credere Deo, scilicet esse vera quae ipse dicit. Iterum oportet credere in Deum, sicut dicimus. Credo in Deum, idest in ipsum tendere per bona opera et per observantiam praeceptorum ejus. Duo prima non sufficiunt, quia quasi omnes credunt et fatentur Deum esse. Alii credunt Deo, idest his quae scripta sunt de Deo et Christo per prophetas et Evangelistas et apostolos etc. quod tamen etiam credunt haeretici. Sed praecipuum est credere in Deum modo praedicto. Et in hoc errant mali Christiani qui non servant mandata Dei quasi reputantes non esse peccatum et cetera. Similiter et Saraceni et Judaei qui non sunt baptizati, omnes tales damnabuntur nisi convertantur et agant poenitentiam et cetera. Credentes autem, idest in fide perseverantes, exultabitis, non tantum interius gaudebitis, sed etiam exterius. Psalm. 149, exultabunt sancti in gloria, laetitia inenarrabili, ab hominibus, et glorificata, idest a Deo laudata. Isaiae 64, oculus non vidit absque te et cetera. Bernardus, o suavis affectio eo purior, quo in eo nihil de proprio relinquitur, eo dulcior quo divinum est totum quod sentitur. Reportantes, quod modo portatis in spe: tunc iterum portantes in re, finem fidei vestrae salutem animarum. Salus enim animarum finis est animarum nostrarum. Rom. 6, finis vero est vita aeterna. Finis enim est optimum in unoquoque. Salus vero animae optimum nostrum est. Salus enim animae est liberatio ab omni malo, imperfecta in praesenti per gratiam; in futuro perfecta per gloriam. Dicitur autem finis fidei, quod etiam sit finis aliarum virtutum, quia fides est initium salutis. De qua salute exquisierunt et cetera. Hic consolatur eos exemplis prophetarum, salutem, quam ipsi habent multo tempore perscrutantium. Et primo tangitur prophetarum perscrutatio, de inquisitione nostrae salutis. Secundo revelatio facta illis, ibi: praenuncians eas. Tertio denuntiatio facta verbis, ibi: quibus revelatum est et cetera. Continua sic: ita reportabitis salutem animarum vestrarum, de qua salute, scilicet animarum, exquisierunt affectu, quasi extra se quaesierunt, quia salus justorum a domino non a seipsis, et scrutati sunt, intellectu. Glossa, in occulto, scilicet contemplationis a domino vel ab Angelis. Prophetae, Glossa, qui tantam cognitionem habebant. Non dicit philosophi, sed prophetae, qui de futura in vobis gratia, scilicet redemptionis, prophetaverunt, palam hominibus loquendo et exponendo quae in occulto internae contemplationis cognoverunt, scrutantes, Glossa, quotidiano usu, in quod, idest quo anno vel sub quo principe, Danielis 9, vel quale tempus, bellicosum an pacificum: vel quo ordine per partem ordinis vel aliquo modo, significaret in eis spiritus Christi, idest spiritus sanctus increatus in eis existens. Rom. 8, si quis spiritum Christi non habet et cetera. Vel spiritus Christi est Angelus revelans eis mysteria, secundum Glossam, praenuncians, idest divinum adventum nuntians. Eas quae in Christo sunt passiones, quod Christus multa debuit pati; non dicit actiones, quia agit de patientia. Et quia difficilius est mala pati quam bona agere. Et dicit passiones, non unam, sed multas; quia non solum quae in capite Christo fuerunt, sed etiam quae in corpore ejus quae est Ecclesia, et posteriores glorias, tam animae quam corporis. Et quippe sunt glorificationes domini, ut tangit Glossa, una qua resurrexit, altera qua in caelum ascendit in conspectu discipulorum. Restat tertia, cum in majestate venerit. Dicit autem posteriores passionibus, quia passio est via ad gloriam, Luc. ult., nonne haec oportuit Christum pati et cetera. Vel posteriores glorias vocat, diu a patribus qui erant in Limbo desideratas. Glossa, idest tardas et diu desideratas, quibus, scilicet prophetis exquirentibus et perscrutantibus, revelatum est, Glossa, inter cetera occulta, hoc etiam intimatum est, quia non sibimetipsis, idest in diebus suis ventura, sed longe post: unde non pronunciabant sibiipsis salutem illam, ut suis temporibus futuram, vobis autem ministrabant, autem, pro sed. Vobis ministrabant, idest tamquam ministri, non domini, praenunciant. Praedicator enim est verbi minister, non auctor. Psalm. 44, lingua mea calamus Scribae et cetera. Ea quae nunc nunciata sunt vobis, tempore scilicet gratiae non quasi futura, sed jam impleta, scilicet mysteria de Christo, annuntiata inquam, per eos, scilicet apostolos, qui evangelizaverunt vobis, idest praedicaverunt, spiritu sancto, non spiritu proprio aut maligno. Glossa, non mendose, idest mendaciter, idest phantastice, sed spiritu sancto dictante, misso, eis in die Pentecostes, Act. 2, de caelo. Ex quo patet quod eodem spiritu prophetae praedixerunt futura, quo apostoli annuntiabant facta. Unde Glossa: spiritus in prophetis, spiritus in apostolis. Inde patet quod prophetae et apostoli eamdem salutem nuntiabant, illi venturam, isti impletam: una namque Ecclesia cujus pars praecessit adventum Christi et pars sequitur: evangelizaverunt inquam illum, scilicet Christum, in quem desiderant Angeli prospicere. Glossa: tanta est hominis qui passus est pro nobis, gloria, ut et angelicae virtutes cum sunt in aeterna felicitate perfectae, non solum immortalis deitatis magnificentiam, sed assumptae humanitatis claritatem semper aspicere gaudeant. Sed cum desiderium importet defectum, quomodo Angeli desiderant? Responsio. Est desiderium rei habendae, ut scilicet habeatur, et illud defectum importat. Est et desiderium rei jam habitae ut continuetur, et tale defectum non importat. Unde Glossa, cur cernere desiderant cujus faciem cernere nunquam cessant; nisi quia contemplatio divinae praesentiae, ita Angelos beatificat ut ejus semper visa gloria salventur, et quod ejus dulcedinem quasi novam infallibiliter esuriunt? Vel, in quem desiderant prospicere, scilicet spiritum sanctum, qui tantae majestatis est, ut ejus visio sicut patris et filii desideretur ab Angelis. Et nota quod Christum desiderant prospicere propter suam virtutem, ut hic: justi vero possidere propter suam bonitatem, Prov. 11, desiderium justorum omne bonum et cetera. Sponsa sponsum cupit tenere propter suam pulchritudinem. Cant. 5, totus desiderabilis est et cetera. Et Cant. 3, tenui eum, nec dimittam. Gregorius, caelestes divitiae habitae appetitum excitant, terrenae fastidium generant. Propter quod succincti lumbos et cetera. Hic praeparat animum auditorum et captat benevolentiam eorum divina beneficia memorando. Primo beneficium gratuitae vocationis. Secundo beneficium caelestis adoptionis, ibi: et si patrem invocatis. Tertio beneficium aeternae redemptionis, ibi: scientes quod non corruptibilibus. Quarto beneficium spiritualis regenerationis, ibi: animas vestras castificantes et cetera. Ubi primo ostendit dignitatem spiritualis regenerationis. Secundo ignobilitatem carnalis, ibi: quia omnis caro. Dicit ergo, propter quod. Glossa, quia tanta gratia vobis est promissa, ut videatis illum quem nunc vident Angeli, succincti, a luxu luxuriae per cingulum castitatis, lumbos mentis vestrae, non solum carnis, idest luxuriae fontem, Glossa, ut superfluas voluptates a mente resecetis. Ephes. 6, state succincti lumbos vestros in veritate. Sicut enim ait Gregorius, viris in lumbis luxuria est, feminis in umbilico. Et nota quod homo interior suo modo proportionatur exteriori. Unde dicitur habere pedem, idest affectionem, oculum rationem, manum operationem, narem discretionem, renes delectationem. Succincti ergo per castimoniam, sobrii, per abstinentiam, perfecti, per patientiam quae opus perfectum habet, Jacobi 1, scilicet per charitatem perfectam quae foras mittit timorem, 1 Joan. 5, sperate, Glossa, et securi expectate. In eam quae offertur vobis. Glossa, gratis quia propria merita non sufficiunt, gratiam, idest gloriam ex misericordia dandam. Rom. 6, gratia Dei vita aeterna, danda dico, in revelationem Jesu Christi, idest in die judicii quando Christus revelabitur. Isaiae 40, videbit omnis caro salutare Dei. Sperate inquam, quasi filii obedientiae, idest filio obedientiae similes qui fuit obediens patri usque ad mortem. Philip. 2, vel quasi filii. Joan. 1, quasi unigeniti a patre. Obedientiae inquam intransitive, idest obedientes. Et dicit filii obedientiae, ut notetur quod obedientia debet esse filialis non servilis. Hoc refertur ad operationem boni. Non configurati, idest non conformes vel assimilati, prioribus ignorantiae vestrae desideriis, provenientibus ex ignorantia et errore, propter quod excusabiliores eratis, etsi non a toto, modo non hoc referatur ad delectationem mali. Postea ponitur exemplar utriusque partis justitiae, sed secundum eum, idest sitis configurati ad ejus exemplar quod est correctissimum, scilicet antonomastice: unde dicitur sanctus sanctorum, Daniel. 9. Qui vocavit vos, ad fidem, vocatione interiori per spiritus sancti gratiam, et exteriori per verbum praedicationis. Vocavit autem, ut et ipsi, idest sicut ipse Christus, sitis sancti, idest mundi et puri ab omni peccato. Vel secundum Glossam, idest firmi contra vitia et contra tribulationes, in omni conversatione, non in parte conversationis, sed in tota, idest inter domesticos et extraneos, inter bonos et malos, inter saeculares seu laicos et religiosos, inter prospera et adversa. Sunt enim quidam qui conformantur omnibus quibus conjunguntur; nam quando sunt cum secularibus, sunt quasi saeculares: quando cum religiosis, sunt quasi religiosi. Tales sunt similes animali quod dicitur chamaeleon, quod conformatur omnibus quibus associatur; quando conjungitur rei albae vel rubeae, videtur album vel rubeum. Nota quod sic dixerunt quidam de anima, quod sortitur rerum similitudines. Et debetis esse sancti, quoniam scriptum est, sancti eritis, quoniam ego sanctus sum. Dignum est enim filios patri conformari, et membra capiti. Glossa. Tales vos volo qualis ego sum. Et si patrem. Glossa, ut possitis esse sancti; si patrem scilicet caelestem, invocatis, in oratione, dicendo illud, pater noster qui es in caelis et cetera. Matth. 6. Eum, scilicet Deum. Qui sine acceptione personarum, ut habetur Act. 10, non enim personarum est acceptor Deus. Judicat secundum uniuscujusque opus. Nomine autem operis intelligitur hic cogitatio, locutio, operatio. 2 Corinth. 5, omnes nos manifestari oportet ante tribunal domini nostri Jesu Christi, ut referat unusquisque prout gessit in corpore et cetera. In timore. Glossa: ne per negligentiam et desidiam tanto patre sitis indigni. Timor enim negligentiam pellit, secundum id Eccles. 7, qui timet Deum nihil negligit. E contra securitas stulta parit negligentiam. Incolatus vestri tempore conversamini: quasi dicat: quamdiu estis in hoc mundo, ubi non habetis manentem civitatem, sitis in timore, licet habeatis Deum patrem. Psalm. 119, heu mihi quia incolatus meus prolongatus et cetera. Scientes quod non et cetera. Hic ponit beneficium redemptionis aeternae: ubi tangit passionem per quam redempti sumus. Et etiam patientiae rationem, ibi, propter vos qui per ipsum et cetera. Et etiam resurrectionem, ibi, qui suscitavit eum. Et ascensionem, ibi, et dedit illi gloriam. Dicit ergo, scientes: quasi dicat: debetis timere. Glossa, quanto magis pretium est quo redempti estis, tanto amplius timere debetis, ne revertendo in corruptelam vitiorum redemptoris animum offendatis. Quia non corruptibilibus, scilicet metallis. Auro vel argento. Haec duo tangit tamquam magis pretiosa. Redempti estis. Quia primo empti a Diabolo per suggestionem, sed redempti a Christo per sanguinis effusionem. De vana vestra conversatione. Vana conversatio est quae occupatur in rebus vanis. Psal. 4, ut quid diligitis vanitatem et cetera. Paternae traditionis, idest quam a patribus traditam accepistis. Glossa, a legis praevaricatione vel a peccato Adae. Sed pretioso sanguine. Quia pretium est totius mundi inappretiabile. Unde dicitur pretiosum, quia pretio plenum. Quasi agni, idest qui est quasi agnus mansuetus. Dicitur quasi agnus, ratione innocentiae et ratione clementiae, et immunis ab omni peccato: incontaminati, idest sine omni peccato actuali, veniali et mortali, immaculati, ab originali. Jesu Christi. Et quia care empti, ideo magis dilecti. Sicut mercator diligit res quas care emit, et considerata tanti pretii magnitudine debemus nosipsos magis diligere et cariores habere. Hugo de arrha animae. Ex hoc jam mihi vilis esse non potero, ex quo Deo tantum placui, ut se mori permitteret ne me perderet. Augustinus, o quanta infelicitas: quam lugenda perversitas, cum quisque luxuriosus propter delectationem libidinis unius momenti animam suam, quam Christus suo sanguine redemit, Diabolo vendit. Et nota quod hujus agni lana, idest exemplo conversationis induimur. Lacte, idest dulci doctrina nutrimur. Carnibus, idest sacramento Eucharistiae roboramur. Sanguine vero redimimur, Christi dico. Praecogniti quidem, scilicet a Deo, idest praeordinati a Deo pro redemptione mundi, Apoc. 14, qui occisus est ab origine mundi. Ante mundi constitutionem: manifestati autem. Glossa, per assumptam humanitatem. Novissimis temporibus, idest in ultima aetate mundi. 1 Cor. 10, nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt: quasi dicat: dispositio nostrae redemptionis est ab aeterno, sed adimpletio in tempore. Propter vos. Glossa, salvandos. Qui per ipsum, idest per ejus donum, non per vestra merita. Fideles estis, tamquam membra ejus. In Deo, scilicet patre. Qui suscitavit eum a mortuis. Et pater eum suscitavit, et ipse seipsum suscitavit, non qualibet suscitatione sicut alii mortui quando suscitantur, secundum Glossam. Unde sequitur: et dedit in gloriam, sempiternam, non transitoriam. Glossa. Dedit in ascensione, idest manifestatione gloriae sempiternae. Nec hoc fecit quia ipse indigeret, sed ut fides vestra, scilicet resurrectionis, et spes, gloriae sempiternae (fides enim est de bonis et de malis, ut ait Augustinus, spes vero de bonis tantum) esset, de habenda gloria resurrectionis quam ipse Christus primus accepit. In Deo. Non in carne, non in mundo, a Deo enim omne bonum. Animas. Glossa, invicem diligite vos. Animas vestras castificantes, idest casta facientes non solum corpora, sed et animas, ut uni viro, scilicet Christo, servetis fidem, quia ipse est sponsus animae. 2 Corinth. 11, despondi enim vos uni viro et cetera. In obedientia charitatis. Glossa, in obediendo Deo ex charitate, servando ejus mandata: obedientia enim non debet esse ex timore. In fraternitatis amore. Non enim sufficit dilectio Dei sine dilectione proximi. Matth. 22, diliges dominum ex toto corde, et proximum tuum sicut teipsum. In his duobus mandatis et cetera. Simplici ex corde. Non ex aliquo creati boni amore. Sic enim esset amor mercenarius. Vel simplici, non duplici, sicut illi qui verbo dilectionem simulant, et in corde odium celant. Invicem diligite, idest unus alterum et e converso. Joan. 13, hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem. Et hoc, attentius, quam hucusque feceritis, ut de bono in melius proficiatis. Bernardus, in praesenti vita non proficere, deficere est: cum nihil in hac vita in eodem statu permaneat. Et hoc debetis facere, quia, renati, idest iterum nati regeneratione spirituali. Prius enim eratis nati generatione carnali. Joan. 3, nisi quis renatus fuerit ex aqua et cetera. Non ex semine corruptibili, scilicet materiali, qualis est nativitas corporalis. Sed incorruptibili, scilicet verbo Dei. Lucae 8, semen est verbum Dei. Per verbum. Hic determinat modum nativitatis per verbum: vel incarnatum, scilicet Dei filium. Aut per verbum creatum doctrinae: ista redemptio est Evangelium. Aut per verbum sacramentale, quo scilicet perficitur sacramentum. Dei vivi, in se et ex se et vitam tribuentis, ad differentiam idolorum. Baruch 6, mortui sunt dii illorum. Viventis autem non quacumque vita sed aeterna. Et permanentis in aeternum. Et in se verbum increatum et in effectu, quia vita quam dabit durabit in aeternum. Quia omnis caro ut foenum. Hic ostendit ignobilitatem generationis carnalis, quasi non ex semine corruptibili renati estis, quamquam omnis caro foenum, idest transitoria sicut foenum. Caro autem comparatur foeno. Et ut dicit Glossa super illud Isaiae 40, omnis caro foenum. Foenum nascendo habet virorem, crescendo decorem, deinde florem: sed ardore solis siccatum redigitur quasi in fimum, et tandem in pulverem. Sic homo per aetatum successiones amittit decorem, et cadit in mortem. Jacob. 1, exortus est sol cum ardore et arefecit foenum. Et omnis gloria ejus. Glossa, omnes delectationes carnis. Tamquam flos foeni, qui cito evanescit exaruit foenum, idest corruptum est subtractione naturalis humoris et caloris interioris, idest caro defecit aliqua infirmitate. Et flos ejus decidit, scilicet exterioris decoris. Verbum autem domini manet in aeternum. Verbum increatum manet aeternaliter in seipso: verbum vero creatum in suo effectu, et in suo significato. Psal. 118, in aeternum, domine, permanet verbum tuum. Hoc est autem verbum, manens non transiens. Quod evangelizatum est. Per me et per alios apostolos. In vos. Hoc ideo dicitur, quia verbum ipsum intra ipsos est penetrativum, secundum illud Hebr. 4, vivus est sermo et efficax et penetrabilior omni gladio. Nota de hoc, redempti estis de vana vestra conversatione et cetera. Redemptione scilicet copiosa. Psal. 129, apud dominum misericordia, et copiosa et cetera. Quia sine argento, gratiosa est. Isaiae 52, gratis venundati estis et cetera. Pretiosa, non corporalibus auro vel argento et cetera. Aeterna: ad Hebr. 9, per proprium sanguinem introivit semel et cetera. Gloriosa, ex parte redimentis, quia filius Dei. Galat. 4, misit Deus filium suum factum ex muliere. Et ex parte redempti. Psal. 102, qui redimit de interitu vitam tuam, qui coronat te et cetera. Et Apoc. 3, redemisti nos, domine, in sanguine tuo, et fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes. Ad hoc autem, quod proficiat ipsius redemptio, sunt quinque necessaria. Primum est confessio culpae. Proverb. 15, in misericordia scilicet judicis, et veritate scilicet confitentis redimitur iniquitas. Secundum est postulatio veniae. Psal. 17, ego autem ad dominum clamavi, veniam scilicet postulando, et dominus salvavit me. Et parum post, redimet in pace animam meam. Tertium est largitio. Daniel 4, peccata tua eleemosynis redime. Et Proverb. 22, redemptio animae viri, divitiae ejus. Quartum est expletio poenitentiae injunctae. Soph. 3, ut provocatrix et redempta civitas non audivit vocem, et non suscepit disciplinam. Quintum est veritas fidei. Eccles. 49, in fide veritatis suae redemerunt se.
[89297] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 2 cap. 2 Deponentes igitur et cetera. Post exordium aggreditur narrationem, in qua instruit eos primo et principaliter ad bene vivendum. Secundo, ad bene convivendum. Tertio, ad compatiendum. Primo ad bene vivendum instruit generaliter omnes. Secundo, instruit specialiter secundum diversas personarum conditiones, ibi, charissimi, obsecro vos. In prima parte, primo instruit hortando ad meritum. Secundo constituendo fructum, ibi, propter quod continet Scriptura. Tertio commendando statum, ibi, vos autem genus electum. Quarto allegando beneficium, ibi, qui aliquando non populus et cetera. Ad meritum autem invitat primo statum incipientium. Secundo proficientium, ibi, sicut modo geniti. Tertio perfectorum, ibi, ad quem accedentes. Dicit ergo, deponentes, tamquam grave pondus. Peccatum enim est pondus gravissimum, quod patet quia subito traxit gravissimam catervam, scilicet angelicam de supremo loco ad infimum. Hebr. 12, deponentes omne pondus et circumstans et cetera. Omnem malitiam. Glossa, voluntatem nocendi aliis, scilicet aperte, vel in persona sua vel in persona sibi conjuncta, scilicet in uxore, vel in possessione sua. Et ideo dicit, omnem. Et omnem dolum. Glossa, deceptionem scilicet occultam. Et simulationes. Malignandi sub specie juste. Glossa, simulatio est cum aliud est in corde, aliud in ore. Et invidias, odium scilicet alienae felicitatis in corde. Et omnes detractiones, diminutionem alieni boni in ore. Et dicit omnes, quia multis modis committitur detractio: aut bonum quod inest inesse negando, aut obfuscando: aut diminuendo: aut malum quod non est inesse dicendo: aut intentionem in bono opere pervertendo: aut consentiendo aliquibus, qui aliis detrahunt, quibus aperte detrahere non audent: et talis non minus peccat quam detrahens: imo aliquando gravius. Proverb. 4, remove a te os malum, et labia detrahentia. Sicut modo geniti infantes, idest innocentes per munditiam vitae, non senes inveterati in malitia culpae. Et quia innocentes solent esse sine discretione, subdit, rationabiles, idest ratione utentes per sapientiam. Glossa, etsi infantes per malitiam remotam, tamen rationabiliter per sapientiam. 1 Corinth. 14, nolite pueri effici sensibus. Malitia autem parvuli estote. Et quia usus rationis potest esse in bono et in malo, ideo subdit: sine dolo lac concupiscite, idest simplicem doctrinam de uberibus matris Ecclesiae. Glossa, simpliciora rudimenta fidei de uberibus matris Ecclesiae quaerite, idest de utriusque testamenti doctoribus. In hoc quod dicit, sicut modo geniti, removet malitiam operis: in hoc quod dicit, infantes, removet malitiam oris: dicitur infans quasi non fans. In hoc quod dicit, sine dolo, removet malitiam cordis. In hoc quod dicit, rationabiles, docet discretionem boni operis. In hoc quod dicit, lac concupiscite, docet simplicitatem intentionis vel desiderium sacrae lectionis. Unde Glossa: tangit illos qui ad audiendas lectiones sacras fastidiosi adveniunt, ideoque ad perfecta salutis incrementa tardius perveniunt. Ut in eo. Lacte scilicet simplicis doctrinae a principio vobis ministrandae, crescatis, idest proficiatis usque ad sumendum cibum solidioris doctrinae, pervenientes a cognitione humanitatis Christi usque ad cognitionem divinitatis. Crescatis inquam in salutem, perveniendo scilicet, quasi status debitus augmenti, scilicet spiritualis. Hoc dicit contra illos qui dicunt corporaliter in statura corporis, aut spiritualiter in cognitionem mentis crescunt potius in damnationem, quam in salvationem. Eccl. 1, qui addit scientiam, addit et dolorem. Nota de aliquibus qui crescunt sicut linea, scilicet in longitudine corporis non temporis, non tamen in profunditate humilitatis, vel in latitudine charitatis, nec altitudine contemplationis. Nota etiam de aliquibus qui crescunt sicut pellis super carnem, scilicet in carnalibus sive operibus, sive affectionibus et desideriis. Unde Psal. 103, extendens caelum sicut pellem. Ita crescatis in salutem ut haec possitis. Si tamen gustatis, gustu scilicet spirituali, de quo Psalm. gustate et videte, quoniam suavis est dominus. Et hoc est quod sequitur: quoniam dulcis est dominus palato sano, quamvis amarus videatur palato febricitanti. Glossa, hoc pacto concupiscite, si quanta sit divina dulcedo sapitis. Nam qui nihil de ejus dulcedine gustat, non est mirum, si hic terrenis desideriis sordidari non evitat. Et nota quod dulcis est dominus. Primo, in cogitatione ad meditandum. Cant. 2, et fructus ejus dulcis gutturi meo. Secundo, in ore, scilicet spiritualiter ad audiendum. Cant. 2. Vox enim tua dulcis et facies tua decora. Tertio, in ore ad loquendum et praedicandum. Psal. 118, quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo. Quarto in aspectu ad videndum. Eccl. 11, dulce lumen et delectabile oculis. Quinto ad exequendum. Eccl. 23, nihil dulcius quam respicere in mandata Dei: gloria magna est sequi dominum. Ista autem dulcedo multa est numerositate. Psal. 30, quam magna est multitudo dulcedinis tuae domine. Item longa est duratione, quia sine fine. Psal. 15, adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in dextera tua usque in finem, scilicet intentionis: sed sine fine durationis. Item magna affectione. Sapient. 16, panem de caelo praestitisti eis, habentem in se omne delectamentum, et omnis saporis suavitatem: substantiam enim tuam et dulcedinem tuam, quam in filios habes, ostendebas. Ad quem accedentes et cetera. Hic invitat ad meritum perfectorum. Dicit ergo, ad quem, scilicet dominum Christum, qui attrahit, quia dulcis, accedentes. Glossa, fide et imitatione, lapidem, per stabilitatem superaedificationis, idest fundamentum super quod aedificatur aedificium virtutum et fabrica Ecclesiae. 1 Corinth. 3, fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Jesus Christus, idest fides Jesu Christi. Vivum. In se, et vivificantem fideles, quia justus ex fide vivit. Rom. 1. Ab hominibus, scilicet Judaeis, reprobatum. Glossa, cum dicerent, non habemus regem, nisi Caesarem, ut habetur Joan. 19. A Deo autem. Patre. Glossa, qui non fallitur in sui dispositione, electum. Ad confirmationem Ecclesiae: unde Glossa, ut faceret utraque unum, conjungendo scilicet duos populos, Judaeorum scilicet, et gentilium, quasi duos parietes in sua fide. Ephes. 2. Et honorificatum. In ascensione. Psal. 8, gloria et honore coronasti eum. Hebr. 2, vidimus Jesum gloria et honore coronatum. Et ipsi, scilicet nos apostoli, jam in ipso sumus superaedificati. Tamquam lapides, idest solide in fide, vivi, bonis operibus, sine quibus fides mortua est. Jacobi 2, vel vivi. Glossa, non insensibiles, sed per discretionem eruditi, superaedificamini. Super lapidem Christum tamquam super spirituale fundamentum aedificamini, scilicet vosipsos. Domos spirituales. In quibus Deus habitat per gratiam. 1 Corinth. 3, templum Dei sanctum est quod estis vos. Glossa, in domos contra pluviam, ventos, et flumina. Contra, inquam, pluviam carnalis concupiscentiae. Contra ventum superbiae, contra flumina cupiditatis et avaritiae. In sacerdotium sanctum, idest ut sitis sacerdotes sancti in templis spiritualibus conscientiarum vestrarum, Deo sacrificantes, secundum illud Apoc. 5, fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes. Ponit abstractum pro concreto, ut insinuet perfectionem et dignitatem hujus sacerdotii: sanctum, idest sanctificatum oleo gratiae spiritus sancti, ita scilicet ut sitis digni, offerentes, idest offerre in ara cordis vestri. Spirituales hostias. Bonorum scilicet eleemosynarum et orationum ac hujusmodi, non carnales animalium. Psal. 49, immola Deo sacrificium laudis. Vel spirituales hostias, idest nosmetipsos spiritualiter viventes. Acceptabiles Deo. Qui spiritus est, et ideo spirituales hostias requirit, non carnales. Psal. 50, tunc acceptabis sacrificium justitiae. Per Jesum Christum. Hoc, secundum Glossam, refertur ad omnia praecedentia, quae fieri non possunt nisi per Jesum Christum. Glossa, quod aedificamini, quod sacerdotes estis, quod offertis, hoc totum per Jesum: cujus gratia omnia habetis. Propter quod continet Scriptura. Hic ostendit fructum. Et primo, in evitatione confusionis. Secundo, in acceptione honoris, ibi, vobis igitur honor. Dicit ergo, propter quod. Glossa, ad confirmandum quod dominus propter firmitatem suam dictus sit lapis. Continet Scriptura, prophetica. Isaiae 28, ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem angularem etc.: ecce, inquit, pro admiratione, ponam, inquit Deus pater, filium suum in carnem mittendo. In Sion. Per Sion, quae erat arx civitatis Jerusalem, significatur literaliter terra Judaeorum, in qua ortus est dominus. Spiritualiter vero Ecclesia fideliter Deum per fidem speculantium. Lapidem, scilicet Christum, qui est lapis firmitate, summum, perfectione, angularem, duorum parietum Ecclesiae conjunctione, electum, singulari dignitate, pretiosum, redemptionis virtute pretii nostri salutaris: hic est lapis abscissus de monte, idest natus ex beata virgine, sine manibus, idest sine virili semine. Daniel. 2, hic est lapis septem oculorum per universam terram discurrentium. Zach. 3, hic est lapis quem reprobaverunt aedificantes, qui factus est in caput anguli, scilicet in passione. Psal. 117. Et qui ceciderit in eum. Alias credidit in eum, scilicet fide formata per dilectionem operantem. Non enim dicit ei vel eum sed in eum. Non confundetur, aeterna scilicet confusione. Et nota quod haec litera est Septuaginta interpretum, Isa. 28, ubi nos habemus sic, ecce mittam in fundamentis Sion lapidem angularem, probatum, pretiosum, in fundamento fundatum: qui crediderit non festinet. Ponit autem hic Petrus summum loco hujus quod dicit, in fundamento fundatum, ad notandam differentiam spiritualis aedificii et terreni. Quia fundamentum spiritualis aedificii est in summo, terreni vero in imo. Vobis igitur. Ita qui credidit non confundetur, imo honorabitur. Vobis igitur honor credentibus, hoc est, exhibitio reverentiae in testimonium virtutis. Credentibus enim in Deum est honor in praesenti, et erit in futuro. Fides enim facit hominem filium Dei, quod valde est honorificum: e contrario non credentibus autem, idest in Christum credere nolentibus factus est ipse Christus lapis quem reprobaverunt aedificantes. Ut fiat hic distinctio secundum Bedam: quasi dicat: hi sicut illi reprobaverunt eum in praesenti, nolentes eum ponere in aedificio cordis sui. Sic ipse reprobavit eos in futuro: Luc. 12, qui negaverit me coram hominibus, denegabitur coram Angelis Dei. Aedificantes, pontifices, Scribae et Pharisaei, qui erant architecti et rectores populi Judaici. Hic factus est in caput anguli, idest principium juncturae Christianae religionis, quae est quasi angulus in quo fit conjunctio duorum populorum quasi duorum parietum, scilicet Judaeorum et gentium. Colossen. 1, ipse est caput corporis Ecclesiae. Et e contrario factus est lapis offensionis, scilicet laedens pedem affectus in praesenti, ut sic cespitent de peccato in peccatum non habentes firmitatem, quia Christo innixi non sunt. Et petra scandali, in futuro, ut tunc omnino corruant, et praecipitentur in Infernum. Sumptum autem est hoc de Isa. 8, in lapidem autem offensionis et petram scandali duabus domibus Israel et in laqueum et cetera. His qui offendunt verbo, idest scandalizantur in verbo Evangelii, vel male loquuntur de Deo, ut faciunt blasphemantes Judaei et negantes. Augustinus, non minus peccant qui Deum blasphemant jam regnantem in caelis, quam qui eum crucifixerunt adhuc mortalem in terris. Nec credunt, in eum scilicet Christum. In quo et positi sunt. Act. 17, in ipso vivimus, movemur et sumus. Vel ait, in quo positi sunt, idest ad quod ordinati sunt naturaliter. Glossa, per naturam, ad hoc facti sunt homines ut credant Deo, et ejus voluntati obtemperent. Vos autem genus et cetera. Hic instruit eos commendando statum: quasi dicat: illi sunt tales qui non credunt. Vos autem, credentes scilicet, estis genus electum: quasi dicat: hoc est testimonium quod antiquo populo datum fuit, dum Deum colebat: quia eum reprobavit, ab eis ad vos translatum est qui membra ejus facti estis. Estis genus Abrahae, scilicet per imitationem, Matth. 3. Luc. 3, potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae. Vel genus Dei per conformitatem, Act. 17. Genus autem cum simus Dei et cetera. Genus inquam electum ab infidelibus qui reprobati sunt, distinctione secundum Glossam. Regale sacerdotium, imitationis dignitate. Apoc. 5, fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes. Sed cum dicitur, Exod. 19, vos eritis in regnum sacerdotale: quare dicitur hic regale sacerdotium? Responsio: ad innuendam praerogativam novi testamenti respectu veteris: in novo enim testamento sacerdotium praeeminet regno, sicut spiritus praeeminet corpori. Regnum enim consistit in regimine corporali, sacerdotium vero in regimine spirituali. Ideo potestas sacerdotalis ponitur in substantivo, regalis autem in adjectivo. Gens sancta. A peccatis munda per gratiam. Populus acquisitionis, idest acquisitus non modico pretio, sed pretioso sanguine Christi. 1 Corinth. 6, empti estis pretio magno. Non credentes vero, populus sunt perditionis. Ad hoc autem estis electi et acquisiti, ut virtutes, idest opera virtuosa quae fecit in opere redemptionis humani generis, annuncietis, idest praedicetis aliis, annunciantes omnes virtutes ejus. Sicut filii Israel post transitum maris rubri, in quo Aegyptii sunt submersi, carmen triumphale cecinerunt. Ejus, scilicet Christi. Qui de tenebris, culpae, ignorantiae et infidelitatis. Vos vocavit, vocatione interiori per spiritum, et exteriori, per Evangelium. In admirabile lumen suum, scilicet fidei et gratiae, quae illuminat intellectum et inflammat affectum. Et dicit hic lumen admirabile, quia illuminat mirabiliter videnda et credenda. Psal. revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua. Vos inquam, qui aliquando non populus, eratis supple per culpam. Nunc autem, scilicet tempore gratiae. Populus Dei estis per fidem et gratiam. Qui non consecuti misericordiam, hoc est, remissionem peccatorum, nunc autem, idest tempore gratiae, misericordiam consecuti, id est peccatorum remissionem. Hinc probatur, ut dicit Glossa, quod hanc epistolam scripsit his qui de gentibus ad fidem venerant. Sumuntur autem duo hi versus ex propheta Osee 1, in quo agitur de vocatione gentium. Et tangit hic duplex beneficium, quo incorporati sunt Ecclesiae et Deo reconciliati. Charissimi, obsecro vos. Hic instruit ad bene vivendum specialiter secundum diversas personarum conditiones. Primo liberos, secundo servos, ibi, servi subditi estote. In prima parte liberos monet ad carnis puritatem. Secundo, ad conversationis honestatem, ibi, conversationem vestram et cetera. Tertio ad mentis humilitatem, ibi, subjecti estote. Quarto, ad bene operandi libertatem, ibi, quia haec est voluntas Dei. Quinto ad aliorum honorificationem, ibi, omnes honorate. Dicit ergo, charissimi. Glossa. Hucusque generaliter instruxit Ecclesiam, hic diversas fidelium personas solerter hortatur dicens, charissimi. Glossa: quia estis misericordiam consecuti: ergo charissimi. Chari, quia homines propter dignitatem imaginis Dei. Chariores, quia fratres propter communionem Christianae religionis. Charissimi, quia spirituales filii propter curam apostolici regiminis. Obsecro, per sacra adjuro: non ait, praecipio, cum tamen possit, volens insinuare charitatem potius quam auctoritatem. Tamquam advenas et peregrinos. Advenae sunt qui in loco alieno manent. Peregrini vero qui semper de loco ad locum transeunt. Dicuntur ergo hi advenae quia de gentilitate ad fidem venerant non ex fidelibus orti. Dicuntur autem peregrini, quia sub persecutione steterunt. Act. 8, dispersi erant. Vel advenae dicuntur quia animae eorum non de natura terrestri, sed potius caelesti sunt, scilicet conformitate. Peregrini vero, quia de terra ad caelum tendunt. Psalm. 38. Advena ego sum apud te et peregrinus. Nota de peregrino, quantumcumque sit extra terram suam corpore, cor tamen ejus est in patria sua. Abstinere, id est freno abstinentiae temperare, vel abstinere, id est absque eorum, scilicet desideriorum carnalium retentione esse. Tenetur enim homo per consensum et delectationem, per opus et consuetudinem, et pro remotione istorum abstinendum est a carnalibus desideriis, id est ab his quae caro desiderat, quae sunt opera gulae et luxuriae. Hae sunt duae filiae sanguisugae, idest carnis. Proverb. 30. Quae militant adversus animam, idest ut milites pugnant et impugnant, non inquantum anima est, sed inquantum anima est spiritus. Galat. 5, caro concupiscit adversus spiritum. Conversationem vestram, idest actus exteriores. Inter gentes habentes bonam, idest inter gentiles viventes non tantum inter fideles: sed etiam inter illos seu coram illis qui non sunt conversi ut provocetis eos ad fidem. Ad Coloss. 4. Honeste ambuletis ad illos qui foris sunt. Ut in eo quod detractant de vobis, scilicet frequenter, vel detrahendo tractant. Tamquam de malefactoribus, id est ac si essetis malefactores, reputantes vos tales credendo in Christum et idola relinquendo vos malefecisse, et propter hoc tribulationem sustinere seu pati. Imponebant enim Pagani Christianis quod magicam artem exercebant. Ex bonis operibus, id est propter bona opera quae facitis. Vos considerantes, diligentius intuentes. Glorificent Deum, omnis boni auctorem. Matth. 5, sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona et glorificent patrem vestrum et cetera. In die visitationis. Factae in praesenti per misericordiam, quando a Deo visitabuntur et convertentur exemplo operum vestrorum: de qua visitatione habetur Luc. 1, per viscera misericordiae Dei nostri in quibus visitavit nos oriens ex alto. Sive visitationis vestrae factae in praesenti per tribulationum pressuram. Cum enim videbant eorum patientiam, credebant hoc esse eis ad magnum meritum apud Deum, et sic Deum laudabant. Sive visitationis quae erit in futuro, scilicet in die judicii, ubi boni praemio, mali vero flagello visitabuntur. Subjecti igitur estote et cetera. Hic monet eos ad mentis humiliationem seu humilitatem. Glossa. Ut conversatio vestra omnibus placeat, non resistatis alicui dignitati aut personae aut principatui, cum Deus subdi vos voluit; imo subjecti estote omni creaturae humanae. Glossa. Fidelibus et incredulis. Et est accommoda distributio pro his sub quorum sunt potestate. Propter Deum sic ordinantem. Rom. 13. Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Vel propter Deum, id est secundum amorem, non propter hominum favorem. Vel propter Deum hujus exemplum ostendentem, de quo dicitur Luc. 2: et erat subditus illis, scilicet parentibus suis. Vel propter Deum, id est in his per quae ordinamur ad Deum, ut fratrem nostrum, non in his quae sunt contra Deum. Sive regi quasi praecellenti, id est qui major et praecellens aliis, dignitate et potestate. Sive ducibus, id est potestatibus minoribus. Tamquam ab eo, scilicet Deo vel rege. Missis. Omnis enim potestas a Deo est, Rom. 13. Missis inquam, ad vindictam malefactorum, id est poenam, laudem vero bonorum. In remunerationis gloriam. Finis enim legis et ministrorum ejus est punitio malorum, et remuneratio bonorum. Sed tamen judices aliquando pervertunt officium seu judicium, malos quidem sublevando, bonos vero opprimendo. Quod tamen ipsis bonis ad laudem pertinet, ut dicit Glossa, malis autem ad punitionem. Et debetis subditi esse, quia sic est voluntas Dei, ut scilicet illa faciatis. Ut bene facientes, scilicet bene conversantes et malis bene utentes, obmutescere faciatis, subtrahendo illis materiam loquendi et detrahendi. Imprudentium hominum ignorantiam, quia ignorantes bonitatem vestram prius detrahebant vobis. Quasi liberi. Glossa. Et haec benefacite quasi liberi, scilicet ex amore non ex timore: unde Lyranus: quasi est expressivum virtutis, quasi, id est sicut vere liberi estis. Sic dominis libere et voluntarie serviatis. Et non quasi velamen habentes malitiae. Glossa. Libertas vestra non obvolvat corda vestra in velamen malitiae, ut tanto licentius peccetis, quanto minus jugo servitii estis pressi. Hoc autem dicit apostolus contra quosdam qui dicebant, quia filius scilicet Dei nos liberavit, vere liberi sumus, et nemini servire debemus; et ideo superioribus negabant jura sua. Tales erant Judaei dicentes, Joan. 8, semen Abrahae sumus et nemini servivimus unquam. Talia sunt aliqua monasteria et aliquae personae quae habent libertatem quasi velamen malitiae, quia gaudent privilegio exemptionis ne visitentur ab ordinariis, et sic liberius peccant. Ad Galat. 5: vos in libertatem vocati estis fratres: ne tamen libertatem in occasionem detis carnis: sed per charitatem servite invicem. Sed sicut servi Dei, sitis humiliter servientes. Glossa. Servitus Dei humilitatem requirit; vult ergo dicere, servite principibus humiliter, sicut servi domini, quia in ipsis domino servitis. Omnes honorate et cetera. Hic monet ad aliorum honorificationem, omnes, inquit, non solum reges et duces, sed unumquemque pro modo suo, ut dicit Glossa, honorate quidem honore reverentiae. Rom. 12, honore invicem praevenientes, quia in omnibus est Dei imago, quae est ratio honorandi. Fraternitatem diligite, ut et majores diligant minores sicut fratres. Frater enim est nomen aequiparantiae. Deum timete timore filiali non servili. Non dicit, nunc diligite vel honorate, quia timor domini initium est dilectionis ejus, ut habetur Eccles. 25. Regem, quasi Dei ministrum. Honorificate. Glossa, quasi praecellentem ampliori honore venerandum. Matth. 22. Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo. Dicit autem, honorificate, idest honorem extra facite. Omnes enim debemus honorare regem interius et exterius. Obsecro vos tamquam advenas, et cetera. Notandum quod in tota illa epistola quae legitur in Ecclesia dominica 3 post Pascha, monet nos apostolus ad tria. Primo, ad abstinentiam a carnalibus desideriis quibuslibet, quoad seipsum, ibi, obsecro vos et cetera. Secundo, ad honestatem conversationis quo ad proximum, ibi, conversationem vestram. Tertio ad subjectionem humilitatis quo ad Deum, ibi, sancti estote et cetera. In prima primo notatur admonitionis ratio, ibi, obsecro vos tamquam advenas, et cetera. Secundo, ipsa admonitio, ibi, abstinete vos et cetera. Servi, subditi estote et cetera. Hic specialiter instruit servos, quibus primo dat documentum. Secundo ostendit adimpletionis meritum, ibi, haec est enim gratia. Tertio inducit exemplum, ibi, quia Christus passus est et cetera. Dicit ergo, servi. Glossa, hucusque exhortatus est liberos ad subjectionem: nunc hortatur servos ad eamdem, dicens, subjecti estote, subjectione obedientiae et reverentiae in omni timore. Omne enim et totum et perfectum dicimus, idem, id est in timore filiali; vel in omni timore; scilicet interiori et exteriori. Non tantum bonis, quoad Deum. Glossa. Fide, vita, moribus. Et modestis, quo ad proximum moderate, scilicet in parcentibus et condonantibus quando commissum est aliquid contra eos, sed etiam discolis, indisciplinatis et indoctis. Glossa. Scholastici sint eruditi: discoli indocti et agrestes. Alia littera habet, difficilioribus, quasi sint illi qui nihil gratanter accipiunt, similes Holoferni. Nec tamen ista facientes ferocitatem pectoris ejus mitigarunt, Judith 3. Haec est enim gratia, id est in hoc acquiritur Dei gratia. Glossa. Per hanc efficitur homo gratus Deo. Si propter Dei conscientiam, id est bonam conscientiam deitatis confortamini, in qua et habitat Deus. Vel propter conscientiam Dei, id est propter intentionem placendi Deo, qua Deus sit nobiscum. Vel propter conscientiam Dei, id est fidem Dei, ut ponatur conscientia pro fide; sicut e contrario, Rom. 14, omne quod non est ex fide peccatum est. Sustinet quis, scilicet patienter sine murmuratione cordis. Et dicit, sustinet, id est, sensualitatem sub ratione tenet, ne scilicet ratio succumbat. Tristitias, idest poenas a dominis illatas, unde solet oriri tristitia. Patiens injuste, id est sine merito suo. Patitur enim quis juste cum patitur per peccatum: patitur injuste, cum sine suis demeritis patitur, sed ut soli Deo placeat; ut possit dicere illud Psal. propter te sustinui opprobrium et cetera. Quae enim est gratia, idest acquiritur, vel debetur ex hoc. Si peccantes, idest rebelles in servitio dominorum, nolentes eis servire. Et colaphizati, idest colaphis caesi a dominis propter hoc, ut dicit Glossa, ut ad obedientiam inducamini, suffertis, idest sustinetis. Glossa, idest si exteriorem poenam suffertis, et non amore justitiae, nullum praemium accipietis. Sed si bene facientes, idest quamvis bene facientes, et dominis vestris ut debetis, obedientes. Patienter, sine murmuratione et indignatione, sustinetis. Glossa, mala illata a dominis. Haec est gratia, idest per hoc acquiritur gratia. Apud Deum, patientiae vestrae remuneratorem. Infra 3, si quid patimini propter justitiam, beati. In hoc enim. Glossa, ut patiamini. Vocati estis, ad fidem. 2 ad Tim. 3, omnes qui pie volunt vivere in Christo et cetera. Quia Christus passus est pro nobis et cetera. Hic introducitur exemplum passionis Christi. Primo ostendit in Christo patiendi causam. Secundo, patientis innocentiam, ibi, qui peccatum non fecit. Tertio passionis efficaciam, ibi, qui peccata nostra et cetera. Efficaciam autem tangit quadruplicem: scilicet pro peccatis mortuorum satisfactionem, vivificationem, sanationem, ibi, cujus livore etc., et errantium reductionem, ibi, eratis enim sicut oves errantes. Dicit ergo, quia et Christus: quasi dicat: debetis pati exemplo Christi. Glossa, multum glorificat servos, quos benefacientes et absque culpa vapulantes affirmat imitatione dominicae passionis. Passus est, non dicit quid, ut sic innuat sustinuisse omne genus passionis. Psal. omnes fluctus tuos induxisti super me. Pro nobis, tam apostolis quam aliis, tam praesentibus quam absentibus seu futuris. Christus enim pro omnibus mortuus est, 2 Corinth. 5. Vel pro nobis, idest loco nostri qui eramus morti adjudicati. Unde passus est, ut nos a morte liberaret; sicut solet dici, ego solvam pro te, idest loco tui. Sicut enim pro membris infirmis curandis, imo pro toto corpore sanando, caput sanum, idest os quod est in capite, aliquando bibit amaram medicinam, ita Christus pro nobis, qui sumus membra ejus, imo pro toto corpore suo quod est Ecclesia, sanando, amaram sustinuit patientiam. Vel pro nobis, idest amore nostri. Joan. 15, majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam et cetera. Vobis, scilicet absentibus idest qui ipsam passionem non vidistis, sicut nos praesentes. Ideo dicitur vobis, relinquens exemplum. Cum prius dixisset, Christus passus est pro nobis, quia apostoli non indigebant exemplo qui ipsum Christum viderant, et passio ejus in animabus eorum erat impressa: dicit, vobis relinquens, quasi retro linquens, sed nobis praesentialiter tradens exemplum. Glossa, tribulationum, contumeliarum, flagellorum, et mortis crucis. Joan. 13, exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci, et vos faciatis. Ut sequamini, quasi a longe, quia cum eo ire non possumus. Gen. 33, praecedat dominus meus servum suum, et ego paulatim sequar vestigia sua, sicut video parvulos meos posse. Matth. 26, dicitur de Petro quod secutus est Jesum a longe usque atrium principis sacerdotum. Joannes autem sequutus est de prope: in quo intelligitur bona vita: sed Petrus de longe, in quo intelligitur scientia. Interpretatur enim Petrus agnoscens. Vestigia ejus, non rem. Job 23, vestigia ejus sequutus est pes meus. Sed contra dicitur Eccles. 2, quid est homo ut possit sequi regem factorem suum? Responsio, vestigia divinitatis homo non potest sequi, quia sicut dicitur. Job 11, celsior caelo est et quid facies? Profundior Inferno et cetera. Sed vestigia humanitatis potest. Bernardus, omnes viae Christi secundum carnem sunt spontanea paupertas, cumulata vilitas, tam assumpta quam illata poenalitas. Qui, Christus. Peccatum non fecit, in opere: quasi dicat: debetis sequi vestigia ejus, ut scilicet sine culpa pati non timeatis. Nec inventus est dolus in ore ejus, idest in sermone seu locutione. Dolus, idest falsitas vel simulatio. Et dicit non est inventus, scilicet a Scribis et Pharisaeis qui eum observabant ut caperent eum in sermone. Matth. 27, et quod non peccavit ostendit per partes. Qui cum malediceretur, idest blasphemaretur verbo; Joan. 8, nonne bene dicimus nos quia Samaritanus es et cetera. Non maledicebat. Patet ibidem, ego quidem Daemonium non habeo. Contra: dixit Judaeis Joan. 8, vos ex patre Diabolo estis. Et Matth. 12, progenies viperarum, quomodo potestis bona loqui cum sitis mali? Et alibi Matth. vae vobis Scribae et Pharisaei et cetera. Responsio, dura correctio procedens ex charitate non est contumelia: sed procedens ex livore vindictae et ex intentione conviciandi, est contumeliosa. Cum pateretur, gravissimum crucis tormentum facto. Non comminabatur, sed orabat pro eis. Luc. 23, pater ignosce et cetera. Et nota quod dicit, cum pateretur, alias enim charitative eis comminabatur. Lucae 13, nisi poenitentiam egeritis, omnes simul peribitis. Matth. 10, tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die judicii quam illi civitati. In quo instruit nos, quod quando infertur nobis contumelia vel injuria, locus est patientiae non correctionis; quia tunc videretur plus procedere ex vindicta et impatientia quam ex charitate et misericordia. Sic ergo Christus patiebatur, non ex necessitate vel coactione. Tradebat autem, autem pro sed, idest sed voluntarie tradi se permittebat. Judicanti se injuste, scilicet Pilato, et pontificibus Judaeorum. Qui peccata nostra, communiter omnium, ut dicit Glossa, ipse et non alius. Sicut filii Israel imponebant hirco emissario, Levit. 16. Pertulit, idest perfecte tulit. In corpore, quod morti pro nobis exposuit. Super lignum, crucis; ut qui per lignum crucis vincebat, per lignum quoque vinceretur. Hoc est lignum benedictum, de quo Sapient. 14, benedictum lignum, per quod fit justitia. Vel lignum salutiferum, in eodem, transeuntes mare per ratem liberati sunt. Pertulit inquam, ut peccatis mortui, sicut ipse mortuus est mortali vita veteri et passibili. Et dicit peccatis mortui, idest a peccatis separati, sicut mors est separatio animae a corpore. In mortuo enim non est sensus neque motus. Sic nec in nobis debet esse sensus idest affectus peccati ad intra, nec motus sive opus ad extra. Justitiae vivamus. Sicut ipse resurgens vivit nova vita gloriosa, Rom. 6, quomodo Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Cujus livore, idest summa dilectione. Glossa, sola dilectione, consequens pro antecedente. Amor enim summe intensus facit evacuationem spirituum, et sic relinquitur color pallidus vel lividus. Poeta, palleat omnis amans. Hac inquam dilectione. Sanati estis. Ephes. 2, propter nimiam charitatem suam qua dilexit nos, cum essemus mortui in peccatis, convivificavit nos. Vel cujus livore, idest passione inferente ejus carni livorem, sanati estis a morbis, scilicet peccatorum vestrorum. Vel cujus livore, idest carne livida, vel Judaeorum invidia, ut exponit Glossa. Sed quomodo sanati sumus per Judaeorum invidiam? Responsio, occasionaliter: quia per invidiam eorum traditus est ad mortem, per quam mortem sanati sumus. Eratis enim: quasi diceret, eo indigentes cum essetis infirmi. Eratis enim praecipue vos de indigentibus orti. Sicut oves, sine pastore, errantes, per diversa abrupta vitiorum, vagantes, morsibus luporum expositi, saepius in poenam puniti et dilacerati. Sed conversi estis, qui prius eratis aversi, nunc, idest tempore gratiae et passionis Christi gratuitae. Ad pastorem, idest Christum: qui ad modum boni pastoris ovem perditam requirit, Luc. 15, dicens, nonne dimittit nonaginta novem et cetera. Inventam reportat et reducit ad ovile. Isa. 40, sicut pastor gregem suum pascet, in brachio suo congregabit agnos et in sinu suo levabit, foetas ipse portabit. Et episcopum animarum vestrarum, idest Christum, qui est pontifex futurorum bonorum. Ad Hebr. 12, animarum dicit, non possessionum, sicut multi moderni intendunt possessionibus, non animabus. Jerem. 4, quasi custodes agrorum facti sunt. Christus dicitur animarum pastor, eas reficiendo: episcopus vero, idest superintendens et visitator, ut dicit Glossa, eas a malo custodiendo et corrigendo. Nota, in hoc quod dicit, qui peccata nostra etc. maxime nobis manifestatur dilectio salvatoris. Primo, in causa patientiae, quia non pro amicis, sed pro inimicis animam suam posuit. Hoc notatur cum dicitur, peccata nostra. Item supra illud, Christus pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis. Secundo, in qualitate et quantitate passionis; quia non quamcumque mortem, sed vilissimam et gravissimam elegit sibi mortem, crucis scilicet; quod notatur cum dicitur, super lignum. De hujus mortis vilitate dicitur Sapient. 2, morte turpissima et cetera. De ejus acerbitate dicitur Thren. 1, o vos omnes qui transitis per viam et cetera. Tertio in totalitate patientis; quia non in uno membro ut capite truncati vel transfossi, sed in quolibet. In primis in capite coronam mirabilem spineam, in pedibus et manibus clavos, in latere lanceam. Quod notatur, ibi, in corpore suo, toto scilicet. Unde Isa., a planta pedis et cetera. Volve et revolve illud dominicum corpus, et ubique invenies dolorem, ubique cruorem. Quarto in solutione praemii superabundantis, quod notatur ibi, pertulit notatur autem abundantia, quia plus solvit quam homo debuit. Unde Augustinus, si aequa pensetur lance culpa hominis et pretium redimentis, non tantum distat oriens ab occidente, vel centrum a summo caeli cardine.
[89298] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 2 cap. 3 Similiter et mulieres et cetera. Supra monuit ad bene vivendum in se; hic monet ad convivendum in membris suis. Et primo specialiter conjuges. Secundo generaliter omnes fideles, ibi, in fide autem omnes unanimes. In prima parte primo monet mulieres. Secundo viros, ibi, viri similiter. In prima igitur parte primo monet mulieres ad subjectionem virorum. Secundo ad sui decentem ornatum, ibi, quarum non sit extrinsecus et cetera. Tertio proponit utriusque exemplum, ibi, sic enim aliquando et cetera. Dicit ergo, similiter, idest: ita servi et liberi debent esse subditi propter Deum. Similiter et mulieres subditae sint, subjectione obedientiae et reverentiae. Nam et si quo ad debitum conjugale sint pares et sociae, ideo quia de costa formatae, tamen quo ad ministrationem et disciplinam debent esse subditae, quia vir est caput mulieris. 1 Corinth. 11, viris suis. Glossa, non adulteris. Ut et si qui, scilicet mariti. Non credunt verbo. Glossa, Evangelii vel verbo fidei. Per mulierum conversationem, scilicet bonam. Glossa. Bene se habentium et humiliter patientium. Sine verbo. Glossa, praedicationis. Efficacior quippe est, ut ait Bernardus, vox operis quam sermonis. Et dicit, sine verbo: non enim debet mulier praedicare verbo, sed exemplo. 1 Tim. 2, docere mulierem non permitto. Lucrifiant, idest convertantur ad fidem. Sicut dicit Glossa 2 Corinth. 7, sanctificatur vir infidelis per fidelem mulierem. Considerantes, viri increduli. Sanctam conversationem vestram. Ex tertia persona transit ad secundam, dirigens sermonem ad mulieres, ut ex modo loquendi qui magis est familiaris alliciat eas ad bonum. Conversationem dico habitam et conservatam. In timore, scilicet Dei, qui est principium et custodia sanctitatis. Gregorius, anchora cordis timor. Eccl. 27, si non in timore Dei te tenueris instanter, idest cito, subvertetur domus tua. Quarum non sit et cetera. Hic hortatur ad sui decentem ornatum: quarum, scilicet mulierum, cultus exterior non sit extrinsecus capillatura. Plicatio sive tricatio capillorum. Alia litera habet capillorum implicatio sicut fit in tortis crinibus. Glossa. Videtur quod mulieres eorum qui in tribulatione erant contemnebant viros suos, et ut aliis placerent se pulchre ornabant. Sed contra, 1 Corinth. 11, mulier si comam nutriat, gloria est illi. Responsio. Nutrire potest, sed non debet artificialiter se ornare vel ostentare ad alios ad libidinem excitandam; sed debet habere velamen super caput suum propter Angelos, idest clericos, 1 Corinth. 11. Vel capillatura dicitur capillorum propriorum curiosa aptatio vel capillorum alienorum appositio, aut, supple non sit, mulierum cultus, circumdatio auri, idest ornamenta aurea circumdantia, ut sunt coronulae aut circuli aurei, aut, supple non sit, indumenti vestimentorum cultus, idest indumenta nimis chara vel pretiosa super alia vestimenta, quibus in festis utantur: ut dicatur indumentum vestimentorum sicut virgo virginum. Cyprianus 9, serico et purpura indutae, Christum induere sinceriter non possunt; auro et margaritis et monilibus adornatae, ornamenta cordis et pectoris perdiderunt. Quod si Petrus mulieres admonet coercendas qui excusat cultus illarum per maritos, quanto magis id observare virginem fas est cui nulla ornatus sui competit venia? Intelligitur autem hoc de virgine non desponsanda, sed in virginitatis proposito permansura. Et nota quod si hoc non licet mulieribus, multo minus viris; unde Gregorius in Homil. Pensate quae culpa sit viris appetere a quo curavit pastor ecclesiasticus et feminas prohibere. Ex textu igitur et Glossa quae dicunt quod serico et purpura indutae Christum induere non possunt, videtur quod ornatus mulierum sit illicitus, immo quod sit peccatum mortale. Nihil enim impedit induere Christum, nisi peccatum mortale. Iterum Gregorius, si cultus pretiosarum vestium culpa non esset, nequaquam evangelica lectio tam vigilanter dixisset, quod dives qui in Inferno torquetur, purpura et bysso induebatur. Contra: Glossa dicit hic quod per maritos possunt se excusare mulieres. Nempe de bigamia dicit Augustinus, quod peccatum non erat, quando mos erat: ergo mos regionis et debitus finis, si non potest aliter maritum suum de adulterio revocare, excusant. Responsio. Quidam dicunt simpliciter quod ornatus nimius est illicitus, nec dignitas personae, nec mos regionis vel civitatis excusat a toto, sed a tanto, sed solum ista causa ut vir ab adulterio revocetur. Alii dicunt quod si non faciat causa superbiae, vel vanitatis, vel provocandi adulteros, sed ut servetur mos regionis vel gradus dignitatis vel revocetur vir a fornicatione, non est peccatum majus vel minus, mortale vel veniale secundum radicem, vel secundum causam. Alii dicunt quod in illis ornatibus, in quibus fit praejudicium naturae, sicut in pictura faciei et hujuscemodi quae pervertunt naturam, solum hoc excusat, ut vir ab adulterio revocetur, non conditio personae, nec consuetudo loci. In aliis vero excusant et consuetudo loci et dignitas personae. Gregorius et Cyprianus loquuntur de ornantibus se propter superbiam, vel ut placeant adulteris. Sed qui absconditus est homo, quasi non sit cultus mulieris exterior, sed potius cordis, idest homo interior, scilicet ratio, qui absconditus est inquam, aliis hominibus et soli Deo cognitus. 1 Reg. 17, homo videt ea quae foris patent, Deus autem intuetur cor: homo inquam manens, in incorruptibilitate spiritus, quamvis non corporis. Glossa, quia exterior homo videtur corruptus et beatitudinem integritatis, quae est proprie virginitatis, habere destitutus, imitamini incorruptionem spiritus per abstinentiam; et quod corpore non potestis mente praestate: has enim Christus divitias, et haec vestrae conjunctionis quaerit ornamenta. Et Pythagoras, vera ornamenta matronarum pudicitia, non vestes sunt. Spiritus inquam, quieti ab operatione mali, modesti modum servantis in operatione boni: vel quieti in adversis, modesti in prosperis, qui, scilicet spiritus quietus et modestus, est in conspectu Dei locuples, in divitiis spiritualibus Deo placentibus, de quibus Isaiae 33, divitiae salutis sapientia et scientia. Sic enim aliquando, hic ponit exemplum. Sic enim aliquando, idest tempore patriarcharum et ante tempus gratiae, quanto magis nunc, et sanctae mulieres, uxores sanctorum, sperantes in Deo. Glossa, non in ornatu vestium, sicut mulieres lascivae, ornabant se, interius non exterius, non vestibus sed moribus. Augustinus, nec affectetis vestibus placere sed moribus. Subjectae propriis viris, subjectione reverentiae et obedientiae. Glossa, etiam in his quae videbantur gravia. Genes. 3, sub potestate viri eris, sicut Sara, quae est exemplum sanctarum mulierum, sicut Abraham virorum. Isaiae 51, attendite ad Abraham patrem vestrum, et ad Saram quae peperit vos. Obediebat Abrahae dominum eum vocans, Glossa, ex reverentia, Genes. 18, postquam senui et dominus meus vetulus est et cetera. Cujus, scilicet Sarae, estis filiae, imitatione fidei etsi non successione generis. Erant enim proselytae, benefacientes, in agendo et maritos honorando, et non pertimentes ullam turbationem. In patiendo si aliquid mali inferatur a maritis vel a persecutoribus. Et nota quod non dicit timentes, quia timere est naturale et omnino caveri non potest, sed pertimentes, idest perfecte timentes, hoc est supra modum timentes, ita quod bonum inceptum dimittant vel aliquod inconveniens committant. Virtus enim etsi aliquando turbetur, non tamen perturbatur: cadit enim in ipsam turbatio propassio, sed non turbatio passio, secundum illud Proverb. 12, non contristabit justum quidquid et cetera. Viri similiter cohabitantes secundum scientiam et cetera. Hic monet viros ad bene convivendum uxoribus, sicut se bene habere debent mulieres ad viros: similiter viri mariti earum sint, cohabitantes, reddentes debitum conjugale, secundum scientiam, idest discrete et cum moderamine, non sicut equus et mulus quibus non est intellectus, ut generent filios ad cultum unius Dei. In hoc autem quod dicit cohabitantes, significatur aequalitas in redditione debiti conjugalis. Et nota quod triplex est concubitus. Primus conjugalis qui fit causa concreandae et educandae prolis ad cultum Dei. Alius est maritalis et fragilis qui fit causa vitandae fornicationis. Tertius impetuosus et bestialis qui fit causa implendae libidinis, non ut in sua et cetera. Primus est meritorius. Secundus est peccatum, sed veniale. Tertius est peccatum mortale. De quo Augustinus dicit, quod vehemens amator uxoris adulter est et cetera. Impartientes honorem, scilicet in necessariorum administratione et reverentiae exhibitione. Sic praecipitur Exod. 20, honora patrem et matrem. Glossa, si abstinueris a coitu, honorem ei tribuis, quasi inferiori vasculo, idest fragiliori vasculo. Vasculum dicitur corpus mulieris ob susceptionem seminis et conceptionem prolis. 1 Corinth. 12, quae putavimus inferiora esse corporis membra, his abundantiorem honorem circumdamus. Et nota quod dicit impartientes, idest in parte tribuentes. Soli enim Deo honor totaliter est impendendus, tamquam, ecce alia causa, cohaeredibus vitae et gratiae, gratiae quidem in praesenti et vitae aeternae in futuro, ut non, ecce tertia ratio. Impediantur orationes vestrae, scilicet concubitus assiduitate. Beda: impediri orationem officio conjugali commemorat, quia quaerens uxori debitum credo orare non posse. Quod si, juxta apostoli sermonem, sine intermissione orandum est, nunquam ergo mihi conjugio serviendum est, ne ab oratione cui semper instare jubet ulla praepediat hora. Responsio, illud apostoli quod ibi ponit Glossa, sine intermissione orate, intelligendum est horis et temporibus constitutis. Vel potest dici, quod non cessat orare qui non cessat bene facere. Item ille servire dicitur, qui hoc facit causa libidinis. Vel loquitur de illo qui liber est et solutus, cui non expedit se subdere conjugali servituti, ut tute possit semper vacare orationi. In fide autem omnes unanimes compatientes et cetera. Supra hortatus est ad bene convivendum fratribus, et specialiter conjuges. Hic vero hortatur generaliter omnes docendo bene conversari etiam inter malos. Allegans primo suae convocationis beneficium. Secundo caeleste praemium, ibi: qui enim vult vitam et cetera. Tertio adversariorum impotentiam ad nocendum, ibi: et quis est qui vobis et cetera. Quarto Christi exemplum, ibi: melius est enim ut benefacientes. In prima parte docet qualiter se habeant ad bonos. Secundo qualiter ad malos, ibi: nulli malum et cetera. Tertio reddit rationem utriusque, quia in hoc vocati estis. Dicit ergo, in fide autem. Glossa, diversas personas, diversas conditiones, diversos sexus docui. Jam nunc omnes admoneo inquam, in fide autem, tenenda et defendenda quasi fundamento: omnes, tam liberi quam non liberi, tam viri quam mulieres, unanimes, unum scilicet de fide sentientes, ita quod nec cogitatione discrepetis. Vel unanimes, idest cor unum et animam unam habentes, non dissentientes. Unde Act. 2, erat eis cor unum et anima una in Deo. Istud autem quod sequitur, estote in oratione, non est de textu. Nec antiqui libri habent, nec Glossa exponit. Sed Ecclesia hoc addit in epistola ad ornatum et ad devotionem populi excitandam, vel ad manifestationem scientiae. Compatientes, scilicet miseriis proximorum, ut sic vos ostendatis unius corporis esse membra. Si enim patitur membrum unum, compatiuntur et alia membra. Fraternitatis amatores, fraternae unitatis et concordiae conservatores. Glossa, ne destruatis fraternitatem, ne per hoc a fidelibus recedatis, immo nec a Deo. Quia dicit Isidorus, qui a fraterna dilectione secernitur, a divina participatione privatur. Et notandum, quod amanda est fraternitas ut non ita cito cadamus. Proverb. 18, frater qui juvatur a fratre, quasi civitas firma. Item ut si ceciderimus, citius resurgamus. Eccles. 4, ve soli: quoniam si ceciderit, non habet sublevantem se. Item ut facilius a Deo quod petimus impetremus. Matth. 18, si duo ex vobis super terram consenserint de quacumque re quam petierint, fiet illis a patre meo qui in caelis est. Misericordes, bona vestra pauperibus communicando. Glossa, impendendo in eleemosynas, modesti, servantes scilicet modum in omnibus. Glossa, omnia cum modo facientes, attendentes omnes circumstantias loci et temporis et personarum, humiles, ne de his superbiatis. Sicut dicit Glossa, humilitas omnium bonorum conservatrix est. Gregorius, qui ceteras virtutes sine humilitate congregat, quasi pulverem in ventum portat. Non reddentes malum pro malo, in factis, nec maledictum pro maledicto, in verbis, sed e contrario benedicentes, scilicet sitis. Quod est perfectae et abundantis patientiae. Rom. 12, benedicite et nolite maledicere, quia in hoc vocati estis, idest ad hoc ut patientiam habeatis, ut benedictionem haereditate possideatis, benedictionem passivam. Illam scilicet qua dicetur Matth. 25, venite benedicti patris mei et cetera. Possidete regnum etc., haereditate, idest in haereditatem, scilicet firmiter et perseveranter, sicut haereditatis possessio firma est: quasi dicat: bene justum est, ut qui aeternam expectant benedictionem, semper in ore eorum resonet benedictio non maledictio. Glossa, quod quisque in futuro invenire desiderat, hoc in praesenti meditari et agere satagat. Qui enim vult vitam diligere et cetera. Hic allegat caeleste praemium. Primo proponens magnitudinem praemii. Secundo docens modum perveniendi, ibi: coerceat linguam suam a malo. Tertio dans fiduciam obtinendi, ibi: quia oculi domini et cetera. Dicit ergo, qui enim vult vitam diligere. Qui enim, quasi dicat, debet is benedicere et non maledicere. Vult vitam diligere idest ostendere se dilectionem vitae habere faciendo opera per quae ad vitam pervenitur. Et videre, idest videndo habere: in spiritualibus enim idem est videre quod habere, dies bonos, claritatis aeternae. Dicuntur enim dies gloriae, dies boni, ad differentiam dierum praesentis vitae qui mali sunt, secundum illud Ephes. 5, redimentes tempus quoniam dies mali sunt. Dicuntur autem dies esse in patria pluraliter, non propter successionem quae ibi non erit, quia sol justitiae qui nescit occasum semper lucescit, et utrumque hemisphaerium, rationis inferioris et superioris, lumine suae humanitatis et divinitatis illuminabit. Sed dicuntur dies pluraliter propter infinitam durationem. Mich. 5, egressus ejus a diebus aeternitatis. Et propter gaudiorum diversitatem in sanctis. Coerceat, hic ostendit meritum, ad perveniendum ad illud praemium. Primo meritum oris. Secundo, meritum operis, ibi, declinet autem a malo. Tertio meritum cordis, ibi, inquirat pacem et cetera. Dicit ergo. Coerceat linguam suam, scilicet freno discretae taciturnitatis. Ecclesiast. 28, verbis tuis facito stateram, et frenos ori tuo rectos. Et dicit, coerceat, idest simul cum extremis suis, quae sunt cogitatio et operatio, arceat. A malo, aperto. Et labia tua ne loquantur dolum, malum scilicet occultum. Psalm. tota die injustitiam cogitavit lingua tua, et sicut novacula acuta fecisti dolum. Ponit autem duo quibus verba formantur; scilicet linguam interius, et labia exterius. Et nota, arcenda est lingua a malo multiplici: scilicet falso. Sapien. 1, os quod mentitur occidit animam. Item a nocivo, Psal. lingua eorum gladius acutus. Item otioso. Matth. 12, de omni verbo otioso et cetera. Item a doloso, Psalm. hic ne loquatur dolum. Declinet autem a malo. Glossa. Etiam si datur occasio ut peccet: unde non debet eam accipere sed declinare. Haec est prima pars justitiae. Et faciat bonum. Haec est secunda pars justitiae. Primo enim oportet extirpare vitia, quam inserere virtutes, inquirat pacem. Glossa, ut rem absconditam: non autem quaerat eam falso, sed ex animo, unde dicit: inquirat, idest intus quaerat pacem, scilicet futuram, quae exsuperat omnem sensum, Philippen. 4. Vel praesentem, cum Deo et hominibus. Rom. 12, si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Et persequatur eam. Persequatur, idest perfecte sequatur. Glossa, ut rem fugitivam. Hebr. 12, pacem sequimini et sanctimoniam et cetera. Inquirat affectu, sequatur effectu. Quia oculi domini, idest respectus divinae misericordiae ad remunerandum. Et dicit in plurali, quia misericordiae domini multae. Super justos. Ad observandum et protegendum eos. Ubi enim amor, ibi oculus. Deus autem justos diligit, ut habetur Psal. Et aures ejus, idest voluntas exaudiendi. In preces eorum, idest sunt intentae ad exaudiendum. Psal. qui plantavit aurem non audiet, qui finxit oculum non considerat? Dicit autem, in preces, ad significandum, quod celeriter exaudit. Isa. 65, antequam clament ego exaudiam: adhuc illis loquentibus ego audiam. Vultus autem domini etc., idest indignatio quae in vultu solet apparere. Super facientes mala. Ut puniat eos. Nec dicit, super, quasi dicat, puniet eos, aut supra condignum, vel aliter: sed notat eorum punitionem. Psal. 20, pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui. Tota auctoritas ista sumitur ex Psal. 33: videlicet, benedicam dominum in omni tempore. Et quis est et cetera. Hic allegat impotentiam adversariorum ad nocendum. Ubi primo excludit metum persecutoris. Secundo suadet audaciam confessionis, ibi, dominum autem Jesum Christum. Tertio imponit modum audaciae, ibi, sed cum modestia. Metum autem persecutoris excludit. Primo, negando persecutionis nocumentum. Secundo, asserendo profectum, ibi, sed et si quid patimini propter justitiam, beati. Tertio, inducendo auctoritatem ad ipsum, ibi, timorem autem eorum et cetera. Dicit ergo, et quis est. Glossa. Ideo debetis declinare a malo et facere bonum, quia nemo potest vos retrahere si perficere volueritis; imo prosunt dum nocere volunt. Et quis est, an homo aut Diabolus. Qui vobis noceat, idest nocere potest, vos a bono violenter retrahendo, et ad malum violenter impellendo. Si boni, genitivi casus et neutri generis. Aemulatores fueritis, idest zelantes bonum, vel amatores boni aut imitatores: quasi dicat: nullus nocebit. Beda, perfectum boni aemulatorem nemo laedere potest. Glossa, si verba contumeliosa, si rerum damna, si inferantur corporum tormenta, non nocent, sed patientiam exercent. Sed et si quid: quasi dicat: non nocent, sed prosunt. Item quasi dicat, modicum quid est, patimini. In praesenti tempore. Propter justitiam. Viae tenendam, et patriae consequendam. Beati estis jam in spe, tandem in re. Matth. 5, beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Multiplex est ratio quare debemus pati. Primo, ut sic Christi vestigia sequamur. 1 Petri 2, Christus passus est pro nobis obediens usque et cetera. Secundo, ut sic sanctis conformes simus. 1 ad Tim. 3, omnes qui pie volunt vivere in Christo et cetera. Tertio, ut consolationum Christi et sanctorum participes simus. 2 Corinth. 1, sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum et cetera. Quarto, ut in bono gratiae conservemur. 1 Pet. ult., Deus autem omnis gratiae qui vocavit vos in aeternam gloriam suam in Christo Jesu, modicum passos ipse perficiet. Quinto, ut per hoc peccata vitemus. 1 Pet. 4, qui passus est in carne, desiit a peccatis. Sexto, ut animae a Daemonibus praeserventur seu custodiantur. 1 Pet. 4, qui patiuntur secundum voluntatem Dei fideli creatori commendant animas suas. Septimo, ut in aeternum remuneremur. Matth. 5, beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam: quoniam ipsorum est regnum caelorum. Eccles. 1, usque ad tempus sustinebit patiens. Cum hoc ita sit, timorem eorum etc., scilicet persecutorum, idest timoris materiam. Glossa, quae in eis timenda videtur, ut sunt regia potestas et hujuscemodi. Et non conturbemini, idest quamvis terreamini, fortassis secundum sensualitatem: non tamen conturbemini, secundum rationem. Glossa. Recedendo a fide et dilectione Dei. Sumitur autem haec auctoritas ex Isaia 8. Dominum autem, autem ponitur pro sed, Christum. Qui dominus est, secundum divinitatem. Christus, idest unctus, secundum humanitatem. Sanctificate, idest sanctum ostendite. Vel sanctum, idest firmum facite eum in corde firmiter retinendo. Et sit non tantum oris sed cordis intentione, sicut Deus dicitur exaltari. In cordibus vestris, non tantum in ore, non tantum in codice. Isa. 8, dominum exercituum ipsum sanctificate. Vos dico, parati, per providam mentis audaciam, semper, omni tempore prosperitatis et adversitatis. Ad satisfactionem. Per verba et opera, ut dicit Glossa. Per verba, dicendo, sic tenet Ecclesia: sic tenuerunt sancti: et in hac fide mortui sunt. Et per opera, faciendo opera quae decent habentes fidem, idest opera sanctitatis et veritatis. Omni poscenti vos, sive fideli, sive infideli. Poscenti, scilicet ad discendum, non calumniandum: secundum illud Matth. 7, nolite sanctum dare canibus. Rationem de ea quae in vobis est spe et fide. Hoc autem fit duobus modis secundum Glossam. Vel verbo, et hoc pertinet ad sapientes. Vel facto, et hoc ad omnes pertinet. Glossa: duobus modis de fide et spe nostra rationem reddere debemus: ut quaerentibus rectas causas spei et fidei intimemus, et ipsam fidem et spem inter pressuras illibatam teneamus, ostendentes per patientiam quod rationabiliter eam conservandam didicimus, pro cujus amore nec adversa pati, nec mortem subire formidemus. Sed cum modestia, in loquendo contra disputandi contentionem et clamorem. Ex timore, reverentiae in investigando, ne nimis subtiliora et ardua inquiratis. Conscientiam habentes, bonam absque scrupulo peccati mortalis. Glossa, ut quod exterius ostenditis, intus habeatis, ne dicatur hoc quod dicitur in Psalm. 49, peccatori dixit Deus, quare assumis et cetera. Ut in eo quod detrahunt de vobis, idest de hoc quod detrahunt vobis. Et qui calumniantur vestram in Christo conversationem, falsa crimina imponendo, scilicet persecutores vestri. Conversationem vestram, quo ad mores: in Christo manentem, quoad fidem, confundantur, confusione salubri, ut confusi in seipsis, idest tristes et dolentes et verecundi de sua iniquitate, et de offensa Dei, sequantur vos allecti exemplis vestris. Eccles. 4, est confusio adducens gloriam et cetera. Melius est enim. Hic allegat Christi exemplum. Ubi primo tangit patientis innocentiam. Secundo patiendi causam motivam, ibi, ut nos offerret Deo. Tertio passionis efficaciam, ibi, quia et vos. Quarto passionis gloriam per resurrectionem, ibi, per resurrectionem Jesu Christi. Dicit ergo, melius est enim: quasi dicat: debetis bene conversari nec dimittere bonum faciendum propter calumniatores. Melius est enim, idest vobis honorabilius est et utilius. Ut bene facientes, scilicet pati, quam malefacientes, idest nihil est pati sine meritis quam pro meritis. Et pati pro meritis in multis est cumulus damnationis. Unde si aliquis bene utitur poena, illa est ad dimissionem sui reatus. Pati vero sine meritis, meritum est. Et hoc, si voluntas Dei velit, si Deus hoc dare voluerit alicui. Per hoc innuitur quod pati sine culpa est ex voluntate Dei. Distinguit autem hic Glossa tria genera patientium. Quia qui justus patitur, Christum imitatur. Qui vero flagellis corrigitur, latronem dextrum imitatur, qui cum Christo in Paradisum intravit. Qui vero nec flagellis corrigitur, sinistrum latronem imitatur, qui post crucem in Tartarum ruit. Bene dico quod melius est: et hoc patet exemplo Christi. Quia et Christus semel pro peccatis. Christum frequenter proponit nobis in exemplum. Et ut dicit Augustinus, summa Christianae religionis est imitari quod colis. Semel inquam pro peccatis nostris, delendis et abluendis. Mortuus est. Ad Rom. 6, mortuus est propter delicta nostra. Justus pro injustis. In quo major ostenditur benignitas. Et nota quod dicit, semel mortuus est, quasi non iterum moriturus: ad destruendam haeresim quae dicit eum semel passum ad redemptionem hominum: et iterum passurum in aere ad redemptionem Daemonum. Insuper ad retrahendam falsam securitatem peccantium, quia ita peccant post Christi mortem, quasi pro peccatis eorum esset iterum moriturus. Item moraliter ad significandum quod nos debemus mori semel peccato: hoc est peccatum totaliter et postmodum non committere; secundum illud Eccl. 21, fili, peccasti? Ne adjicias iterum. Ut nos offerret Deo, patri, scilicet vel in praesenti vitam nostram laudabilem in conspectu patris ostendendo: vel in futuro nos in regnum patris introducendo, secundum Glossam. Mortificatos quidem carne, quo ad carnalia vitia. Vivificatos autem spiritu, idest vita spirituali. Glossa, spiritui sancto vel nostro: debemus enim esse mortui quoad carnalia, sed vivi quo ad spiritualia. Rom. 8, si spiritu facta carnis mortificamini, vivetis. In quo. Glossa, ut Deo offerrentur. Spiritu veniens, ipse Christus per inspirationem in terram, quamvis nondum per carnem assumptam. Vel spiritu, idest per spiritus angelicos per quos locutus est hominibus illius temporis, praedicavit, non in persona propria, sed per Noe et alios sanctos illius temporis, praedicavit, inquam. His qui in carcere erant, carnis scilicet vel peccati vel erroris, vel hujus exilii. Psal. 141, educ de carcere animam meam. Non enim erant de se valentes egredi per seipsos. Alia littera habet, in carne conclusi erant, idest carnalibus desideriis. Vel in carne, quasi in corpore corrupto quod dicitur carcer, quia corpus quod corrumpitur aggravat animam. His dico. Qui increduli fuerant, ipsi praedicanti poenitentiam. Et diluvium futurum comminanti, aliquando, scilicet ante diluvium quando expectabant Dei patientiam. Putantes quod Deus patienter sustineret eos; vel quando expectabat eos, scilicet ad poenitentiam, Dei patientia differens vindictam. Unde Isa. 30: propterea expectat vos Deus ut misereatur vestri. In diebus Noe. Gen. 6, Luc. 17, edebant, et bibebant, nuptui tradebant etc. et venit diluvium et cetera. Cum fabricaretur arca, in conspectu eorum ad terrorem, in qua, scilicet arca, pauci credentes. Glossa, qui spem in Deum habebant, id est octo animae, pars pro toto, id est octo homines, scilicet Noe, uxor ejus, tres filii ejus, et eorum uxores. Salvae factae sunt per aquam. Arcam in sublime erigentem; sicut dicitur quod navis salvatur quae vadit per aquam. Aliqui libri habent per arcam: sed credo quod fictio est. Notandum quod per arcam significatur Ecclesia, quae collecta est de diversis fidelibus, sicut arca composita fuit de diversis lignis in qua pauci respectu damnatorum salvantur: quia Matth. 7 dicitur, arcta est via quae ducit ad vitam, et pauci inveniunt eam. Pauciores ambulant per eam, sed paucissimi perseverant in ea, et finem vitae assequuntur. Per hoc autem quod dicit quod octo animae salvae factae sunt, dat intelligere quod nullus salvatur qui non habet fidem resurrectionis, quae significatur per octonarium, quia Christus octava die resurrexit, et generalis resurrectio erit octava aetate. Ista salvatio est per aquam baptismalem. Vel per aquam, idest per tribulationem. Psalm. transivimus per ignem et aquam et cetera. Quod, idest cujus simile. Vos, scilicet credentes. Nunc, scilicet tempore gratiae. Facit Baptisma, existens similis formae. Glossa. Per omnia assimilatum illi arcae: quia quicquid tunc carnaliter, hic geritur spiritualiter. Sicut enim arca fuit de lignis levigatis, id est dolatis: sic Ecclesia Christi de sanctis per angustias et tribulationes dolatis et afflictis. Item sicut arca fuit de lignis imputrefactilibus seu imputribilibus: sic Ecclesia de incorruptis hominibus. Item in arca pauci salvati sunt, scilicet tantum octo animae, per quod signatur paucitas salvandorum. Matth. 22, multi sunt vocati, pauci vero electi. Unde nota quod paucitas salvandorum praefigurata fuit tempore legis naturae, quando scilicet omnes exceptis octo qui salvati sunt in arca diluvii, sicut habetur hic. Item fuit praefigurata tempore legis Mosaicae; ubi legitur Num. 14, de omnibus quos eduxit dominus ex Aegypto, fere sexcentis millibus per desertum (per quod significatur poenitentia) non intrarunt nisi duo terram promissionis, scilicet Josue filius Nun, et Caleb filius Jephonne. Item fuit praefigurata tempore prophetarum, quando filii Israel ducti sunt in captivitatem, et pauci relicti sunt in terra promissionis. Ezech. 12, relinquam ex eis viros paucos a gladio et fame et pestilentia. Unde Psalm. pauci facti sunt et vexati sunt a tribulatione malorum et dolore. Sed tempore gratiae fuit actu expressa et annunciata. Matth. 22, multi sunt vocati, pauci et cetera. Item per Noe homines salvi facti sunt in arca: sic per Christum in Ecclesia. Noe enim requies interpretatur; et significat Christum, in quo est requies animarum. Item quia extra arcam non est aliquis salvatus: sic nec extra Ecclesiam. Item multiplicatis aquis elevabatur arca: sic per tribulationem crevit Ecclesia. Baptisma ergo quod salvat nos est similis formae. Non illud Baptisma in quo tantum est depositio, id est ablutio sordium carnis. Sicut est Baptismus in aqua, sine spiritu: qualis Baptismus Judaeorum, de quo Matth. 25. Et Baptismus Joannis, de quo Joan. 1, ego baptizo vos aqua, et cetera. Qualia etiam sunt Baptismata haereticorum et omnium ficte accedentium. Sed Baptismus in quo est interrogatio bonae conscientiae. Glossa. Exigitur a baptizato pura conscientia per Ecclesiae ministrum baptizantem; scilicet de observantia rectae fidei et morum. Utrum scilicet baptizandus credat: utrum pompis Diaboli abrenunciet, quod fit in catechismo. In Deum. Conscientiae dico tendentis in Deum per fidem. Tale autem Baptisma, ad quod cum bona conscientia acceditur, salvos facit. Salvat, inquam, per resurrectionem exemplar. Quia sicut Christus resurrexit a morte ad vitam: sic nos in Baptismo a vitiis in virtutes. Rom. 6. Sumus cum illo consepulti per Baptismum in mortem, ut quomodo surrexit Christus a mortuis, ita et in novitate vitae ambulemus. Jesu Christi, qui, scilicet Christus, est in dextera Dei, id est in supremo loco beatitudinis. Vel in ejus aequalitate secundum divinitatem. Vel in potioribus bonis ejus secundum humanitatem quae per dexteram significatur Matth. ultimo. Sedet a dextris Dei. Deglutiens, idest destruens plena mortis victoria. Mortem, in resurrectione in se secundum rem. In nobis per spem. In hoc quod dicit, deglutiens, notatur plena mortis victoria: ut sicut quod destruitur non apparet, sed tum absorbetur, sic in eo per resurrectionem. Nullum enim vestigium mortis apparuit. 1 Cor. 15. Absorpta est mors in victoria. Item in hoc notatur desiderium mortis Christi pro salute humani generis: quod enim deglutitur avide sumitur Luc. 12, Baptismo autem habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur. Item in hoc notatur quod ejus passio fuit amara. Amarae enim passiones cito deglutiuntur. Item in hoc notatur quod ejus dolor mortis cito transit, sicut illud quod deglutitur cito transit. Hoc autem facit jam in se, sed etiam faciet in nobis in generali resurrectione, quando praecipitabit mortem in sempiternum. Isa. 31. Unde sequitur, ut nos, qui sumus membra ejus, efficeremur haeredes vitae aeternae. Alia littera habet. Ut vos efficeremini, haeredes vitae aeternae, idest possessores ipsius vitae aeternae stabiliter. Augustinus, vicisti nos in morientibus, vita es in resurgentibus. Victoria tua qua absorbuisti corpora morientium, temporalis fuit. Victoria qua absorpta est vita resurgentium, aeterna manebit. Profectus in caelum, in die ascensionis, Act. 1, Psalm. a summo caelo egressio ejus et cetera. Subjectis sibi Angelis, qui prius erant subjecti secundum rem, tunc subjecti facti sunt secundum manifestationem. Philippen. 2. Ut in nomine ejus omne genuflectatur, caelestium et cetera. Angelis (interlinearis, primus ordo), et potestatibus (interlinearis, secundus ordo), et virtutibus (interlinearis, tertius ordo). Notandum vero quod ordo appellatur hic hierarchia secundum Dionysium. Hierarchia enim est ordo divinus. Per Angelos enim intelligitur hic hierarchia infima. Per potestates media: per virtutes suprema. Nam virtus, secundum Dionysium, nomen generale est omnium Angelorum. In omnibus enim reperire est virtutem et operationem. Unde quandoque nomine virtutum, omnes etiam omnium ordinum intelliguntur. Daniel. 3, benedicite omnes virtutes domini domino. Hic autem praecipue intelligitur per virtutes, tertia hierarchia: quia virtus est nomen bonitatis et excellentiae, secundum illud, virtus est optimum de re, et virtus est influentia ultimum de potentia. Et ideo illi qui divinam bonitatem excellentius recipiunt, merito virtutes vocantur.
[89299] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 2 cap. 4 Christo igitur passo et cetera. Supra instruxit eos ad bene vivendum, et convivendum fratribus; hic vero instruit eos ad compatiendum Christo capiti, id est ad compatiendum, exemplo Christi. Ubi primo animat eos respectu passionum imminentium. Secundo respectu jam praesentium, ibi, charissimi, nolite peregrinari. Animat autem respectu passionum imminentium: primo, patiendi rationes proponendo: secundo, virtutum armis eos muniendo, ibi, estote itaque. Assignat autem quinque rationes. Quarum prima sumitur ex imitatione salvatoris. Secunda ex consideratione utilitatis ex hoc provenientis, ibi, quia qui passus est in carne. Tertia ex congruitate temporis, ibi, sufficit enim praeteritum tempus. Quarta ex intentione evangelicae praedicationis, ibi, propter hoc enim et mortuos. Quinta ex propinquitate finis, ibi, omnium autem finis. Dicit ergo, Christo igitur passo et cetera. Glossa. Quia deglutivit mortem, et nos vitae aeternae haeredes erimus. Christo igitur tamquam exemplari praecipuo patiendi. Passo in carne, non in natura divinitatis: sed in natura assumptae carnis; quod significatum fuit in ariete immolato, et in Isaac liberato, ut habetur Gen. 22. Et vos eadem cogitatione armamini, idest ejus passionem recolite, et patimini pro eo similia. Glossa. Sicut ipse sponte, et nos sponte. Sicut ipse omnia tolerat, et nos toleremus. Et bene dicit, armamini, quia memoria dominicae passionis contra insultus et tentationes Diaboli munit et roborat. Bernardus, tanta est virtus crucis Christi, ut si in mente fideliter habeatur, nulla libido, nulla peccati praevalere possit invidia: sed continuo ad memoriam ejus, totius peccati et mortis, scilicet spiritualis, fugatur exercitus. Similiter Gregorius, si passio Christi ad memoriam revocetur, nihil tam durum quod non aequo animo toleretur. Thren. 3, dabo eis scutum cordis laborem tuum. Nota quomodo dominus armatus fuit in cruce. Habuit enim in capite quasi galeam, non de auro vel argento, sed de spinis. Habuit loricam non de aere vel ferro, sed carnem immaculatam de virgine sumptam; habuit in manibus non lanceam vel gladium, sed magnos clavos manibus affixos: in pedibus quasi calcaria clavos infixos. Pro equo vero habuit ipsam crucem. Qui passus est in carne, idest: armamini cogitatione patiendi, exemplo Christi: quia inde provenit utilitas. Quia qui passus est in carne; carnales scilicet concupiscentias per edomationem carnis extinguendo: vel corpus pro justitia martyrio exponendo. Hoc est, duplici modo, secundum Glossam, potest quis Christo crucifigi. Ad Galat. 5, Christo confixus sum cruci. Desiit a peccatis, quasi, mortuus peccato intendit Dei servitio. Isidorus, mori oportet in carne mundo, ne moriamur in anima Christo. Et sumitur hic caro pro toto homine tam interiori quam exteriori. Unde sensus est: qui passus est in carne, id est, in se toto homine: in anima per contritionem, in carne per macerationem. Talis desiit a peccatis omnibus tam carnalibus quam spiritualibus. Ut non jam desideriis hominum, hoc est, desideriis carnalibus. Sic enim sonat homo in carnalitate. 1 Corinth. 3, nonne homines sive carnales et cetera. Sed voluntati Dei vivat, id est secundum voluntatem Dei faciendo bona opera. Quod reliquum est temporis, id est ad modicum quod restat sibi de spatio vitae, supple ad agendum vel ad vivendum. In carne, id est in vita ista corruptibili et fragili. Notandum quod dicit, quod reliquum est temporis, idest reliquias temporis sui. Forte multa fercula fecit homo Diabolo: unam partem temporis exponendo in luxuriis: aliam in superbia et elatione cordis: aliam in gula, aliam in avaritia: saltem reliquias temporis sui det Deo, et vivat secundum voluntatem Dei. Sufficit enim et cetera. Glossa. Jam cessat a peccatis; et merito, quia considerata immanitate scelerum, sufficit praeteritum tempus, impendisse secundum voluntatem gentium: sufficit tempus praeteritum, imo minus est: quia totum tempus ad poenitentiam est datum. Apoc. 1. Dedit illi tempus ut poeniteat; unde in peccatis expenditur superflue. Ad voluntatem gentium consummandam: idest quod expendistis cum gentibus fuistis gentiliter viventes: quasi diceret: de tempore multum amisistis; sed perpetratio peccatorum quam fecistis in tempore praeterito, debet vobis sufficere. Vel ad voluntatem gentium consummandam, idest malorum gentiliter viventium quibus vos conformastis peccando, unde et tempus praeteritum consumpsistis in vanum. Qui, scilicet gentiles, vel gentiliter viventes. Ambulaverunt, passibus mentis, non passibus corporis, de malo in pejus proficiscendo. In luxuriis, idest luxuriandi actu. Desideriis, luxuriandi voluntate, secundum Glossam vinolentiis, id est inebriandi consuetudine, quae luxuriae occasio est. Alia litera habet, violentiis in pauperum oppressione, commessationibus, epularum solemnium assiduitate, potationibus, idest potandi superfluitate. Isidorus, ebrietas perturbationem gignit mentis, furorem cordis, flammam libidinis. Ideo dicitur Rom. 13, non in comessationibus et cetera. Ebrietatibus et illicitis idolorum cultibus, in quibus consistit fornicatio spiritualis. Ponitur autem istud ultimum quasi maximum. Unde Sapient. 14, infandorum idolorum cultura omnis mali causa, initium et finis. Glossa, a parvis ad maximum pervenitur: non quod peccata praecedentia sint parva, quae sunt in seipsum vel proximum: sed quia istud est directe in Deum. In quibus, vitiis praedictis quae vix reliquistis, nunc, scilicet post conversionem vestram, obstupescunt, propter insolitam vitae novitatem, in quo, idest in qua, admirantur, propter vitae magnitudinem et difficultatem, quia stupor est timor ex consueta imaginatione. Admiratio vero est timor ex magna apprehensione. Vel stupor de declinatione mali: admiratio de operatione boni. Glossa, quasi impossibilis videtur incestuosis castitas, gulosis abstinentia, superbis humilitas et cetera. Non concurrentibus vobis, idest cum eis concurrentibus sive concordantibus. Prov. 1, pedes eorum ad malum currunt, in eamdem luxuriae confusionem, scilicet qua sunt, et vos aliquando fuistis. Blasphemantes, idest vituperantes vitam vestram, quia jam estis eis dissimiles. Nec curetis de hoc si benefacientes blasphemamini ab eis, qui, idest quia ipsi, reddent rationem, scilicet in judicio de operibus suis, Eccles. 12, cuncta quae fiunt adducet dominus in judicio pro omni errato, sive bonum sive malum sit. Et qui paratus est judicare. Ad differentiam judicum hujus saeculi, quos oportet causas examinare antequam judicent. Ipse autem novit omnia, unde non indiget tali examinatione; et quia ipse semper est paratus judicare et nos semper debemus esse parati ut judicemur. Matth. 25, et vos estote parati et cetera. Judicare inquam, vivos et mortuos, idest illos qui tunc vivi et mortui reperientur, et bonos et malos. Act. 10, constitutus est a domino judex vivorum et mortuorum. Propter hoc enim. Haec est quarta ratio, quae sumitur ex intentione evangelicae praedicationis. Glossa, ideo non debetis curare malorum blasphemationem, quia propter hoc: vel sic, propter hoc, scilicet judicii periculum evitandum, et mortuis, morte spirituali, evangelizatum est, idest praedicatum est verbum Evangelii, ut judicentur quidem, in praesenti a semetipsis, idest puniantur et quasi condemnentur, secundum homines in carne, idest de factis suis humanis quae commiserunt in carne, carnaliter scilicet viventes. 1 Corinth. 11, si nosmetipsos judicaremus, non utique judicaremur. Vivant autem secundum Deum in spiritu, idest vita spirituali, quae est secundum Deum, idest secundum Dei voluntatem. Rom. 8, si spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Omnium autem finis etc. ita judicabit Deus et non tardabit judicium generale in fine mundi. Judicium autem personale est in morte cujuslibet. Vel omnium finis, idest mors, ad quam sicut ad finem omnia terminantur, appropinquabit, Eccles. 11, nescit quod tempus eum praetereat et mors appropinquat. Isidorus, vita praesens, quia ipsis suis incrementis deficit, brevis est. Suo enim augmento perit, dum illud quod videtur in futuro perfici, in praeterito periit. Estote itaque prudentes et cetera. Hic animat eos virtutum armis muniendo, ponens septem virtutes. Primo discretionem. Secundo devotionem, ibi: et vigilate in orationibus. Tertio charitatem, ibi: ante omnia. Quarto hospitalitatem, ibi: hospitales. Quinto liberalitatem, ibi: unusquisque sicut accepit. Sexto loquendi rectitudinem, ibi: si quis loquitur et cetera. Septimo fidelem ministrationem, ibi: si quis ministrat et cetera. Dicit ergo, estote itaque, quia scilicet finis appropinquat et incerta est hora, itaque estote prudentes, idest futura praevidentes. Deuteron. 32, utinam saperent et cetera. Prudentiam autem praeponit, quia prudentia, ut ait Bernardus, non tam est virtus quam auriga virtutum. Prudentia autem: ponitur hic quasi ante custodem seu custodiam. Humilitas vero quasi retro custodiam. Et vigilate, ad habendam scilicet prudentiam diligentes et soliciti estote, non pigri aut somnolenti, in orationibus, non in ludis aut luxuriis, aut comessationibus, aut ceteris malis: sed in orationibus; non in una tantum, sed pluribus. Unde Glossa, frequentibus. Et dicit, vigilate, sicut dicit Glossa, ne aliud cogitet, quam illud quod deprecatur. Augustinus in Psalmis et hymnis: cum oratis Deum, hoc versetur in corde quod profertur in ore. Item Glossa, cum stamus ad orandum, omnis carnalis cogitatio absistat: intentio cordis sincera Deum non sono vocis, sed sensu animi orat. Debemus ergo vigilare. Primo ipsum Deum incessanter diligendo. Cant. 5, ego dormio et cor meum vigilat: quasi dicat: et in dormiendo cogito de Deo. Secundo ipsum devote laudando, non dormitando, sive in particularibus orationibus sive communibus, ut in Missa, vesperis, matutinis et aliis horis canonialibus et ecclesiasticis. Thr. 2, consurge, lauda in nocte, in principio vigiliarum. Tertio ipsum solicite deprecando, 1 Petr. 4, idest in isto cap.: vigilate in orationibus. Quarto ipsum Deum affectuose desiderando. Isaiae 26, anima mea desiderabit te in nocte, in principio vigiliarum. Notandum: si omnibus vigilandum est, maxime praelatis qui habent custodire gregem et cetera. Ex prima parte Glossae videtur, quod non valet oratio quae in mente non vertitur. Cujus contrarium patet; quia non possumus vitare, quin aliquid aliud cogitemus. Ex ultima parte Glossae, videtur quod non oportet orare voce. Responsio, ad primum, non dicit Glossa, quod quis nihil aliud cogitet; sed dicit quod ad hoc est vigilandum. Non enim possumus facere quin alia cogitemus; sed ea cito repellere debemus, ne in eis moram faciamus. Ad aliud dicendum, quod Glossa non dicit orationem vocalem non esse bonam et pro loco et tempore necessariam; sed quia mentalis est melior quae est cum desiderio, desiderium enim animae loquitur Deo. Psalm. 9, desiderium pauperum exaudivit dominus; praeparationem cordis eorum audivit auris tua. Ante omnia, idest prae ceteris virtutibus. Ipsa enim est mater et forma virtutum, sine qua aliae virtutes nihil valent ad meritum, mutuam, ab uno alteri reddendam. Rom. 13, nemini quidquam debeatis nisi et cetera. In vobismetipsis, idest intra vos in corde, et non tantum in signis exterioribus. 1 Joan. 3, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et veritate. Ut, inquam, in vobismetipsis, idest propter id quod in vobis est internum, scilicet imago Dei et non temporalia. Charitatem, idest charam dilectionem, spiritualem, non carnalem. Augustinus, in regula: non autem carnalis, sed spiritualis inter vos debet esse dilectio. Continuam, non interruptam, habentes. Loquitur magis de continua charitate habenda, quam de vigiliis vel orationibus. Quia, ut dicit Beda, semper diligere valemus; semper autem vigilare in orationibus, fragilitate carnis obstante, non possumus. Quia charitas operit multitudinem peccatorum. Ne appareant scilicet ad puniendum. Glossa, ut sit quod puniat Deus. Proverb. 10, universa delicta operit charitas. Hospitales invicem, quia non solum in affectu, sed in effectu est. Sitis hospitales invicem, idest susceptores hospitum, sine murmuratione: quasi dicat: et si laboretis, fratres recipiendo in hospitio, tamen hilariter hoc facite, non murmurantes de longo labore: unusquisque: quasi, sive sit de majoribus, sive de minoribus. Sicut accepit, scilicet gratis. Matth. 10, gratis accepistis, gratis date. Gratiam, idest quodlibet donum gratuitum, in alterutrum, idest ad utilitatem aliorum, illam administrantes: idest quilibet in alterutrum, sicut membra in uno corpore sibiinvicem serviunt. Oculus enim videt toti corpori et pes portat totum corpus. Sicut boni, non avari, sed diffusivi, dispensatores multiformis gratiae Dei. Dicit dispensatores, ut innuat, quod talia non sunt dispensanda tamquam nostra, sed tamquam nobis ad dispensandum aliis tradita sive credita. 1 Corinth. 4, sic nos existimet homo, ut ministros Christi et dispensatores et cetera. Dicitur autem gratia multiformis propter multiplices effectus gratiarum, vel propter diversos habitus virtutum, vel secundum Glossam, merita multiformis gratiae, idest multipliciter formatae, secundum desiderium uniuscujusque. Hoc est dicere quod usus gratiae formatur juxta applicationem animi ad id quod desiderat. Ut si quis se applicat ad patientiam, magis datur ei usus gratiae patientiae, et sic de aliis, si quis loquitur, idest scientiam et officium loquendi habet. Tamquam sermones Dei. Notatur hic qualitas verbi proferendi: ut scilicet sit aedificatorium, sicut sermo Dei: ad Ephes. 4, omnis sermo malus ex ore vestro non procedat, sed si quis bonus est ad aedificationem fidei. Si quis ministrat, scilicet aliis, idest si quis habet officium ministrandi, sive temporalia, sive spiritualia, tamquam ex virtute quam administrat Deus: idest non reputet se facere ex virtute propria, sed ex gratia divina. 1 Corinth. 4, quid habes quod non accepisti a Deo? Ut in omnibus, factis vestris et verbis, honorificetur Deus, idest totum fiat in honorem Dei. Ad Coloss. 3, omnia in gloriam Dei facite, per Jesum Christum dominum nostrum, tamquam per nostrum mediatorem: et merito, quia nobis a patre per ipsum fluunt, cui, scilicet Deo vel Christo, est gloria, in se, et imperium, quo ad alios, in saecula, futura consecutiva, saeculorum, praesentium sine fine: non quod in futuro sint plura saecula per successionem, sed per aeternitatem quae omnia saecula continet. Charissimi, nolite peregrinari in fervore et cetera. Hic animat eos ad patientiam exemplo Christi respectu passionum jam praesentium, in quibus jam erant, exhortans eos ad patiendum. Primo perseveranter. Secundo libenter, ibi: sed communicantes et cetera. Tertio fiducialiter, ibi: si exprobramini. Quarto innocenter, ibi: nemo autem vestrum. Quinto glorianter, ibi: si autem ut Christianus. Sexto humiliter, ibi: itaque et hi qui patiuntur. Dicit ergo, charissimi. Glossa, haec bona facite et pro nulla tribulatione cessate. Et vocat eos charissimos. Charos quidem quia homines. Chariores, quia fideles. Charissimos, quia vitae aeternae haeredes. Nolite peregrinari, idest reputare vos alienos a Christo capite vel a societate membrorum Ecclesiae. Vel nolite peregrinari, idest a statu fidei, ac ab amore Dei alienari. Qui enim peregrinatur locum suum dimittit. Locus autem animae Deus est, a quo non debemus peregrinari. In fervore, idest tribulationis ardore. Unde tribulatio camino et fornaci comparatur. Eccles. 27, vasa figuli probat fornax. Quia, ut dicit Gregorius, quod forma auro, quod flagellum grano, hoc facit tribulatio viro justo, qui ad tentationem vobis sit, idest ad probationem. Et sic ad bonum vestrum; et ideo non debetis inde facere damnum vestrum. Solet enim Deus tentare bonos. Genes. 22, tentavit Deus Abraham et cetera. Quasi novi aliquid vobis contingat, quod scilicet non contigerit aliis: quasi dicat: tentari et persecutiones pati non est novum, sed antiquum, et frequens: nec factum solum vobis, sed omnibus sanctis. 2 Timoth. 3, qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patientur. Alia litera habet, nolite mirari in fervore et cetera. Et hoc dicitur quibusdam, qui quamdiu sunt in saeculo, non sentiunt tentationem aliquam: sed statim quando sunt aggressi poenitentiam vel religionem, tentantur et de hoc mirantur, sed non est mirandum. Et dicit Gregorius. Illos pulsare Diabolus negligit, quos quieto jure se possidere sentit. Christus in deserto tentatus est, Matth. 4. Judith. 11, dixit Holofernes, nunquam volui nocere viro, qui voluit servire Nabuchodonosor. Sed communicantes Christi passionibus, idest ad similitudinem ejus patientes. Et dicit, communicantes, quasi in parte capientes, quia ad fastigium ejus non possumus ascendere. Vel communicantes, idest cum Christo patientes. Et dicit passionibus in plurali, quia tota vita Christi fuit passio, et quia multa passus est. Matth. 20, tradetur gentibus ad illudendum et flagellandum et conspuendum et cetera. Gaudete. Pro regis vestri conformitate in praesenti. Jacob. 1, omne gaudium existimate fratres etc., ut scilicet multo gaudio passionum. In revelatione gloriae ejus, idest in futuro judicio quando gloria Christi revelabitur, gaudeatis, mente, exultantes, corpore. Habebunt enim sancti gaudium interius et exterius, spirituale et corporale: non quod gaudium sit in corpore tamquam in subjecto: sed tantum erit gaudium in anima, quod per tripudium manifestabitur, et apparebit in corpore. Psal. 83, cor meum et caro mea exultaverunt et cetera. Item Psal. Exultabunt sancti in gloria. Exultabunt primo, de puritate conscientiae. Proverb. 15, cor gaudens exhilarat faciem, idest conversationem exteriorem. Eccles. 30, non est oblectamentum et cetera. Secundo de virtutis adeptione. Isa. 61, gaudens gaudebo in domino, quia induit me vestimento salutis, idest virtutibus, igitur meritis. Tertio, de bona operatione. Proverb. 21, gaudium est justo facere justitiam. Quarto, de tribulationum pro Christo perpessione, sicut hic, communicantes Christi passionibus gaudete. Act. 5, ibant apostoli gaudentes et cetera. Quinto de divini auxilii confortatione. Habacuc 3, ego autem in domino gaudebo et cetera. Sexto, de mercedis aeternae promissione. Matth. 5, gaudete et exultate; ecce enim merces vestra et cetera. Septimo, de peccatorum conversione. Philipp. 4, fratres mei charissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona mea, sic state in domino. Octavo, de profectu conversorum et utilitate: unde illud, gavisus sum quoniam inveni te cum filiis tuis ambulantem in veritate. Si exprobramini: quasi dicat: etiam debetis gaudere; quia si exprobramini, idest opprobria sustinetis, in nomine Christi. Glossa, permanentes in confessione nominis ejus. Vel in nomine Christi idest pro nomine ejus, eo quod a Christo appellamini Christiani. Beati estis. Jam in spe, tandem in re. Lucae 6, beati eritis cum vos oderint homines, et exprobraverint et cetera. Quoniam quod est honoris, de bono opere. Et gloriae, de testimonio conscientiae, et virtutis Dei, in resistentia passionis et tentationis illatae vel oblatae: et sic exponitur de beatitudine. Vel quod est honoris quantum ad animam, quia est magnus honor parificari Angelis miseratione creatoris. Et quod est gloriae, quantum ad stolam corporis, quod et reformabitur. Reformabit enim corpus humilitatis nostrae et cetera. Et virtutis Dei, quo ad impassibilitatem utriusque et incorruptionem. Surget enim in virtute. Et de his tribus, Rom. 2, his qui secundum patientiam boni operis, gloriam et honorem et incorruptionem quaerunt vitam aeternam. Istud inquam totum super vos requiescet. In hoc notatur quod habebunt jam dicta invisibiliter et inamissibiliter. Et requiescet super vos spiritus, scilicet sanctus. Qui est ejus, scilicet Christi. Et dicitur Christi, quia procedit ab eo secundum divinitatem, ad confutandum errorem Graecorum. Vel ejus etiam secundum humanitatem, qui ei datus est non ad mensuram. Hic spiritus modo requiescit in nobis per pacem pectoris. In futuro autem, per pacem aeternitatis: tunc requiescet sine omni motu et turbatione. Super vos. Non solum in vobis: in quo notatur plenitudo, non solum sufficientiae, sed et supereffluentiae. Nemo autem vestrum et cetera. Quia beatus qui patitur in nomine Christi. Nemo, inquit, vestrum, scilicet fidelium. Patiatur quasi homicida, idest pro crimine suo. Quia ut dicit Glossa, martyrem non facit poena, sed causa. Ibi enim, ut dicit Glossa, nullum praemium expectatur, sed forte initium est poenae. Quod intelligendum est, si invitus omnino patiatur, aut maneat in voluntate peccati seu peccandi. Tangit autem quatuor crimina, quibus proximo nocetur, quae lex punit. Primo dicit, homicida, qui nocet in propria persona proximi. Secundo dicit, aut fur, qui in substantia, sed occulte; aut maledicus, qui in fama; aut alienorum appetitor, idest invasor, qui nocet in substantia manifeste. Vel dicitur alienorum appetitor, qui nocet proximo in uxore sua. Ponit autem peccata in proximum, non in se ipsum, quia talia lex puniebat. Si autem ut Christianus, idest Christi imitator et discipulus sine culpa sua patitur. Non erubescat. Quia pati pro Christo potius est gloria, quam erubescentia. Act. 5, ibant apostoli gaudentes a conspectu Concilii etc., autem, pro sed glorificet Deum, scilicet laudando, et ei gratias agendo. In isto nomine, scilicet Christiano, pro quo patitur, de hoc quod pro isto nomine dignus habitus est pati. Quoniam tempus est. Glossa, ideo patiendum est pro nomine Christi, quoniam tempus est in praesenti placitum et optimum. Ut judicium, scilicet divinae ultionis, quia nullum apud Christum remanet impunitum, ut dicit Glossa. Incipiat a domo Dei, idest a sanctis qui sunt de familia Dei, et numero et merito: terminabitur vero tempore futuro in Diabolo; quia boni puniuntur in praesenti temporaliter, mali vero in futuro aeternaliter. 2 Mach. 6, non enim sicut in ceteris nationibus Deus patienter expectat, ut eos cum judicii dies venerit, in plenitudine peccatorum puniat. Si autem judicium, scilicet ultionis divinae, incipit primum a nobis, scilicet fidelibus, qui de peccatis poenitendo jam veniam impetravimus. Qui finis eorum qui non credunt Evangelio? Scilicet erit: quasi dicat, nullus. Glossa. Si cruciat hic quos amat et flagellat filios: quid debent sperare servi iniqui et nequissimi? Luc. 22, si in viridi hoc fuerit, quid erit in arido? Proverb. 11, si justus in terra recipit, quanto magis impius et peccator? Et si justus quidem. Reddens Deo et proximo quod suum est. Vix salvabitur. Glossa, aestuando, decertando cum magno certamine, et cum magna difficultate. Act. 14, per multas tribulationes oportet intrare et cetera. Impius, quo ad fidem. Et peccator, quo ad mores. Ubi parebunt, idest nusquam hic apparere meruerunt, qui a Deo, qui ubique est et locus omnium, se elongaverit. Apparebunt vero, secundum Glossam, in terratico loco, scilicet in Inferno, non in caelo vel in mundo. Psal. 36, quaesivi eum et non est inventus locus ejus. Vel loci est locatum salvare, et locati locum appetere. Hoc autem non est reperire in Inferno: ideo non dicuntur esse in loco. Itaque et hi et cetera. Glossa, quia judicium incipit a domo domini. Itaque et hi, scilicet fideles. Qui patiuntur secundum voluntatem Dei, idest sicut Deus vult eos pati: scilicet sine culpa sua: unde subdit, in benefactis: hi inquam, commendent animas suas. Glossa, commendent animas suas Deo, de se nihil praesumentes, ut hic secundum quod vult purget, et beatificet in futuro. Fideli creatori, qui habet voluntatem conservandi, quia fidelis est. Potestatem quia creator est. 2 Tim. 1, scio cui credidi; et certus sum, quia potens est et cetera. Unde et dominus in passione sua Deo patri spiritum suum commendavit. Luc. 23, in manus tuas, domine, commendo spiritum meum. Nota super illud, si vix justus salvabitur et cetera. Notandum quod multae sunt causae, quare justus vix salvabitur. Una causa est, propter meritorum nostrorum indignitatem. Rom. 8, non sunt condignae passiones et cetera. Secundo, propter corporis et animae contrarietatem: ad Galat. 5, caro concupiscit adversus spiritum et cetera. Tertio, propter carnis gravitatem et corruptionem. Sapient. 9, corpus quod corrumpitur aggravat animam. Matth. 11, regnum caelorum vim patitur, et violenti et cetera. Quarto, propter viae arctitudinem. Matth. 7, arcta est via quae ducit ad vitam. Quinto, propter bonorum operum difficultatem, quia virtus consistit circa difficile. Sexto, propter justitiae nostrae incertitudinem. Isa. 64, justitiae nostrae, tamquam pannus menstruatae. Gregorius, justitia vestra ad examen divinae justitiae adducta, injustitia est: et sordet in discretione judicis, quod in consideratione fulget operantis. Septimo, propter judicis districtionem. Psalm. 143, non intres in judicium cum servo tuo, domine, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Anselmus, quae nunc bona esse putas, quaeque nunc mala esse non putas, apparebunt ibi, idest in judicio, nudata facie, ingenua peccata.
[89300] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 2 cap. 5 Seniores ergo et cetera. Post exordium in 1 cap. ponit narrationem in tribus sequentibus cap.: hoc ult., ponit conclusionem, in qua ex praemissis recapitulando infertur. Ponitur primo auditorum exhortatio. Secundo, epistolae commendatio, ibi, per Sylvanum fidelem. Tertio, scribentis affectio, ibi, salutat vos et cetera. Auditorum autem exhortatio ad observantiam praedictorum, tria continet. Primo, officium majorum. Secundo, minorum, ibi, similiter et adolescentes. Tertio, omnium, ibi, omnes enim invicem. In prima parte, primo, ponitur exhortationis forma. Secundo, materia, ibi, pascite qui in vobis est gregem. Tertio, finis, ibi, ut cum apparuerit. Dicit ergo, seniores. Glossa, et quia oportet pati, et qui patiuntur, animas suas commendant Deo. Seniores, inquam, quasi aetate, vel cura; scilicet presbyteros; quia presbyter Graece, senior Latine dicitur. Qui in vobis sunt. Non dicit super vos, sed in vobis, quia rector debet esse inter subditos quasi unus ex ipsis, Eccl. 32. Obsecro. Non impero, sed per sacra adjuro, insinuando potius charitatem quam auctoritatem, consenior. Ego scilicet. Glossa, favorem captat ex senili aetate: ex hoc etiam innuit, quod magis sibi credendum est, quia in antiquis est sapientia, et in multo tempore prudentia, ut habetur Job 12. Et testis Christi passionum. Tum quia ipsum patientem vidi: tum quia propter eum multum sustinui. Qui et ejus, gloriae aeternae. Quae revelanda est, idest manifestanda. In futuro, scilicet in die judicii. Isaiae 40, revelabitur gloria domini. Communicator fui, scilicet in Christi transfiguratione, et in ejus resurrectione mihi facta apparitione. Et de quo obsecrat subdit, pascite inquit, scilicet verbo et exemplo et spirituali subsidio. Unde ter dictum est Petro, Joan. ult. pasce oves meas, pasce, pasce. Non dicit, tonde, vel excoria. Jer. 6, pascet unusquisque eos qui sub manu sua sunt, idest sub jurisdictione. Gregem Dei, idest congregationem ovium Christi fidelium. Act. 20, attendite vobis et universo gregi etc. qui in vobis est. Glossa, inter vos, vel vos ipsi estis, qui debetis considerare gregem vestrum non tamquam minorem, sed vos communes exhibere ei. Eccles. 32, rectorem te posuerunt, noli extolli: sed esto in illis, idest inter illos, quasi unus ex ipsis. Contra hoc faciunt saepius multi praelati pascentes semetipsos, et gregem derelinquentes. Ezech. 34, vae pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos. Et ibidem, quod crassum erat comedebatis et cetera. Postea docet modum pascendi triplicem sed spontanee: non invite, non cupide, non superbe. Unde dicitur, providentes. Glossa. Illis subditis de omnibus necessariis tam animae quam corporis. Praelati enim sunt oculi corporis ecclesiastici, et ideo toti corpori debent providere. Cant. 5, oculi ejus sicut columbae. Non coacte, non propter necessitatem inopiae vitandam exerceatis pastoralem curam. Sed spontanee. Ita quod necessitas victus ad hoc non pertrahat. Non est spontaneus, quem paupertas urget: et voluntarius, quem cupiditas trahit. Secundum Deum, ut nihil nisi divinum praedicetis. Contra illos qui praedicant mendacia propter quaestum. Et sic sumitur ly secundum, materialiter. Vel secundum Deum, idest servando formam quam Christus servavit, praedicando et providendo in gentibus quantum in se erat. Et sic sumitur hic ly secundum formaliter. Vel secundum Deum, idest ut Deum finem vestrum ponatis, nihil aliud quaerentes praeter ipsum. Vel propter ipsum, scilicet principaliter. Et sic sumitur finaliter: quasi dicat: propter ipsum debetis regere et praedicare non temporalia, neque turpis lucri gratia, gratia, idest causa, provideatis vel praedicetis: quasi dicat: nullius quaestus amor vos compellat, vel dignitatis appetitus; sed amor Dei et utilitas proximi. Unde subdit, sed voluntarie, idest gratuite. Glossa, cuncta opera religionis debent esse voluntaria. Neque, supple, sitis pascentes vel providentes, ut dominantes, alios scilicet vobis imperiose subjectos esse volentes. Et notandum quod dicit, neque ut dominantes: non solum non dominantes: quia nihil debent exterius praetendere, per quod possit de eis opinari, ut videantur velle dominari, in cleris, idest in dignitatibus sorte divinae electionis obtentis. Nam clerus idem est quod sors, secundum illud Psalm. 67, si dormiatis inter medios cleros et cetera. Unde removet hic triplex motivum suscipiendi ac exequendi officium praelationis seu praelaturae et praedicationis: scilicet penuriam, avaritiam et superbiam, sed forma facti gregis, scilicet sitis, idest exemplar bene vivendi, ut per vos alii informentur ad scientiam et honestam conversationem. Forma inquam non substantialis, sed accidentalis, quae separata a substantia, nihil est, sic praelatus separatus a grege nihil valet: unde idolum dicitur Zachar. 11, o pastor et idolum derelinquens gregem et cetera. Item forma ad cujus aspectum informentur alii et concipiant foetus similes. Sicut ad aspectus virgarum oves Jacob concipiebant secundum colores quos videbant, Gen. 30. Sed quomodo possent alios formare qui in seipsis sunt informes et monstruosi? Bernardus, monstruosa res est sedes prima, vita ima; gradus supremus, status infimus; vultus gravis, actus levis; sermo multus, fructus nullus; ingens auctoritas et animi instabilitas. Vel forma factiva et non fictiva. Gregorius, informis est vita pastoris qui modo calicem domini signat, modo talos agitat: qui in avibus caeli ludit, modo canes instigat. Non sic fuerunt forma antiqui praelati, ut apostoli, martyres et confessores, qui non causa dominandi, sed laborandi praelaturas suscipiebant. Philipp. 3, observate eos qui ita ambulant, sicut habetis formam nostram. Et haec ex animo, non ficte sicut hypocritae, qui omnia faciunt ut videantur ab hominibus. Ut cum apparuerit: quasi dicat, hoc praemium consequemini cum apparuerit, in judicio scilicet, qui modo est absconditus. Princeps pastorum, idest Christus qui est summus pastor (Joan. 10, ego sum pastor bonus) percipiatis, idest perfecte recipiatis, immarcescibilem, idest incorruptibilem, gloriae coronam, idest vitam aeternam quae non habet principium nec finem ad modum coronae. 2 ad Timoth. 4, reposita est mihi corona justitiae. Vel coronam vocat immarcescibilem aureolam quae debetur praedicatori Dei; de qua Philipp. 4, fratres mei desideratissimi, gaudium meum et corona mea. Similiter adolescentes subditi estote et cetera. Hic ponitur exhortatio minorum, dicens, similiter, scilicet ex animo et non ficte, adolescentes, qui indigetis repressione et subjectione, quia adolescentia et voluptas vana sunt. Eccles. 11, subjecti estote, non rebelles, senioribus, idest praelatis superioribus, eis obediendo. Hebr. ultim., obedite praepositis vestris et subjacete eis. Bernardus, magnum est inobedientiae vitium, per quod Angelus caelum, homo Paradisum et Saul regnum perdiderunt, omnes enim invicem et cetera. Hic docet officium omnium. Et primo qualiter se habeant ad se invicem. Secundo qualiter ad Deum, ibi: humiliamini. Tertio qualiter ad adversarium, ibi: sobrii estote. Quarto ad hoc promittit eis divinum auxilium, ibi: Deus autem omnis gratiae. Dicit ergo, omnes enim, scilicet tam praelati quam subditi. Glossa, et senes et juvenes debent humilitatem habere: senes regendo, juvenes obsequendo. Invicem, minores ad majores, et e converso humilitatem insinuate. Non tantum interius in corde habete, sed etiam exterius in factis et verbis et signis ostendite, ut sitis parati unus alteri subvenire; quod notatur per verbum, insinuate. Quod enim in sinu est, promptum et paratum est. Isidorus, agnoscat se episcopus servum esse non dominum: talem igitur subditis se praestare debet, ut non solum auctoritate, verum etiam et humilitate clarescat. Quia Deus superbis resistit. Spiritualiter eos amplius ceteris peccatoribus puniendo, ut patet in Lucifero, humilibus autem dat gratiam, specialiter propter majorem sui examinationem gratia replendo, ut patet in beata virgine, Luc. 1 item habetur Jacob. 4. Notandum de vase, secundum quod magis habet de vacuitate, magis habet de capacitate, si parum perversi nihil. Videat ergo quilibet in seipso quantum habet de vacuitate humilitatis, quia tantum habebit de capacitate gratiae gratum facientis. Et ex quo dat gratiam humilibus, humiliamini igitur, humilitate voluntaria non coacta, sub potenti manu Dei, idest sub Deo qui manum, idest virtutem habet potentem. Unde vel nos humiliabimus nos ei, vel ipsa opprimet nos, quia ipsam ejus manum effugere impossibile est, ut habetur Sapient. 10. Loquitur autem modo humano quo quis solet humiliari, quia videt manum potentem extentam et paratam ad ictum desuper venientem. Et hoc. Ut vos exaltet, quia, qui se humiliat exaltabitur, Luc. 18. In tempore visitationis, idest in die judicii, quando Deus judicabit mundum. Soph. 1, scrutabor Jerusalem in lucernis et visitabo super viros et cetera. Vos dico, omnem solicitudinem, Glossa, corporis et animae, projicientes, idest procul a vobis ejicientes. Matth. 6, nolite soliciti esse dicentes, quid manducabimus aut quid bibemus et cetera. In eum. Glossa, sicut anchora in mari, sicut navis quae est in periculo submersionis, per anchoram quae in profundum maris projicitur, firmatur, et sic secura efficitur: sic qui totum projicit se in Deum, firmatur in ipso. Augustinus, projice te in Deum; non est tam crudelis ut se subtrahat et te cadere permittat. Psalm. 54, jacta cogitatum tuum in domino et cetera. Quoniam ipsi cura est de vobis, scilicet specialis, licet sit ei cura generalis de omnibus. Sapient. 6, pusillum et magnum ipse fecit, aequaliter est ei cura de omnibus. Unde dicit Psalm. dominus solicitus est mei, scilicet specialiter. Notandum est autem quod triplex est solicitudo: quaedam providentiae spiritualis quo ad animam; de qua 1 Corinth. 7, qui sine uxore est, solicitus est quae sunt domini. Secunda est providentia corporalis quo ad corpus; de qua ubi supra dicit apostolus, volo vos sine solicitudine esse: non quod sit mala ex toto et de se, sed quia impedit a majori bono, scilicet a contemplatione aeternorum. Tertia est providentia curiositatis, de qua Matth. 6, dico vobis ne soliciti sitis animae vestrae quid manducetis et cetera. Ista est superfluitatis vel de praeternecessariis. Prima praecipitur, Rom. 12, qui praeest, in solicitudine. Secunda permittitur. Tertia prohibetur. Sobrii estote et vigilate et cetera. Hic docet qualiter se habeant ad adversarium, nempe resistendo ei. Ubi primo hortatur eos ad vigilantiam. Secundo ad resistentiam, ibi: cui resistite. Tertio subjungit utriusque causam, ibi: scientes eamdem. Dicit ergo, sobrii estote: quasi dicat: ita facite ut et vos collaboretis adjutrici gratiae, et ad hoc sobrii estote corpore. Sobrietas enim multum juvat si habeatur in omnibus actibus nostris tam verbis quam factis, et in maceratione corporis: unde ad Titum 2, sobrie et pie et juste vivamus in hoc saeculo, expectantes beatam spem et adventum gloriae Dei. Et vigilate animo. Praeponit autem sobrietatem vigiliis, ut causam effectui. Luc. 21, attendite ne forte graventur corda vestra in crapula et ebrietate. Et hoc necessarium habetis, quia adversarius vester, idest qui semper fidelibus adversatur Diabolus, idest deorsum fluens. Semper enim deorsum fluit quantum ad se merito. Et intentione quantum ad alios. Isaiae 14, verumtamen in Infernum detraheris, in profundum laci. Vel dicitur Diabolus quasi duplicem bolum in nobis quaerens, scilicet corpus et animam. Tamquam leo, per superbiam et elationem, rugiens, per continuatam nocendi esuriem, circuit, propter malitiae suae fraudem et superbam infatigabilitatem, quaerens, propter fallendi studiositatem, quem devoret, propter sui implacabilem crudelitatem. Unde Job 1, circuivi terram et cetera. Glossa: tamquam hostis obsidens muros clausos. Explorat an sit aliqua pars murorum minus stabilis cujus aditu ad interiora penetret; offert oculis formas illicitas et faciles voluptates et levia esse peccata, ut visu destruat castitatem et omnem virtutem. Aures per canora tentat, ut molliat Christianum rigorem. Linguam convicio provocat. Manum injuriis lacessentibus ad caedem instigat, honores terrenos promittit, ut caelestes adimat. Et cum latenter non potest fallere, aperte addit terrores: in pace subdolus, in persecutione violentus. Sicut ergo qui vult accipere castrum aliquod circuit ipsum, videlicet si est ibi in muro aliqua ruptura vel defectus alicujus virtutis per quem possit ingredi. Job 3, quasi rupto muro et aperta janua irruerunt super me. Cui resistite, suggestionibus ejus non consentiendo. Jacob. 4, resistite Diabolo et fugiet a vobis. Glossa, tantum debet esse animus paratus ad resistendum, quantum Diabolus paratus ad impugnandum. Fortes in fide, tamquam scuto. Ephes. 6, in omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea extinguere. Fortitudo terrestris non valet ei resistere, sed solum caelestis. Job 41, non est potestas super terram et cetera. Notandum quod Petrus ponit ex parte nostra quatuor, quae sunt contra quatuor ex parte Diaboli. In hoc enim quod dicitur adversarius, notatur ejus perversitas ut noceat. Zach. 3, Satan stabat a dextris ejus ut adversaretur ei. In hoc quod dicitur leo, notatur ejus fortitudo ne quis ei resistat. Job 41, non est potestas et cetera. Item in hoc quod dicitur, rugiens, notatur ejus crudelitas ne cui parcat. Jerem. 6, crudelis est et non miserebitur. Item in hoc quod dicitur, circuit, notatur ejus solicitudo ne quis effugiat. Job 1, circuivi terram et cetera. E converso Petrus ponit contra adversarium resistentiam, cum inquit, resistite. Jacob. 4, resistite Diabolo et cetera. Gregorius, non est timendus hostis qui non vincit nisi volentem. Item fortitudini Diaboli opponit fortitudinem virtutem; unde dicit, fortes. Contra crudelitatem opponit fidei mansuetudinem: unde dicit, in fide, ut Ecclesiast. 45, in fide et lenitate sanctum fecit illum. Contra solicitudinem ponit vigilantiam; unde dicit, vigilate. 1 Corinth. ultimo, vigilate et state in fide. Scientes, ita dico: resistite illi, scientes eamdem passionem, idest consimilem tribulationem et tentationem. Ei fieri, scilicet Diabolo, fraternitati vestrae quae in mundo est, idest fratribus vestris per mundum dispersis: quasi dicat: non existimetis vos solos haec sustinere a Diabolo; imo hoc est commune omnibus sanctis. 2 Timoth. 3, omnes qui pie volunt vivere in Christo et cetera. Vel sic: scientes eamdem passionem ei quae in mundo est, idest eamdem tentationem quam facit Diabolus mundanis hominibus, vestrae fraternitati fieri, idest vobis fratribus: quasi dicat: non putetis evasisse tentationes eo quod fideles estis; imo magis eo ipso cavete. Eccles. 2, fili, accedens ad servitutem Dei et cetera. Deus autem omnis et cetera. Hic promittit divinum auxilium. Glossa, quod ex vobis est facite. Deus autem omnis gratiae, scilicet dator est, videlicet fidei, spei, et aliarum virtutum: vel omnis gratiae, quia bonorum temporalium, spiritualium et aeternorum. Qui vocavit vos, vocatione interiori per inspirationem, et exteriori per praedicationem. In aeternam gloriam suam, idest ut sitis participes gloriae suae quae aeterna est. In Christo Jesu, idest per Christum Jesum. Vel in Christo Jesu, idest vos existentes in Christo Jesu, sicut membra in capite. Vel in Christo Jesu, idest in fide et pro fide Christi Jesu. Vos dico. Modicum passos, respectu praemii quod estis recepturi. 2 Corinth. 4, id quod in praesenti est momentaneum et leve tribulationis vestrae supra modum in sublimitate gloriae aeternae, ipse, scilicet qui vos vocavit, perficiet, in bono. Confirmabit, contra malum culpae. Solidabitque, contra malum poenae. Vel perficiet rationem cognitionis veritatis. Confirmabit concupiscibilem in amorem bonitatis. Solidabit irascibilem in detestationem totius perversitatis. Vel perficiet contra mundum, confirmabit contra carnem, solidabit contra Daemonem. Vel perficiet contra concupiscentiam carnis, confirmabit contra concupiscentiam oculorum, et consolidabit contra superbiam vitae. Ipsi gloria, in se. Et imperium, ad alios. In saecula, consecutiva, saeculorum, idest in aeternum, amen. Confirmatio est praedicatorum. Per Sylvanum fidelem fratrem. Hic ponit epistolae suae commendationem: quasi dicat: praedicta servare debetis: nam ego per fidelem fratrem (Glossa, qui mihi necessarius erat, sed causa salutis vestrae eum dimisi) vobis, ut arbitror, breviter scripsi. Glossa, ut cito possitis intelligere. Et dicit, ut arbitror, quia aliquando qui loquitur putat breve esse quod aliis longum videtur. Obsecrans, vos idest ad faciendum adjurans. Et contestans, idest testimonio Scripturarum affirmans. Hanc esse veram Dei gratiam, scilicet fidei Christi quam vobis praedico ad ejus imitationem. Et dicit hanc gratiam esse veram, ad differentiam illius quae vana est; de qua Prov. ult. fallax gratia et vana pulchritudo. In qua statis, idest permanetis juxta doctrinam meam. Vel in qua statis immobiles in adversis. Ad Galat. 4, state et nolite iterum jugo servitutis contineri. Salutat vos Ecclesia. Hic ostenditur affectio scribentis. Et primo salutat eos ex parte aliorum. Secundo mandat salutari adinvicem ex parte sua, ibi, salutate. Tertio ipsemet eos salutat, ibi, gratia vobis et cetera. Dicit ergo, salutat vos Ecclesia, idest congregatio fidelium. Quae est in Babylone collecta. Glossa, Romam vocat Babylonem propter confusionem multiplicis idololatriae, in cujus medio sancta Ecclesia adhuc rudis et parva jam fulgebat, sicut in Babylone gens Israelitica captiva. Et specialiter, Marcus, scilicet Evangelista. Filius meus, idest quem baptizavi et instruxi. Salutate invicem, in signum scilicet communis fidei et charitatis. In osculo sancto. Glossa, pacifico, columbino, non ficto, non subdolo. Hinc inolevit in Ecclesia osculum pacis. Simile, 2 Corinth. 2, salutate invicem in osculo sancto. Gratia vobis omnibus. Sicut a gratia incepit, ita a gratia finem facit: ut sicut ad locum unde exeunt flumina revertentur, ut habetur Eccl. 10. Vobis omnibus, inquam, supple, sit gratia. Qui estis, scilicet permanentes, idest qui permanetis fide et opere in Christo Jesu. Quia non est in altero salus, Act. 4.
|
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89301] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 3 cap. 1 Simon Petrus et cetera. Liber iste divisus est in quatuor partes juxta numerum auctorum; vel in septem juxta numerum epistolarum. In prima Petri posita est principaliter instructio in moribus. Hic autem ponitur principaliter instructio in fide. Dividitur autem haec epistola in partes tres. Primo enim provocat ad conservationem Catholicae veritatis. Secundo revocat a seductione haereticae pravitatis in secundo capitulo. Tertio subjungit causam utriusque, tertio capitulo. Provocat autem ad conservationem Catholicae veritatis quadrupliciter. Primo pleniorem eis cognitionem veritatis optando. Secundo ad opera virtutis eos exhortando, ibi, vos autem curam omnem. Tertio pro eis suam in veritate conformandi similitudinem indicando, ibi, propter quod vos semper incipiam et cetera. Quarto veritatem susceptam eis commendando, ibi, non enim indoctas fabulas et cetera. In prima parte primo ponitur persona salutans. Secundo personae salutatae, ibi, his qui coaequalem. Tertio forma salutationis, ibi, gratia vobis. Quarto explanatio formae, ibi, quomodo omnia. In qua tangitur cognitio quam in eis optat adimpleri. Dicit ergo, Simon. Hanc epistolam, ut dicit Glossa, scribit eisdem quibus et praecedentem; scilicet electis dispersionis, proselytis, Ponti, Galatiae, Asiae et Bithyniae. Cujus intentio est hortari eos. Et primum bene vivere, contra deceptionem haereticorum, sicut in praecedenti contra persecutiones tyrannorum. Dicit ergo, inquam, Simon Petrus. Duo nomina ejus ponit: quorum prius primum fuit ei impositum, et fuit mutatum in secundum. Joan. 1, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. Dicitur autem Simon propter obedientiam divinae legis, Petrus propter agnitionem veritatis, servus, propter humilitatem conversationis. Et apostolus, propter auctoritatem officii, vel dignitatis. Apostolus, inquam, Jesu Christi. Glossa, nuncius salvatoris et regis nostri, qui auctoritatem contribuit mittendi, his, scilicet proselytis electis advenis, dispersionis, Ponti, Galatiae, Cappadociae. Qui coaequalem fidem, idest eamdem, quia una fides, unum Baptisma, ad Ephes. 4, nobiscum, idest cum apostolis ex statu Judaismi naturalis ad Christum conversis. Cum tamen illi primo ex gentilitate venerunt, sortiti sunt, divina electione adepti. Ephes. 1, sorte vocati sumus, praedestinati secundum propositum ejus. Et bene, sortiti: quia sicut sors non accipit personam, ita nec divina electio acceptrix est personarum. Ad Galat. 4, in Christo Jesu non est servus, nec liber: non est masculus, nec femina. In justitia Dei nostri, intransitive, quia Deus justus est, non in meritis propriis. Et appellatur hic justitia meritorum non exigentia, sed cum decentia bonitatis divinae. Vel transitive, quasi sortiti fidem non mortuam, sed quae est in justitia bonae operationis, non justitia humanae prudentiae: sicut est politica justitia, vel consuetudinalis, vel justitia legis Mosaicae: sed justitia perfecta Evangelii, quae non tantum in timore, sed et in amore: quae non tantum cohibet manum, sed animum. Quae est Dei nostri et salvatoris Jesu Christi, idest quam ipse Christus in Evangelio docuit: Matth. 5, nisi abundaverit justitia vestra et cetera. Vel Dei nostri, scilicet Christi secundum divinitatem effective. Et salvatoris Jesu Christi, secundum humanitatem meritorie. Hanc enim ipse meruit sua gratuita passione: hominis vero formaliter, gratia, qua fit remissio peccatorum. Et pax, idest reconciliatio. Vobis adimpleatur. Impletur enim gratia alicui, quando habet sufficientem ad salutem. Sed adimpletur, quando datur ad divinorum cognitionem operum: unde subdit, in cognitione Dei et Christi Jesu domini nostri; idest ad cognoscendum opera, quae circa ipsum facta sunt quo ad nostram salutem. De quibus addit, quomodo donata sunt vobis omnia; scilicet ut cognoscatis quomodo, idest quantum liberaliter donata sunt per gratiam suam vobis, idest ad utilitatem vestram omnia dona. Rom. 5, qui proprio filio suo non pepercit, quomodo non omnia nobis donavit et cetera. Et Jacobi 1, omne datum optimum. Dona dico non infirmitatis, non imperfecta, sicut sunt dona legis; sed divinae virtutis suae, idest quae faciunt hominem virtuosum et divinum, quae scilicet dona sunt ad vitam, scilicet spiritualem quo ad nosmetipsos. Et ad pietatem, quoad proximos. Vel ad vitam, scilicet obtinendam in futuro, et pietatem conservandam in praesenti, quae est cultus Dei. Vel ad vitam quo ad mores bonae conversationis, et pietatem quo ad cultum Christianae fidei et religionis. Per cognitionem ejus, scilicet Christi, quia cognoscimus Christum per fidem. Donata sunt, omnia dona ad vitam sustinendam, ut dicit Glossa. Per cognitionem enim salvatoris omnia mysteria divinitatis, quibus salvamur, cognoscimus. Qui, scilicet Christus. Vocavit nos. Apostolos, specialiter vocatione exteriori, et non solum interiori: et in propria gloria sua, scilicet ostensione gloriae transfigurationis, Matth. 17. Glossa: quando transfiguratus est in monte. Et virtute, scilicet miraculorum operationis, quia multa miracula fecit coram eis. Vel vocavit nos, scilicet salvandos efficaciter, et omnes sufficienter. Propria, inquam, gloria sua et virtute, id est per seipsum gloriosum et virtuosum. Non alium misit ad vocandum et salvandum, imo in propria persona venit. Unde Glossa, non Angelum, non Archangelum ad nos salvandos misit: non in nobis aliquid boni per quod salvemur invenit: infirmos et ingloriosos sua virtute reparavit. Glossa: sua virtute efficienter et gloria sua finaliter. Per quem maxima, hic tangit utilitatem cognitionis promissam. Est autem triplex hic littera. Quidam libri habent, per quem; et sic refertur ad Christum. Quidam autem habent, per quam; et sic refertur ad cognitionem. Alii autem habent, per quae, et sic refertur ad dona. Dicatur ergo per quem, id est Christum: vel quam, id est cognitionem: vel per quae, scilicet dona. Donavit nobis Deus, scilicet Deus pater, modo incerta, tandem in re. Maxima et pretiosa promissa, id est vitam aeternam, in Scriptura sacra frequenter nobis promissam. Luc. 22. Et ego dispono vobis sicut disposuit mihi pater meus regnum. Et Matth. 5, beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum et cetera. Et vocat vitam aeternam, promissa pluraliter, ob pluralitatem gaudiorum et donorum: quia illic est status omnium bonorum aggregatione perfectus, quae sunt etiam maxima. Magna sunt dona naturae, majora gratiae, maxima gloriae. Dicuntur etiam pretiosa, quia pretio meritorum redduntur seu dantur. Ut per hoc, scilicet gratiam et pacem juxta unam Glossam, et sic refertur ad illud quod dictum est supra, gratia vobis et pax. Vel ut per hoc, id est dona gloriae efficiamini: quasi dicat: non solum nobis propter vos donavit, sed ut a vobis transirent ad nos. Consortes divinae naturae: non consortio aequalitatis, quod est trium personarum solum: sed consortio participationis, quod est omnium fidelium per gratiam in praesenti, et gloriam in futuro. De hac societate, 1 Joan. 1, ut et vos societatem habeatis nobiscum, et societas sit cum patre et filio Jesu Christo. Fugientes: quasi dicat: sic eritis consortes. Ita tamen si fugiatis. Corruptionem ejus concupiscentiae quae in mundo est. Non ait quae mundi est tantum, sed quae in mundo est; ut comprehendat non solum concupiscentiam oculorum, sed et concupiscentiam carnis et superbiam vitae. 1 Joan. 2, omne quod in mundo et cetera. Dicit etiam corruptionem, quia omne peccatum, secundum Augustinum, est corruptio modi, speciei et ordinis. Concupiscentia enim radix est omnium malorum. Vos autem curam. Hic provocat ad veritatis conservationem, eos ad opera virtutis exhortando. Et primo ponit quatuor graduum spiritualium distinctionem. Secundo eorum utilitatem, ibi, haec enim si vobiscum sint. Tertio monet ad eorum studiosam observationem, ibi, quapropter fratres. Utilitatem autem ponit duplicem. Prima est in adeptione boni. Alia est in evasione mali, ibi, cui enim non praesto sunt. Dicit ergo, vos autem curam omnem: quasi dicat: non solum fugite concupiscentiae corruptionem, sed vos sub inferentes, id est principaliter Deo operante inferentes, et ei cooperantes. In omnibus enim bonis operibus principalis auctoritas est gratiae, secundaria liberi arbitrii. 1 Corinth. 15, non ego sed gratia Dei mecum. Curam omnem, id est perfectam, non tepidam. Contra: 1 Petr. ultimo, omnem solicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi cura est de vobis. Responsio. In eum principaliter projicite vestram solicitudinem. Vel projicere monet per confidentiam bene operando, non per negligentiam. Ministrate in fide vestra et cetera. Ponit octo gradus virtutum quibus ascenditur ad caelum, sicut octo gradibus quos ponit Ezechiel ascendebatur in templum, Ezech. 10. Quorum tres primi ordinant respectu boni: tres medii ordinant respectu mali: duo ultimi respectu charitatis, quae proficit in utroque. Respectu boni ordinat fides in movendo: virtus in eliciendo et exequendo, scientia in dirigendo et rectificando. Tres autem sequentes ordinant respectu mali: vel mali culpae fugiendi, sicut abstinentia: vel mali poenae tolerandi, sicut patientia: vel mali utriusque in altero revelandi. Et sic pietas. Duo ultimi ordinant ad perfectionem in utroque: scilicet dilectio proximi et amor Dei: quia in his duobus mandatis universa lex pendet et prophetae, Matth. 22. Dicit ergo, ministrate, id est tamquam ministri et non tamquam dominantes ostendite exemplo illius, qui non venit ministrari etc., Matth. 22. In fide vestra. In ascensu virtutum incipit a fide tamquam a fundamento, et per alias virtutes tamquam per parietes ascendens terminat in charitate tamquam in complemento. Virtutem, id est bonae operationis fortitudinem: fides enim sine operibus mortua est, Jacob. 2. In ejus figura legitur Petrum, id est agnoscentem, et Andream, id est virilem fuisse fratres. Joan. 1, et quia non convenit recte operari, sine discretione, ideo sequitur tertius gradus. In virtute autem scientiam, Glossa, discretionis, quid, cui, quando vel quomodo. Bernardus, discretio non tam est virtus, quam auriga virtutum, sine qua virtus vitium est. Rom. 12, rationabile obsequium vestrum. Levit. 2, in omni sacrificio offeres sal. Gregorius, fortitudo quae plus potest, sine rationis moderamine praeceps ruit. Ideo combinatur donum consilii et fortitudinis, Isaiae 11. Ideo et fortitudini Judae additur consilium Simonis, 1 Mach. 2. Et quia sub specie discretionis solet blandiri voluptas: nec etiam sufficit habere discretionem in agendis, nisi abstineatur a malis; ideo subdit, in scientia autem abstinentiam, ut scilicet a malis abstineamus. Et accipitur hic abstinentia communiter, pro fuga cujuscumque mali. Eccles. 3, cor sapiens intelligibile abstinebit se a peccatis. 1 Corinth. 9, omnis qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet. Glossa, ne in vacuum scientia caelestium cedat, si sese ab illecebris saeculi aliquis non coerceat. Et quia abstinentes, ut dicit Gregorius, de facili obtinent patientiam, ideo addit: in abstinentia autem patientiam. Glossa, abstinentiam patientia sequitur; ut qui a voluptatibus mundi se continet, adversa quoque sustineat. Et quia patientia nutritur per opera pietatis, in subveniendo proximo vel consolando, vel corrigendo, ideo addit, in patientia autem pietatem. Effectum scilicet compassionis, et subventionem in malis alienis, ut et erga persecutores pietatis opera Christianitatis exerceant. Matth. 5, orate pro persequentibus et calumniantibus vos. Et quia posset aliquis opera pietatis persecutoribus impendere ex timore, et non amore, subdit, in pietate autem fraternitatem, id est fratrum amorem: quasi dicat: in pietate illa sit amor fraternitatis non timor persecutoris. 1 Petri 3, fraternitatis amatores. Et quia dilectio fratris cum omnibus praedictis non debet in seipsos sistere, sed amorem Dei, ut ad fidem referri, ideo subdit, in amore autem fraternitatis charitatem, id est Dei amorem. Ad Coloss. 3, super omnia autem hic charitatem habentes, quod est vinculum perfectionis. Hoc est oleum, quod super infertur omnibus liquoribus. Haec enim, scilicet octo praedicta, si vobiscum adsint. Per praesentiam habituum in affectu et promptitudinem. Et superent. Per dominationem in effectu. Et dicit, nobis adsint per consensum liberi arbitrii. 1 Corinth. 15, non ego sed gratia Dei mecum. Non vacuos. Minus dicit, et plus significat: quasi, plenos vos constituent meriti in praesenti. Nec sine fructu, mercedis in futuro. Sapient. 3, bonorum laborum gloriosus est fructus. Vos constituent in domini nostri Jesu Christi cognitione, id est in die judicii, quando cognoscetur Deus judicia faciens, qui modo contemnitur misericordiam faciens, ut dicit Bernardus. Vel in cognitione, quia cognovistis dominum nostrum Jesum Christum per fidem. Et sic propositum notat habitudinem causae efficientis. Vel non constituet vos vacuos, nec sine fructu in cognitione, id est ad cognoscendum dominum nostrum Jesum in patientia, quae cognitio est totus fructus, quia vita aeterna. Joan. 17, haec est vita aeterna, ut cognoscant te verum Deum et cetera. Cui enim. Glossa. Et vere haec sunt tenenda. Cui enim non praesto sunt haec. Glossa, octo luminaria. Qui hoc non habet in praesentia et promptitudinem ad operandum. Caecus est, ne videat caelestia. Glossa, a lumine divini solis est alienus. Apoc. 3. Nescis quia caecus es. Et manu tentans. Quia ignorat quomodo inferiora sunt diligenda, et opere tractanda. Vel manu tentans, id est instabilis ad bona opera. Unde Glossa. Qui scientiam rectae operationis non habet, quod sibi rectum videtur operatur, quasi manum ad opus quod non videt extendens. Gregorius, in iter quod non praevidet extollit; ideoque miser in ruinam proditoris quam praescire nequibat incidit. Isa. 59, palpavimus sicut caeci parietem, et quasi absque oculis attrectavimus. Et Job 12, palpabunt quasi in tenebris, et non in luce. Qui enim aliud quam Deum amat et quaerit, nunc ad ista, nunc ad illa manum extendit. Et insuper, oblivionem accipiens. Per culpam ingratitudinis. Purgationis. Glossa, per Baptismum vel poenitentiam factae. Veterum suorum delictorum. Glossa, originalium vel actualium in quibus assueverat. Originale dicitur vetus delictum a causa, quia a veteri homine, id est Adam: trahitur vero actuale ab effectu, quia ad vetustatem trahit. Psalm. 6: inveteravi inter omnes inimicos meos. Sed cum non sit nisi unum originale, quomodo Glossa dicit originalium in plurali? Responsio. Unum est origine, sed multa personarum diversitate. Vel unum ab unitate reatus, multa a multitudine vitium corruptarum. Unum ergo formaliter, sed multa materialiter. Quapropter fratres magis. Hic monet ad eorum studiosam observationem. Et hoc triplici utilitate: quarum prima est certitudo spei. Secunda cautela peccati, ibi, haec enim facientes. Tertia introitus regni, ibi, sic enim abundanter. Dicit ergo, quapropter fratres. Glossa, quia caecus est, qui hoc non habet, ideo majori studio ad haec retinenda laborate. Satagite, id est satis agite. Ut per bona opera, scilicet exteriora faciatis, id est ostendatis. Vestram vocationem, ad fidem ex tempore. Et electionem, per praedestinationem ab aeterno, ut scilicet certi sitis vos esse vocatos, et a Deo electos. Glossa, benefaciendo faciatis vos certos de praemio vestrae vocationis et electionis. Unde per bona opera quae facit homo suae electionis potest habere certitudinem, non quidem scientiae sed conjecturae; non rei, sed spei. Rom. 8, certus sum quod neque mors, neque vita et cetera. Et nota quod ista electio modo est occulta. Occultum enim modo est, qui electi et reprobi sint: quia utrique modo simul sunt. Et multi qui modo sunt boni, sunt reprobi. Et qui modo sunt mali, sunt electi. Sed in die judicii, quando dominus ventilabit et purgabit aream suam; tunc apparebit, qui electi et qui non. Et quod pauci electi et multi reprobi; quia multum invenietur de palea, et parum de tritico. Unde Matth. 3, cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam, idest Ecclesiam. Istud ventilabrum est judiciaria sententia, quae modo est in ore, idest in praedicatione, sed tunc erit in manu, idest in executione. Haec enim facientes. Praedicta octo opera virtutum. Non peccabitis aliquando. Ad vitam aeternam attingetis, ubi ulterius non peccabitis. Aliquando, idest nunquam: in praesenti, scilicet mortaliter. Venialia enim nullus vitare potest: et tunc intelligitur conjunctim. Sic enim, idest haec opera faciendo. Abundanter ministrabitur vobis introitus in aeternum regnum, idest dabitur vobis augmentum gratiae et virtutum per quas intratur in regnum. Glossa 1, virtutes per quas intrabitis ad vitam. Ex hac Glossa videtur quod habeamus virtutes ex operibus: quod falsum est: non enim quia bonum facimus, sumus boni. Responsio, non virtus, sed augmentum ex abundantia, et perfectio virtutum habetur per exercitium bonorum operum. Et dicit, ministrabitur, quia per vestrum ministerium et meritum acquiretur. Dicit etiam, in regnum ad differentiam regni mundi, quia est breve et transitorium. Eccl. 10, omnis potentatus brevis vita. Luc. 1, regni ejus non erit finis: regnum, inquam quod est domini nostri salvatoris Jesu Christi. Domini nostri, per creationem: salvatoris Jesu Christi, per redemptionem et recreationem. Propter quod vos incipiam et cetera. Hic provocat eos ad veritatis Catholicae conservationem, suam pro eis in veritate confirmandis solicitudinem judicando. Et circa tria ostendit se illis solicitum. Primo, ut in veritate confirmentur quantum ad irascibilem. Secundo, ut ad eamdem excitentur quantum ad concupiscibilem, ibi, justum autem arbitror. Tertio, ut ejus semper recordentur quantum ad rationabilem, ibi, dabo autem operam. Dicit ergo, propter quod et cetera. Glossa, quia a Deo utilia sunt vobis haec, ut sit vobis introitus patens in regnum. Incipiam vos semper commonere; idest tam solicite et frequenter vos commonebo, ac si nunquam antea novissem. In quo exprimitur fervor sanctorum, qui quantumcumque laboraverint circa subditos, videtur eis quod nihil profecerunt. Psalm. Dixi nunc coepi et cetera. Gregorius, nescit mens per torporem facere, quae semper suadet per desiderium inchoare. Et notandum, commonere, idest omnes simul vos monere. De his, idest de gradibus praedictis, ut per eos simul ascendamus ad domum domini. Vos dico, scientes, idest qui scitis peccata, quidem, idest certe. Et confirmatos vos in praesenti veritate: quasi dicat: quamvis scientes et confirmati in doctrina veritatis, tamen ego monebo vos, ut scita opere compleatis, ut et magis confirmemini. Quia sicut dicit Bernardus, frequenter oportet reminisci quod mundus iste cogit oblivisci. Justum autem arbitror. Ita incipiam vos semper monere, autem, idest quia justum arbitror. Suscitare vos in commonitione, idest per commonitionem provocare vos ad proficiendum, quasi dormientes, juxta illud Proverb. 6, discurre, festina suscitare amicum tuum. Quamdiu sum. In hoc tantillo temporis quo sum. In hoc tabernaculo, idest in corpore meo, quo scilicet milito contra vitia. Glossa, in corpore, in quo iter hujus vitae agitur, et contra adversarios veritatis certamen agitur. Certus. Per revelationem. Quod velox est depositio tabernaculi mei, idest corporis mei. Secundum quod et dominus noster Jesus Christus significavit mihi, idest revelavit mihi. Vel significatione remota. Joan. ult. cum autem senueris, alius te cinget, et ducet quo tu non vis. Vel melius, significatione propinqua, cum dictum est Petro fugienti Neronem a domino, venio Romam iterum crucifigi. Et notandum quod mortem vocat depositionem, quia in morte deponitur corpus a sanctis tamquam grave onus. Sapient. 9, corpus quod corrumpitur aggravat hominem. Hoc dicitur per quamdam metaphoram; quia sicut milites post victoriam tabernacula deponunt, et ad proprias domos redeunt: sic sancti corpora deponunt post victoriam vitiorum. Dabo autem. Glossa, quia cito transiturus, ideo dum vivo dabo, operam, vos commonendo non solum semel, sed et frequenter, idest instanter et diligenter, habere vos, ut habeatis memoriam, praedictorum. Post obitum meum, idest post mortem meam. Dicitur autem obitus ab ob, idest contra, et eo is. Unde obire est contra vel obviam ire. Et ideo transitus sanctorum, dicitur obitus, quia tunc vadunt obviam sponso, sicut dicit Glossa. Ut horum omnium memoriam faciatis, idest doctrinam memoratam opere impleatis. Psal. 102, memores sunt mandatorum ipsius ad faciendum ea. Non enim indoctas et cetera. Hic provocat ad confirmationem veritatis Catholicae, ipsam commendando: quam probat, primo, testimonio apostolorum, in novo testamento. Secundo, testimonio prophetarum in veteri. Sed habemus firmiorem testificationem per apostolos, tripliciter. Primo specialiter, de visu. Secundo simul de visu et auditu, ibi, accipiens enim a Deo patre. Tertio de auditu specialiter, ibi, et hanc vocem et cetera. Dicit ergo, non enim. Glossa: quasi dicat, ideo sum solicitus, quia magna res est quam doceo. Non indoctas fabulas, scilicet doctrina indignas, sequuti. Fabula est, ait Tullius, in qua nec verae, nec verisimiles res narrantur. Tangit autem, juxta Glossam, et errorem Paganorum secundum fabulosas narrationes deos sibi fingentium, et errores haereticorum Scripturas sanctas fabulose interpretantium. 2 Tim. 4, a veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem convertentur. Psal. 118, narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua. Sed notam fecimus vobis. Praedicando manifeste, non obscure vel parabolice. Domini nostri Jesu Christi virtutem. Per quam omnia creavit et continet. Et praescientiam sapientiae, qua omnia novit et praevidet. 1 Corinth. 1, nos autem praedicamus Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sed potius speculatores facti sumus, idest inspectores illius magnitudinis, scilicet magnae excellentiae et claritatis quam in transfiguratione ostendit, Matth. 17. Quasi dicat, docemus ea quae vidimus non solum, sed et quae audivimus. Audivimus enim testimonium patris. Accipiens enim fuit, scilicet Christus secundum quod homo. A Deo patre honorem, quando facies ejus et vestimenta fulserunt sicut sol. Et gloriam, quando perhibuit testimonium dicens. Hic est filius meus dilectus. Vel honorem, cum dixit ipsum esse filium suum, et gloriam, quasi clarissimam quantum ad claritatem in qua refulsit, accipiens, inquam, voce delapsa, idest de caelo lapsa. Ad eum, scilicet Christum glorificandum. A magnifica gloria, idest a patre glorioso et magnificante filium, hujusmodi, idest illo modo: hic, non alius, est filius meus. Mihi consubstantialis. Hilarius, nos filii Dei sumus, sed non talis hic filius: ipse enim filius est nativitate, non creatione: veritate, non nuncupatione: origine, non adoptione. Dilectus, quia spiritu sancto, qui amor est ab utroque procedens, mihi connexus. In quo mihi complacui. Glossa, per quem beneplacitum meum ostendi, et in eo nihil nisi quod mihi placet inveni: ipsum, discretive, audite. Glossa, quia nullus ei succedit legislator. Deuter. 18, tamquam me, ipsum audietis. Haec enim verba quae dicuntur hic, scribuntur etiam Matth. 3 et 17, et Marc. 9. Et hanc vocem nos audivimus, specialiter ego Petrus et Joannes et Jacobus, sicut tres Evangelistae testantur Matthaei et Marci ubi supra. Et Lucas nono cap.: ut sic in ore duorum vel trium stet omne verbum. Deut. 19. De caelo, quia in caelo aereo formatam, et ministerio caelestis Angeli figuratam, et patris caelestis significativam, allatam ad terram. Nec dicit prolatam; quia non ex ore animalis sonuit, nec instrumentis naturalibus formata fuit, sed artificio angelico. Cum essemus cum ipso. Christo familiares, et sectaremur eum. In monte sancto, idest Thabor, ubi transfiguratus est. De ista autem claritate quam Christus ostendit in transfiguratione. Quaeritur utrum esset gloriosa, vel similis gloriosae: et videtur quod sic, secundum Hieronymum. Quia talis tunc apparuit, qualis in judicio apparebit. In contrarium est, quia semel habita inamissibilis est. Item Glossa hic dicit, quod claritas ista signum erat resurrectionis suae. Non ergo erat ista claritas, quae erit in resurrectione. Responsio. Credo quod claritas ista fuit gloriosa similitudine analogiae, non univocationis: fuit enim quaedam claritas formata in corpore a divinitate, quam apprehenderant apostoli sensu exteriori. Per illam autem quam videbant oculo corporali, intellexerunt claritatem gloriae, quam tamen oculo corporali non videbant. Hinc est quod quaedam auctoritates dicunt, quod ostendit apostolis claritatem gloriosam. Quaedam autem dicunt quod non, sed similem gloriosae ostendit sensui, sed vere gloriosam ostendit intellectui. Et habemus et cetera. Hic probat veritatem Catholicam testimonio prophetarum in veteri testamento. Et primo tangit firmitatem. Secundo, claritatem, ibi, cui bene facitis attendentes. Tertio, auctoritatem, ibi, hoc primum intelligentes. Dicit ergo, et habemus etc., ad hoc ostendendum praeter praedicta, firmiorem propheticum sermonem, scilicet in David. Et dicit Glossa: ad probandum Christi dignitatem dicit, dixit ad me, filius meus es tu, ego hodie genui te. Et idem, dixit dominus domino meo, sede a dextris meis. Sermonem, inquam, firmiorem, idest lucidiorem. Glossa: quia clarius aliis prophetis de Christo prophetavit ipse David. Vel firmiorem vobis, scilicet Judaeis, quam sit sermo meus: quasi dicat: si minus creditis mihi, credatis prophetae, qui est firmior vobis quam ego, vel quam sit sermo meus. Quamvis enim sermo apostolorum esset simpliciter firmior sermone prophetico, non tamen quantum ad istos: quia magis credebant Judaei prophetis quam apostolis. Vel dicit firmiorem, quia visioni contradicere poterant, quae facta fuit in secreto: sed prophetiae nullus contradicere audebat. Cui scilicet sermoni prophetico, benefacitis attendentes, scilicet propter sui utilitatem et inconcussam veritatem: unde subdit: quasi lucernae, idest quae est quasi lucerna, quae illuminat intellectum ad veritatis cognitionem, lucenti, quia accendit affectionem: unde veritas sacrae Scripturae illuminat intellectum, ideo dicitur lucerna: quia accendit affectum, ideo dicitur ardens: et ideo est scientia perfecta: unde lucere solum vanum est, ardere parum; sed lucere et ardere simul perfectum. Lucenti inquam seu ardenti in caliginoso loco, idest in nocte hujus saeculi, quae est plena caligine ignorantiae, tenebris peccatorum, et nebulis errorum. Notandum autem quod doctrina prophetica bene dicitur lucerna, idest lux in testa. Quia Psal. 17, tenebrosa aqua in nubibus aeris, Glossa, obscure. Interlinearis, in prophetis, sed doctrina evangelica est lux splendens non in testa, sed super candelabrum posita. Proverb. 6, mandatum lucerna est, et lex lux: scilicet Evangelii. Lucet inquam in hoc caliginoso loco tamdiu. Donec dies, idest aperta Dei visio, et claritas plena de qua Psal. 83, melior est dies una in atriis tuis et cetera. Illucescat, idest intus luceat. Haec enim lux non solum erit superficialis, sed profundabit se usque ad intimum animae. Et donec Lucifer oriatur, scilicet clarus intellectus secundum Glossam, non aenigmaticus. Vel Lucifer, Glossa, Christus, qui fecit lucem, qua illuminavit mundum. Potest ergo intelligi per diem aperta cognitio deitatis. Per Luciferi ortum aperta cognitio humanitatis Christi, quae fuit diei nuncia, sicut Lucifer praenuncius solis. Erit enim beatitudo sanctorum in utroque. Joan. 17, haec est vita aeterna ut cognoscant te et cetera. Vel per diem intelligitur cognitio sanctorum post judicium: per Luciferi ortum cognitio ante judicium. Major enim erit claritas sanctorum post, quam ante. Et claritas solis major est quam Luciferi. Vel per diem futurae visionis: per Luciferi ortum cognitio praesentis contemplationis. In cordibus vestris; nam in seipso nec oritur nec occidit, nec perficit, nec destruit, sed in vobis. Hoc primum intelligentes, audientes prophetiam quae illuminat intellectum et inflammat. Insuper quia immutabiliter verax est: quod patet ex hoc quod a solo Deo est. Non ergo negligatis, sed sitis hoc primum intelligentes, idest principalius intelligentes quod omnis prophetia: hoc dicit quia triplex est genus prophetiae secundum triplex genus visionis, scilicet corporalis, spiritualis et intellectualis, Scripturae. Hoc addit ad differentiam prophetiae quae consistit in factis. Sicut Ezechias fecit se portari per foramen parietis. Et Isaias ivit nudus et discalceatus. Propria interpretatione non fit, idest proprii cordis ficta expositione. Glossa, propria prophetantis voluntate, sed spiritu spiritu sancto in eo loquente. Glossa, sicut prophetae non sua, sed Dei verba scribebant, ita lector non sua interpretatione vel propria expositione uti debet ne a fide exorbitet. Non enim voluntate humana, vel loquentis vel audientis. Quod intelligendum est quantum ad illius traditionem mentis, non quantum ad actum probationis sive denuntiationis; nam denuntiare erat in libertate prophetarum non arreptitiorum. Unde 1 Corinth. 14, spiritus prophetarum prophetis subjecti sunt. Allata est aliquando prophetia, a Deo scilicet in prophetam. Allata, ut dicit Dionysius, prophetia Dei fertur de sursum ministerio Angelorum, idest revelatur prophetis per Angelos quid et quomodo debeant prophetare, sed spiritu sancto, non maligno, inspirati, idest intus spirati, ejus scilicet inspiratione et revelatione edocti et instructi. Job 32, inspiratio omnipotentis dat intelligentiam. Locuti sunt sancti Dei homines, idest prophetae qui erant nuntii Dei. Et potest esse ly sancti nominativi casus vel genitivi. Beda, ea sola dicebant quae a spiritu sancto didicerant. Ex hoc autem quod dicitur, non fit propria interpretatione, docemur non ad nostrum sensum Scripturam exponere seu texere, sed nostrum intellectum sententiis prophetarum et aliorum sanctorum expositionibus subjicere. Gregorius super Ezechielem, qui in expositione sancti eloquii, ut auditoribus placeat, aliquid fingit, sua non Dei verba loquitur. Nota super illud supradictum, cui benefacitis attendentes, scilicet sermoni prophetico quasi lucernae ardenti et cetera. Nota quod quando via est obscura et lubrica et praeceps, et aquis plena et inimicis circumdata, vel quando aliquis pastor custodit gregem sibi commissum inter lupos, vel civitatem in medio inimicorum, vel sponsam in medio lupanarium, aut etiam thesaurum pretiosissimum: talis debet esse multum attentus et cetera. Via nostra est vita nostra praesens: quae si bona est, ducit ad vitam futuram, quae est aeterna; si vero mala, ducit ad mortem infernalem quae est perpetua. Ista vita obscura est per ignorantiam. Proverb. 4, via impiorum tenebrosa. Psalm. 81, in tenebris ambulant et cetera. Et ideo debet quilibet esse intentus etiam multum et cetera. Secundo via nostra est lubrica per luxuriam. Thren. 4, lubricaverunt vestigia nostra in itinere platearum. Sicut enim in via lubrica statim cum ponitur pes, ex hinc lubricat illuc: ita aspectus lubricat in cogitationem, cogitatio in affectionem, affectio in delectationem, delectatio in consensum, consensus in operationem, operatio in consuetudinem. Et ideo oportet quod homo multum sit attentus. Unde Proverb. 7, mulier vaga et garrula quietis impatiens et cetera. Et infra, nunc ergo, fili mi, audi me et attende verba oris mei, ne abstrahatur et cetera. Tertio via est praeceps per superbiam, signanter ad illos qui sunt in alto honoris et dignitatum constituti. Augustinus, quanto enim in loco superiore, tanto in periculo majore versatur. Scitis enim quod alta aedificia ventis et tempestatibus infestata citius ruunt. Unde praeponi unum accidit qui tamen ventis advenientibus, idest validis tentationibus, cadit sive ruit. Ideo tales multum debent esse attenti. Eccles. 1, attende tibi ne forte cadas, et adducas animae tuae inhonorationem. Item via est laqueis plena per cupiditatem et avaritiam. Osee 5, audite hoc sacerdotes et attendite domus Israel, quia vobis judicium est: quoniam laqueus facti estis speculationi, idest subditis quos debetis speculari et quasi recte expansum super Thabor. Item quia inimicis, idest Daemonibus circumdata per multiplicem eorum astutiam. Ideo petebat David, Psalm. 31, erue me a circumdantibus me. Et Job 19, obsederunt in gyro tabernaculum meum. Ideo dicitur Eccles. 6, ab inimicis tuis attende. Item Eccles. 13, cave tibi et attende diligenter auditui tuo; quoniam cum subversione tua ambulas, idest cum illis qui non quaerunt nisi subversionem tuam. Item specialiter sacerdotes et praelati debent esse attenti: quia sunt pastores custodientes gregem domini in medio luporum. Sive etiam rectores custodientes civitatem munitam, idest Ecclesiam in medio inimicorum. Sunt etiam paranymphi custodientes sponsam dilectissimam in medio lupanarium. Sunt etiam dispensatores bonorum domini sui, custodientes thesaurum pretiosissimum in medio latronum. De omnibus istis, Act. 20, attendite vobis et universo gregi quo ad primum: in quo vos spiritus sanctus posuit episcopos regere quo ad secundum; Ecclesiam Dei quae est ejus sponsa, quo ad tertium; quam acquisivit sanguine suo, quo ad quartum.
[89302] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 3 cap. 2 Fuerunt vero et pseudo prophetae et cetera. Hic revocat a seductione haereticae pravitatis, quibus primo praedicit perfidiam futuram. Secundo comminatur poenam, ibi: si enim Deus Angelis. Tertio ostendit poenae praeeminentiam, ibi: magis autem eos. Quarto describit eorum malam vitam, ibi: hi vero velut irrationabilia. In prima parte ubi perfidiam haereticorum praedicit, primo ab errorum adinventione. Secundo a veritatis negatione, ibi: et eum qui emit eos et cetera. Tertio ab aliorum seductione, ibi: et multi sequuntur. Quarto a divina reprobatione, ibi: quibus judicium et cetera. Dicit ergo, fuerunt. Glossa, ita vos commoneo et tot auctoritatibus utor ne decipiamini per pseudo, qui sicut olim fuerunt, ita et erunt. Fuerunt vero, inquam quasi prophetae fuerunt spiritu sancto locuti. Vero pro sed, fuerunt, pseudo prophetae, idest falsi et mendaces, in populo, scilicet Israelitico, sicut Balaam, numeri 23. Et Jerem. 25, prophetaverunt in nomine meo mendacium. Et in eodem, non mittebam eos et ipsi currebant, sicut et in vobis, populo Christiano, erunt, Glossa, jam sunt, sed timore comprimuntur: verum post obitum meum manifestabuntur. Magistri, usurpatione auctoritatis, mendaces, in impugnatione veritatis, idest haeresum inventores et inventarum defensores, 2 ad Timoth. 4, coacervabunt sibi magistros prurientes auribus; et a veritate quidem auditum avertent et cetera. Qui, scilicet haeretici, introducent, idest in corda hominum, scilicet suorum credentium ducent, sectas, idest falsas doctrinas dictas vel a secando. Unde Glossa, doctrinas perditionis, quae secant et separant a Deo. Unde haeresis idem est quod divisio. Vel a sectando verbo frequentativo. Glossa, sectas Latine, haereses Graece. Cum quis errorem quem semel concepit semper sectari nullatenus cessat, quod proprium est haereticorum. Sectas inquam perditionis, ab effectu, quia ducunt ad perditionem, et eum, scilicet Christum, qui emit eos, idest sanguine redemit. 1 Petr. 1, non corruptibilibus auro et argento et cetera. Deum esse negant, ideo merito perditionem incurrunt. Unde potest dici de Deo et illis sicut de liberante latronem a patibulo, quem latro nunquam diligit. Negare vero illum dicuntur dupliciter secundum Glossam. Vel quia nondum venisse nuntiant, vel aliquos errores interserunt, non qualem veritas ostendit, ut dicit Glossa, sed qualem sibiipsi fingunt et praedicant. Ipsi dico, superducentes sibi, idest super se ducentes et ad damnum suum, celerem perditionem, idest perditionem quae cito veniet. Vel sicut exponit Glossa, super ducentes, idest super veritatem inducentes celerem perditionem, idest effectum celeris perditionis, scilicet errorem. Glossa. Negata veritate inducunt falsitatem pro qua cito periclitabuntur. Et tamen multi sequuntur eorum luxurias, eos in luxuria carnali imitantur. Vel eorum doctrinis, quibus luxurias et suavia praedicant, consentiendo, Glossa, concupiscentias praedicant, quibus carnales homines facile consentiunt. De talibus dicit Judas in canonica sua, subintroierunt quidam homines Dei nostri gratiam transferentes in luxurias. Sic et talium luxuria est proximo nociva, et etiam Deo injuriosa, quia illi sunt, per quos, scilicet haereticos vel eorum sequaces, via veritatis, idest Christianae religionis (Psalm. 118, viam veritatis elegi), blasphemabitur, idest vituperabitur: Glossa, non solum in eis, sed etiam a credentibus illis. Puta ab aliis infidelibus videntibus mala eorum. Cum enim se fingant Christianos et vivant in luxuriis et in immunditiis, excitant alios in odium Christianae religionis, existimantes propter eorum malam vitam omnes Christianos esse hujusmodi, via veritatis, Glossa, idest castitas et bona opera, quibus itur ad caelum. Nota quod via veritatis in duobus consistit: scilicet in credendis et in operandis. Prima blasphematur per fidei corruptionem. Secunda per morum depravationem. Isaiae 52, jugiter tota die nomen meum blasphematur. Et in avaritia, causa lucri temporalis, negotiabuntur de vobis, ut aliquid lucri acquirant, sicut homo negotiatur de panno, ut aliquid lucretur, fictis verbis, idest falsis doctrinis et adulationibus, Glossa, non causa religionis, sed avaritiae, ut aliquid lucrentur, fingunt novas doctrinas: nec vos emunt Deo, sed de vobis aliquid commodi acquirunt. 1 Timoth. 6, existimantes quaestum esse pietatem. Conveniunt autem haec verba praedicatoribus quaestuariis qui in praedicatione sua quaestus causa falsa interserunt, indulgentias vendunt. Contra hoc 1 Thess. 2, non enim fuimus aliquando in sermone adulationis, nec in occasione avaritiae, quibus, scilicet haereticis, magistris mendacibus et eorum sequacibus. Judicium, scilicet condemnationis, jam olim, ab aeterno a Deo praevisum: Deus enim ab aeterno disposuit et praeordinavit poenam etsi non culpam. Vel jam olim, idest ab initio temporis praeparatum. Isaiae 30, praeparata est ab heri, Tophet, idest a prima die qua potuit dici heri Tophet, idest poena Inferni. Non cessat. Beda, idest praesentialiter excruciat, nec finem habebit. Sed quomodo hoc dicit, cum illi quibus loquebatur Petrus, adhuc vivebant, nec in Gehenna essent? Responsio. Non dicit quod omnes cruciat, sed aliquos; et quod eos postmodum perpetuo cruciabit. Vel potest dici quod jam in hac vita habeant partem Gehennae, scilicet remorsum conscientiae. Et perditio eorum, idest perditionis auctor Diabolus. Glossa, Diabolus modo decipiens, post tormentaturus. Dicitur autem emphatice perditio, quia irreparabiliter perditus est, et nihil aliud quam perditionem intendit ad majorem expressionem malitiae ipsius. Unde et qui eum imitantur dicuntur filii perditionis, sicut Judas Joan. 17, et Antichristus 2 ad Thessalonicenses 2. Non dormitat, idest sine interrumptione continue perditionem eorum augmentat et de peccato in peccatum ruere facit. Bernardus, non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel, quia non dormitat nec dormit qui impugnat Israel. Unde ex hoc sumitur argumentum quod Diabolus continue peccat. Si enim Deus et cetera. Hic comminatur poenam. Ubi primo exemplis spiritualibus asserit haereticorum damnationem futuram. Secundo exemplum elicit generalem sententiam, ibi, novit Deus pios. Tertio, exempla ponit tria. Primo de casu Angelorum. Secundo de diluvio hominum, ibi, et si originali mundo. Tertio de subversione Sodomorum, ibi, et civitates Sodomorum. Ubi tangit primo nocentum punitionem. Secundo innocentis liberationem, ibi, et justum Lot. Tertio, liberationis meritum et rationem, ibi, aspectu enim et auditu. Dicit ergo, si Deus Angelis. Glossa: licet dignioris naturae sint, peccantibus, scilicet peccato superbiae. Non pepercit, sed statim vindictam in Inferno, supple, eos fecit, detractos, idest de caelo tractos. Rudentibus Inferni, idest conatibus superbiae qui ducunt ad Infernum. Rudentes enim sunt funes quibus vela in alto suspenduntur, et flante vento navis impellitur. Et significat secundum Bedam conamina Daemonum, quibus contra erigere se voluerunt; per quae vento superbiae impulsi, rapti sunt in profundum Inferni. Rudentibus ergo dicit superbiae conatibus quasi funibus. Proverb. 5, funibus peccatorum suorum quisque constringetur tradidit in Tartarum idest in Infernum cruciandos ut crucientur. Et tradidit eos, reservari, idest ut reserventur in judicium scilicet ultimum, tunc in profundum cruciandi et gravius puniendi secundum Augustinum et Glossam, vel ordina litteram sic, tradidit in Tartarum reservari, idest ut reserventur in judicium cruciandos, scilicet magis quam prius. Huic consonat alia translatio quae est, in carceribus Inferni caliginis retrudens tradidit judicio puniendos. Quaeritur de hoc quod dicit Glossa super illud, si Angelis peccantibus et cetera. Probatio a majori. Contra: peccatum Angeli majus est quam peccatum hominis, ergo non sequitur si damnat Angelum magis peccantem, quod damnat hominem minus peccantem. Responsio, re vera comparando peccatum peccato non sequitur, sed comparando naturam naturae, quia angelica natura dignior est; et ideo sequitur, si Angelo non pepercit, nec parcet homini. Quaeritur etiam de hoc quod dicit Glossa, Angeli dignioris naturae sunt. Contra Augustinus dicit: anima et Angelus natura sunt pares et officio dispares. Responsio, natura ibi sonat in aptitudinem, quia possibilis aequari Angelis, non in actum, Matth. 22. Quaeritur et de hoc quod dicit, rudentibus Inferni tradidit et cetera. Contra: ad Ephes. 6, non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et adversus potestates et mundi rectores tenebrarum harum. Quod exponitur de Daemonibus in hoc aere caliginoso habitantibus et nos impugnantibus. Responsio: sicut dicit Beda super canonicam Jacobi, Daemones ubicumque sunt ardent, et habent poenam suam. Et ponit exemplum de febricitante, qui aeque torquetur in lecto eburneo sicut in ligneo. Modo ergo usque ad diem judicii habitant aliqui Daemones in hoc aere caliginoso. Unde Haymo dicit quod sicut radius plenus est atomis, sic aer ipse plenus est Daemonibus. Unde Beda et Glossa: in Tartarum, idest in hunc aerem inferiorem. Et si originali et cetera. Hic ponit exemplum de diluvio hominum. Si enim Deus originali mundo non pepercit. Gen. 6, idest hominibus secundum originem primi peccati viventibus. Vel mundum originalem dicit homines qui ante diluvium fuerunt, non habentes legem nisi quam ab origine, idest natura traxerunt, non habebant nisi legem naturalem. Sed octavum Noe. Octavus dicitur propter ipsam historiam, quia in numero octo personarum liberatarum fuit, et forte ultimus, et sic octavus arcam intravit, Gen. 6, 1. Petri 3, in qua pauci, idest octo animae salvae factae sunt. Vel octavus propter figuram: quia illud judicium mundi figura fuit ultimi judicii, quod erit in principio octavae aetatis resurgentium, secundum Glossam. Justitiae praeconem. Et si non verbo, tamen exemplo, quia justus erat, Gen. 5. Glossa. Quia justitiae opera faciens, qualiter vivendum esset coram Deo, ostendit. Item per hoc quod fabricabat arcam, eos ad justitiam movebat. Hunc inquam talem, custodivit, a diluvio in arca. Sapient. 10, per contemptibile lignum gubernans justum, diluvium, idest aquarum inundantiam ab inferioribus, superioribus aquis concurrentem. Mundo impiorum, idest impiis mundi. Gen. 6, idest hominibus mundi qui erant impii. Inducens et civitates Sodomorum et Gomorrhaeorum. Plus nominat istas civitates quam tres reliquas quae fuerunt Adama, Seboim, et Segom et hoc quia erant principaliores et famosiores et magis peccatrices. In cinerem redigens, combustione ignis et sulphuris. Gen. 19. Hinc dicit Augustinus in Lib. de civitate Dei, quod fructus illius terrae sunt pulcherrimi exterius, et nil habent interius nisi cinerem, et fumum reddunt foetidum si carpantur. Eversione damnavit, quia illa regio in alienam naturam versa est, scilicet in lacum salis, qui dicitur mare mortuum, quia nec pisces nec aves in eo vivunt sicut in aquis aliis. Exemplum eorum qui impie acturi sunt ponens: quasi dicat: per hoc significans quod maxime puniendi essent qui illos imitarentur. Impie, idest contra pietatem in Deum, vel in proximum peccando. Etsi supple justum Loth nepotem Abrahae, Gen. 19, quia Dei cultor et hospitalis, nec malis consentiens, oppressum, idest graviter afflictum. A nefandorum injuria, quia peccatum illud minime nominandum. Vocat apostolus talia peccata passiones ignominiae, Rom. 1. Ac, oppressum, scilicet a luxuriosa conversatione eripuit. Per Angelos qui eum cum uxore ac filiabus extra civitatem duxerunt. Gen. 19, dissimulante eo egredi apprehenderunt manum ejus, et posuerunt extra civitatem. Sap. 10. Haec justum a pereuntibus impiis liberavit fugientem descendente igne in Pentapolim. Aspectu enim, licet multa turpia videret, et auditu, etsi multa et inhonesta audiret, justus erat, aspectu et audita: vel alieno, quia nil injustum in eo videbatur. Vel proprio, quia bonis actibus insistebat, nec visis nec auditis flagitiis se fucabat, idest obscurabat secundum Glossam. Justus inquam erat, habitans apud eos, idest licet habitaret inter illos, scilicet malos inter quos difficile est servare justitiam, sicut dicit Glossa. Psalm. 17, cum sancto sanctus eris et cetera. Qui de die in diem, idest continue et incessanter, animam justam, ejus, scilicet, iniquis operibus, quae faciebant contra Deum et proximum, quae sicut dicit Glossa, videbat et corrigere non poterat, cruciabant, cruce, scilicet spirituali doloris et compassionis, licet non exterioris vexationis. Ps. 118, defectio tenuit me pro peccatoribus derelinquentibus legem tuam. Augustinus. Omnes mali persequuntur bonos non ferro aut lapidibus, sed vita et moribus. Novit dominus bonos. Ex praedictis exemplis elicit generalem sententiam, quod divina bonitas punit malos et liberat bonos: unde dicit, novit: quasi dicat, sic Deus punivit malos et liberavit Noe et Lot. Bonos igitur novit dominus notitia non solum speculativa, qua scit etiam mala quae non est ipse facturus. Sed dico practica, qua solum novit bona quae est ipse facturus. Pios, Glossa, sicut Noe et Lot, de tentatione, idest tribulatione, eripere, idest extra rapere, Psalm. 90, cum ipso sum in tribulatione; eripiam eum et cetera. Isa. 43, cum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te. Sic patet in Noe. Et cum ambulaveris in igne non combureris, sicut patet in Lot, et novit iniquos. Glossa, sicut Diabolum, originalem mundum et Sodomitas, reservare, idest iterum servare, in anima scilicet et corpore, in die judicii, cruciandos amplius, scilicet quam prius. Et ante diem judicii solum animae poenas luunt, et in judicio graviora expectant, quando in corpore et anima cruciabuntur. Magis autem eos qui post carnem et cetera. Haec est tertia pars in qua ostendit poenae praeeminentiam: tangens primo haereticorum majorem fructum damnationis quam aliorum. Secundo damnationis magnitudinem confirmans exemplo Angelorum, ibi, ubi Angeli fortitudine primo majoritatem damnationis ostendit triplici de causa. Primo luxuriae. Secundo superbiae, ibi: dominationemque. Tertio perfidiae, ibi: sectas non metuunt. Dicit ergo: magis autem: quasi ita reservantur omnes peccatores in diem judicii puniendi, magis autem, (Glossa) magis reservabit puniendos sive cruciandos, eos, scilicet haereticos et eis credentes, qui post carnem, idest carnis concupiscentiam, non naturam (sic enim accipitur caro, Galat. 5, caro concupiscit adversus spiritum etc.) Ambulant, passionibus interioribus affectionum et exterioribus operationum. Sapient. 5, ambulavimus vias difficiles, viam autem domini ignoravimus, in concupiscentia immunditiae, ecce luxuria, idest in concupiscentias immundas perficiendas. Contra illud Eccl. 18, post concupiscentias tuas ne eas. Hi similes sunt brutis quae trahuntur per suas concupiscentias et sequuntur eas. Psalm. 31, nolite fieri sicut equus et mulus quibus non est intellectus. Glossa: qui more animalium brutorum luxuriantur, pro reatu foedae corruptionis majora patientur in judicio quam generales iniqui, dominationemque contemnunt. Ecce superbia, Glossa, dominum nostrum judicem justum talium cognoscere nolunt. Dominationem autem Dei vocat dominationem simpliciter, quia ejus dominatio est nullius Psalm. 82, dominus universorum tu es. Item quia singularis. Esther 14, domine mi qui rex noster es solus, adjuva me solitariam et cujus praeter te non est auxiliator alius. Item est interminabilis. Psalm. 144, dominatio tua in omni generatione et generationem. Audaces. Glossa, ad majora crimina. Ex quo enim homo Deum contemnit, fit audax et praeceps ad omne periculum et flagitium. Haec est audacia temeritatis sine ulla repressione divini timoris, de quibus Eccles. 8, quia non cito profertur contra malos sententia, absque timore ullo filii hominum perpetrant mala. Sibi placentes, Glossa, in perpetratis male: vel sibi placentes, idest curantes placere sibi non proximo. Ambrosius super epistolam ad Rom. cap. 15, ille sibi placere dicitur qui ita facit quod sibi bonum videtur, ut non curet, sive placeat sive non placeat proximo. Vel sibi placentes, idest seipsos amantes. 2 Timoth. 3, erunt homines seipsos amantes et cetera. Sectas non metuunt introducere, idest errores obstinatos: quae dicuntur sectae a secando, propter ecclesiasticae unitatis divisionem, vel a sectando propter aestimationem. Ipsi dico, blasphemantes, scilicet Deum, contra quem sectas inducunt et ad blasphemandum alios accendunt. Sensus ergo est praedictorum. Certum quod omnes iniqui damnabuntur generaliter, sed inter illos magis haeretici. Et inter haereticos illi magis qui deviant a fide causa superbiae, quam qui causa luxuriae; et illi maxime qui sectas introducunt; ut sicut gradus est in peccatis, sic et in suppliciis. Haec autem poena tanta erit, quod non poterunt eam portare. Quod ostendit per locum a majori, cum dicit, ubi Angeli fortitudine et virtute et cetera. Et est sensus: si Angeli mali qui sunt natura fortiores quam homines, vix possint poenam ferre, quomodo poterunt eam sustinere? Exponitur autem hoc dupliciter de malis Angelis. Primo modo sic. Cruciandos reservabit praedictos, ubi Angeli mali, scilicet Lucifer et ejus socii, cum sint maiores hominibus quantitate non malis, sed virtutis, fortitudine, ad operandum, et virtute ad sustinendum, quia nihil habent de carne quae infirma est, non portant, idest vix portant, tamquam onus importabile. Et dicit non portant, quamvis re vera portent, ut magis innuat poenam eorum intolerabilem, et judicium execrabile, idest judicii domini poenam quam ipsi execrantur semper remurmurandam. Quod judicium est adversum se, quia etsi consonum culpae, tamen contrarium naturae. Vel adversum se, idest contra ipsos in eorum damnationem: quasi dicat: si Angeli vix poterunt poenam Inferni tolerare, quomodo poterunt homines poenam Inferni sustinere? Secundo modo sic secundum Glossam, ubi ponit tria de peccatis praedictis. Quia scilicet post carnem ambulant, Deum contemnunt, sectas faciunt, Angeli non portant, idest vix ferre possunt, execrabile judicium, ut prius exponendo. Non quod Daemones haec fecerint, sed aliis suggesserint. Et tunc est sensus: si Daemones tantum suggestores, sic torquentur importabiliter, quanto magis homines hoc facientes? Hi vero velut irrationabilia pecora et cetera. Hic describit haereticorum malam vitam. Et primo agit communiter de haereticis. Secundo magis specialiter de haeresiarchis, ibi: hi sunt fontes. Communiter in haereticis tangit primo veritatis blasphemiam. Secundo conversationis luxuriam, ibi: voluptatem existimantes. Tertio aliorum corruptelam, ibi: pellicientes animas. Quarto intentionis avaritiam, ibi: cor exercitatum in avaritia. Quinto certam malitiam, ibi: derelinquentes viam rectam. Luxuriam autem conversationis ostendit in quadruplici corruptione. Primo secundum judicium. Secundo secundum tactum, ibi: deliciis multis affluentes. Tertio secundum gustum, ibi: in conviviis suis. Quarto secundum aspectum, ibi: oculos habentes. Dicit ergo, hi vero, scilicet haeretici, reservantur magis cruciandi. Vero idest quia hi, Glossa, magistri scilicet haeretici qui docent errores, velut irrationabilia, quo ad corruptionem fidei, pecora, quo ad corruptionem morum, naturaliter, idest natura sua irrationali et brutali tendunt, scilicet in captionem, idest in laqueum culpae quo capiuntur a Diabolo: post culpam vero, in perniciem, idest in poenam gehennalem: vel in perniciem, idest in culpae obstinationem quae facit haereticum quasi dicat: sicut bruta moto brutali vadunt in captionem et perniciem: hoc autem dicit pro tanto, quia haeretici non solum humanas, sed et brutales sequuntur concupiscentias. Psalm. 48, homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis et cetera. Glossa, sicut irrationabilibus naturale est causa pabuli saepe in captionem et perniciem ignoranter incidere: ita haeretici comparati jumentis insipientibus, propter appetitum suae corruptionis explendum incorruptam Ecclesiae Catholicae doctrinam blasphemantes et vitam, laqueos sibi perditionis nectunt. Ipsi dico, in his, idest de his, qui ignorant, scilicet de articulis fidei, blasphemantes: quasi dicat: quia ignorant articulos fidei; ideo blasphemant. Causa autem quare ignorant, est, quia nolunt ratione apprehendere quod supra rationem est et naturam: ut quod Deus incarnatus, passus, mortuus et hujusmodi. Et ideo in corruptione sua, idest pro corruptione in suo sensu, vel pro peccato, quod est causa corruptionis, peribunt, Glossa, a consortio sanctorum. Sicut enim modo voluntarie se separant a consortio Ecclesiae militantis: sic inviti separabuntur in futuro a consortio Ecclesiae triumphantis. Ipsi dico, percipientes, idest perfecte capientes, mercedem justitiae, in futuro, idest poenam aeternam quae est merces injustitiae. Glossa, poenam pro malis operibus. Vel mercedem injustitiae in praesenti, scilicet ruinam in majoribus peccatis. Glossa, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc: Apocal. ult. voluptatem, quasi: et merito, quia existimantes, idest reputantes voluptatem, diei, idest voluptatem bonam. Glossa, voluptas bona recte dies vocatur, quia sancti in domino delectantur. Voluptas mala, nox, quae est opus tenebrarum, delicias coinquinationis et maculae, scilicet bonas et lucidas esse judicant quae sunt malae et execrabiles. Unde Glossa, injusti delicias coinquinationis et maculae existimant voluptatem diei, quia cum vacent deliciis impurissimis et execrandissimis, has optimas et quasi lucidas judicant. Ecce judicii perversitas, de qua Isa. 5, vae qui dicitis bonum malum et malum bonum. Et dicit coinquinationis, quo ad inquinamentum corporis: maculae quo ad inquinamentum animae: maculant enim peccata carnalia corpus et animam, peccata vero spiritualia animam solam. 1 Corinth. 6, omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur et cetera. Vel delicias coinquinationis quo ad peccatum luxuriae humanae qua simul plures inquinantur, scilicet agens et patiens. Quod notatur in hoc quod dicit, coinquinationis. Maculae vero quo ad peccatum gulae. Vel voluptatem diei, idest temporis gratiae, de quo dicitur, dies autem appropinquavit, Rom. 13. Existimant delicias coinquinationis et maculae qui perverse judicant, et credunt, quod in tempore gratiae debeat homo talibus immunditiis deservire. Moraliter autem: modo in diebus festis magis vacatur delitiis et crapulis et ebrietatibus, quasi hoc esset in honorem sanctorum et in exultationem diei festi. Augustinus ad Aurelium: comessationes et ebrietates, ita concessae et licitae putantur, ut in honore martyrum celebrentur: quae foeditas non tam flagitiosa est, quam sacrilega, deliciis affluentes, ecce corruptio secundum tactum: quasi: non solum existimantes quo ad errorem rationis: sed etiam affluentes quo ad approbationem voluptatis, duplici fluxu, scilicet cordis per consensum delectationis, et carnis per effectum operis; ideo dicit affluentes. Eccles. 2, non prohibui cor meum quin omni voluptate frueretur. Sapient. 2, nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria nostra. In conviviis suis. Ecce corruptio secundum gustum. Luxuriantes vobiscum, idest utentes incentivis ad luxuriam, in speciebus, saporibus et fortibus vinis. Hieronymus, vinum fuge ut venenum: quid enim oleum flammae addis? Juventus et vinum duplex voluptatis incendium est. Et dicit vobiscum, Glossa, ut ibi vos decipiat: quod dicit, quia efficax modus attrahendi homines est vocare eos ad convivia et delitiose eos provocare. Ipsi dico, oculos habentes plenos adulterii, idest in oculis cordis repraesentatur libido corporis. Augustinus, impudicus oculus impudici cordis est nuntius, et incessabilis delicti, idest luxuriae, quae nunquam dicit sufficit. Prov. 19, et Oseae 4, fornicati sunt et non cessaverunt: quia, ut dicit Hieronymus, quando vires deficiunt desideria inardescunt. Pellicientes, idest decipientes, animas instabiles, quae non habent fundamentum fidei formatae, nec anchoram spei, et sunt sine timore Dei. Beda dicit, pellicentes a pelliceo pellices, secundae conjugationis: usitatius tamen dicitur a pellicio pellicis, tertiae conjugationis: et est pellicere idem quod pellibus ornare. Et inde dicuntur haeretici pellicere, idest sub specie veri decipere intellectum et sub specie boni quasi sub specie formosa decipere affectum: unde de ipsis dicit dominus, Matth. 7, veniunt ad vos in vestimentis ovium quae sunt pelles. Et 2 Timoth. 3, habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Secundum Glossam, pellices sunt meretrices, a pello pellis, quia superveniente lumine expelluntur, vel a pollutione, unde polluunt animas, idest a vero sponso Christo recedere et in Diabolo adulterari faciunt. Cor exercitatum in avaritia habentes, plus est cor avaritia exercitatum quam cor avarum. In corde avaro notatur corruptio affectus: in exercitatione vero labor vel solicitudo. Adversus quos Jerem. 6, a majori usque ad maximum omnes avaritiae student. Glossa, quidquid agunt causa avaritiae faciunt. Alia littera habet, excaecatum. Exod. 23, non accipies munera quae excaecant etiam prudentes: hinc est quod Tobias, qui tamen sanctus erat, stercoribus calidis hirundinum excaecatus fuit. Hirundines quae in altum volant significant sanctos, quorum conversatio in caelis. Stercora hirundinum calida sunt temporalia, quae sancti tamquam stercora relinquunt: unde dicebat apostolus ad Philipp. 3, omnia arbitratus sum ut stercora. His stercoribus multi qui debent esse sancti excaecantur: unde Thren. 4, qui nutriebantur in croceis amplexati sunt stercora; et ideo, maledictionis aeternae filii, idest haeredes, idest mali filii, scilicet Diaboli per imitationem, qui primo maledictus fuit, hoc est malo poenae addictus. Derelinquentes rectam viam, idest viam Dei quae ducit ad vitam aeternam, vel etiam viam morum quam tamen ex ratione cognoscebant, quid credere et quomodo vivere deberent, sicut dicit Glossa. Unde Jerem. 2, me dereliquerunt fontem aquae vivae et cetera. Erraverunt, in invio infidelitatis et infelicitatis. Sapient. 5, erravimus a via veritatis. Erraverunt dico, secuti viam Balaam, venientes, ex Bosor, nomen est villae vel civitatis de qua erat, idest sequuti sunt passibus morum non pedum, ejus cupiditatem et malitiam. Qui motus cupiditate ex certa malitia ivit, ut malediceret populo Israel quem sciebat benedictum a domino. Num. 22, qui mercedem iniquitatis, idest munera sibi promissa et oblata pro causa iniqua, scilicet ut malediceret populo Dei, vel mercedem iniquitatis, idest pretium damnationis, quae dicitur merces iniquitatis, quia fuit merces pro iniqua promissione quam intendebat adimplere contra Deum, amavit, affectu cupiditatis. Vel dicit mercedem iniquitatis, quia a rege honorari debebat: quem honorem tantum appetebat, quod ipsum voluntati Dei praeponebat; quod erat magna iniquitas, scilicet temporale Deo praeponere. Merito vero Balaam qui interpretatur populus vanus, ex Bosor quod interpretatur carneus haeretici comparantur, ex sensu et vita carnali vanitatem erroris sequuti quo ad fidem: carnei quo ad conversationem. Correptionem vero habuit, et verbi per asinae locutionem et pedis attritionem, suae vesaniae, idest insani erroris: vesania enim erat magna contra dominum irreverentia, ut populo Dei Deo prohibente malediceret. Tanto ergo fuit pejor, quanto non noverat emendare per correctionem. Subjugale, scilicet asina, mutum, idest non habens aptitudinem naturalem loquendi: animal, sine usu rationis, in hominis voce loquens, idest simili humanae voce loquens. Erat enim vox articulata angelico ministerio per linguam asinae prolata, sicut et Diabolus per linguam serpentis locutus fuit, Genes. 3. Istud habetur Num. 22: aperuit dominus os asinae et locuta est. Prohibuit, transire scilicet recedendo et contra naturam loquendo, de flagellatione conquerendo, pedem ejus conterendo, et non expresse de hoc arguendo, prophetae, Balaam, insipientiam. Qua ibat ad maledicendum populo Dei. Sic, ut dicit Glossa, aliqui haeretici, tam stulta dogmata proferunt, ut Pagani, scilicet stulti, illorum detestentur insaniam. Sic, ut dicit Glossa, docti clerici ab indoctis laicis aliquando merito lacerantur, bona vita eorum reprehenditur. Quod est propter eorum avaritiam, ut dicit Glossa. Hi sunt fontes sine aqua et nebulae et cetera. Hic agit magis specialiter de haeresiarchis aggravando, ostendens causas damnationis eorum. Primo per propriam in se corruptionem. Secundo aliorum seductionem, ibi: superbia enim vanitatis. Tertio Diaboli servitutem, ibi: qui in errore conversati. Quarto mundi inquinationem, ibi: si refugientes, quinto veritatis agnitae defectionem, ibi: melius enim erat eis. Sexto vitae turpitudinem, ibi: contingit enim eis. Dicit igitur, specialiter horum primi magistri haeresiarchae, hi sunt fontes sine aqua. Dicuntur fontes propter emanationem doctrinae: sed sine aqua veritatis et sapientiae, de qua Jerem. 2, et nunc quid tibi vis in via Aegypti ut bibas aquam turbidam? Sed sunt sine aqua sapientiae salutaris. Et notandum quod ubi est fons sine aqua, ibi est lutum; sic in istis non est aqua inundantis gratiae, sed lutum inquinans erroribus et cupiditatibus terrenis; et merito, quia derelinquunt fontem aquae vivae, Jerem. 2. Unde intellige fontes non lavantes, sed potius coinquinantes, et nebulae, propter obscuritatem solem intelligendum obscurantem. Glossa, obscurantes nebulae dico, non resolvendae in pluviam sanae doctrinae, sed turbinibus exagitatae. Turbo est commotio aeris per conflictum concursus ventorum, et inde aliquando sequitur tempestas; sed haeretici conflictu vitiorum et philosophiae rationum exagitati magis inducunt in auditoribus tempestatem, quam salutiferum rorem et terrae fecundationem. Notandum quod boni praelati dicuntur nubes, propter salutiferum rorem, et terrae subditorum irrigationem, et spiritus sancti exagitationem: unde Isaiae 60, qui sunt isti qui ut nubes volant? Non dicit, qui ut aves volant, quae volant contra nidum suum, et sicut volunt et quando volunt, et ubi volunt. Sed mali dicuntur nebulae propter obscuritatem. Quibus caligo tenebrarum reservatur, id est retro in posterum servatur. Et dicit tenebrarum in plurali, ob duplices tenebras, scilicet spirituales et interiores, in praesenti, quae sunt peccata, quibus reservantur permissiva reservatione ut amplius fiant mali et amplius sordescant, ut dicit Glossa. Vel corporales et exteriores in futuro, quibus reservantur reservatione punitiva. Matth. 22, ligatis manibus et pedibus mittite eum in tenebras exteriores. Dicit autem, caligo tenebrarum, id est quae teterrimae et obscurissimae erunt in Inferno quasi palpabiles. Job 10, terram tenebrosam, et opertam mortis caligine. Superbia enim vanitatis, quasi: et merito. Ipsi enim, loquentes, id est praedicantes vel docentes, quia eorum doctrina loquacitas est, unde et comparantur ranis, quae non faciunt nisi clamare. Apoc. 16, vidi de ore pseudoprophetae exire spiritus tres immundos in modum ranarum. Superbia, id est in superbia finaliter, vanitatis materialiter et initialiter, quia pro superbia vana praedicant. Augustinus, haereticus est qui alicujus temporalis commodi, et maxime gloriae principatusque sui gratia, falsas ac novas opiniones vel gignit vel sequitur. Et notandum quod superbia proprie est in affectu, vanitas in intelligentia sive intellectu. Superbia vero in appetendo excellentiam: vanitas de se magna sentiendo. Pelliciunt, id est quasi pellices et meretrices corrumpunt sive decipiunt, ut supra expositum est. In desideriis carnis luxuriae, id est luxuriae carnalis, non tamen spiritualis. Per desideria enim, quae docent, trahunt homines ad sectas suas. Talia enim sunt ad quae libenter trahitur homo. Beda in Glossa: quis non libenter audit, manducemus et bibamus, et in aeternum regnabimus? Eos qui paululum effugiunt. Glossa. Qui paululum refugiunt et ad suum revertuntur errorem. Vel paululum, id est eos qui parvulo tempore a peccato abstinuerunt, et cito recidivant. Vel paululum effugiunt qui non perfecte peccata fugiunt; fugiunt peccata quidem carnalia et non spiritualia. Item fugiunt peccata, sed non circumstantias et pericula peccatorum. Qui, haeretici. In errore, quo ad se, et quo ad alios. Glossa. Quia errant, et alios errare faciunt. Conversati. Quia tota eorum conversatio est erronea quo ad fidem et mores. Psalm. 106, errare fecit eos in invio, et non in via. Libertatem, id est, pro peccatis impunitatem, vel peccati immunitatem, dicentes illicita licere: sed haec libertas mala est, de qua Rom. 6, liberi fuistis justitiae. Illis scilicet credentibus. Promittentes dicentes, Deus non est tantum crudelis, ut puniat aeternaliter pro peccato momentaneo. Cum ipsi, scilicet haeretici. Servi sint corruptionis, id est peccati quod corrumpit bona naturalia, et spoliat gratuita. Vel corruptionis, id est fomitis, sustinendo ipsum regnare in suo corpore, et ad omne peccatum trahere. Vel corruptionis, id est Diaboli, qui est auctor. Glossa, quasi dicat: cum sint servi et peccati et Diaboli, aliis libertatem dare non possunt, quia nemo dat quod non habet. Et quod sint servi, probat per jus commune. A quo enim quis superatus est, ejus et servus est, id est ejus subjectus. Joan. 8. Qui facit peccatum, servus est peccati. Loquitur ad similitudinem servitutis acquisitivae, qua olim capti ab hostibus eorum servi efficiebantur. Similiter capti a Diabolo et a peccato, servi sunt et Diaboli et peccati. Cum ergo servus minor sit domino suo, et ipsi servi sint peccati, et peccatum sit nihil, ipsi, inquantum peccant, sunt minus quam nihil. Quia non solum non habent esse moris, sed et ejus oppositum: qualecumque esse habeant. Si enim refugientes et cetera. Hic ostendit mundi coinquinationem. Si enim. Glossa, vere sunt servi acquisiti, quia cum prius liberi essent, nunc coguntur servire gravius quam antea. Si enim, ipsi vel quicumque alii. Refugientes, prius quando fuerunt ad fidem conversi. Coinquinationes mundi, id est peccata quibus inquinantur homines mundani, et alios inquinant, quae et mundus mundis immittit, de quibus 1 Joan. 2. Omne quod in mundo est, aut est concupiscentia et cetera. In cognitione, id est per cognitionem quam susceperunt. Fides enim purificat ab inquinationibus. Act. 15, fide purificans corda eorum, sicut radius solis abstergit lutum platearum. Domini nostri, ratione creationis. Et salvatoris ratione recreationis, Jesu, ratione officii salutaris, Christi, ratione dignitatis regalis, secundum quam unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. His, scilicet coinquinationibus mundi quas fugerant. Rursus implicati, idest involuti sicut in retibus, consensu operis et consuetudinis. Proverb. 7. Irretivit eum multis sermonibus, et sequitur eam quasi bos ductus ad victimam. Superantur. Praedominante vitio naturae spiritui, id est sensualitate carni. Facta sunt eis, scilicet talibus recidivantibus seu apostatantibus. Posteriora, scilicet peccata. Deteriora a prioribus, scilicet peccatis. Vel status posterior post recidivationem vel apostasiam deterior est statu priori ante conversionem seu conversationem. Talis enim magis offendit Deum quam ante Baptismum vel poenitentiam: frangit enim pactum quod pepigit cum Deo in poenitentia vel Baptismo: sicut periculosior est infirmitas recidivantis quam prius aegrotantis. Unde talis culpa est major propter circumstantiam ingratitudinis ex remissione praecedentium peccatorum. Ideo dicitur Luc. 11, fiunt novissima illius hominis peiora prioribus. Et hoc quia resurrectio difficilior, ad Hebr. 6. Impossibile est eos qui gustaverunt bonum Dei verbum, virtutesque venturi saeculi, et prolapsi sunt, rursus renovari ad poenitentiam. Impossibile, idest difficile. In signum hujus deteriorationis uxor Loth, quae prius erat substantia rationalis, per respectum retro versa est in creaturam seu statuam salis, et facta est irrationalis, Gen. 19. Et vere deteriora. Melius enim erat, id est, minus malum, cum sit comparatio abusiva non propria. Propria quando utrumque extremum comparationis participat aequalitatem in qua fit comparatio: abusiva quando alterum tantum: magis abusiva, quando neutrum, ut hic Matth. 26, melius ei erat si natus non fuisset et cetera. Eis, scilicet recidivantibus et impoenitentibus. Non cognoscere viam justitiae, id est justitiam quae est via recta ducens ad vitam. Unde accipitur hic justitia generaliter non specialiter, sed pro rectitudine fidei et morum se: vitae. Et intelligendum est ceteris paribus. Tunc enim excusabiles essent saltem a tanto. Quam post cognitionem ejus retrorsum, id est, ad priora peccata. Converti, id est, totaliter verti sine reditu poenitentiae finalis, per transgressionem scilicet, ab eo quod illis traditum est sancto mandato. Vel charitatis specialiter, quod est traditum a Christo et ejus apostolis, Joan. 19. Mandatum novum de vobis, et cetera. Vel generaliter mandato evangelico. Unde Psalm. tu mandasti mandata tua custodiri nimis. Et accipitur singulare pro plurali. Sed contra hoc objicitur, quia dicit Ambrosius, perfidi etsi in aeternum pereant, tamen eis prodest ex parte credidisse. Responsio. Intelligendum est hoc quo ad peccata in quibus recidivant, non universaliter quo ad omnia. Item quo ad peccata in quibus recidivant intelligendo quo ad intentionem non quo ad numerositatem: quia si nunquam conversi fuissent, plura peccata ejusdem generis haberent, sed non ita gravia. Unde Glossa, quia praeter illa mala quae sicut prius agunt, praevaricatores promissionis sunt. Item hoc quod dicitur intelligendum est in eodem genere peccati, plus peccat fidelis quam infidelis ob notitiam peccati; secundum quod dicitur Jacobi 4, scienti bonum et non facienti, peccatum est illi. Contigit enim, Glossa, idem probat auctoritate sub specie canis. Et vere prius est hoc. Quia contigit, idest contingenter venit, quia non est necessitatis hujusmodi servitus, sed voluntatis eis recidivantibus finaliter seu apostatantibus. Illud veri proverbii. Glossa. Illud proverbium vel illa pars libri, quae continet illud proverbium. Canis reversus ad suum vomitum. Sumptum est de proverbiis 26, sicut canis qui revertitur ad vomitum suum, sic stultus qui iterat stultitiam suam. Hoc autem dicit, quia sicut canis comedit iterum quod evomuit, et immundior et abominabilior postquam comedit quod evomuit quam ante, sic isti prius loti a peccatis in Baptismo vel poenitentia, cum postea recidivant, immundiores sunt et magis abominabiles quam prius. Talibus nil prodest sua lotio. Eccles. 34, qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit mortuum, quid prodest lavatio ejus? Et supple, tales sunt sicut sus lota in volutabro luti, id est in luto in quo se revolvit. Glossa. Sus dum in luto lavatur, sordidior redditur. Sic qui peccatum plangit, nec tamen deserit, poenae graviori se subjicit. Jerem. 2. Quam vilis facta es rursum iterans vias tuas. Hoc autem apponit apostolus de suo, quia non est de proverbiis vulgaribus Salomonis. Vel apostolus addit proverbiis Salomonis. Per suem significantur luxuriosi, qui se in luto luxuriae immergunt et involvunt et revolvunt.
[89303] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 3 cap. 3 Hanc ecce vobis et cetera. Postquam provocavit eos ad conservationem Catholicae veritatis, et revocat eos a seductione pravitatis haereticae, hic subdit causam utriusque operis, scilicet causam scribendi hanc epistolam: scilicet ut reddat eos cautos maxime contra errores circa futurum judicium. Et primo excitat auditionem auditorum. Secundo ponit instructionem eorum, ibi, hoc primum scientes, ubi primo reprobat de futuro judicio errorem. Secundo manifestat veritatem, ibi, latet enim eos. Tertio, exhortatur ad dignam judicii expectationem, ibi, cum igitur omnia dissolvenda sunt. In prima ostendit errantium sententiam: in secunda subdit errandi causam motivam, ibi, ex quo enim antiqui. Dicit ergo, hanc etc.: quasi dicat: tales haeretici venturi sunt. Et ideo ecce pro eadem causa. Hanc secundam vobis, id est ad vestram utilitatem. Charissimi scribo epistolam. Glossa: de novissimis temporibus, quibus derisores abundant. In quibus, epistolis, scilicet prima et secunda, excito, ne per torporem dormiatis. In commonitione, id est pro commonitione activa scilicet et passiva vestra et aliorum per vos, qua scilicet moneo vos, ut et alios moneatis: hoc importat praepositio associativa. Glossa, ut vos commoneam, et alios commoneatis. Vestram sinceram mentem, id est sine carne corruptionis fidei et morum. Philipp. 2, et hoc oro ut sitis sinceri, et sine offensa in die Christi. Vel sinceram, id est sine cera, et sine mollicie ac instabilitate: ut nec sitis molles per dissolutionem morum, nec instabiles, nec flexibiles per errorem. 2 Thess. 2, rogamus vos fratres, ut non cito moveamini a vestro sensu. Ut memores sitis eorum quae praedixi vobis verborum, de fide et moribus, et haereticis venturis. Verborum inquam acceptorum. A sanctis prophetis. Supra primo, habemus sermonem propheticum, cui attendentes benefacitis. Glossa. Verborum quae auctoritate sanctorum prophetarum confirmantur. Et sitis memores verborum. Apostolorum sanctorum, quae vobis per me et alios apostolos nunciata sunt, verborum dico, praeceptorum domini, idest quae sunt praecepta domini jure creationis, et salvatoris, jure recreationis. Ipse dominus qui venit salvare nos, haec praecepta instituit et servare praecepit. Horum autem praeceptorum debemus esse memores non solum ad cogitandum, sed etiam ad faciendum. Psalm. 102, memores sunt mandatorum ipsius ad faciendum ea, hoc primum scientes. Hic ponit errantium sententiam: ita volo vos esse memores. Vos dico, hoc primum, idest praecipue vel prae ceteris, scientes certitudine fidei, indubitatae (praescientia enim futurarum haeresum multum valet ad credendi in fide confirmationem) quod venient, non dicit quod mittentur, quia non auctoritate divina, sed usurpatione propria, in novissimis diebus, Glossa, tempore Antichristi, tamquam ejus praecursores, 2 ad Timoth. 3, in novissimis diebus instabunt tempora periculosa et cetera. In deceptione, idest ut decipiant fideles, illusores, idest haeretici. Glossa, illudentes fidei et spei Christianorum, quod tempus resurrectionis futurum sibi promittunt frustra, ambulantes, idest de malo in pejus proficientes, juxta, idest secundum, proprias concupiscentias, idest sequentes proprias concupiscentias carnis contra consilium sapientis. Eccles. 18, post concupiscentias tuas ne eas et cetera. Vel secundum Bedam in Glossa, novis peccatis gaudentes et nova peccata adinvenientes. Tales ambulant post concupiscentias proprias et non tantum communes, quibus non sufficiunt communia peccata, sed adinveniunt nova. Psalm. 80, ibunt in adinventionibus suis dicentes, et corde credendo et ore praedicando, ubi est promissio facta, scilicet antiquis patribus de eorum liberatione? Quasi dicat: ex quo per Christum non est completa, ipse non fuit ille qui promissus est in Scripturis. Impleta autem non videntur, quia adhuc sumus sub culpa et poena. Vel ubi est promissio de gloria bonorum? Quasi dicat, nulla est. Aut adventus ejus, scilicet ad judicium: quasi dicat, non potestis aliqua signa ostendere quod judicium sit futurum: quasi dicat. Nec promissionibus ejus credendum est, quia non sunt impletae: nec in adventu ejus est sperandum, quia nullum signum apparet. Glossa, ideo non credunt, ex quo enim, antiqui, patres, idest praedecessores, dormierunt, idest mortui sunt. Psalm. 118, cum dederit dilectis suis somnum et cetera. Sic omnia perseverant, idest manent immutata, quia nihil mutatum est de ordine et causa naturae. Sed contra. Eccles. 2 dicitur: vidi in omnibus vanitatem et nihil permanere sub sole. Responsio, creaturae secundum speciem perseverant ab initio temporis, sed fit mutatio individuorum, nec aliquid perfecte manet sub caelo quin aliquo modo immutetur. Ab initio creaturae, idest ex quo mundus creatus est, vel ex quo fuit prima creatura. Vel secundum aliam litteram, sic per omnia sicut prius sine aliqua mutatione perseverant ab initio creaturae. Latet enim eos hoc volentes et cetera. Hic manifestat veritatem dupliciter. Primo infidelium ignorantiam circa judicium detegendo. Secundo credentium fidem instruendo, ibi: unum vero hoc non lateat. Ignorantiam detegit duplicem. Primo judicium aquae jam factum. Secundo circa judicium ignis futuri, ibi: caeli autem qui nunc sunt. Dicit ergo, latet enim eos. Ideo debent omnia eodem modo perseverare, quia vel vere nescierunt, vel fingunt se nescire ut vos decipiant, duo Dei judicia, alterum per aquam, quod jam praeteriit: alterum per ignem quod restat: latet, scilicet vere vel simulatorie, eos, scilicet haereticos, hoc volentes. Glossa, nullum judicium esse futurum. Per hoc notatur eorum ignorantiam esse affectatam. Psalm. 35, noluit intelligere ut bene ageret. Nolebant autem propter libertatem impune peccandi. Hoc scilicet latet, quod caeli, scilicet aerei. Glossa, iste humidus aer et turbulentus de quo dicitur Jerem. 8, milvus in caelo cognovit tempus suum. Et Matth. 13, volucres caeli comederunt illud. Erant prius, Glossa, inter priores creaturas. Vel prius, idest ante diluvium. Sed sicut dicit Glossa, tunc erant alterius modi quam modo: quia tunc erat aer serenior et quietior quam modo, quia tunc non erant tempestates nec forte vapores, et terra, erat prius, scilicet alterius modi, quia fertilior et planior. Ipsa dico, consistens, idest aggregatione partium suarum simul stans, de aqua, Beda, idest per remotionem aquae operante Dei verbo congregata est in unum, et ita apparuit arida. Gen. 1. Et erat consistens, per aquam, idest per aquae congregationem. Beda, quia per divinam dispositionem venis aquarum est tota plena, sicut corpus animalis sanguine. Alioquin non staret, sed redigeretur in minutissimum pulverem, secundum philosophum. Cum enim sit maxime sicca, indiget humiditate qua ejus partes consistant. Ideo dicitur in Psalm. 23 et 135, qui fundavit terram super aquas. Vel de aqua, idest de primordiali materia quae dicitur aqua, propter ductibilitatem ejus et obedientiam ad formas diversas. Gen. 1, spiritus domini ferebatur super aquas. Illa eadem dicitur terra propter informitatem. Abyssus propter obscuritatem. Vel dicitur terra ex aqua consistens, quia sine aqua non fructificaret. Et hoc totum, Dei verbo, ut causa efficiente et conservante. Joan. 1, omnia per ipsum facta sunt, per quae, in quibus duabus partibus aere et terra, ille tunc mundus, qui scilicet erat ante diluvium vel tempore diluvii. Vel etiam ille tunc mundus, quia fuit alterius modi tunc quam nunc, et terrae nascentia meliora quam nunc. Alterius modi autem erat quantum ad qualitates accidentales non quantum ad substantiales vel radicales, aqua, idest per aquam diluvii, mundatus, a peccatis hominum, quibus erat pollutus, periit, quo ad habitatores: mundatus est quo ad habitationem infectam. Haec autem mundatio signum fuit spiritualis mundationis per Baptismum. 1 Petr. 3, quod et nunc similis formae salvos facit Baptisma. Glossa, periit terra, quia tanto tempore submersa fructificare destitit. Postea et dissimilem in plerisque locis ab ea quam prius habuerat faciem recepit. Perierunt et caeli secundum speciem hujus aeris. Occupavit enim aqua totam istam capacitatem, ubi aves volitant. Ratio hujus mutationis est, quia ex longa et profunda commixtione terrae aquae et aeris terra facta est lutosior, aer crassior et aqua densior, caeli autem qui nunc sunt, quasi dicat. Non solum sunt purgati caeli et terra per diluvium. Autem pro sed, caeli qui nunc sunt, scilicet aerei. Et dicitur aer caeli pluraliter, propter diversas regiones caeli aerei, et propter ejus plura hemisphaeria. Et dicit, qui nunc sunt, non quia sit alia substantia, sed quia qualitas est mutata. Caelum enim aereum fuit per diluvium aquae et terrae immixtum. Et ideo aer modo est spissior seu densior et turbulentior, et terra. Similiter quae nunc est a prima qualitate mutata, quia modo rarior est et subtilior propter aquae immixtionem, eodem verbo, idest eadem virtute verbi aeterni, quo erant in principio positi, repositi sunt, idest iterum positi ad priores usus et officia habitationis hominum et volucrum, et in eadem forma quam modo habent et in eadem positione in loco, ut aer sit sursum, terra deorsum sicut prius. Isti, inquam, caeli et terra sic repositi reservati, idest iterum servati, sicut ante servabantur in diluvio, igni, venturo ante faciem judicis quo fiet mundi conflagratio. Psalm. 96, ignis ante ipsum praecedet. Glossa, reservati sunt, ut purgentur per ignem, scilicet ad coinquinationem quam contraxerunt ex peccatis post diluvium, et in melius commutandi. Et hoc, in diem judicii, scilicet bonorum et malorum, et perditionis impiorum hominum, specialiter, quia in illa die omnes impii perduntur et peribunt et in anima et in corpore, Job 21, in die perditionis servatur malus et ad diem furoris ducetur. Vel in die judicii quo ad definitionem; perditionis, quo ad executionem. Matth. 25, notatur autem hic duplex judicium Dei; unum in aqua, aliud in igne. Primum factum fuit per aquam: quia in primo statu viguit luxuria, in qua sunt duo, scilicet ardor et foeditas; propter quod facta tunc est purgatio per aquam quae est refrigerans et purificans. Alterum vero judicium fit per ignem, quia tunc vigebit avaritia et erunt homines infrigidati, frigiditate avaritiae ex defectu charitatis, secundum illud Matth. 25, abundabit iniquitas et refrigescet charitas multorum. Et ideo fit per ignem qui habet contrariam qualitatem. Vel aliter, aquae est purgare et non innovare. Ignis vero facit utrumque; ideo quia prima purgatio mundi tantum fuit purgatio et non innovatio; ideo facta est per aquam. Secunda vero quae non tantum est purgatio, sed etiam innovatio, fiet per ignem. Unum vero hoc non lateat vos carissimi et cetera. Hic manifestat veritatem fidei credentium instruendo. Primo de judicii conditione. Secundo de adventus dilatione, ibi: non tardat dominus. Tertio de judicii districtione, ibi: adveniet autem. Dicit ergo, unum hoc etc. quia infideles latet judicium praedictum aquae, futurum judicium ignis negant: negant enim illud, eo quod non venit cito. Vero, idest sed, unum hoc non lateat vos charissimi, minus dicit et plus significat; quasi dicat: certi sitis, quia unus dies apud dominum, est scilicet sicut mille anni, apud nos; et e contrario, mille anni apud nos sicut dies unus apud Deum: quasi dicat: quod nos reputamus longum, breve est apud ipsum et cito venturum: unde patienter expectandum, quia sine dubio veniet dies judicii. Et sic respondet illi quaestioni quae prius facta est, ubi est promissio etc.: quasi dicat: prope est nec tardat secundum virtutem. Sed quantum ad nostrum judicium videmus quod parum vivimus. Secundo exponitur sic. Dicunt quidam quod si judicium sit venturum, tamen tot erunt discutienda quod uno die non poterunt discuti, sed multa remanebunt indiscussa; et ideo non est timendum. Contra quos dicit quod unus dies apud Deum tantum valet ad discutiendum sicut mille anni: idest ita bene discutiet Deus uno die sicut in mille annis. 1 Corinth. 15, in momento et in ictu oculi. Nec mirum, quia omnia sunt ei praesentia, non successive fluentia, sicut apud nos. Job 10, numquid sicut dies hominis, dies tui, et anni tui sicut humana sunt tempora, ut quaeras iniquitatem meam, scilicet successive sicut homo? Quasi dicat, non. Tertio modo moraliter sic dicunt quidam pseudo. Tot habetis peccata quod non sufficeret totum tempus ad ea punienda: ad quid ergo poenitentiam faceretis? Quasi dicat: pro nihilo seu frustra. Contra quos dicit, scitote, quod unus dies poenitentiae, scilicet tantum valet apud dominum sicut mille anni, idest sicut multi dies poenitentiae: sicut patet de latrone bono, Luc. 23, quantum, ad consequutionem veniae et gratiae ac gloriae habendae: non tamen tantum valet ad dimissionem poenae vel ad velociorem adeptionem gloriae. Hebr. 2, plus valent multi anni quam unus dies. Ezech. 4, diem pro anno dedi tibi. Sequitur, et mille anni sicut dies unus. Hoc exponitur dupliciter, secundum duos errores, quos hic elidit. Dicebant quidam quod sicut tempore omnia fluunt, ita multa latebunt judicem. Contra quos dicit, mille anni erunt apud Deum, idest in ejus cognitione, sicut dies unus, ponitur continens pro contento: idest quaecumque fient in mille, hoc est in infinitis annis, ita erunt cognita Deo, sicut quae fiunt uno die. Psalm. 89, mille anni ante oculos tuos sicut dies una quae praeteriit. Secundo modo sic dicunt quidam, quod non oportet poenitere, quia in una die totum delebitur; sicut dicunt haeretici quod quantumcumque sit homo peccator, per appositionem manus alicujus perfecti ex tempore omnia peccata ejus dimittuntur: contra quos dicit: mille anni sicut dies unus, quasi dicat: non credatis eis qui sic dicunt; quia mille anni, scilicet poenitentiae non plus sufficerent ad poenam solvendam vel vitam aeternam. Sicut unus dies non sufficeret, nisi esset gratia Dei. Ideo dicit apostolus Rom. 8, non sunt condignae passiones hujus temporis et cetera. Non tardat dominus: quasi: cum non sit apud Deum differentia mille annorum et unius diei, non tardat dominus promissionem suam, idest a promissis suis implendis, sicut dicunt haeretici. Vel secundum aliam literam. Promissum vel promissionem scilicet implere quod promisit de judicio futuro; unde nondum venit temporis opportunitas, quam ipse solus novit. Matth. 24, de die illa nemo scit et cetera. Sicut nec pater tardat dare haereditatem filio, expectans tempus adultae et maturae aetatis; nec medicus purgationem aegroto. Et certe non tardat: quia, ut dicit Gregorius, omne quod fine clauditur, breve esse cernitur. Non tardat ergo dominus ut misereatur nobis. Et Rom. 2, an ignoras, quod benignitas Dei ad poenitentiam te adducit et cetera. Nolens aliquos perire, idest non volens voluntate scilicet signi, quia omnes praeceptis, consiliis, minis, praemiis, a periculis revocat. Ezech. 18, et quare moriemini domus Israel? Nolo mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et cetera. Vel secundum Damascenum, non vult aliquem perire voluntate beneplaciti antecedenter, quia facit quod in ipso est ad nostram salutem: vult tamen voluntate consequente istum qui peccat, finaliter eum punire et perire. Dicitur autem voluntas consequens quae attendit merita finalia; non quod merita sunt aliquo modo causa vel ratio divinae praescientiae vel voluntatis; sed sunt ejus objectum; temporale enim bene est objectum aeterni. Sed omnes ad poenitentiam reverti, scilicet de peccatis commissis, et de bonis omissis et amissis. Matth. 3, poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum caelorum. Et quia patienter expectat, ideo perseverare non debemus in peccato: dicit enim Isidorus: metuendum valde est, ut neque pro spe veniae quam promittit Deus perseveranter peccemus: neque quia juste peccatis poena infligitur, desperemus; sed utroque periculo deviato, et a malo desistamus, et de Dei misericordia speremus. Adveniet autem dies: quasi dicat: bene dico quod non tardabit dominus. Autem pro sed dies domini, idest dies judicii in quo fiet omnino voluntas domini. Nunc autem dies nostra est, in qua nostras facimus voluntates. Luc. 19, et quidem in hac die tua et cetera. Psalm. 74, cum accepero tempus etc., adveniet, idest ad nos de caelo ad terram veniet. Habac. 2, si moram fecerit, expecta eum et cetera. Ut fur, idest ex improviso sicut fur in nocte: unde adventus judicii comparatur furi. 1 Thess. 5, dies domini sicut fur in nocte, ita veniet. Luc. 22, si sciret paterfamilias qua hora fur veniret et cetera. Nota, quod dies judicii dicitur dies, quia erunt ibi omnia manifesta. Dan. 7, judicium sedit, et libri aperti sunt. Item dicitur dies quantum ad bonos: nox quantum ad malos. In quo, scilicet die judicii caeli, aerei, non aetherei. Matth. 13, volucres caeli comederunt illud. Magno impetu, idest magna violentia conflagrantis et purgantis mundum. Psal. 96, ignis ante ipsum praecedet et inflammabit et cetera. Transient, transitu accidentali a priori qualitate et statu, idest a vetustate corruptionis in novitatem status incorruptibilis: ab impuritate contagii mundanae conversationis, in puritatem naturae subtilis, non tamen transitu substantiali, ut substantialiter corrumpatur. Joel. 2, ante faciem ignis vorans, et post eum exurens flamma. Sicut enim dicit Gregorius, tantum ascendet ignis judicii quantum ascenderunt aquae diluvii. Quod intelligendum est quantum ad effectum purgationis: inquantum enim ad effectum innovationis plus ascendet. Vel caeli allegorice dicuntur sancti. Psal. 18, caeli enarrant gloriam Dei. Qui purgabuntur isto igne, si aliquid in eis purgandum fuerit: nec solum aer. Elementa vero, quatuor quibus mundus consistit, ille maximus ignis absumet: nec cuncta in tantum consumet ut non sint; sed duo ex toto consumet, duo vero in meliorem restituet faciem. Sed contra. 1 Corinth. 7, praeterit enim figura hujus mundi. Glossa, non substantia, sed figura praeteriit. Consistit autem substantia mundi in connexione quatuor elementorum. Item jam remaneret locus vacuus aliorum duorum elementorum, vel alia duo rarefierent, vel extenderentur ultra medium suum. Item terra quae dignior est, manet in aeternum Eccl. 1, ergo multo magis substantia aliorum elementorum. Responsio, licet aliqui dixerunt, secundum Glossam Bedae, duo ex toto consumi, scilicet aquam et ignem, alia duo manere secundum statum alterum, scilicet terram et aerem: tamen verius est quod omnia quatuor manebunt, secundum substantiam, non secundum statum generationis et corruptionis mundanum. Cessabit enim motus corporum supercaelestium, qui est totius alterationis et transmutationis principium. Unde super illud Matth. 8, donec transeat caelum et terra, Glossa, donec elementa a mutabili in immutabilem formam mutentur. Ipsa ergo inquantum elementa sunt generabilium et corruptibilium principia, solventur omnia: sic enim colligationem habent, et conveniunt in generationis et corruptionis officium et locum. Secundum vero substantiam propriam permanebunt habentia qualitates suas convenientes ad illum incorruptionis statum, secundum Augustinum ad Glossam Bedae. Responsio, ideo dicit illa duo, scilicet ignis et aqua consumentur ex toto non per proprietatem, sed per quamdam appropriationem, eo quod haec duo sunt maxime activa quantum ad vim convertendi alia in se, quae vix penitus consumentur. Alia vera magis passiva sunt. Et quia passibilitas in impassibilitatem convertetur, dicit quod mutabuntur in meliorem faciem. Primum videtur fieri per assumptionem ejus quod interfuit. Secundum vero per restitutionem ejus quod defuit. Vel in toto consumentur, idest in eo quod habebant potestatem convertendi quasi omnia in sui naturam. Caliditas autem in igne et frigiditas in aqua omnino consumentur: inquantum vero sunt principia patiendi, convertentur in melius, quia amplius non passibilia. Cum igitur haec et cetera. Hic exhortatur ad dignam expectationem seu praeparationem, tangens. Primo praeparationis condignae causam. Secundo modum, ibi, propter quod charissimi. Causam vero tangit duplicem. Primo timorem poenae. Secundo spem gloriae, ibi, novos vero caelos. Dicit ergo, cum igitur haec omnia. Continua sic. Veniet judicium, et subito, et mundus in adventu judicii peribit. Cum igitur haec omnia quatuor elementa dissolvenda sint, a statu solubili in statum insolubilem mutanda. Glossa tamen Interl., vocat omnia, homines: unde dicit: quandoquidem in tanto judicio mali in pejus, boni in melius sunt mutandi, quales, idest quam sanctos, et quam perfectos: oportet vos, credentes haec futura, esse in sanctis conversationibus, quantum ad vosmetipsos secundum Glossam. Et pietatibus, quo ad alios, secundum Glossam. Pluraliter nominat utrumque: quia conversationis sanctae sunt duae partes, scilicet activa et contemplativa. Et pietatis sanctae: scilicet corporalis et spiritualis. Addit vero sanctis, ad differentiam conversationis malae et pietatis malae quam quis impendit vitio. Expectantes, per spem praemii, quia spes est certa expectatio futurae beatitudinis. Et properantes, per bonam operationem meriti, et merito properantes, quia via longa et dies pauci. 1 Corinth. 7, tempus breve. Item quia ad magna vocati. Rom. 8, quos praedestinavit, hos et vocavit, et justificavit et magnificavit. Item quia jamdiu expectati. Isaiae 29, expectat dominus ut misereatur vestri. Item ne simus exclusi. Hebr. 4, festinemus ingredi in illam requiem. Cant. 2, surge propera amica mea. In adventu, idest in praeparatione ad adventum; non quia essent visuri illum, sed ut certitudinaliter sperent illum. Diei, judicii, domini, nostri Jesu Christi, quia ipse tunc judicabit. Tota quidem Trinitas judicabit auctoritate, sed Christus inquantum homo, ministerio disceptationis et promulgationis sententiae. Matth. 25. Per quem, dominum scilicet, quia hoc fiet virtute supernaturali, non enim natura ignis est descendere, sed ascendere. Vel per quem, adventum domini, caeli, aerei non aetherei, ardentes solventur. Igne conflagrationis a statu corruptibili ad statum incorruptibilem. Et elementa, scilicet alia ut terra, ardore ignis. Qui erit maximus, et ex concursu ignito superiorum et inferiorum ut putatur, tabescent, idest quo ad statum pristinum deficient. Sed numquid caelum Empyreum est purgandum, cum illic perpetratum sit peccatum Angelorum? Responsio, caelum non fuit inquinatum illo peccato, cum propter loci puritatem, qui non est inquinabilis cum sit lux pura: tum propter peccati, ut angelici, spiritualitatem, tum propter peccantium velocem expulsionem. Novos vero caelos: quasi dicat: isti caeli solventur. Et novos caelos, non dicit alios, sed in melius adnovatos seu renovatos. Et novam terram, idest in melius innovatam, et in meliorem formam. Apoc. 21, vidi caelum novum et novam terram. Et promissa ipsius, idest praemia a Christo promissa. Luc. 22, vos estis qui permansistis mecum etc. et Matth. 5. Expectamus, spei certitudinem. Isa. 65, ecce ego creo caelos novos et novam terram et cetera. In quibus, scilicet caelis et terra innovatis, et in quo tempore et statu innovationis, justitia, idest retributio vitae aeternae pro meritis gratiae, habitat, idest habitabit perpetuo sine fine. Ponit praesens tempus pro futuro ob certitudinis magnitudinem. Unde, sicut dicit Glossa, tunc cuique fidelium pro modo certaminis corona reddetur justitiae. Nec hoc dicit propter hoc quod justi habitaturi sunt in mundo inferiori post judicium sicut nunc; sed quia mundus erit pars habitationis eorum. Sicut rex non manet in coquina, et tamen dicitur pars habitationis suae. Et nota quod non dicit misericordia, sed justitia; quia modo misericordia regnat, sed tunc justitia regnabit. 2 Tim. ult., reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi dominus in illa die. Reddere enim pertinet ad justitiam. Vel loquitur de caelis et terra allegorice, ut per caelos intelligantur contemplativi, per terram activi, per gloriam innovati, in quibus justitia creata vel increata habitat in praesenti per meritum, sed in futuro per praemium. Et tunc habitabit in eis immobiliter et in quiete, sicut in sua haereditate et possessione: non sic nunc ubi quotidie ejicitur. Psalm. 5, in aeternum exultabunt, et habitabis in eis. Propter quod carissimi et cetera. Hic tangit primo praeparationis condignae modum, post immunditiam vitae. Secundo in spei longanimitate, ibi, et domini nostri Jesu Christi longanimitatem. Tertio in constantia fidei, ibi, vos igitur fratres. Quarto in solicitudine proficiendi, ibi, crescite vero in gratia. Propter quod. Glossa. Dies domini veniet. O vos, charissimi, charitate speciali mihi conjuncti, haec, scilicet Dei promissa, vel a me praedicta de caelo et terra, expectantes, per certitudinem spei, satagite, idest bene operando satis agite, vel studiose laborate, sicut Martha satagebat circa frequens ministerium, Luc. 10, inveniri, idest ut inveniamini, ei, idest ab eo vel ad ejus honorem, vel ei idest non hominum judicio. 1 Reg. 46, homo videt ea quae foris parent, Deus autem intuetur cor. Immaculati. A venialibus in corpore, idest in sensualitate. Pro tanto dicuntur esse venialia in corpore, quia carnis fragilitate contrahuntur causaliter non formaliter. Et inviolati. Glossa. A criminalibus in mente, scilicet ratione. Vel primum refertur ad peccata carnalia, secundum ad spiritualia. In pace, idest in peccatis remissis pacificati. Rom. 5, justificati igitur ex fide pacem habeamus et cetera. Vel in pace pectoris ad Deum, et ad seipsum, et ad proximum. Et domini nostri Jesu Christi longanimitatem, idest longam expectationem. Psalm. 102, longanimis et multum misericors, salutem arbitrabimini, idest causam salutis vestrae. Beda, intelligite quod ideo dominus longanimiter expectat, ut misereatur nostri. Et ut plures salventur, ut habetur Isa. 30: propterea, sicut et charissimus frater noster Paulus, idest ita hortor faciendum sicut et cetera. Nota humilitatem sanctorum. Petrus Paulum commendat et suam doctrinam ejus Scriptura confirmat. Paulus dicit de seipso, 1 Corinth. 15, ego sum minimus apostolorum qui non sum dignus vocari apostolus, scripsit vobis, in hoc ostendit quod Paulus ea quae quibusdam Ecclesiis specialiter scripsit omnibus Ecclesiis generaliter scripsit. Paulus dispersis de Judaea specialiter non scripsit sed gentibus, secundum datam sibi sapientiam, idest cognitionem caelestium a Deo, scilicet in ejus raptu. 2 Corinth. 12, quando audivit arcana verba, quae non licet homini loqui. Glossa, ecce primus apostolorum oblitus fuit primatus et datarum sibi clavium: datam Paulo miratur sapientiam, quia mos est electorum, ut magis aliorum, quam suas mirentur virtutes. Et per has se ad profectum excitent. Scripsit inquam vobis, sicut et, scripsi, supple, in omnibus epistolis loquens in eis, scilicet epistolis, de his, scilicet quae praedixi vobis et super quibus vos monui, scilicet de Christi adventu. Et de commendatione gratiae et de haereticis futuris: quasi non solum una ejus epistola, sed et omnes ejus epistolae ad vestram utilitatem scriptae sint. Sed quomodo Petrus, qui erat major, auctoritate Pauli minoris doctrinam suam confirmat? Responsio. Inducendo auctoritatem epistolarum Pauli, potius intendit illis dare auctoritatem approbando, quam jus per eas confirmando. Vel hoc facit non ex necessitate, sed ex humilitate. Vel forte licet Petrus major esset in cura, Paulus tamen major in scientia. In quibus, scilicet epistolis, sunt quaedam difficilia intellectu, idest ad intelligendum. Quod forte faciebat, ut celaret earum tenorem haereticis. Sed quomodo simplices quibus scribebat intelligebant? Responsio. Misit epistolas discipulis qui eas exponebant. Sed adhuc objicitur, de hoc quod dicitur Proverb. 14, doctrina prudentum facilis est. Responsio, forte aliud est de Scriptura aliud de doctrina; quia praesentes docendo se possunt opponere contradicentibus, obviare absentibus, scribendo non. Scilicet, quae indocti, supple haeretici, indocti quo ad scientiam divinam, et instabiles, quo ad fidei perseverantiam, quia divina non statuunt seu sapiunt, nec curare volunt. Ideo, autem indocti sunt, ut dicit Glossa, quia inter doctos, ut erudiantur non permanent, depravant, male interpretando et minuendo, pervertendo et mutando, sicut et ceteras Scripturas. Glossa, nullus veteris testamenti vel novi liber est in quo haeretici aliquid non perverterunt, vel diminuendo, vel addendo, vel mutando, ad suam ipsorum perditionem, idest damnationem: hujusmodi enim depravatio Scripturarum causa est eis perditionis in praesenti et futuro. Damnationis in praesenti, quia nunc praescinduntur ab Ecclesia militante; et damnationis in futuro, quia ab Ecclesia triumphante. Vos igitur fratres, quia insipienter multifarios adducent errores, vos praescientes, hoc scilicet quod venturi sunt haeretici et judicium venturum antequam veniat, ut melius cavere possitis. Gregorius. Minus jacula feriunt, quae praevidentur; et nos tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra communimur, custodite, scilicet vosmetipsos diligenti solicitudine. Deuter. 4, custodi temetipsum et animam tuam solicite, ne insipientium, scilicet haereticorum, errore, quo errant et alios errare faciunt, traducti, idest ultra mensuram seu metas et terminos fidei ducti. Proverb. 22, ne transgrediaris terminos antiquos et cetera. Excidatis a propria firmitate. Glossa interlinearis; fidei, quae est petra super quam fundatur Ecclesia. Matth. 7, sicut ergo illi qui volunt capere unum castrum forte, nituntur primo destruere fundamentum, ita haeretici volentes Ecclesiam destruere, nitebantur et nunc etiam nituntur maxime destruere fidem. Et quia ad firmitatem non sufficit fundamentum nisi supra sit aedificatum, ideo sequitur, crescite vero, cremento scilicet spirituali, in gratia, quo ad effectum, et cognitione, quo ad intentum seu intellectum, domini nostri Jesu Christi et salvatoris. Utrumque enim domini est, scilicet gratia et fides. Domini, jure creationis: salvatoris jure recreationis, ipsi gloria. Hic tandem totum terminat in laudem Dei. Psalm. 113, non nobis, domine, sed nomini tuo da gloriam. Et nunc. Glossa, interlinearis, inter quotidianas adversitates, et in diebus aeternitatis, idest inter aeternas delectationes. Vel nunc idest in praesenti et in diem aeternitatis, idest in futuro, ubi erit dies aeternae et inenarrabilis claritatis, de qua Psalm. 83, melior est dies una in atriis tuis super millia. Diem dicit in singulari, quia erit unica dies, sine interpellatione noctis. Amen. Confirmatio est. Deo gratias.
|
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89304] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 4 cap. 1 Quod fuit ab initio et cetera. Haec est tertia pars hujus libri continens epistolas Joannis tres. Quarum prima generalis est, duae aliae speciales. Una cuidam matronae. Altera cuidam patrifamilias. In prima agit de affectu et effectu charitatis communiter ad Deum et ad proximum. In secunda specialius ad Deum. In tertia specialius ad proximum. Haec autem epistola prima dividitur in tres partes. Nam primo commendat doctrinam suam in isto cap. Secundo hortatur ad ejus observantiam. Cap. 2 et 3. Dissuadet doctrinam contrariam cap. 4 et 5. In prima parte commendando, primo, tangit certitudinem doctrinae ex parte doctorum. Secundo ejus utilitatem ex parte auditorum, ibi: quod vidimus et audivimus. Tertio utilitatis consequendae modum, ibi: si dixerimus societatem et cetera. Certitudinem vero ex parte dictorum tangit dupliciter. Primo in sciendo quo ad se. Secundo in docendo quo ad alios, ibi: et vidimus et testamur et cetera. Dicit ergo, quod fuit ab initio et cetera. Quaeritur quare secundum modum aliorum epistolas scribentium et aliarum duarum epistolarum suarum, hic non praemittit salutem. Responsio, ut principium epistolae suae principio Evangelii sui concordaret, ubi dicit, in principio verbum et cetera. Ut sic appareret eundem esse scriptorem Evangelii et epistolae. Et quasi hoc opus operi Evangelii praecedenti continuaret. Dicit ergo, quod fuit ab initio et cetera. Constructio sic potest ordinari, nos apostoli et vidimus et testamur et annunciamus vobis, illud quod fuit ab initio aeternaliter, scilicet verbum Dei. Nec exprimit quid sit illud, eo quod ineffabile est et infinitum. Fuit. Tria tempora sunt, scilicet praesens, praeteritum et futurum. In his quod perfectionis est Deo convenit: quod imperfectionis non. Praeteritum vero de Deo dicitur propter perfectionem. Praesens propter actualitatem. Futurum propter durationem. Alias vero nullum tempus de Deo convenienter dicitur. Nec praeteritum, quia non est: nec praesens, quia transit; nec futurum, quia nondum est, ab initio, originis, scilicet a patre. Joan. 1, in principio erat verbum. Vel durationis, et hoc dupliciter: vel ab initio initiante, scilicet aeternitate, idest ab aeterno. Vel ab initio initiato, scilicet temporis. In ipso enim temporis initio verum erat dicere, quod fuit: et hoc dicitur Joan. 1, in principio erat verbum. Unde prius fuit quam initium temporis, non tempore, sed aeternitate. Prius enim, secundum Augustinum, dicitur quadrupliciter: natura, dignitate, tempore, aeternitate. Videte si non attestatur epistola sua ubi modo audistis, in principio erat verbum et verbum erat apud Deum. Quod fuit inquam ab initio filium Dei, secundum divinitatem et aeternitatem. Quod audivimus, mediate per legem et prophetas vel immediate per seipsum in mundo loquentem. Hebr. 1, olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime et cetera. Quod vidimus oculis, ipsum, scilicet in carne apparentem. Baruch 3, post haec in terris visus est et cum hominibus conversatus est. Unde Luc. 9, dictum est eis apostolis, beati oculi qui vident quae vos videtis. Quod perspeximus, ipsum diligenter et perfecte non superficialiter inspeximus. Luc. 24, videte manus meas et pedes meos. Vel perspeximus, idest diligenter et perfecte inquisivimus, an ipse esset de quo praedixerint prophetae et an in ipso implerentur Scripturae, et illud scilicet quod, manus nostrae contrectaverunt, ipsum palpando, de verbo vitae. Non secundum verbi naturam, sed secundum carnem assumptam. Luc. 24, palpate et videte. Hic sumitur argumentum quod non solum Thomas palpavit, sed et alii secundum Glossam, et vita, idest ipse idem Christus. Joan. 14, ego sum via, veritas et vita, manifestata est, interius per fidem, exterius per praedicationem, per miraculorum operationem. In hoc autem quod dicitur, manus nostrae contrectaverunt, insinuatur nobis certissima cognitio quantum ad veritatem humanam; sensus enim certissimus est tactus, et vidimus: quasi dicat, hoc inquam nos apostoli vidimus certitudinaliter cognoscendo, et testamur, audacter asserendo. Et probant assertionem martyria sustinendo. Nam martyr Graece, testis Latine dicitur, Act. 1, eritis mihi testes et cetera. Isa. 43, vere vos testes mei, dicit dominus. Et notandum quod testimonio promittit visionem, quia certitudo visionis requiritur ad hoc quod testimonium sit efficax, et annunciamus vobis, publice scilicet praedicando: erant enim nuncii domini. Psalm. 63, annuntiaverunt opera Dei et cetera. Vitam aeternam, idest Christum qui est vita aeterna: visio enim Christi Dei et hominis est vita aeterna. Joan. 17, haec est vita aeterna et cetera. Dicitur autem Christus vita aeterna per essentiam quo ad se et per se, et per causam quo ad nos: quae vita aeterna, idest Christus, erat, ab aeterno secundum divinitatem. Joan. 1, verbum erat apud Deum, apud patrem, ut alius apud alium, secundum personarum distinctionem, et apparuit nobis, in fine temporum, secundum carnem. Habac. 2, apparebit in fine et non mentietur et cetera. Quod vidimus et audivimus et annunciamus et cetera. Hic commendando doctrinam, ostendit ejus utilitatem ex parte auditorum. Prima est communio Ecclesiae. Secunda participatio gratiae, ibi, et societas vestra. Tertia est gaudium cordis, ibi, et haec scribimus. Quarta est illuminatio mentis, ibi, et haec Annunciatio. Dicit ergo, quod vidimus. Repetit, causa majoris certitudinis. Genes. 41. Quod autem secundo vidisti ad eamdem rem pertinens somnium, firmitatis indicium est. Vel trina repetitio fit propter tres differentias sensuum; scilicet corporalis quae est carnis, et intellectualis, quae est rationis, et spiritualis quae est verbum fidei. Quod scilicet verbum Dei. Vidimus, in carne, audivimus. In sermone. Annunciamus, in praedicatione, vobis. Qui nec audivistis nec vidistis, minus felices in hoc, ut dicit Glossa, quam illi. Unde Luc. 10, beati oculi qui vident quae vos vidistis. Nec obstat quod dicitur Joan. 20, beati qui non viderunt et cetera. Non dicit beatiores; nam secundum statum communem meriti, beatius est credere quod non videtur, quam quod videtur. Secundum vero statum specialem illorum qui viderunt, quia ampliorem gratiam receperunt, beatius fuit audire et videre, quam audire tantum, sic intelligitur Glossa. Ut scilicet et vos, qui praedicta non vidistis. Societatem habeatis nobiscum, majoribus, qui praedicta vidimus. Societatem inquam in praesenti, in communione Ecclesiae quo ad fidem et bona opera. Psalm. 118. Particeps ego sum omnium timentium te et cetera. Et societas nostra sit, in futuro non tantum hominum, sed ad invicem scilicet cum Deo secundum illud Joan. 14, ad eum veniemus et mansionem et cetera. Cum patre. In quo est omne bonum. Jacob. 1, omne donum optimum et cetera. Et filio ejus, per quem omne bonum. Joan. 1, omnia per ipsum facta et cetera. Jesu Christo, hoc addit ad differentiam filiorum adoptivorum. Ab amborum societate non separatur spiritus sanctus; sed intelligitur, ut nexus in extremis. Haec vero societas erit gloriae, ut secundum Glossam, simus haeredes Dei, cohaeredes domini nostri Christi. Rom. 8. Sic ergo per societatem sanctam transitur ad societatem divinam. Glossa, ergo per nostram societatem transibitis ad societatem Dei. Prima est gratiae in praesenti. Secunda gloriae in futuro. Et hoc scribimus vobis. Glossa: non tantum transitorie nunciamus, sed et memoriae commendamus. Ut gaudeatis. Glossa. In hoc sequuti unitatem Ecclesiae. Et gaudium vestrum sit plenum. In futuro, in Angelorum societate: nunc enim non est gaudium plenum: quia risus dolori miscetur, Proverb. 14. Sed tunc erit plenum non solum plenitudine sufficientiae vel indeficientiae, sed et superfluentiae. Ita enim gaudium replebit animam, quod undique superfluet; et sub et supra, et intus et extra, a dextris et a sinistris: ut sit beatus totaliter in gaudio, sicut piscis in aqua, et homo in domo propria. Matth. 15, intra in gaudium domini tui. De hoc triplici gaudio. Joan. 16. Ut gaudium meum sit in vobis, et gaudium vestrum impleatur. Et haec est Annunciatio, quam scilicet vobis annuncio, id est res digna Annunciatione. Quam audivimus, auditu interiori per fidem; et exteriori per praedicationem. Ab eo, a Christo scilicet, et annunciamus vobis, aliis, scilicet qui ab eo non audistis. Psalm. 63, annunciaverunt opera Dei, et cetera. Quoniam Deus lux est, per essentiam, non corporalis. Joan. 9, quamdiu sum in mundo, lux sum mundi. Et Joan. 3, lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem. Et tenebrae, peccati, erroris, ignorantiae, injustitiae, quae sunt tenebrae spirituales. In eo non sunt ullae, scilicet per participationem. Jacob. 2, apud quem non est transmutatio, neque vicissitudinis obumbratio. 2 Corinth. 6, quae enim societas luci ad tenebras? Augustinus, Deus est lux quam non capit locus: nox quam non capit tempus: odor quem non spargit ventus: cibus quem non minuit edacitas: amplexus quem non divellit societas. Et nota, quod est differentia inter lucem et lumen: quia lux est ipsa luminis forma; lumen vero est lux, ut est in aliquo corpore recepta et incorporata. Unde Christus proprie dicitur lux in sua divinitate: in se lumen prout est unita in humanitate. Isa. 60, surge, illuminare Jerusalem, quia venit lumen tuum. Dicitur ergo Christus lumen ratione unionis, quia lumen, sicut dictum est, est lux incorporata. Et in Christo lux divinitatis est carni unita. Psalm. 35, in lumine tuo, scilicet deitatis, videbimus lumen, scilicet humanitatis ratione delectationis. Eccl. 11, dulce lumen et delectabile oculis videre solem. Ratione illuminationis. Luc. 1, illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent. Vel dicitur lumen, quia illuminavit nos exemplis. Isa. 60. Ambulabunt gentes in lumine tuo, et reges in splendore ortus tui. In doctrinis. Isa. 2, domus Jacob, venite ambulemus in lumine Dei nostri. Item beneficiis: haec contra tenebras culpae, ignorantiae, inscientiae. Si dixerimus quoniam et cetera. Hic ostendit utilitatis consequendae modum. Primo in honestate conversationis. Secundo in humilitate reputationis, ibi, si dixerimus, quia peccatum non habemus. Ad honestatem conversationis duo tangit. Primo declinationem mali; secundo operationem boni, ibi, si autem in luce ambulemus. Humilitatem reputationis tangit in tribus: primo in praesentium peccatorum cognitione quo ad seipsum; secundo in eorumdem confessione quo ad alium, ibi, si confiteamur peccata; tertio in praeteritorum peccatorum recordatione ante Deum, ibi, si dixerimus quia peccatum non habemus, et cetera. Dicit ergo, si dixerimus, quia Deus lux est, et in eo tenebrae non sunt. Iterum si dixerimus, nos quicumque apostoli, vel alii, dictione cordis vel oris. Quoniam societatem habemus. Glossa, per fidem et charitatem quoniam Deo sociant. Cum illo, scilicet domino, qui lux est. Et in tenebris. Glossa, peccatis. Unde peccata dicuntur opera tenebrarum. Ad Rom. 13. Abjiciamus inquit, opera tenebrarum. Dicuntur autem peccata tenebrae, quia Daemones tenebrosi ad ea nos impellunt. In tenebris fiunt, animam tenebrosam faciunt, ad tenebras aeternae damnationis ducunt. Psal. 34, fiat via illorum tenebrae et lubricum. Jerem. 23, via illorum quasi lubricum, in tenebris scilicet; impellentur enim, et corruent in ea. Ambulamus, idest de malo in pejus proficiemus. Glossa peccato peccatum addentes. Haec est pessima ambulatio, de qua Joan. 13, qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Mentimur, ecce peccatum commissionis. Et non facimus veritatem, ecce peccatum omissionis. Vel secundum Glossam; mentimur in nobis, et non facimus veritatem, dum alios ad idem mendacium exemplo nostro inducimus. Glossa. Jam ergo habere qui vult societatem cum luce, pellat tenebras peccatorum. Si autem in luce, vitae bonae alios exemplo illuminantis, secundum illud Joan. 1, vita erat lux hominum, ambulaverimus, id est si de bono in melius proficimus. Glossa. Homo in luce ambulat, qui virtutum operibus ad meliora proficit. Ephes. 5, ut filii lucis ambulate et cetera. Sicut et ipse est in luce, id est in seipso qui est lux. 1 Tim. 6, qui lucem habitat inaccessibilem. Et dicit est, immutabiliter et immobiliter. Non ait, ambulat, quia Deus non proficit. Unde Glossa, Deus esse in luce dicitur quia summam ubi proficere valeat non invenit. Societatem habemus ad invicem, gratiae scilicet et charitatis. Et unus cum alio, cum membro suo, et omnes cum capite nostro, scilicet Christo. Et sanguis Jesu Christi et cetera. Glossa, sacramentum dominicae passionis. Filii ejus, scilicet Dei patris. Emundat, idest evidenter mundat. Nos qui sumus de societate Ecclesiae merito, non solo numero. Ab omni peccato, scilicet originali, actuali, mortali, et veniali. Glossa: sacramentum dominicae passionis omnia peccata, originalia et actualia laxavit. Apoc. 1, qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Sanguis enim Christi, cum ipse sit mundissimus, mundat et non inquinat. Apoc. 7, laverunt stolas suas et cetera. Si dixerimus quoniam peccatum non habemus. Glossa. Sicut ambulamus in luce, ita sumus mundi: non tamen debemus putare nos, quamdiu vivimus, omnino posse a peccato mundari. Si dixerimus inquam, Glossa, elati de aliqua justitia. Quoniam peccatum non habemus, ullum nec mortale nec veniale. Dicitur autem peccatum haberi large non proprie, cum non sit habitus sed privatio. Non habemus. Glossa, non ait non habuimus, ne forte de praeterita vita dictum intelligatur, ipsi nos seducimus. Haec enim praesumptio separat nos a Deo. Sap. 1, perversae cogitationes separant nos a Deo. Et veritas in nobis non est, idest Deus qui est veritas. Joan. 14. Ego sum via, veritas et vita. Glossa, Deus ab elatis se subtrahit. Jacob. 4. Deus superbis resistit et cetera. Hujus autem ratio est: quia contraria contrariis expelluntur, ergo veritas falsitate. Falsitas autem est se putare absque peccato esse. Prover. 20, quis potest dicere, mundum est cor meum? et cetera. Et Proverb. 24: septies in die cadit justus. Sed e contrario, si confiteamur, id est, si simul fateamur confessione cordis Deo, et confessione oris Dei vicario. Jacobi ultimo. Confiteamini alterutrum peccata vestra: quoniam sine peccato in hac vita esse non possumus. Prima salutis spes est ipsa confessio. Peccata, non bona, ut qui se jactant confitendo, exemplo Pharisaei. Luc. 18, jejuno bis in sabbato. Nostra non aliena: ut qui alios accusant confitendo, vel super alios se excusant. Contra quos Psalm. 31, dixi: confitebor adversum me, et cetera. Fidelis est, promissa humilibus conferendo. Et justus peccata poenitentibus remittendo. Vel fidelis, promissa reddendo. Et justus, secundum merita retribuendo. Ut remittat nobis peccata nostra. Glossa, majora peccata, scilicet mortalia; haec enim sunt peccata simpliciter, quia peccatum, secundum Augustinum, est factum vel dictum vel concupitum contra legem Dei. Et emundet nos ab omni iniquitate. Iniquitatem vocat minora peccata sicut venialia. Vel remissio peccati refertur ad dimissionem poenae, emundatio iniquitatis ad dimissionem culpae. Et dicit, omni: tria sunt genera hujusmodi minorum peccatorum; scilicet lignum, foenum, stipula. 1 Corinth. 3. Vel remissio in praesenti, emundatio, id est perfecta scilicet mundatio in futuro. Si dixerimus, quoniam non peccavimus. Glossa. Si confiteamur, mundamur; sed si nos honorare volumus, dicendo, non peccavimus. Glossa, quasi, non egemus absolvi. Contra illud Rom. 5, omnes peccaverunt et egent gloria Dei. Mendacem facimus eum, scilicet Deum. Glossa Bedae, nec infans unius diei est sine peccato. Et sumitur illa ab illo verbo, Job 15, secundum aliam translationem. Quid est homo ut immaculatus sit: ut justus appareat natus de muliere. Et Proverb. 14, septies in die cadit justus. Cadit inquam, in charitate scilicet, non a charitate. Et hoc insinuatur per hoc quod dicit, in die, non a die. Vel eum facimus mendacem, qui docet nos pro peccatis quotidianis orare. Matth. 5, dimitte nobis debita nostra. Et verbum ejus, vel increatum, scilicet Christus, qui est verbum patris. Joan. 1. In principio erat verbum. Vel etiam creatum, scilicet instructionis, quo instruimur ad humilitatem. Matth. 11. Discite a me quia mitis sum, et humilis corde. Non est in nobis, id est efficaciam non habet in nobis.
[89305] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 4 cap. 2 Filioli mei et cetera. Hic hortatur ad doctrinae suae observantiam. Agens primo de materia diligendorum capitulo isto. Secundo, de forma seu modo diligendi, cap. 3. In prima parte, quia contraria juxta se posita magis elucescunt, primo ostendit quid diligendum. Secundo quid non diligendum, ibi, scribo vobis filioli. In prima parte primo hortatur ad dilectionem Dei; secundo ad dilectionem proximi, ibi, charissimi non mandatum novum et cetera. Ad dilectionem Dei hortando, primo movet cavere Dei offensam in malo, quod est dilectionis impedimentum; secundo facere ejus voluntatem in bono, quod est dilectionis promotivum, ibi, et in hoc scimus. Offensam cavere monet primo declinando a peccato, quod est duplex. Primo per ignorantiam. Secundo per poenitentiam sive emendationem, ibi: sed et si quis peccaverit. Promotivum et observativum est mandatorum observantia. Ad quam hortatur primo ratione signi, ibi: et in hoc scimus. Secundo ratione damni, ibi: qui dicit se nosse Deum. Tertio ratione lucri, ibi: qui servat verbum ejus. Quarto ratione debiti, ibi: qui dicit se in ipso manere. Dicit ergo, filioli, adhuc in fide tenelli et infirmi. Per diminutivum autem notatur tenerrimus affectus scribentis, mei, Glossa, quibus debeo providere et vos mihi obedire, haec, scilicet praemissa, scribo vobis. Glossa, ut in memoria teneatis. Non solum dico, ut non peccetis, dicendo non peccavimus, quod est peccatum praesumptionis. Vel ut non peccetis aliquo genere peccati: quia sicut dicitur Jacob. 2, qui offenderit in uno, factus est omnium reus. Sed et si quis peccaverit, Glossa, post admonitionem ceciderit, non desperet, sed poeniteat, advocatum, in causis animarum non possessionum. Et non solum advocatum, imo et advocatam cum dicimus: eja ergo advocata nostra, habemus, nos fideles. Glossa, Joannes vir justus contemperans se infirmis, non dicit habetis, sed habemus, ponens se in numero peccatorum, ut habeat advocatum. Non est autem advocatus, secundum Glossam, nisi eum vocantibus displiceant sibi peccata. Clama et ipse audit et liberat. Joel. 2, quicumque invocaverit nomen domini, salvus erit. Apud patrem, ut iram patris habeat placare, repraesentando patri naturam humanam cicatricibus signatam, et ita sua merita allegantem non nostra. Hebr. 7, semper vivens ad interpellandum pro nobis, Jesum, idest salvatorem, ad quem pro salute nostra intercedere pertinet ex officio, Christum, idest unctum plenitudine gratiae ad quem pertinet compassionis zelo, quia pius; justum, sine culpa propriae offensae, ad quem pertinet ex vitae merito, quod non repellatur, ut indignus. Istud autem dicit ad differentiam aliorum advocatorum, ut ostendatur secundum Glossam, quod cum sit justus injustas causas non suscipit, quod faciunt alii advocati e converso. Ejus vero pro nobis intercessio fuit triplex. Primo autem ante passionem devota oratione. Joan. 17, ego pro eis rogo. Secundo in cruce sanguinis effusione. Unde sanguis Christi melius quam sanguis Abel dicitur clamare. Hebr. 12. Tertio post ascensionem cicatricum repraesentatione. Hebr. 5, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis. Bernardus, securum habes, homo, ad Deum accessum; ubi ante patrem filium, ante filium habes matrem. Mater ostendit filio pectus et ubera. Filius ostendit patri latus et vulnera, nec ulla esse repulsa potest ubi occurrunt tot charitatis insignia. Et ipse, scilicet Christus, est propitiatio pro peccatis nostris. Dicitur autem propitiatio vel active, idest propitians nos Deo, hoc est propitiator. Rom. 3, quem proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine et cetera. Vel propitiatio passive, ipse est hostia oblata pro expiatione nostra. Infra tertio, misit dominus filium suum unigenitum propitiationem pro peccatis nostris. Hoc fuit significatum Exod. 25, ubi facies propitiatorium ex auro purissimo. Non pro nostris tantum, sed pro totius mundi. Pro peccatis qui sumus ejus membra secundum efficientiam. Et in hoc scimus quoniam et cetera. Hic hortatur ad mandatorum observationem ratione signi, ibi: advocatum habemus nos fideles, qui cognoscimus: et in hoc scimus, idest in hoc scire possumus, sicut causa per effectum cognoscitur, quoniam cognovimus eum, advocatum, scilicet Christum, cognitione scilicet approbationis sive experientiae, non tantum simplicis speculationis: unde Glossa: hoc est cognoscere Deum, quod amare, si mandata ejus servamus. Maxime illa duo, in quibus tota lex pendet et prophetae. Matth. 22, Glossa 1, charitatem. Et dicitur, observamus, idest si fideliter servamus. Gregorius, probatio dilectionis exhibitio est operis. Et Joan. 14, si quis diligit me et cetera. Qui dicit se nosse Deum, ore; et intellige de notitia approbationis et non simplicis speculationis, et mandata ejus non custodit, opere scilicet, mendax est. Sed videtur quod deberet dicere mentitur, non mendax est. Mendacium enim habitum dicit: habitus nunc ex uno opere malo non relinquitur, sed multis: unde non sequitur: si dicit mendacium mendax est. Responsio. Omnis homo de se mendax est. Psalm. 115, ego dixi in excessu meo, omnis homo mendax; sed per Deum, cum habet gratiam Dei, efficitur verax. Unde Augustinus: Deus verax per se, tu verax per Deum. Quando autem homo non habet gratiam Dei, relinquitur propriae naturae, et sic est mendax: sed qui non servat mandata, non habet gratiam Dei; ergo qui non custodit mandata, mendax est, et veritas in eo non est, veritas ista in eo non est, sed vanitas. Sapient. 13, vani sunt omnes homines, in quibus non subest scientia Dei, vel veritas, idest Christus, in eo non est per inhabitantem gratiam. Proverb. 15, longe est dominus ab impiis. Vel mendax est in verbo, et veritas in eo non est facto seu opere. Qui autem servat verbum ejus, idest mandata ejus. Unde idem dicitur hic per verbum et supra per mandata: sed mandata dicuntur secundum quod plura sunt distinctione legis: verbum vero secundum quod uniuntur in una radice charitatis. Gregorius, praecepta dominica et multa sunt et unum. Multa quidem sunt diversitate operis, unum in radice dilectionis. Vere, non ficte: vera enim charitas ex opere ostenditur, infra eodem. Diligamus non verbo nec lingua, sed opere et veritate. In hoc charitas Dei perfecta est. Perfectione scilicet sufficientiae; de qua ad Coloss. 3, super omnia autem charitatem habete, quod est vinculum perfectionis, sed contra, omnis habens charitatem servat mandata; ergo omnis habens charitatem est perfectus in charitate. Responsio. Duplex est perfectio: quaedam sufficientiae de qua Matth. 5, estote perfecti et cetera. Et quaedam supererogationis, de qua Matth. 19, si vis perfectus esse, vade, vende omnia, et da pauperibus; et ita perfecta charitas foras mittit timorem. Loquitur ergo hic de prima perfectione, non secunda, scilicet in mandatorum observantia. Scimus. Certitudine probabilis conjecturae, non omnimoda, quia Eccles. 9, nescit homo utrum amore vel odio dignus sit, quoniam in ipso, scilicet Christo, sumus, sicut membra in corpore. Act. 17, in ipso vivimus, movemur et sumus. Illud autem esse in, non est aliud quam ei uniri per amorem. Qui dicit se manere in Christo, scilicet per charitatem. Charitas enim facit manere in Christo, ut infra 4 cap. qui manet in charitate, in Deo manet. Debet sicut ille ambulat et ipse ambulare, idest debet se ei in via morum conformare, ut possit dicere illud, Job 23, vestigia ejus sequutus est pes meus. Glossa hic: in via justitiae, charitatis et patientiae, et orando pro inimicis sicut ipse oravit. Haec est via caeli non saeculi, Dei non mundi. Ambulare, Glossa, de virtute in virtutem. Psalm. 83, ibunt de virtute in virtutem. Debet enim membrum sequi caput suum, discipulus magistrum, servus dominum. Et notandum quod ly sicut, non dicit omnimodam similitudinem, sed qualemcumque. Vel non dicit similitudinem absolutam, sed comparativam: ut scilicet sicut ille suo modo ambulavit, ita et nos secundum modum infirmitatis nostrae. Carissimi, non mandatum novum et cetera. Hic hortatur ad dilectionem proximi dupliciter. Primo ex commendatione mandati dilectionis. Secundo ex necessitate diligentis, ibi: qui dicit se in luce esse et cetera. Mandatum autem commendat dupliciter. Primo ab antiquitate institutionis. Secundo a novitate virtutis, ibi: iterum mandatum novum. Necessitatem diligentis ostendit in tribus. Primo in damno. Secundo in lucro, ibi: qui diligit fratrem. Tertio in periculo, ibi: qui autem odit fratrem suum et cetera. Dicit ergo, charissimi. Glossa, attendenda sunt haec mandata, quia non sunt nova: unde charissimi charissima affectione mihi conjuncti. Non mandatum novum, idest incognitum et inauditum, scribo vobis, scilicet mandatum de charitate. Sed mandatum vetus idest ab antiquo editum, quia in corde primi hominis scriptum et ab omnibus sanctis patribus observatum, non quia pertinebat ad veterem hominem, quod habuistis ab initio, conditionis sive legis naturae. Vel ab initio legis Mosaicae, quia omnia praecepta primae tabulae reducuntur ad praeceptum de dilectione Dei. Vel ab initio, Glossa, fidei nostrae. Mandatum vetus est verbum, scilicet charitatis, quod audistis, Glossa, a me et ab aliis praedicatoribus; ideo vetus, audistis iterum mandatum novum, scilicet mandatum de charitate, scribo vobis, Glossa, eadem charitas vetus mandatum est, quia ab initio commendata: eadem novum mandatum, quia tenebris ejectis desiderium novae lucis infundit. Vel vetus dicitur, quia in veteri testamento datum antiquis. Deuteronomii 6. Novum, quia in novo testamento replicatum et ampliatum modernis. Matth. 6, dictum est antiquis et cetera. Dicitur autem hoc mandatum novum, quia nos spiritualiter innovat. Rom. 6, in novitate vitae ambulemus. Quia etiam pertinet ad novam legem quae data est a novo rege. Solet enim dici a novo rege nova lex. Vel propter diligendi modum de novo dictum. Dictum est enim antiquis. Diliges proximum tuum, Levitici 19. Sed in Evangelio Joan. 13 dicitur, mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Quia veteri dilectioni novam dilectionem, scilicet dilectionem inimicorum adjungit. Matth. 5, diligite inimicos vestros. Item quia in novum caelum tamquam in mansionem introducat. Apoc. 21, vidi caelum novum et terram novam. Quod verum est, Glossa non umbratice, quia non ceremoniale, sed morale; non transitorium, sed perpetuum, manet in via et in patria, charitas enim nunquam excidit, 1 Corinth. 13. Et in Christo, impletum, et in vobis, implendum. Joan. 13, mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Impletum in Christo fuit, quando ex charitate, quam habebat, morti se exposuit. Joan. 15, majorem hac dilectionem nemo habet quam ut ponat et cetera. Et vere novum in ipso et in vobis. Et tenebrae, Glossa, tenebrae ad veterem hominem, lux ad novum pertinet. Potest autem hoc intelligi et de Christo et de tenebris. De Christo sic, tenebrae. Glossa, miseriae carnis in Christo. Transierunt, et verum lumen, immortalitatis, jam lucet, in eo. Vel de tenebris sic. Tenebrae scilicet peccati et infidelitatis, jam transierunt et verum lumen, scilicet fidei et charitatis, jam lucet in vobis, scilicet, Rom. 13, nox praecessit, dies autem autem appropinquavit. Primo modo pertinet ad miseriam poenae. Secundo modo ad miseriam culpae. Qui dicit se in luce esse, idest in Christo qui est lux. Joan. 8, ego sum lux mundi. Vel in luce justitiae. Sapient. 5, justitiae lumen non luxit nobis. Vel operationis bonae. Bona enim operatio quaedam lux est. Matth. 5, sic luceat lux vestra coram hominibus et cetera. Et fratrem suum, hominem quemcumque vel Christianum specialiter. Est enim fraternitas naturae inter omnes, sed gratiae inter fideles. Odit, Interl. quem Deus praecipit diligi, licet peccatum sit odio habendum, juxta illud Psalm. Iniquos odio habui. In tenebris est, Glossa, in peccatis, in quibus natus fuerat. Vel deputatus tenebris Inferni. Unde tenebrae intelliguntur hic vel macula culpae vel reatus poenae. Usque adhuc, idest usque modo et post Baptismum, in quo lumen fidei et aliarum virtutum suscepit. Ex hoc autem quod dicit Glossa, in peccatis in quibus natus fuerat, videtur quod plura sunt originalia et quod originale per odium fraternum redeat. Ad primum dicendum est, quod originale est unum in numero per essentiam, sed plura propter corruptionem plurium virium animae. Unde est unum formaliter, plura materialiter. Et ideo dicitur pluraliter originalia. Ad secundum responsio. Originale pro tanto dicitur redire, quia originali proprie debetur carentia visionis Dei: decedens autem in mortali, caret visione Dei. Vel dicitur redire, quia fomes peccati intenditur per peccatum. Idem autem sunt subjecto fomes et originale: ita qui fratrem odit in tenebris est. Sed contra de dilectione est, qui diligit, dilectione scilicet charitatis, fratrem suum, idest proximum, in lumine manet, scilicet fidei. Ardor enim charitatis non est sine luce charitatis. Ecclesiast. 2, qui timetis dominum, diligite illum, et illuminabit corda vestra. Vel in lumine bonae operationis, sive operum legis. Proverb. 6, mandatum lucerna et lex lux, quia charitas nunquam est otiosa. Gregorius, amor Dei nunquam est otiosus; operatur enim magna si est; si autem operari renuit, amor non est. Et dicit manet seu potius permanet, idest perfecte manet, quia tunc bona opera et lux fidei prosunt, ut dicit Glossa. Et scandalum non est in eo: quia qui diligit proximum non habet quo pes mentis offendatur. Psalm. 118, pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum. Scandalum enim idem est quod obex: ubi autem est obex, ibi est inaequalitas in via. Ubi autem charitas, ibi est aequalitas in via; quia charitas adaequat viam et removet omnia offendicula. Et ideo in illo qui diligit propter Deum non est scandalum, nec activum, quia nullum scandalizat: nec etiam passivum, quia non scandalizatur quicquid ei fiat. 1 Corinth. 13, charitas omnia suffert. Unde Glossa, qui diligit fratrem, tolerat omnia propter unitatem charitatis. Et si fratri adhibet correctionem, non irascitur. Unde sicut ille qui incedit per viam bene illuminatam, non offendit in via, etiamsi in via sint multa offendicula, ille vero qui incedit in tenebris de facili offendit etiam in via plana; ita qui illuminatus est lumine charitatis, et diligit fratrem suum, non offendit, etiam si in fratre suo videat multa offendicula. Si enim videt aliquod offendiculum in fratre, corripit eum et compatitur et tolerat. E contrario ille qui odit fratrem suum, et est in tenebris odii et de facili offendit. Et si in fratre non sint offendicula, si videt bonum ejus, dolet tristatur invidet et pervertit ipsum. Ideo sequitur, qui autem odit fratrem suum, in tenebris est, idest in carentia seu privatione lucis gratiae, et in tenebris ambulat. Glossa, per ipsam ignorantiam ambulat de vitio in vitium. Et interlinearis dicit, quod proficit in pejus. 2 Corinth. 3, mali homines proficient in pejus, et nescit quo eat, idest operum suorum finem non attendit, nec considerat. Glossa, non praevidet ad quam poenam recipiendus sit. Prov. 4, via impiorum tenebrosa. Nesciunt ubi corruunt, quia tenebrae, scilicet erroris et peccati, obcaecaverunt oculos ejus, spirituales, scilicet intellectum et affectum; quia nec veritatem cognoscit eo quod in tenebris est, nec bonum appetit, quia ad peccatum ruit. Eccles. 11, error et tenebrae peccatoribus concreata sunt. Vel secundum Glossam: recedentes a lumine Christi, peccatis et carnali voluptate ita praepediuntur, ut et si bonum videant, non tamen exequuntur. Isti excaecantur ex malitia. Sap. 2, excaecavit eos malitia eorum. Scribo vobis filioli et cetera. Hic ostendit e contrario quid non sit diligendum, retrahens primo eos ab amore mundano. Secundo ab errore haeretico, ibi: filioli mei novissima est. Primum opponitur charitati in affectu. Secundum fidei in intellectu. Primum est causa totius mali in moribus. Secundum in fide. In prima parte ostendit primo quibus mandat, in quo ostenditur praecepti generalitas. Secundo quid mandat, in qua ostenditur praecepti utilitas, ibi: nolite diligere mundum. Ad ostendendum generalitatem mandati, non ponit speciales conditiones hujus alicujus generis, sed generales omnium. Primo secundum conditiones aetatis spiritualis. Secundo secundum conditiones aetatis corporalis inferiores, ibi: scribo vobis adolescentes. Tertio secundum conditiones aetatis corporalis perfectioris, ibi: scribo vobis patres. Dicit ergo, filioli. Glossa, nuper geniti vel obedientes patri. Vel sicut dicit Glossa, omnes vocat filios quos ipse in fide praecessit. Scribo vobis, non solum praedico, sed et scribo ut memoriam habeatis. Scribo autem illud quod postea sequitur, nolite diligere mundum etc.: quasi dicat: monui vos ad charitatem; modo moneo ut caveatis ab impedimentis. Et hoc debetis facere, quoniam remittuntur vobis peccata vestra, per Baptismum et poenitentiam, propter nomen ejus, idest nomen fidelis invocationis. Glossa, non Petri vel Pauli. In primitiva enim Ecclesia baptizabant in nomine Christi, ut sic allicerent baptizatos ad amorem nominis Christi. Act. 8, baptizati erant in nomine domini Jesu. Glossa, praeponit causam qua possit eos abstrahere ab amore mundi, scribo vobis patres. Glossa, non aetate, sed sapientia: quorum est antiqua meminisse et minoribus pandere. Hi sunt reverendi senes, in quibus jam debet amor mundi frigescere: scribo, scilicet, hoc quod sequitur, nolite diligere mundum: et hoc debetis, quoniam cognovistis eum qui ab initio est, scilicet filium qui est a patre. Vel ab initio, idest ante initium rerum, sicut prius dictum est, Eccles. 24, ab initio et ante saecula creata sum: quasi dicat: haec est causa quare debetis abstrahi ab amore mundi, quoniam cognovistis eum, quem mundus non cognovit, idest mundi amatores. Joan. 1, in mundo erat et mundus eum non cognovit. Scribo vobis adolescentes, scilicet tempore seu aetate. Hoc scilicet nolite diligere mundum, quoniam vicistis malignum, idest mundum qui totus in maligno positus est, infra ultimo: quasi dicat: vicistis mundum proficiendo; non debetis respicere mundum diligendo ipsum. Et Luc. 9, nemo mittens manum ad aratrum et respiciens retro et cetera. Item cavere debetis ne vincamini ab eo quem vicistis: quia valde esset vobis verecundum. Et notandum quod adolescentibus ascribitur victoria: quia illa aetas specialiter impugnatur incentivis vitiorum. Item quia illa aetas est congrua ad certandum. Scribo vobis infantes. Glossa, humiles spiritu. Scribo inquam, nolite diligere mundum, quoniam cognovistis patrem, scilicet Deum, cognitione fidei: quasi dicat: etsi non sitis apti ad pugnam, quia adhuc estis incipientes in bono; tamen habetis Dei cognitionem et eum diligitis: unde non debetis diligere illa quae istam dilectionem impediunt. Scribo, scilicet iterum, vobis patres, seniores scilicet aetate et sapientia. Haec est duplex senectus, de qua Sapient. 4, senectus enim venerabilis est et cetera. Repetit autem eo quod ipsi magis tenentur ad hoc, ratione aetatis maturioris et sapientiae majoris, quoniam cognovistis eum qui ab initio est, idest a patre; vel ab initio, idest ante initium. Glossa, si obliviscamini eum qui ab initio est, perditis paternitatem, scribo vobis juvenes, scilicet nolite diligere mundum et cetera. Quoniam estis fortes, idest praediti fortitudine et virtute ad spirituale certamen. Glossa, fortes non ex vobis, sed ex Deo. Psalm. 117, fortitudo mea et laus mea dominus. Et verbum Dei, Glossa, filius Dei, praedicatio filii Dei, in vobis permanet, idest perfecte manet per intemeratam fidem. Et hoc contra tentationes Diaboli, et vicistis malignum, idest mundum. Et quia vicistis eum, turpe esset vobis vinci ab illo. Nolite diligere mundum et cetera. Hic ostenditur qui mandat; in quo tangitur mandati utilitas. Dissuadet quidem amorem mundi triplici ratione. Primo ex damnositate ipsius amoris. Secundo ex utilitate rei amatae, ibi: quia omne quod est in mundo et cetera. Tertio ex defectibilitate, ibi: et mundus transit et cetera. Dicit ergo, nolite. Glossa, vobis omnibus scribo haec, nolite diligere, amore concupiscentiae, mundum, Glossa, abundantiam mundi et pulchritudinem ejus. Mundus ergo supponit hic pro universitate concupiscibilium mundi, nec ea quae in mundo sunt. Glossa, ut aurum et argentum et omnem fluxum divitiarum. Prohibetur autem hic mundus ad fruendum eo, non ad utendum: unde Glossa, utimini mundo ad necessitatem, sed non diligite ad superfluitatem. Nec per hoc prohibetur quaecumque dilectio, sed inordinata per amoris affectum nimium. Augustinus, cum exhauseris cor tuum amore terreno, hauries amorem divinum. Et incipiet habitare charitas, extirpata sylva vitiorum. Idem talis est quilibet qualis est ejus dilectio. Terram diligis, terra es: aurum diligis, aurum es: Deum diligis, quid dicam? Deus eris. Non audeo, inquit, dicere ex me: Scripturam audiamus, ego dixi dii estis et cetera. Sed cum mundus sit bonus, videtur quod sit diligendus; ergo videtur prohibitio mala qua dicitur, nolite diligere mundum. Responsio, diligere idest ex diversis legere seu colligere. Et sic diligere mundum est ipsum omnibus rebus praeponere. Et sic mundus non est diligendus: tamen sub Deo est diligendus. Unde non prohibetur quaecumque dilectio, sed illa quae est supra Deum, de qua dicit Augustinus, vae tibi si amaveris condita et deserueris conditorem. Vel potest dici quod duplex est dilectio. Quaedam ad necessitatem, alia ad superfluitatem. Primo modo mundus potest diligi. Secundo modo prohibetur, si quis dilexerit mundum, praeponendo ipsum Deo, non est charitas patris in eo: quasi dicat: amor patris est contrarius amori mundi. Augustinus, duo sunt amores, Dei et mundi: sed si amor mundi inhabitet, non est quo amor Dei intret. Idem etiam dicit, quod contraria sunt charitas et cupiditas. Et quantum crescit cupiditas, decrescit charitas. Et e converso Jacob. 4, amicitia hujus mundi inimica est Deo. Unde Glossa hic, unum cor duos sibi adversarios amores non capit. Sicut dilectio Dei est fons virtutum omnium, ita dilectio mundi omnium vitiorum. Isa. 28, coangustatum enim est stratum ita ut alter decidat. Et vere non est charitas patris in eo qui mundum diligit, quoniam, omne quod in mundo est, idest in mundi dilectoribus, aut est concupiscentia carnis, et sumitur hic concupiscentia carnis pro generali appetitu inordinato qui incitatur per quinque sensus. Glossa, concupiscentia carnis est desiderium omnium quae ad voluptatem et delicias corporis pertinent, ut cibus, potus, concubitus. Et concupiscentia oculorum. Glossa, quando visus delectatur, ut in pulchris vestibus et auro et similibus. Et superbia vitae. Glossa, omnis ambitio saeculi. Eccles. 10, odibilis coram Deo et hominibus superbia. Bene dicitur hic tertium superbia, quia magis est supra viam et extra viam humanae naturae quam alia duo, quorum concupiscentiae sunt hominum et aliquatenus naturalia. Quae non est ex patre. Hoc dicitur ad ostendendum quod sunt detestabiles praedictae concupiscentiae. Unde, quae, scilicet concupiscentia generalis quae communiter se extendit ad omnes praedictas, non est ex Deo patre, idest ex Deo qui est pater. Jacob. 1, nemo cum tentatur dicat quoniam a Deo tentatur. Unusquisque enim tentatur a concupiscentia sua attractus et illectus. Vel quae superbia non est ex Deo patre, quia excludit charitatem patris, sed ex mundo. Glossa, ex mundi amore. Et ideo mundus non est diligendus, cum sit patri contrarius. Et mundus transit. Glossa, debemus adhaerere patri non mundo, quia mundus transit. Interlinearis, in novam formam. 1 Corinth. 7, praeterit figura hujus mundi. Et notandum quod tres causae mundi universales permanebunt: scilicet universalis efficiens, ut corpora superiora, sol et luna et hujusmodi quae sunt causa efficiens universalis generationis in istis inferioribus: materialis universalis, ut quatuor elementa: finalis universalis ut homo: sed causa formalis mutabitur: unde bene dicitur, transit in novam formam. Et ideo quia mundus transit; et homo qui diligit mundum, transit cum mundo. Gregorius, qui labenti innititur, necesse est ut ipse labatur. Sed e contrario. Dicit autem, transit, non transibit, propter certitudinem: quasi dicat, transiit jam in certitudine fidei nostrae, tandem transiet in re. Vel hoc dicit ut significet brevitatem temporis. Breve enim est quia terminum habet, et maxime respectu aeternitatis, respectu cujus omne tempus breve est, qui autem facit voluntatem Dei, non tantum dicit, ut illi Matth. 7, quid autem vocatis me domine domine, et non facitis quae dico? Et dicit voluntatem Dei, non suam. Manet in aeternum, quia talis non moritur, sed de vita mortali ad immortalitatem transfertur. Joan. 11, omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum, idest, morte aeterna quae est vera mors, respectu cujus mors corporalis non est, nisi quidam gustus. Joan. 8, si quis sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum: quasi dicat: licet gustet in praesenti. Sicut enim qui labenti, id est mundo, innititur, necesse est ut conlabatur, ut dicit Gregorius supra; ita e contrario stare oportet eum qui stanti innititur. Sed objicitur contra hoc quod dicitur, omne quod est in mundo, aut est concupiscentia carnis et cetera. Quia multa alia sunt in mundo, ut aurum, argentum, homines, bestiae; nec tamen sunt concupiscentia carnis et cetera. Responsio, mundus non accipitur hic pro natura, sed pro abusore vel amatore mundi. Aut est concupiscentia carnis et cetera. In istis enim tribus omnia vitiorum genera comprehenduntur, ut dicit Glossa, Beda in Glossa, sicut enim qui adhaeret domino, unus spiritus est cum illo, et dicitur Deus, Psalm. 81, ego dixi dii estis, etc. sic qui adhaeret mundo, potest dici mundus. Sed tunc objicitur ulterius: si mundus accipitur pro mundi dilectoribus; cum in eis sint multa alia vitia, ut invidia, ira, accidia, videtur quod insufficienter dicat, omne quod in mundo est. Item aut concupiscentia carnis determinatur circa ea quae spectant ad sensum tactus, aut generaliter circa ea quae spectant ad omnes sensus carnales exteriores. Si primo modo, quare non dicitur determinate, concupiscentia tactus, sicut determinate concupiscentia oculorum? Si secundo modo, ergo concupiscentia oculorum non debet poni in numerum cum concupiscentia carnis, cum sub illa contineatur. Item cum delectatio sit omnium sensuum, quare non nominatur concupiscentia sensuum, sicut concupiscentia oculorum? Item Glossa dicit, quod concupiscentia carnis est cum per gustum vel per tactum caro delectatur. Contra, alia Glossa dicit ibidem, quod concupiscentia carnis est desiderium omnium quae ad voluptatem et delicias pertinent. Non ergo solum circa delectabilia gustus et tactus. Item Glossa dicit quod concupiscentia oculorum est quando delectatur visu, ut in pulchris vestibus, et auro et talibus. Contra: delectari in talibus pertinet ad concupiscentiam carnis. Ergo non videtur ex opposito distingui concupiscentia oculorum et carnis. Responsio, divisio vitiorum assignatur penes principalia motiva concupiscentiae ad malum. Nam concupiscentia carnis assignatur penes motivum inordinate ad voluptates et delitias corporis, cujusmodi sunt maxime in quibus delectatur nutritiva et generativa, et generaliter in quibus est delectatio corporalis. Concupiscentia oculorum assignatur penes motivum inordinate ad aliqua habenda seu possidenda; sive sint spiritualia, ut scientia: sive corporalia, ut divitiae. Superbia vitae penes dominium, scilicet potestatem et gloriam. Sed de experientia pulchritudinis, est notandum quod Glossa dicit, concupiscentia oculorum, est omnis curiositas, quae fit in discentibus artibus magicis, in contemplandis spectaculis, in supervacuis acquirendis rebus temporalibus, in dignoscendis carpendisque vitiis proximorum. Superbia vitae cum quis se jactat, et cetera. Quaere Glossam. Filioli, novissima hora et cetera. Hic retrahit ab haeretico errore. Primo monens cavere doctrinam haereticorum. Secundo manere in vera doctrina apostolorum, ibi, vos autem quod auditis. Ad cavendum autem falsam doctrinam haereticorum, quadruplicem introducit rationem. Prima, quia haeresis est Christo contraria. Secunda, quia haeretici separati sunt ab Ecclesia, ibi, ex nobis prodierunt. Tertia, quia ipsi sufficienter imbuti sunt doctrina Catholica, ibi, sed vos unctionem habetis. Quarta est, quia doctrina quam eis suadent haeretici, mendax est et perversa, ibi, quis est mendax et cetera. Dicit ergo, filioli mei. Ita dixi, nolite diligere mundum. Eodem modo dico: nullo instinctu haereticorum deficiatis a fide, quia haec sunt contraria charitati. Et non debetis deficere, quia, filioli mei. Et ideo non debetis doctrinam patris audire et facere, unde ostendit affectus sui ad eos magnitudinem, et eorum ad ipsum debitam subjectionem. Novissima hora est. Glossa, idest undecima hora: est sexta aetas saeculi, de qua Matth. 20, circa undecimam vero horam. Vel secundum aliam Glossam, novissima hora est, id est, similis novissimae, quia similis est haereticorum persecutio persecutioni Antichristi futurae. Vel secundum aliam Glossam; novissima hora est, quia prope est finis uniuscujusque. 1 Corinth. 10, nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt. Et sicut etc. quasi: et hoc inde patet, quia nunc, idest, in hoc praesenti tempore (nam a temporibus apostolorum incoeperunt haeretici) Antichristus venit, et nunc Antichristi multi facti sunt. Glossa, qui baptizati et sacro chrismate uncti, per quod facilius possunt decipere, sunt Christo et ejus Ecclesiae contrarii, Antichristi, id est quia per varias haereses et errores divisi. Contra illud Jacob. 3, nolite plures magistri fieri. Et dicit, facti sunt, voluntate sua, suggestione diabolica. Facti ergo sunt Antichristi recedentes a fide Christi, et docentes contra fidem, ut Judaei docentes legalia observanda, ad Gal. 5. Et Nicolaitae docentes carnis delectationes esse licitas. Apoc. 2. Vel Antichristi dicuntur omnes peccantes contra legem Christi. Sicut audistis, quia Antichristus venit, scilicet in membris suis. Vel venit, id est jam quasi instat adventus ejus. De adventu vero Antichristi audierant et in Evangelio, Matth. 24, erit tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio mundi: et per apostolum, 2 ad Thessal. 2, tunc revelabitur ille iniquus quem dominus interficiet spiritu oris sui. Ratio ejus talis est: quoniam Antichristus et sui circa finem mundi sunt venturi, sed jam venerunt: ergo et cetera. Unde, id est ex eorum jam adventu, scimus, fide, quia novissima hora, id est instat finis saeculi. Glossa. Absque dilatione veniet dies judicii. Ex nobis. Glossa. Sed licet sint multi Antichristi, non tamen terreant vos si a Judaismo vel Paganismo redierunt, ne putetis ex hoc Ecclesiam pati damnum. Quia et ex nobis prodierunt. Glossa: ab unitate Catholica recedentes. Erant enim de Ecclesia numero non merito, sacramentorum perceptione non charitatis communione. Sed non erant ex nobis, praedestinatione et electione. Et ideo ex recessu eorum Ecclesia non est damnificata, sicut nec corpus damnificatur cum humores pravi exeunt de corpore. Nam si fuissent ex nobis. Glossa. Praedestinatione et electione Dei. Permansissent utique nobiscum, id est finaliter mansissent in consortio fidei seu fidelium. Sed ut etc.: quasi dicat: ideo exire permittuntur, ut manifestati sint quoniam non sunt omnes ex nobis, qui prius latebant, et sub specie fratrum vos decipere poterant. Unde permittit Deus, quosdam de Ecclesia exire, ne contingat decipi veros fratres a falsis fratribus secum visibiliter manentibus. Sed vos unctionem et cetera. Hic ostendit quod sufficienter imbuti sunt doctrina Catholica. Vel sic, sed et vos unctionem. Haec est tertia ratio, quod sufficienter sunt imbuti doctrina Catholica. Ubi ostendit primo quod habent doctorem sufficientem interius. Secundo, quod non indigent doctrina exteriori, ibi, non scripsimus. Quis est mendax. Haec est quarta ratio, quia doctrina haereticorum mendax est et perversa: quod ostendit, primo ex doctrinae falsitate: secundo, ex ejus damnositate, ibi, omnis qui negat filium. Sed et vos, quasi dicat: debetis permanere, quia vos Catholici unctionem habetis, id est gratiam spiritus sancti, qua eos discernere poteritis, et eorum malitiam retardare seu impedire. A sancto, id est Christo, qui est sanctus sanctorum. Danielis 9, sicut membra recipiunt influentiam a capite. Joan. 1, de plenitudine ejus omnes accepimus. Psal. 44, unxit te Deus tuus oleo laetitiae et cetera. Et nostis omnia, scilicet necessaria ad salutem, per illuminationem illius unctionis. Glossa, nostis veritatem fidei et vitae per unctionem spiritus sancti, nec opus habetis doceri. Unde quia nostis omnia, non scripsi vobis quasi ignorantibus veritatem, scilicet fidei, sed, quasi scientibus eam: quasi dicat: eo ipso quod veritatem cognoscitis, habetis scientiam discernendi et cognoscendi haereticos. Et quoniam. Glossa, scientibus. Et hoc, quoniam omne mendacium non est, id est nullum mendacium est, sive officiosum, sive otiosum, sive perniciosum, ex veritate, id est ex Deo sive Christo, qui est veritas: imo sibi contrarium, quia Psalm. 5, perdes omnes qui loquuntur mendacium. Unde est a Diabolo, qui est mendax et pater mendacii, ut habetur Joan. 8. Unde Glossa Bedae. Nullum mendacium ex veritate. Et qui mentitur non est ex Christo. Sed contra hoc objicitur: idem est non esse ex Deo, et separari a Deo. Si ergo qui mentitur non est ex Deo, ergo omne mendacium separat a Deo: sed omne quod separat a Deo, est peccatum mortale: ergo omne mendacium est peccatum mortale, quod falsum est. Responsio, sermones sunt restringendi secundum materiam: unde cum hic sit sermo de haereticis, qui mentiuntur in doctrina religionis, patet, illud quod dicitur hic, intelligi de mendacio in doctrina religionis. Unde patet ex Glossa quod loquitur de mendacio negationis Christi, respectu cujus cetera aut parva, aut nulla esse videntur. Unde sequitur, quis est mendax. Antonomastice gravissimum omnium genus mendacii est, secundum Augustinum, quod fit in doctrina religionis. Nisi is qui negat, quoniam Jesus non est Christus. Qui negat, quoniam Jesus non est Messias in lege promissus. Glossa, hoc proprium est Judaeorum, ut dicant, quoniam Jesus non est Christus; sed et omnium qui Christi mandatis obtemperare contemnunt. Isti negant, id est facto veritati contrario ostendunt. Tit. 1, confitentur se nosse Deum, factis autem negant: hic est Antichristus, scilicet qui negat, quoniam Jesus est Christus. Antichristus, idest contrarius Christo. Qui, idest quia ipse, negat patrem et filium. Negando Jesum esse Christum, negat et filium, negat et patrem. Joan. 8, neque me scitis neque patrem meum scitis. Glossa. Frustra confitetur Deum patrem, qui negat filium, qui ex Deo procedit, et vere ita est, quia omnis. Glossa, ne quis dicat: Christum non colo, sed Deum patrem, addit, omnis, sive Judaeus, sive gentilis, sive haereticus, qui negat filium. Christum, nec patrem habet. Glossa, propitium: et alia Glossa. Nec filium, nec ipsum patrem habet placatum: vel, nec patrem habet. Alia Glossa, nec filium, nec ipsum patrem; scilicet cognitione et confessione. Joan. 14, si cognovissetis me, et patrem meum utique cognovissetis et cetera. Qui autem confitetur, id est simul fatetur. Glossa, corde, voce, opere Rom. 10, corde creditur ad justitiam et cetera. Filium. Glossa, Jesum esse, et patrem habet, propitium, vel patrem habet in confessione et cognitione. Joan. 14, ego in patre, et pater in me est. Vos quod audistis et cetera. Hic monet permanere in doctrina apostolorum; ponens triplicem rationem. Primo utilitatem. Secundo facilitatem, ibi, haec scripsi vobis. Tertio necessitatem, ibi, et nunc filioli. In prima parte, primo ponit admonitionem. Secundo admonitionis utilitatem, ibi, si in vobis. Tertio utilitatis declarationem, ibi, et haec est promissio. Dicit ergo, vos autem quod audistis, ut supra: quasi dicat: ita multi Antichristi facti sunt. Sed vos, scilicet Catholici, illud quod audistis, a me et aliis apostolis, ab initio, scilicet conversionis vestrae. In nobis permaneat, id est finaliter perseveret: quasi dicat: fides quam audistis a me ab initio conversionis vestrae, perseveret, et quo ad memoriam et quo ad observantiam. Interlinealis, per observationem memoriter teneatis. Et ideo debet manere, quia si in vobis permanserit, idest perfecte manserit, in cujus recordationem eatis per observationem. Quod ab initio audistis, verbum scilicet fidei Christi, scilicet vestrae conversionis, et vos in filio et patre manebitis. Glossa hic per fidem, in futuro per speciem. Joan. 14, si quis diligit me et cetera. Ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus. Et sicut dicit Glossa, filium praeponit patri, quia nemo venit ad patrem nisi per filium. Joan. 14, et haec, scilicet mansio in patre et filio perpetua, est repromissio, idest iterata promissio, prius per prophetas, deinde per apostolos, quam ipse, scilicet Christus qui non mentitur, pollicitus est vobis vitam aeternam, hanc promisit. Joan. 6, haec est voluntas ejus, qui misit me, patris, ut omnis qui videt filium et credit in eum et cetera. Haec scripsi vobis de his et cetera. Hic ostendit utilitatem. Primo ex Scriptura. Secundo ex gratia, ibi: et vos unctionem. Tertio ex scientia, ibi: et non necesse habetis. Dicit ergo, haec, praedicta de Antichristo et ejus membris, scripsi vobis. Idest ad utilitatem et instructionem vestram, de his, scilicet haereticis, qui seducunt vos, idest seorsum a veritate ducunt. Glossa, vel perversis dogmatibus, vel per aliquas illecebras, vel per adversa saeculi a vita aeterna vos retrahunt, et vos unctionem quam accepistis ab eo maneat in vobis. Et unctio inquam maneat in vobis. Quam unctionem, idest spiritus sancti gratiam vos accepistis a Deo. Joan. 1, de plenitudine ejus omnes nos accepimus. Glossa, curate ut spiritus sancti gratiam, quam in Baptismo consecuti estis, integram in corde et opere servetis. Et notandum quod ista locutio est antiphrastica, sicut et illa, Joan. 14, sermonem quem audistis non est meus. Et necesse non habetis: quasi dicat: et si unctio manet, non necesse habetis quidquam utile, quia gratia docet de necessariis ad salutem, licet non de omnibus utilibus. Vel non necesse habetis tantum, ut prius. Glossa, docente interius spiritu, minus indigetis extrinsecus doceri, ut aliquis, homo doctor, doceat vos: sed ita tenete, supple, sicut unctio ejus, idest Christi. Glossa, spiritus sanctus cujus sacramentum est in unctione visibili; vel unctio charitatis quae diffunditur in cordibus vestris per spiritum sanctum, qui datus est vobis, docet vos de omnibus. Glossa, quae tenenda sint: quia nemo docenti tribuat, quod ex ore docentis intelligit. Nisi intus sit qui doceat, lingua doctoris in vacuum laborat: nec tamen doctor taceat, sed quod potest agat. Et verum est et non est mendacium. Glossa, quod praedico: vel melius; illud quod unctio docet: unde alia translatio habet: et vera est et non est mendax, scilicet unctio. Verum per comparationem ad rem, et non est mendacium per comparationem ad docentem. Vel verum in se, et non est mendacium contrarii ulla permixtione. Ex hoc patet quod fidei non subest falsum, quia spiritus sanctus, spiritus veritatis est, Joan. 16. Et non docet nisi verum. Et ideo, sicut docuit vos, scilicet unctio, manete in eo, scilicet Christo, hoc est in verbis vel doctrina ejus. Joan. 15, manete in me et ego in vobis. Et nunc filioli manete in eo et cetera. Hic ostendit necessitatem primam in futuro, quia aliter non vitabunt confusionem secundam in praesenti, quia aliter non possunt habere justificationem, ibi: si scitis, quoniam justus est. Dicit ergo, et nunc, idest in praesenti, scilicet tempore gratiae. Filioli mei: in quo notatur dilectio ejus ad ipsos et subjectio eorum ad ipsum. Manete in eo, idest in Christo, hoc est in verbis et doctrina ejus, per fidem scilicet et charitatem finalem. Augustinus, maneamus in verbis ejus ne confundamur cum venerit. Vel manete in eo. Glossa, si quid boni habetis, illi totum attribuite et non vobis: mala vobis et Diabolo imputate, ut cum apparuerit, scilicet in futuro judicio. Glossa, ad praemia bonorum et damnationem malorum. Habeamus fiduciam, nos et vos, et non confundamur. Confusione damnationis aeternae. Jerem. 20, confundantur quia non intellexerunt opprobrium sempiternum, ab eo, Glossa, pro eo neglecto vel negato. In adventu ejus, ad judicium, si scitis: quasi dicat: manere debetis in eo: si enim scitis certitudine spei, quoniam justus est. Glossa, natura, et auctor totius justitiae. Psalm. 10, justus dominus et justitiam dilexit. Scitote. Eadem certitudine fidei, quoniam et omnis qui facit justitiam, idest opus justitiae, ex ipso natus est, idest filius Dei est, scilicet per imitationem et conformitatem. Vel ex ipso natus est, idest ex ipso habet quod facit, sicut filius naturalis habet a patre naturali, quod est secundum naturam. Sic filius spiritualis habet a patre spirituali, scilicet Deo, quod est secundum mores. Isa. 26, omnia opera nostra tu es.
[89306] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 4 cap. 3 Videte qualem charitatem dedit et cetera. Supra egit de materia diligendorum; hic agit de forma sive de modo diligendi. Primo Deum. Secundo proximum, ibi: omnis qui non est justus. In prima parte tangit modum dilectionis nostrae ad Deum, ibi: et omnis qui habet hanc spem. Modum dilectionis ad nos ostendit. Primo in praesenti. Secundo in futuro, ibi: carissimi, nunc filii Dei sumus. Modum autem dilectionis nostrae ad Deum ostendit. Primo acquirendae. Secundo conservandae, ibi: filioli, nemo vos seducat. Tertio manifestandae, ibi: omnis qui natus est ex Deo. Acquirendae quidem dupliciter. Primo per sanctificationem praeteritorum peccatorum. Secundo per cautelam futurorum, ibi: omnis qui in eo manet. Sanctificationis. Primo ostendit exemplar. Secundo materiam, ibi: omnis qui facit peccatum. Tertio auctorem, ibi: et scitis quia ille. Dicit ergo, videte, idest diligenter attendite, qualem charitatem, idest quantum et qualia affectus et effectus charitatis. Glossa, quantis et qualibus donis ostendit Deus erga nos paternam charitatem, dedit, gratis vobis indignis, pater, tota Trinitas per proprietatem, persona patris per appropriationem, talem scilicet, ut filii Dei nominemur, scilicet Christiani a Christo. Et quia non sufficit nomen sine re; ideo subditur, et simus, scilicet filii Dei. Joan. 1, dedit eis potestatem filios Dei fieri et cetera. Propter hoc, quia scilicet filii Dei sumus, mundus, idest mundi amatores, non novit nos, scilicet notitia approbationis, quia non novit eum, scilicet patrem, notitia fidei et approbationis. Joan. 1, mundus eum non cognovit. Glossa, quia filii Dei dicimur, amatores mundi non nos diligunt, non percipiunt nostram dignitatem, non nos reverentur, sed affligunt. Carissimi, nunc filii Dei etc. quasi dicat: licet modo sumus a mundo despecti, tamen o carissimi mihi clara dilectione conjuncti, nunc idest in praesenti cum mundo sumus despecti, ut dicit Glossa, filii Dei sumus. Per adoptionem gratiae. Rom. 8, qui spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt. Et nondum apparuit quid erimus, scilicet per gloriam. Latet enim gloria modo, sicut lucerna lateret in testa; sed confracta testa apparebit. Judic. 7, confractis lagunculis apparuerunt lucernae. Licet enim nunc per miracula et per virtutes appareat quod sumus filii Dei, tamen quidquid est in praesenti ad respectum futuri parum est, ut dicit Glossa. Ita est de gloria modo, sicut de luce in manibus abscondita, quae apparet per rimas digitorum scimus. Certitudine fidei quae est certitudo de invisibilibus, quoniam cum apparuerit. In secundo adventu, idest perfecte innotuerit omnibus: modo enim paucis fidelibus innotescit, sed tunc in die judicii omnibus apparebit: ab omnibus cognoscetur dominus judicia faciens, ut dicit Psalm. Unde Bernardus, cognoscetur dominus judicia faciens, qui ignoratur injurias patiens. Similes ei erimus. Glossa Bedae, secundum corpus immortales et impassibiles, sicut ipse filius. Tunc enim mortale hoc induet immortalitatem et incorruptibile hoc incorruptionem. 1 Corinth. 15. Ista autem similitudo non erit aequalitatis, sed conformitatis; et in corpore per dotes corporis et in anima per dotes animae: ad Philipp. 3, salvatorem expectamus et cetera. Ista autem similitudo erit in tribus: scilicet in conformitate naturae. Genes. 1, creavit dominus hominem ad imaginem et similitudinem suam. Item in conformitate gratiae. Isa. 45, vocavi te ex nomine tuo, assimilavi te et non cognovisti me, item in conformitate gloriae sicut hic. Quoniam videbimus eum sicuti est. Glossa, in ipsa deitatis substantia contemplabimur eum, quod in hac vita nulli conceditur. Matth. 5, beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Interlinearis, sola visio beatificat. Joan. 17, haec est vita aeterna et cetera. Sed videtur quod magis dilectio: quia dicit Augustinus in Soliloq. Charitas est quae beate perfrui desiderat. Sed beatitudo consistit in fruitione, ergo in dilectione et cetera. Responsio, Glossa loquitur non de visione simplicis notitiae, sed experientiae quae est intellectus practici, et hoc non excludit dilectionem. Sed adhuc quaeritur quare magis dicitur de visione quod beatificat. Responsio, visio potius dicitur beatificare et esse tota merces, quam dilectio, quia visio habet omne illud in quo consistit beatitudo. Habet enim sibi annexam dilectionem, in his vero consistit fruitio; dilectio vero non habet necessario sibi annexam visionem, immo potest esse indifferenter causa rei tam absentis, quam praesentis, et omnis. Glossa. Quia ad Dei similitudinem pervenitur; ideo omnis qui habet hanc spem in eo, scilicet adipiscendae visionis divinae et beatitudinis, sanctificat se, Glossa, pie vivendo, desideria saecularia abnegando: ad Titum 2, ut abnegantes impietatem et saecularia desideria et cetera. Sanctificationem attribuit homini per cooperationem liberi arbitrii. 2 Timoth. 2, si quis se emundaverit ab istis, erit vas sanctificatum et utile domino. Sicut et ille. Similitudo ista est remota non propinqua; imitando, non attingendo, sanctus est, Levit. 2, sancti estote quoniam ego sanctus sum, dicit dominus Deus vester. Joan. 17, ego pro eis sanctificabo meipsum, ut ipsi sancti sint in veritate. Tangit autem hic duo quae requiruntur ad nostram sanctificationem. Primum est divinum adjutorium. Secundum est arbitrii libertas. Deus enim sanctificat nos per gratiam. Nos vero disponimus nos ad sanctificationem per liberum arbitrium. Primum notatur cum dicitur, qui habet spem in eo. Secundum cum dicitur, sanctificat se. Alia littera habet, castificat: quam legit Augustinus dicens, sic omnis qui castus est. Notandum quod homo castificat se et Deus et gratia: homo disponendo, Deus efficiendo et gratia informando. Omnis et cetera. Glossa, qui habet spem sanctificat, sed e contrario, omnis qui facit peccatum, scilicet mortale, illud enim implicite dicitur peccatum a quo denominatur peccator. Et iniquitatem facit. Quia contra Dei justitiam et iniquitatem facit. Et peccatum est iniquitas. Glossa, iniquitas est quod est contra legem, vel sine lege: peccatum ergo est iniquitas; quia quando peccamus, contra legem Dei facimus. Unde Augustinus. Peccatum est dictum, vel factum vel concupitum contra legem Dei. Item secundum Augustinum, virtus est aequalitas animae undique rationi consentiens: sed omnis peccans mortaliter privat se virtute, ergo aequalitate inducit inaequalitatem. Et ideo dicit Augustinus in Glossa, nemo dicat, ego peccator sum sed non sum iniquus. Omnis enim qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Daniel. 3, peccavimus, iniquitatem fecimus. Et scitis, id est scire debetis. Quoniam ille, scilicet Christus qui est sanctus sanctorum, apparuit. Glossa. In primo adventu. In hoc id est propter hoc, ut peccata tolleret, idest auferret. Joan. 1, ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Glossa, tollit dimittendo peccata, adjuvando ne fiant, ducendo ad vitam, ubi omnino fieri non possunt. Propter hoc dicitur ter, ecce agnus Dei. Et bis: miserere nobis: quasi dicat: Ecclesia: miserere dimittendo peccata, miserere adjuvando, ne fiant futura. Tertio dicitur: dona nobis pacem, ducendo ad vitam, ubi omnino non fient. Vel dicitur ter: agnus Dei, propter tres partes corporis Christi mystici. Quidam enim in miseria vitae praesentis in mundo, alii in Purgatorio, alii in caelo. Bis ergo dicitur miserere nobis propter illos qui sunt in mundo et in Purgatorio: sed dona nobis pacem, propter illos, qui sunt in caelo. Ideo et tripliciter terminatur in Missa. Nam in die operis dicitur: benedicamus domino, quia laborantes debent gratias reddere Deo. Requiescant in pace, propter illos, qui sunt in Purgatorio. Ite, Missa est, propter illos, qui sunt in caelo. Et peccatum in eo non est, nec originale, nec actuale: mortale, vel veniale. 1 Petr. 2. Qui peccatum non fecit et cetera. Et ratio hujus talis est. Ille in quo non est peccatum, auferre potest peccatum: sed in Christo non erat peccatum, ergo potuit auferre peccatum. Omnis qui in eo. Et vere iste est immunis ab omni peccato, quia et illi qui adhaerent ei vitant peccata. Omnis enim. Fidelis Christianus, qui in eo manet, id est qui Christo unitur per charitatem. Non peccat. Ex hoc videtur, quod omnis justus in ipso maneat, et quod nullus justus peccet: quod est contrarium his quae dicta sunt supra, videlicet, si dixerimus, quia peccatum non habemus et cetera. Responsio, quod hic dicitur intelligendum est per se, scilicet cum reduplicatione, sic. Omnis qui in eo manet non peccat. Glossa. In quantum in eo manet, nec peccat venialiter, nec mortaliter. Vel sic. Omnis qui in eo manet, non peccat, quamdiu scilicet in eo manet, non peccat mortaliter; quia dum manemus in Christo, nec peccamus venialiter vel sic. Omnis qui manet in eo, scilicet numero et merito, sacramentorum perceptione, vel charitatis communione, fide formata vel informi, non peccat, peccato scilicet infidelitatis, quod dicitur peccatum per antonomasiam et excellentiam. Joan. 16, cum venerit Paracletus, ille arguet mundum de peccato, scilicet infidelitatis. Et omnis qui peccat, peccato mortali, vel qui peccat, id est finaliter in peccato permanet, non vidit eum. Pro tempore quo peccavit, aut in peccato mansit, non vidit. Glossa. In fide secundum humanitatem. Nec cognovit eum. Glossa, gustando suavitatem in deitate. Nam si gustasset, quam suavis est dominus; nunquam peccando ab ejus gloria se separaret. Unde tangit duo: scilicet videre et cognoscere per gustum, quae removentur per peccatum. Peccatum enim tollit visionem gratuitam summae veritatis, et gustum divinae suavitatis. Filioli, nemo vos seducat. Qui facit et cetera. Hic ostendit modum nostrae dilectionis ad Deum conservandae. Primo faciendo opera quae Deus diligit. Secundo vitando opera quae Deus odit, ibi, qui facit peccatum. Dicit ergo, filioli mei nemo vos seducat, id est seorsum a via veritatis ducat, dicendo quod dum peccat aliquis potest manere in Deo, qui facit justitiam. Glossa. Qui habet actum justitiae, et intentionem. Justus est, secundum quod justus dicitur ab exercitio bonorum operum. Non solum ab habitu justitiae, secundum quod dicit Ambrosius, est bonus qui non est justus, et Rom. 5, vix enim pro justo quis moritur. Sicut et ille justus est, idest, ab eadem radice procedit justitia in Christo principaliter, in isto secundario. In Christo naturaliter, in isto per adoptionem. Nec ly sicut dicit ibi similitudinem aequalitatis, sed ejusdem imitationis seu comitationis, sicut exempli ad exemplar. Sed objicitur de hoc quod dicit, qui facit justitiam justus est: immo potius e contrario, qui justus est facit justitiam. Quia enim boni sumus, bonum facimus. Responsio. In via essendi sequitur, qui justus est justitiam facit. In via cognoscendi sequitur, qui facit justitiam justus est, idest justus ostenditur. Et sic loquitur hic. Vel potest dici, quod justitia dicitur ibi, non justitiae infusio, sed magis justitiae exercitatio: unde qui facit justitiam justus est, verum est magis quia magis exercetur in bonis operibus, sicut Abraham dictus est justificari ex operibus, Jacob. 2. Qui facit peccatum, ita sicut qui facit justitiam manet in Deo, et illi adhaeret; sed e contrario, qui facit peccatum, scilicet mortale, quod simpliciter peccatum est, ex Diabolo est. Glossa. Non carnis originem ducendo, sicut Manichaeus voluit de cunctis hominibus; sed imitationem et suggestionem peccandi ab illo sumendo. Unde Joan. 8, vos ex patre Diabolo estis. Quoniam ab initio Diabolus peccat: unde prior peccavit, et est auctor peccati et homo per ipsum peccans. Ab initio enim per superbiam quo ad se peccat. Assidue per invidiam, quo ad hominem. Et his duobus modis Diabolus, Diabolus est, ut dicit Augustinus. Dicitur autem peccasse ab initio suae creationis, ut dicit Glossa. Incipiens peccare peccavit continue usque in praesens. Et intelligendum est ab initio exclusive, id est post initium: non inclusive, idest in ipso initio. Non enim potuit peccare in principio suae creationis. Simile Joan. 8, ille homicida erat ab initio. Sed objicitur contra hoc quod dicit Glossa quod continue peccat. Cum enim in eo sit natura bona, videtur quod aliquando possit moveri motu naturali, et tunc non peccabit. Responsio. Quidam dicunt quod non dicitur semper peccare, quia quolibet tempore: sed quia non intervenit motus contrarius, quia non cessat esse malus, cum sit confirmatus in malitia sua. Sicut ergo ille qui non cessat esse bonus, dicitur semper orare, sic Diabolus semper peccare. Alii dicunt quod ad litteram continue peccat: sicut enim dicit Bernardus. Sicut non dormitabit neque dormiet, qui custodit Israel: sic non dormitabit neque dormiet, qui impugnat Israel. Unde licet exeat in actum naturalem, quia motum illum quem natura inchoat, voluntas deformat, diligit enim Deum naturaliter, ut conservatorem, sed voluntas ejus motum illum refert ad propriam utilitatem. Sicut avarus naturaliter appetit beatitudinem: sed tanta est perversitas judicii ejus, ut non dicat beatitudinem esse nisi in divitiis. Et ita nunquam exit in appetitum beatitudinis in quantum hujusmodi, nisi prout in divitiis. Et ita appetendo illam beatitudinem peccat, quia illum motum quem natura inchoat, voluntas deformat. Vel dicitur continue peccare, quia ipse fuit principium peccati hominis ab initio conditionis hominis; ideo cum homines non cessant peccare nec ipse cessat peccare. In hoc apparuit: quasi dicat: qui facit peccatum ex Diabolo est: propter hoc filius Dei venit in mundum ut hominem liberaret. Unde in hoc, scilicet, propter hoc apparuit, per carnem, qui scilicet erat invisibilis secundum deitatem. Filius Dei, id est Christus. Ut dissolvat opera Diaboli, illam nativitatem quam a Diabolo contraximus. Haec est mala nativitas, de qua, Job 3, pereat dies in qua natus sum et cetera. Adam enim, ut ait Glossa, peccando, Diabolo natus tales genuit, qualis ipse fuit. Omnis qui natus est et cetera. Hic ostendit modum manifestae dilectionis. Et primo ostendit quod est proprium filiorum Dei. Secundo per quod discernuntur a filiis Diaboli, ibi, in hoc manifesti sunt. Ita Christus solvit opera Diaboli, quia omnis qui natus est ex Deo, scilicet in Baptismo, ut dicit interlinearis. Et loquitur de nativitate regenerationis non generationis. De qua Joan. 3. Nisi quis renatus fuerit et cetera. Ex Deo, effective et exemplariter sicut imago speculi a specie faciei, non materialiter vel substantialiter. Peccatum non facit, scilicet mortale, quod est contrarium generationi spirituali. Et intelligendum est cum reduplicatione; inquantum scilicet ex Deo natus est. Vel intelligendum est conjunctim, quandiu natus, id est nativitatis gratiam custodit. Peccatum inquam non facit, scilicet mortale. Vel loquitur de eo qui natus est ex Deo, non solum per praesentem justitiam, sed et per praedestinationem aeternam. Et talis peccatum non facit finaliter, quia tale peccatum repugnat praedestinationi. Quoniam semen ipsius, scilicet gratiae justificantis, quod vel multipliciter per cooperationem liberi arbitrii infunditur. Isa. 1, nisi dominus reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus. Vel semen, id est verbum Dei per quod genitus est. Jacobi 1, voluntarie enim genuit nos verbo veritatis. Lucae 8, semen est verbum Dei. In eo manet. Per intemeratam fidem et charitatem. Dicitur autem manere quandiu firmiter radicatur in corde, non solum in intellectu, sed etiam in affectu. Ipsum autem verbum conservat eum a peccato: unde sequitur, et non potest peccare: quasi dicat: non solum non peccat, sed non potest peccare. Glossa, quamdiu verbum retinet. Et intelligitur de potentia disposita et propinqua, non remota. Potest enim potentia naturae: sed non potest potentia habitus gratiae; sicut diceretur quod bonus scriptor non potest male scribere. Quoniam ex Deo natus est, idest filius Dei per adoptionem gratiae, non per nomen naturae, Glossa, ex quo peccatum non est. In hoc manifesti sunt, id est manifeste distincti sunt. Filii Dei et filii Diaboli, quia illi peccant, isti non. Matth. 7, a fructibus eorum cognoscetis eos. Conveniunt autem in natura, sed actu sunt contrarii. Omnis qui non est justus non est ex Deo et cetera. Hic agit de modo diligendi proximum, monens diligere primo fideliter: secundo firmiter, ibi, nolite mirari fratres: tertio efficaciter, ibi, in hoc cognovimus: quarto, veraciter, ibi, filioli mei. Tunc enim vera est dilectio et perfecta, quando est fidelis sine formidine, quando est firma sine interruptione, efficax in operatione, recta in intentione. In prima parte primo persuadet fraternam dilectionem. Secundo dissuadet dilectionis fraudem, ibi, non sicut Cain qui ex maligno erat. Dicit ergo, omnis, in hoc inquam manifesti sunt filii Dei et filii Diaboli. Et vere, quia, omnis qui non est justus, quo ad Deum justitia generali, non speciali (Glossa. Rependens Deo quod debet) non est ex Deo, per generationem spiritualem. Minus dicit et plus significat, quia est ex Diabolo. Supra primo, qui facit peccatum, ex Diabolo est. Et qui non diligit fratrem suum, quo ad proximum, scilicet non ex Deo est; quia dicit Glossa. Verus filius legem patris non potest dimittere. Lex patris est invicem diligere. Et secundum quod dicit alia Glossa: dilectio est certum signum quo distinguuntur filii Dei, et filii Diaboli. Alia sunt communia bonis et malis, in hoc fonte non communicat alienus. Quicquid habeas, hoc solum non habeas, nihil tibi prodest: alia non habeas, hoc habens: omnia implesti legis praecepta, quia plenitudo legis charitas. Rom. 13, Augustinus, dilectio sola discernit inter filios Dei et filios perditionis sive Diaboli. Signent se omnes signo crucis Christi, respondeant omnes amen, cantent omnes alleluja, baptizentur omnes, intrent omnes Ecclesias, faciant omnes basilicarum parietes, non discernuntur filii Dei a filiis Diaboli nisi charitate. Qui habent charitatem, nati sunt ex Deo, quoniam haec est et cetera. Et vere est habenda dilectio, quoniam haec est Annunciatio, passiva de proximo diligendo, mandatum vobis annunciatum, quam audistis, nobis praedicantibus, ab initio, vestrae conversionis, vel nostrae praedicationis: quia enim dilectio principium est omnis meriti, ideo ab initio praedicanda fuit. Ut diligatis alterutrum, idest, unus alterum et e converso. Joan. 13, hoc est praeceptum meum, et cetera. Non sicut Cain, id est non existentes sicut Cain exterius se diligere simulans, intus odium servans. Cain prius reprobus, de quo Genes. 4, qui ex maligno, idest Diabolo qui dicitur malignus antonomastice. Psalm. 5, non habitabit juxta te malignus. Ex maligno ergo fuit per imitationem invidiae. Sap. 2, invidia Diaboli mors intravit in et cetera. Diabolus enim amissa felicitate invidit homini habituro felicitatem quam amiserat. Et ideo tentavit eum et occidit, et sic Cain. Unde sequitur, qui occidit fratrem suum, qui scilicet Cain, occidit fratrem suum innocentem scilicet, sicut Diabolus hominem primum et propter quid occidit eum? Numquid ob culpam ejus, vel ob aliquam causam justam? Et respondet, quoniam opera ejus maligna erant. Glossa, vide unde processit homicidium, scilicet ex invidia, opera ejus maligna erant. Glossa, quia invidebat fratri, fratris autem ejus justa. Glossa, per charitatem. Unde licet utriusque oblatio, scilicet Cain de fructibus terrae et Abel de foetibus ovium, fuerit bona ex genere operis, justum enim erat utrumque offerre creatori; oblatio tamen Cain ex malitia offerentis fuit deformata, quia obtulit cum invidia, Abel vero cum charitate. Unde Glossa, opera Cain mala non dicit, nisi per invidiam et odium fratris. Opera Abel justa non dicit, nisi per charitatem. Hinc discernuntur homines: nemo attendat linguas, sed facta eorum. Ideo dicitur Gen. 4, respexit dominus ad Abel et ad munera ejus. Nolite mirari fratres si odit et cetera. Hic est secundus modus diligendi, scilicet firmiter; quem persuadet duplici ratione. Primo per bonum sic diligentium. Secundo per malum non diligentium, ibi: qui non diligit manet in morte. In primo tangit culpam. In secundo poenam, ibi: et scitis quoniam dicit etc. ergo, nolite mirari, Glossa, dilectionem habete, non propter mundi odium vel persecutiones dilectionem dimittite. Nolite inquam mirari, fratres, quasi insolitum. Joan. 15, nolite mirari si odit vos mundus; scitote quia me priorem odio habuit, si odit vos mundus, Glossa, mundi amatores. Et alia Glossa, non mirum si amator mundi fratrem odit separatum ab amore mundi, et certe non est mirandum. Tria enim solent mirari homines: scilicet magnum, novum, et rarum. Quod autem mundus, idest mundi amatores odiant sanctos, non est magnum. Non enim medicus reputat magnum si phreneticus quem ipse ligat mordet ipsum; excusat enim eum propter phrenesim suam. Unde super illud Genes. 4, consurrexit Cain adversus Abel, Glossa dicit, contra medicum. Item non est novum. A principio enim mundi fuit istud jurgium inter bonos et malos, ut inter Cain et Abel, inter Isaac et Ismael, inter Jacob et Esau. Item non est rarum, imo valde consuetum, scilicet quod mali odiunt bonos. Et certe non deberent eos odire, sed potius diligere, quia nos, fideles, scimus, certitudine fidei, quoniam translati sumus, virtute, scilicet divina. Non dicit transimus, quasi virtute nostra. Homo enim est spiritus vadens et non rediens. Non enim mortuus potest suscitare seipsum, sive corpus spiritum: haec est miraculosa translatio, de morte, culpae, ad vitam, gratiae. Ad Coloss. 1, eripuit nos de potestate tenebrarum et transtulit nos in regnum filii dilectionis suae. Quoniam diligimus fratres, idest per hoc quod diligimus fratres. Charitas enim est vita; quia, ut ait Glossa, vita carnis anima, vita animae Deus: charitas vero conjungit animam Deo. Augustinus, humilitas nos Deo subjicit, puritas jungit, charitas unit. Qui non diligit, fratrem scilicet, manet in morte, interlinearis. Non tantum venturus est in aeternam mortem, sed jam nunc est. Quod intelligendum est debito essendi, hoc est debitorem mortis aeternae. Et dicit, manet, idest mansionem habet, quia inde per se exire non potest. Ideo dicitur in Psalm. 33, mors peccatorum pessima. Et sicut dicit Glossa, diligere debetis, quia omnis qui odit fratrem suum homicida est. Nam primo occidit animam suam, deinde animam proximi quantum in se est, quia provocat ipsum ad odium mutuum. Glossa, omnis qui vel ferro percutit, vel odio insequitur, homicida est. Vel alia Glossa, qui ex odio insequitur fratrem provocat ad iram et discordiam, et sic quantum in se est occidit eum in anima. Et notandum, quod aliquis est homicida multipliciter: primo provocative, ut qui habet odio fratrem suum. Proverb. 10, odium suscitat rixas. Item opere, ut Exod. 20, non occides. Item consensu. Rom. 1, non solum qui faciunt ea et cetera. Item subtractione rei debitae. Eccl. 34. Panis egentium vita pauperum, qui defraudat illum homo sanguinis est. Et scitis, certitudine fidei, quoniam omnis homicida. Omnis dicit, quia plura sunt homicidiorum genera: scilicet corporis per odium, oris per consilium vel mandatum, operis per gladium, omissionis per subtractum adjutorium. Non habet vitam aeternam in seipso manentem, quia non habet charitatem; ideo nec Deum qui est vita aeterna. In se manentem, hoc dicitur ad differentiam vitae naturalis quae est vita transiens. Deus autem est vita manens in seipso et in nobis per gratiam. Licet enim sit in nobis per essentiam, praesentiam et potentiam: non tamen dicitur manere nisi per gratiam. Joan. 14, ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus. In hoc cognovimus charitatem Dei et cetera. Hic monet diligere efficaciter, tangens duplicem effectum. Primo in impendendo seipsum. Secundo in impendendo sua, ibi: qui habuerit substantiam et cetera. Continua: ita debemus firmiter diligere fratres, ut non propter odium mundi desistamus, ut patet exemplo domini, quoniam in hoc, scilicet effectu, cognovimus, tamquam in signo certissimo. Joan. 15, majorem hac dilectionem nemo habet et cetera. Charitatem Dei, scilicet Christi erga nos, quoniam ille pro nobis, indignis, scilicet pro salute nostra spirituali, animam suam, idest vitam suam corporalem, posuit, idest morti exposuit. Joan. 10, animam meam pono pro ovibus meis, et nos, exemplo ejus. 1 Petr. 2, Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamur vestigia ejus. Debemus, praelati debito praecepti: quia bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis. Alii debito consilii; pro fratribus suis, salvandis, animas ponere, idest vitam corporalem. 2 Machab. ult. Praecepit autem Judas qui per omnia corpore et anima mori pro civibus paratus erat. Sed objicitur contra hoc: si nos debemus pro fratribus animas ponere, cum hoc sit perfectionis, videtur quod omnes tenentur ad opera perfectionis. Responsio, quidam dicunt quod hoc tantum dictum est praelatis. Alii dicunt quod ad hoc tenentur omnes in casu, vel quando potest liberari a peccato per te et non aliter, si hoc dictet tibi conscientia probabiliter. Vel si probabiliter tibi sit persuasum, exponere debes vitam tuam corporalem pro vita spirituali fratris. Plus enim secundum ordinem charitatis tenetur homo diligere animam fratris, quam corpus suum: licet ad hoc teneantur omnes, tamen differenter. Praelati enim tenentur ex officio. Joan. 10, bonus pastor animam suam et cetera. Tenentur autem et in casu in quo non tenentur alii. Ut quando imminet periculum toti gregi, periculum inquam fidei vel morum. Unde dominus conqueritur de non opponentibus se. Ezech. 13, non ascendistis ex adverso, neque opposuistis vos murum pro domo Israel. Praelati vero tenentur pro fratribus animas ponere ex commisso, scilicet ex perfectione charitatis quam habent, aut habere debent; quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur. De imperfectis vero potest esse dubium quomodo tenentur, maxime secundum illam opinionem quae dicit, quod minima charitate non possumus resistere quantaecumque tentationi. Responsio, secundum istam opinionem non tenentur primo sed secundario. Tenentur enim facere quod in se est, orando, confitendo peccata, ut possint dare animas pro fratribus. Et si sic faciunt, Deus facit quod in se est, idest gratiam augmentat, ut possint dare animas. Et tunc primo et principaliter tenebuntur. Secundum vero aliam opinionem quae dicit, quantulacumque charitate possumus resistere quantaecumque tentationi, utrique tenentur ex commisso, sed differenter. Nam perfectus qui habet perfectam charitatem in qua non est timor poenae, tenetur esse promptus ad hoc, et de facili hoc facere, quia perfecta charitas de facili resistit quantaecumque tentationi. Imperfectus vero et si ad hoc tenetur, non tamen tenetur ita esse promptus. Nam quod facit perfecta charitas de facili, imperfecta de difficili. Videtur autem securius dicendum quod soli habentes perfectam charitatem tenentur. Et hoc videtur velle Augustinus. Perfecta enim charitas est ut paratus sis mori pro fratribus. Et alibi, si quis tantam habuerit charitatem ut paratus sit pro fratribus mori, perfecta est in illo charitas. Et hoc insinuat in litera, quia suadet ponendam animam pro fratribus, exemplo Christi. Qui habuerit. Glossa Bedae, si vel ex temporis opportunitate vel ex humana infirmitate non contigerit animas ponere, debemus saltem res nostras pro fratribus. Et hoc nutrimentum charitatis. Qui didicit rem suam dare cum poterit, seipsum deponere. Sed si quis habuerit, ex hoc intelligitur superfluum: quia dicit, non qui habet sed, qui habuerit, idest jamdiu possederit: quilibet autem tenetur ad erogationem superflui. Substantiam hujus mundi, idest bona temporalia ad sustentationem vitae praesentis pertinentia. Unde dicitur substantia a sustentando vel substando, quia debent substare et non dominari hominibus, quia debent diligi ad sustentationem non ad superfluitatem. Dicit autem, mundi hujus, quia in mundo altero non erunt necessaria haec, eo quod corpus erit spirituale quod nunc est materiale: 1 Corinth. 15. Et viderit fratrem suum necesse habere, idest indigentiam in necessariis, dicitur enim necessarium eo quod necesse cessare facit. Et clauserit viscera ejus ab eo, idest affectum interiorem non compatiendo et subveniendo, quomodo charitas Dei, quae scilicet a Deo infunditur, et qua Deus diligitur, manet in eo? Quasi dicat: nullo modo. Non enim potest Deus diligi sine proximo, nec e converso. Charitas enim benigna est, idest larga egenis, ut habetur 1 Corinth. 13. Isa. 58, cum effuderis animam tuam esurienti per compassionem et animam afflictam repleveris bonis, orietur in tenebris lux tua et tenebrae tuae erunt sicut meridies. Idest annihilabuntur peccata tua quae sunt sicut tenebrae. Filioli mei non diligamus verbo et cetera. Hic monet diligere veraciter, multiplici ratione. Prima est imitatio Dei. Secunda exauditio a Deo, ibi: charissimi si cor nostrum et cetera. Tertia, mandatum Dei, ibi: et hoc est mandatum ejus. Quarta mansio Dei, ibi: et servat mandata ejus et cetera. Dicit ergo, filioli. Glossa, quia ergo non est perfecta charitas in eo qui non ponit animam suam pro fratribus, vel saltem non dat substantiam, ut perfectam charitatem habeat, o filioli mei, quos scilicet ego per Evangelium genui, aut filioli quia de novo conversi, et ideo quia adhuc in fide tenelli, non diligamus verbo, scilicet tantum. Verbo tantum diligit qui tantum promittit et non solvit. Multi enim ostendunt verbo amorem, sed opere nihil. Prov. 14, ubi verba sunt plura, ibi frequenter egestas, neque lingua, multiplici ratione. Aliqui enim simplici affectione, alii repetitis sermonibus affectum suum volunt ostendere: sed opere idest exhibitione beneficii, et veritate, purae intentionis. Glossa, ut simplici intentione beneficia praestemus, non propter jactantiam, nec propter aliquod temporale commodum, sed respectu solius Dei, in hoc. Glossa, cum opera charitatis facimus in veritate, cognoscimus, cognitione probabilis conjecturae non scientiae. Quoniam ex veritate sumus, per imitationem scilicet. Glossa. Ex Deo qui veritas est cum ejus professionem pro modo nostro imitamur. Et in conspectu ejus suadebimus corda nostra, esse scilicet, quia Deus intuetur cor. 1 Reg. 16. Glossa. Tales cogitationes habere corda nostra suademus, qui divinis sint digni conspectibus. Psal. 16. Ego autem in justitia apparebo conspectui tuo. Et dicit suademus, quia cogi non potest. Seneca. Generosus est animus hominis et facilius ducitur quam trahatur. Glossa: et hoc magnum est per dilectionem. Nam magnum est quod per dilectionem ita mundas habemus cogitationes, quod Deo eas volumus ostendere. Quoniam si reprehenderit nos cor nostrum. Glossa. Si conscientia nostra nos intus accusaret, et vellet latere Deum, non posset, quia, major est Deus corde nostro: quasi dicat: melius sciet Deus quam nos, et ei erit manifestius quam nobis. Ad Hebr. 4, omnia nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis sermo. Unde subdit: et omnia. Vel sic, ut notetur spes veniae obtinendae super his quorum est remorsus conscientiae. Bene in conspectu ejus suademus, quoniam si, id est quamvis cor nostrum, id est conscientia reprehenderit nos de aliqua culpa, scilicet veniali, non propter hoc mercedem amittimus, quia major est Deus et cetera. Valens hoc mundare ab hujusmodi remorsu et remurmuratione. Et notandum quod Deus major est corde nostro, et nihil praeter Deum majus est corde humano. Et ideo secundum Augustinum, animam Dei capacem nihil minus Deo replere potest. Carissimi, si cor nostrum, id est conscientia. Non reprehenderit nos, de aliquo mortali. Glossa. Si recti sumus, puram fratrum dilectionem habemus. Vel non reprehenderit nos, in oratione cum dicemus: dimitte nobis debita nostra. Fiduciam habemus ad Deum, id est confidimus in Deo. Et quicquid petierimus, digna scilicet petitione. Joan. 16, si quid petieritis patrem in nomine meo et cetera. Glossa, ex radice charitatis. Accipiemus ab eo. Vel illud quod petimus, vel magis expediens. Luc. 11, omnis qui petit accipit, et qui quaerit invenit. Quoniam mandata ejus, scilicet dilectionis Dei et proximi. Matth. 22, in his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae. Custodimus. Glossa, animo. Et ea quae sunt placita. Glossa, opera charitatis. Coram eo. Glossa, in abscondito ubi Deus videt, secundum illud Matth. 6. Cum facis eleemosynam noli tuba canere, et cetera. Facimus, in exteriori opere non coram hominibus ut eis placeamus. Matth. 5, attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus ut videamini ab eis. Et hoc est mandatum et cetera. Hic ostendit quae sunt mandata ejus, scilicet fides et dilectio. Et hoc est mandatum primum, et principium, ut credamus, fide operante per dilectionem. In nomine filii ejus, confitendo et venerando. Filii inquam ejus, quo ad divinitatem. Jesu Christi, quo ad humanitatem; non quod aliud sit nomen: quia non est aliud nomen sub caelo datum hominibus et cetera. Act. 4. Et diligamus alterutrum, hoc est aliud mandatum, id est unus alterum. Sicut dedit mandatum nobis. Joan. 15, hoc est praeceptum meum ut diligatis et cetera. Glossa. Mandatum singulari numero praeponit; et duo subjungit, quia haec nequeunt separari. Contra. Fides potest esse informis; ergo potest separari a charitate; ergo illa duo possunt separari. Responsio, credere in Deum est fidei formatae, non informis; tale Deum credere nunquam separatur a charitate. Hoc autem mandatum docuit Joan. 14, creditis in Deum et in me credite. Non potest dici quod loquitur Glossa, de dilectione Dei et proximi, quae sunt plura praecepta materialiter sive in diversitate operum, unum vero formaliter sive in radice charitatis, et qui servat mandata ejus, scilicet quae praedicta sunt de fide et dilectione, in illo manet, in illo, scilicet Deo manet. Glossa, ut in refugio, et ipse in eo, ut in vase mundo in praesenti et in futuro. Infra, 4, qui manet in charitate in Deo manet et cetera. Et in hoc scimus, et in hoc: Glossa, si dubitemus an in nobis maneat, in hoc tamquam manifesto, scimus, per fidem, per omnimodam certitudinem, quoniam ipse manet in nobis, diligentibus, de spiritu, scilicet sancto, idest per spiritum sanctum, quem dedit nobis, idest dona spiritus sancti quae dabantur in primitiva Ecclesia visibilibus signis, quando loquebantur linguis et faciebant miracula; unde spiritus sanctus descendit super apostolos in signo visibili. Actuum 2, descendebat et super credentes baptizatos, Act. 10.
[89307] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 4 cap. 4 Carissimi nolite omni spiritui credere et cetera. Supra commendavit doctrinam suam, cap. 1. Hortatus est ad ejus observantiam cap. 2 et 3. Hic dissuadet doctrinam contrariam, ostendens primo quibus non est credendum, quia Christum negantibus. Secundo quibus credendum, quia Christum confitentibus, cap. ult. in prima parte primo dissuadet haereticorum favorem. Secundo suadet Catholicorum dilectionem, ibi: carissimi diligamus invicem. In prima parte primo monet haereticis non acquiescere. Secundo docet eos a Catholicis discernere, ibi: in hoc cognoscitur spiritus Dei. Ponitur autem quadruplex signum. Primum est errores fidei. Secundum persecutio Christi, ibi: et hic est Antichristus. Tertium est amor mundi, ibi: vos ex Deo estis. Quartum contemptus apostolicae doctrinae, ibi: nos ex Deo sumus. Dicit ergo, carissimi: quasi dicat: an Deus maneat in aliquo per spiritum, sed tamen nolite credere passim et indifferenter: quia qui cito credit, levis est corde, Eccles. 19. Omni spiritui et cetera. Glossa, spiritualiter loquenti, ut eum eligatis ad imitandum, quia quaedam bona communia sunt bonis et malis. Unde, ut dicit interlinearis, hoc opus illa gratia spiritus sancti quae appellatur discretio spirituum, vel omni spiritui, idest homini aperte tantum, quia spiritus per instrumentum corporis loquitur, sed probate, idest experimento cognoscere tentate, idest Thess. 5, omnia probate: quod bonum est tenete. Spiritus, idest spiritualiter loquentes vel spirituales se ostendentes, si ex Deo sint. Glossa, si secundum Deum spirituales sunt. Et quidem spiritus erroris. 1 Timoth. 4, attendentes spiritibus erroris et cetera. Sed quomodo possit probari? Cum requiritur ad hoc donum spiritus sancti, scilicet donum discretionis spirituum, quod non datur omnibus, sed solum spiritualibus, 1 Corinth. 12, alii datur discretio spirituum: ergo solum illi possunt probare. Responsio, possunt probare probatione exteriori, per signum scilicet quod dat dominus. Matth. 7, a fructibus eorum cognoscetis eos, et hoc possunt facere omnes, sed non probatione interiori. Quoniam multi, quoniam. Glossa, ideo praemunio vos, multi per varios errores divisi, pseudo, idest falsi prophetae. Glossa, qui sub obtentu fidei errores praedicant et malis exemplis corrumpunt, exierunt in mundum, idest qui prius latebant manifesti sunt: unde dicuntur exire per manifestationem de occulto in manifestum: vel aliter, in praesentia in qua latebant ad hominum cognitionem. In hoc cognoscitur spiritus Dei et cetera. Hic ponitur primum signum quod est error fidei, quasi quis quaereret quomodo possumus probare. Respondet, in hoc cognoscitur spiritus Dei, idest esse scilicet Deum vel ex Deo, et in hoc dico quod sequitur, omnis spiritus, idest spiritualiter loquens, qui confitetur. Glossa, voce et operatione, haec est dictio de qua dicitur 1 Corinth. 12, nemo potest dicere, dominus Jesus, nisi in spiritu sancto. Jesum Christum, Dei filium, in carne venisse, scilicet de virginis utero in mundum. Venit enim in carnem in incarnatione, sed venit in carne in nativitate: venit in carnem in virginis utero, sed venit in carne in mundo. Ex Deo est. Imitatione, non propagatione. Sed contra hoc objicitur, quia multi confitentur verbo, sed facto negant, qui tamen non sunt ex Deo. Responsio. Confiteri est simul fateri: unde confitetur, qui nulla parte diffitetur. Si ergo in ore fateris et opere, corde autem diffiteris, non credis; ideo dicitur, omnis spiritus, idest spiritualiter, qui confitetur ore et opere. Rom. 10, corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem, et omnis spiritus, idest spiritualiter vel de spiritualibus loquens, qui solvit, idest dividit, Jesum, vel separans deitatem ab eo, ut Arius, ut Apollonius qui ponit divinitatem pro anima, vel carnem ut Manichaeus qui ponit quod Christus assumpsit phantasticam et non veram; vel personae unitatem ut Nestorius: vel fideles qui sunt ejus membra a capite, scilicet Christo divisa, ut schismaticus qui solvit tunicam Christi inconsutilem, Joan. 19: ex Deo non est, in quantum hujusmodi, immo ex Diabolo. Supra 3, qui facit peccatum ex Diabolo est; et Joan. 8, vos ex patre Diabolo estis. Et hic, qui scilicet Christum solvit, est Antichristus, idest contrarius Christo. Antichristus est non in persona, sed in figura, sicut Joannes Elias, Matth. 12. Antichristus, idest praeambulus Antichristi, de quo audistis. Per Evangelium et per praedicationem apostolorum, quoniam venit, idest venturus est imminente die judicii: unde ly venit non dicit praesens ut nunc, sed praesens confusum. Vel venit in divina praevisione, qui tandem veniet in secundo. Vel venit in membris suis. Glossa, habitans in mentibus eorum, qui Christo verbo et opere repugnant. Dicit autem, et nunc jam, ut per hoc significetur adventus instantia: quasi dicat, nunc, quasi instat. 2 Thess. 2, nam ministerium jam operatur iniquitatis. Vos ex Deo estis filioli et vicistis eum et cetera. Hic ponitur tertium signum quod est amor mundi. Dicit sic, illi non sunt ex Deo, sed vos filioli ex Deo estis, tamquam filii a patre, generatione spirituali, non carnali: imitatione non propagatione, et vicistis eum, scilicet Antichristum, in membris suis, scilicet haereticis. Vel mundum, idest mundi amatores, quales praecipue erant haeretici. Quoniam major est. Glossa, non vicistis eum virtute liberi arbitrii, sed quia major est Deus ad protegendum, quam Diabolus ad impugnandum; major est fortitudine et potentia, Job 9, si fortitudo quaeratur, robustissimus est. Rom. 9, voluntati ejus quis resistet? Item sapientia. Psalm. 146, sapientiae ejus non est numerus. Item, in ipso enim sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, Coloss. 2. Item bonitate: dicitur Matth. 19, nemo bonus, nisi solus Deus. Qui in vobis est, idest intra vos, scilicet Deus, quia solus humano cordi illabitur, ut ait Isidorus, quam qui in mundo, idest in mundi amatoribus, scilicet Diabolus qui est princeps hujus mundi, Joan. 14. Ipsi quasi in hoc cognosci possunt, quia, ipsi, scilicet haeretici, vel ipsi Antichristi scilicet, de mundo sunt, idest de numero eorum qui terrena sapiunt, quia caelestia ignorant, ut dicit Glossa. Unde mundus est eorum patria et haereditas sicut sanctorum caelum. Ideo de mundo loquuntur, idest de mundanis: loquuntur, idest docent errorem persuadendo rationibus mundanis. Glossa, ratione mundanae sapientiae probant, non posse Deum hominem fieri, mortuum suscitari, hominem mortalem in caelis habere mansionem, et alia hujusmodi. Joan. 3, qui de terra est, de terra loquitur. Matth. 26, Galilaeus es. Nam loquela tua manifestum te facit, et mundus eos audit, mundus, idest mundani homines et carnales. Eos audit, idest doctrinae eorum obediunt et sequuntur eos. 2 Petr. 2, multi sequuntur eorum luxurias, per quos via veritatis blasphematur. Glossa. Quia spiritualium corda non possunt avertere. Nos ex Deo sumus. Hic est quartum signum, scilicet contemptus apostolicae doctrinae. Ita illi sunt de mundo. Sed qui habemus charitatem ex Deo sumus, quia Dei filii et Dei nuncii. Qui novit Deum. Notitia fidei et approbationis. Non sic illi, de quibus ad Titum 1, confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Audit nos. Aure obedientiae, obediendo veritati fidei. Psalm. in auditu auris obedivit mihi. Qui non est ex Deo. Per imitationem et gratiam, sed ex Diabolo per culpam. Non audivit nos, id est nostram praedicationem. Joan. 8, propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. In hoc cognoscimus spiritum veritatis et spiritum erroris. Quia, ut ait Glossa, qui audit nos, habet spiritum veritatis; qui non audit, habet spiritum erroris. Carissimi, diligamus nos et cetera. Hic suadet Catholicorum dilectionem. Ubi primo hortatur ad charitatem. Secundo ad charitatis perfectionem, ibi, Deum nemo vidit unquam. Tertio ad perfectionis manifestationem, ibi, in hoc perfecta charitas. Monet autem ad charitatem invitans. Primo ex dilectionis praeconio. Secundo ex dilectionis exemplo, ibi, in hoc apparuit charitas et cetera. Tertio ex dilectionis debito, ibi, carissimi, si Deus dilexit nos et cetera. Ponit autem duplex praeconium. Primo, quia charitas a Deo est. Secundo, quia charitas Deus est, ibi, qui non diligit. In secunda parte tangit divinae dilectionis ad nos duplex exemplum. Primo ex opere. Secundo ex modo operandi, ibi, in hoc est charitas Dei. Dicit ergo, charissimi: quasi dicat: ex Deo sumus. O carissimi fide, spe, mihi juncti. Diligamus invicem, scilicet unus alterum. Glossa, verbo et opere. Rom. 12, charitatem fraternitatis invicem diligentes. Et hoc debemus, quoniam charitas ex Deo est, ut proprium et speciale donum ejus, in quo dantur omnia dona charitatis, tam increata, idest spiritus sanctus, quam creata, id est virtus. Notandum autem quod charitas creata est a Deo infundente. Jacobi 1, omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est et cetera. Item a Deo praecipiente. Joan. 13, hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem et cetera. Item exemplo inducente ad hoc. Infra eodem, ibi, in hoc apparuit charitas Dei in nobis et cetera. Et omnis qui diligit, scilicet ex charitate, ex Deo natus est, per adoptionem gratiae. Quia secundum Augustinum, ipsa est proprium donum filiorum, ipsa est quae dividit inter filios regni et filios perditionis. Et cognoscit Deum. Notitia familiaritatis vel experimentalis cognitionis, quia necessario docet eos. Supra secundo. Sed e contra qui non diligit, scilicet Deum et proximum ex charitate, non novit Deum. Notitia experimentali, quia bonum hujusmodi cognitione cognosci non potest nisi diligatur. Quia in malevolam animam non introibit sapientia Dei, idest experimentalis cognitio Dei. Dicitur enim sapientia quasi sapida scientia. Non novit ergo sapientia experimentali, quantumcumque cognoscat notitia simplici. Quoniam Deus charitas est, increata, ad cujus notitiam non pervenitur, nisi per charitatem creatam, ut tangit Glossa. Quia simile suo simili cognoscitur. Et vere charitas Deus est. In hoc enim, velut certissimo signo. Apparuit charitas Dei in nobis, idest ostensa est erga nos. Quoniam filium, non servum. Gregorius, nonne ineffabilis est dilectio charitatis, ut servum redimens, filium tradiderit? Suum. Sibi consubstantialem, proprium, naturalem non adoptivum. Unigenitum, non ex multis unum. Misit Deus pater, scilicet qui tantus est ad tantillos. In mundum, immo pro mundo salvando. Joan. 3, non enim misit Deus filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ut vivamus. Glossa, prius mortui. Per eum, Glossa, resuscitati. Ephes. 2, propter nimiam charitatem qua dilexit nos, cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos et cetera. Et nota quod tangit quatuor rationes, quare donum debet esse gratum et acceptum. Prima est ex parte dantis; quando ille qui dat, dat ex magno amore et dilectione. Unde aliquando non tantum curatur de hoc quod datur, quam de affectu personae dantis. Et certe istud donum datum est nobis ex maxima dilectione seu charitate patris. Haec ratio notatur cum dicitur, in hoc apparuit caritas Dei, et cetera. Secunda ratio est ex parte dati sive missi. Quando illud quod datur est magnum et pretiosum, debet esse multum gratum et acceptum, et placitum. Et certe istud fuit maximum; quod notatur, cum dicitur, filium suum unigenitum. Tertia ratio est ex parte recipientis, quando ille cui datur donum, multum indiget eo. Et certe multum indigebamus tali dono, quod scilicet nos resuscitaret, quia mortui eramus; quod notatur, cum dicitur, ut vivamus per eum. Quarta ratio est ex parte deferentis illud donum. Aliquando enim propter gratiam personae deferentis illud donum, ut pulchrae placet puellae deferre donum. Et ita ob pulchritudinem et gratiam virginis deferentis debet istud donum nobis esse acceptum, quod intelligitur cum dicitur, misit Deus filium suum. Constat autem quod misit per virginem. Gal. 4, misit Deus filium suum natum de muliere et cetera. In hoc, idest in hac missione. Est charitas, manifesta: tunc enim dicitur res fieri, ut ait Augustinus, quando innotescit. Non quasi nos dilexerimus Deum, ante filii missionem, et sic eum mitti meruerimus. Ad Rom. 8, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem filii ejus. Quoniam ipse, scilicet Deus, prior dilexit nos, praedestinando, vocando, justificando. Et in hoc ostenditur gratuita ejus dilectio. Et quod non est mercenaria: quia amantem amare naturae est; amare autem non amantem gratiae est. Et misit filium suum, in experimento dilectionis. Propitiationem, id est hostiam, ut Deus pater nobis redderetur propitius, pro peccatis nostris, tollendis. Glossa, destruendis. Alia littera habet, propitiatorem, id est sacrificatorem. Ad Rom. 3, neque quem proponit Deus propitiatorem per fidem in sanguine ipsius: unde significatur per propitiatorium de auro mundissimo quod erat super arcam domini, idest super universalem Ecclesiam. Ex quo propitiatur dominus, Exod. 25. Carissimi, si Deus et cetera. Hic invitat nos ad dilectionem ex dilectionis debito. Si sic Deus dilexit nos, ut patet ex praemissis, tantus tantillos, creator creaturam, justus injustos. Job 7, quid est homo, quia magnificas eum, aut quid apponis et cetera. Et nos qui sumus fratres et pares, et non conformes. Debemus invicem diligere, exemplo ejus: Joan. 13, exemplum dedi vobis et cetera. Et ad Ephes. 5, estote imitatores Dei sicut filii carissimi, et ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos. Glossa, sicut Deus non expectavit, ut eum diligeremus: sic nos non expectemus ut alii nos diligant, sed prius diligamus. Nota alibi multiplicem rationem, quare invicem nos diligere debemus. Deum nemo vidit unquam visione scilicet corporali. Hic hortatur ad charitatis perfectionem, quam faciunt duo. Primo mansio Dei in affectu per nimiam dilectionem. Secundo mansio Dei in intellectu per Christi fidem et confessionem, ibi, quisquis confessus fuerit. In prima parte, primo Dei mansio ostenditur. Secundo per quod mansio cognoscitur, ibi, in hoc cognoscimus. Tertio per quid probatur, ibi, et nos vidimus. Dicit ergo, Deum: quasi dicat: debemus nos invicem diligere et Deum; quia si diligimus, licet non eum videamus, tamen eum habebimus. Deum, in essentia propria, non creatura sua. Sic enim vidit Jacob, Genes. 32, vidi dominum facie ad faciem et cetera. Et Isa. 6, vidi dominum sedentem et cetera. Nemo nullus homo utens sensu corporeo. Exod. 33, non videbit me homo et vivet. Vidit tamen Paulus extra sensus corporis raptus, 2 Cor. 12. Vidit inquam visione scilicet corporali vel visione aperta intellectuali: licet aliquatenus hic videatur per fidem, in futuro autem per speciem. 1 Corinth. 13, videmus nunc per speculum et in aenigmate et cetera. Si diligamus invicem: quasi dicat: licet videri non possit in praesenti, tamen, si diligamus invicem, ex charitate: Glossa: sincera charitate, non remissa et desidiosa: Deus in nobis manet, per gratiam inhabitantem, manet enim sicut in templo suo. 1 Corinth. 3, templum Dei sanctum et cetera. Glossa. Manet enim inspiciendo bona aspectu approbationis, non solum notitiae simplicis. Et charitas ejus, qua scilicet eum diligimus. In nobis perfecta est. Perfectione sufficientiae, et tendit ad perfectionem excellentiae. Tunc enim est charitas Dei perfecta in nobis quando eum diligimus non solum in se, sed et in sua imagine. Glossa. Incipis diligere, incipit Deus in te esse: cresce in dilectione, et amplius habitando in te faciet te perfectum, ut eum diligas, et etiam inimicum. Sicut et ipse inimicos dilexit. In hoc cognoscimus. Glossa. Quod Deus in nobis manet tali experimento probamus, in hoc scilicet si dilectionem habeamus. Cognoscimus, inquam, cognitione conjecturae probabilis, non omnimodae certitudinis, secundum illud Job 9, si venerit ad me, non videbo eum. Quoniam in eo manemus, per charitatem qua Deum diligimus. Et ipse in nobis. Per charitatem qua Deus nos diligit. Infra eodem. Qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo. Quoniam de spiritu sancto suo ab ipso scilicet procedente. Dedit nobis. Vel donatione visibili, ut fiebat in primitiva Ecclesia, Act. 2. Vel invisibili per gratiam, Rom. 5, charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum et cetera. Et notandum quod non dicit spiritum, sed de spiritu, quia ipsi datus est spiritus totaliter. Joan. 3, non enim ad mensuram dat Deus spiritum. Nobis vero particulariter non secundum se, qui est impartibilis, sed secundum dona. 1 Corinth. 12, divisiones gratiarum sunt, idem autem spiritus. Ipse autem spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei, Rom. 8. Et sic per ipsum cognoscimus, quod Deus manet in nobis, et nos in ipso. Augustinus, invicem in se habitant, qui continet et qui continetur: habitas in Deo, sed ut continearis: habitat in te, sed ut contineat ne cadas: non cadet quem Deus continet. Psalm. 117. Impulsus eversus sum, ut caderem et cetera. Et nos vidimus. Glossa. Per hoc probamus quod de spiritu suo dedit nobis. Quia vidimus. Glossa. Per confortantem spiritum novimus et testificamur. Haec autem, ut dicit Glossa, non faciunt hi qui spiritum non acceperunt. Haec scilicet vidimus. Et testificamur quoniam pater misit filium suum. Glossa. Ad cognitionem hominum, scilicet in carnem visibilem. Salvatorem mundi, per passionem, tandem mittet eum, ut judicem. Glossa. Modo salvatorem, quandoque judicem. Joan. 3. Non enim misit Deus filium suum ut judicet mundum et cetera. Beda. Tantum meminerit quisque quod idem filius Dei, qui venit ut mitis salvaret, venturus est ut districtus judicet. Quisquis confessus fuerit. Glossa. Non solum in nobis Deus manet, sed etiam in omnibus qui confitentur eum. Quisquis inquam confessus fuerit. Hic agit de missione intellectus. Ubi primo ostendit Deum manere in corde credentium. Secundo ostendit eos esse de numero illorum, ibi, et nos cognovimus. Tertio innuit in eis Deum manere, ibi, Deus charitas est. Quisquis, inquam, confessus, confessione scilicet perfecta cordis, oris, operis, non solius vocis (ad Tit. 1, confitentur se nosse Deum, factis autem negant) quoniam Jesus est filius Dei. Identitate personae, scilicet quod eadem est persona in utraque natura, et idem est filius Dei et filius hominis. Deus in eo manet, ut in templo suo. 1 Corinth. 3, templum Dei estis vos. Et ipse in Deo, ut in refugio. Psalm. 88, domine refugium factus es nobis. Et nos cognovimus, hoc scilicet quod Christus est filius Dei. Et credimus charitati, idest affectui charitatis, scilicet missioni filii in mundum, quae fuit ex maxima charitate. Joan. 3, sic Deus dilexit mundum et cetera. Quam, charitatem Deus pater. Habet in nobis, idest ad nos, filium suum nobis donando. Rom. 9, qui proprio filio suo non et cetera. Deus charitas est: quasi dicat: patet quod ipse habet charitatem ad nos: quia et ipse Deus charitas est. Idem, ut ait Glossa, supra dixit, ut amplius commendet, et ut alium effectum charitatis adjungat. Supra dixerat per charitatem factum esse primum adventum filii in mundum ad salutem mundi. Hic per eandem charitatem annunciat salutem fidelium, in secundo adventu in die judicii. Deus, inquit, charitas est. Hoc antonomastice dicitur propter magnitudinem charitatis, ad Ephes. 2, propter nimiam charitatem suam qua dilexit nos et cetera. Secundum Augustinum dicitur hoc per essentiam non per causam: per hoc enim quod dicit Joannes, Deus charitas est, simpliciter, non autem in ea, vult Augustinus, quod charitas essentialiter sit Deus; et quod ait, charitas ex Deo est, vult Augustinus, quod charitas est Deus ex Deo. Per hoc autem quod addit quod charitas in Deo nos manere facit, et supra dixerat quod per spiritum quem dedit, cognoscimus quod in ipso manemus, vult quod charitas, quae est Deus ex Deo, faciens nos manere in Deo, est spiritus sanctus. Hic opinatus est Magister Petrus Lombardus, quod charitas, qua nos diligit, et nos Deum diligimus, non est aliud quam spiritus sanctus. Sciendum quod charitas qua Deum diligimus duplex est. Vel qua elicitive et formaliter, hoc est habitus creatus: vel qua effective et exemplariter, hoc est spiritus sanctus. Et qui manet, perseveranter in charitate, in Deo manet, ut ab ipso contineatur, secundum Glossam. Et Deus in eo, ut ipsum contineat, secundum Glossam. Vicissim enim in se manent, qui continet et qui continetur. Bernardus, Deus charitas est. Quid ergo charitate melius? Et qui manet in charitate, in Deo manet. Quid ergo charitate securius? Et Deus in eo. Quid ergo charitate jucundius? Ex hoc enim quod dicit, qui manet in charitate in Deo manet, videtur continuari opinio Magistri Petri. Sed intelligendum est de charitate infusa; qui enim manet in ea, manet in Deo. Est enim talis naturae, quod non potest esse nisi ad praesentiam suae causae, scilicet Dei influentis, sicut lumen in aere non potest esse nisi ad praesentiam influentiae solis. Item per charitatem ejus infusam sumus membra ejus, et ideo sumus in illo tamquam membra in corpore. 1 Corinth. 12, vos autem estis corpus Christi, et membra de membro. In hoc perfecta est charitas et cetera. Hic hortatur ad perfectionis manifestationem, primo ex parte diligentis. Secundo ex parte diligendorum, ibi, nos ergo diligimus. Ex parte diligentis dupliciter. Primo per spei securitatem. Secundo per timoris poenalis exclusionem, ibi, timor non est in charitate. Ex parte diligendorum per dilectionem Dei et proximi, non alterius tantum. Ubi primo ostendit, quod diligendus est Deus; secundo, quod non potest diligi Deus, nisi diligatur proximus, ibi, si quis dixerit: tertio, quod de utroque diligendo mandatum habemus, ibi, et hoc mandatum. Dicit ergo, in hoc: quasi dicat: an aliquis perfectus sit in charitate, per hoc signum probare potest, secundum Glossam. In hoc perfecta est, id est perfecta esse ostenditur. Tunc enim dicitur res fieri quando innotescit, secundum Augustinum. Et loquitur de perfectione non solum sufficientiae, sed et excellentiae. Charitas, inquam, nobiscum ut fiduciam habeamus in die judicii, non timorem, Glossa, ut non timeatis apparere in die judicii. Et alia Glossa. Per hoc ostendimur perfecte diligere Deum, si non timeamus adventum judicis. Qui timet non est perfectus in charitate. Talis erat qui dicebat, quando veniam et apparebo ante faciem domini? Ad Philipp. 2. Cupio dissolvi et esse cum Christo. Augustinus, non est perfecta charitas, nisi cum coeperit dies domini desiderari. Contra. Amos 5, vae desiderantibus diem domini. Responsio. Est desiderare ex praesumptione, et istud desiderium est detestabile. Et est desiderare ex charitate, ut faciunt qui desiderant amplexus sponsi indissolubiles, et hoc est commendabile seu laudabile. Psalm. 41, sitivit anima mea ad Deum fontem vivum et cetera. Ut habeamus inquam fiduciam, et cetera. Quia sicut ille est, charitate plenus, sanctus et justus, ita et nos sumus. Ut dicit Glossa. Interlinearis, sicut, non aequalitatem, sed quamdam similitudinem dicit. In hoc mundo, quod difficile est. Glossa: per hujusmodi fiduciam, imitamur perfectionem dilectionis ejus in mundo amando amicos, et inimicos, sicut ille pluit super justos et injustos in caelo, id est de caelo. Timor non est in charitate. Timor, inquit, quasi dicat: vere in hoc, scilicet amando amicos et inimicos, perfecta est charitas. Nam timor non est in charitate, scilicet servilis et cetera. Notandum quod quadruplex est timor. Unus est servilis qui est solius Gehennae; alius initialis qui est timor Gehennae et offensae divinae. Alius est filialis, qui est timor solius offensae divinae. Quartus est reverentiae, qui est solius reverentiae majestatis divinae, qui resilit in suam propriam parvitatem. Primus non est in charitate, sed praeparat ei locum, et eam tandem introducit sicut seta vel acus filum, ut dicit Augustinus. Secundus non est in perfecta charitate, de qua loquitur hic secundum Glossam. Tertius major est in magis perfectis, quia magis perfecta charitate viae sed non patriae. Quartus manet cum charitate perfecta patriae, de qua Psal. 18, timor domini sanctus permanet in saeculum saeculi. Sed perfecta charitas, perfectione excellentiae non solum sufficientiae, foras mittit timorem, Gehennae, scilicet initialem. Aliud est enim timere Deum ne te in Gehennam mittat, aliud ne te deserat, ut ait Augustinus. Quoniam timor, hujusmodi Gehennae, poenam habet, tormentum conscientiae. Glossa, torquet cor conscientia peccatorem cum nondum facta est justificatio, scilicet perfecta et integra. Qui autem timet, supplicium Gehennae, vel qui timet timore dominante, secundum Augustinum. Vel qui timet aliquam poenam, vel periculum temporale, vel separari a Deo, non est perfectus in charitate, perfectione superabundantiae, licet sit perfectus perfectione sufficientiae. Perfectus erat ille qui dicebat Rom. 8, quis nos separabit a charitate Christi, an tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames et cetera. Sed contra hoc objicitur de Christo qui timuit Matth. 26, coepit Jesus pavere et timere. Viri etiam sancti timent judicium. Job 21, quando recordatus fuero pertimesco. Iterum Hieronymus: prudenter timetur quicquid accidere potest. Responsio, loquitur de timore initiali non naturali. Christus vero timuit timore naturali. Quod objicitur de sanctis, responsio. Timor est offensae non Gehennae. Nos ergo: quasi dicat: ut perfecti simus nos qui in Deum credimus, diligamus Deum, dilectione perfecta non imperfecta, quae sit cum timore. Et hoc debemus, quoniam, ipse, Deus prior dilexit nos, quam nos ipsum. Nam scilicet adhuc inimici eramus, Rom. 5. Augustinus: prior dilexit nos, et dedit nobis diligere: dilexit impios, ut faceret pios. Dilexit injustos, ut faceret justos, dilexit aegros ut faceret sanos. Idem etiam Augustinus dicit, anima foeda per iniquitatem, amando Deum, pulchra efficitur. Pulchri erimus amando Deum qui semper est pulcher: quantum in te crescit amor, tantum in te crescit pulchritudo, quia ipsa charitas est animae pulchritudo. Si quis dixerit: quasi dicat: an diligamus Deum, sic cognosci potest, si quis dixerit quia diligo Deum, quilibet enim interrogetur, ut ait Gregorius, prompta mente respondet, diligo, et fratrem suum odit, qui est Dei imago, mendax est, et verbo et facto. Verbo quidem, quia dicit se diligere, unde quod dicit verbo dissonat corde. Si enim diligit Deum, habet conformem charitatis voluntatem cum Deo. Sed voluntas Dei est, ut diligat proximum. Cum ergo non diligat proximum, mendax est dicendo se diligere Deum. Item mendax est facto, quia odit; unde implicatur contradictio, et talis mendax est. Et vere mendax est. Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, unde plenius et facilius cognoscit eum, Deum quem non videt, et ideo minus cognoscit, quomodo potest diligere? Invisa quippe, ut ait Augustinus, diligere possumus, incognita nequaquam. Ratio ergo talis est: plus diligitur bonum visum quam non visum. Si ergo frater visus non diligitur, quomodo Deus non visus diligitur? Glossa, frater tuus imago Dei est. Si non diligis imaginem, nec eum diligis cujus imago est. Et hoc, ne quis audeat dicere, diligere possumus Deum, etiam si non diligamus fratrem, addit, et hoc mandatum habemus a Deo. De utroque enim mandatum est. Unde Matth. 22, hoc maximum et primum mandatum: secundum est simile huic, ut qui diligit Deum, propter se, diligat et fratrem suum, propter Deum. Duo enim sunt mandata charitatis: scilicet Dei, et proximi. Nec potest unus diligi absque altero. Augustinus, quis est qui dicat, diligo imperatorem, sed odit leges suas? Imperatoris enim nostri Dei lex est, mandatum novum do vobis et cetera. Joan. 13.
[89308] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 4 cap. 5 Omnis qui credit et cetera. Hic ostendit quibus credendum, quia Christum confitentibus; allegans primo fidei efficaciam et virtutem. Secundo veritatis attestationem, ibi, spiritus est qui testificatur. Tertio, credentium utilitatem, ibi, haec scribo vobis. Hujus autem efficaciam et virtutem ostendit, primo respectu Dei. Secundo respectu mundi, ibi, quoniam omne quod natum est. Respectu Dei, tripliciter. Primo, quia facit natum Dei. Secundo, quia facit diligere natos Dei, ibi, omnis qui diligit eum. Tertio, quia facit servare mandata Dei, ibi, hoc est enim charitas Dei. Dicit ergo omnis et cetera. Glossa: vere qui diligit Deum, diligit fratrem suum. Nam et qui diligit genitorem, diligit et genitum. Omnis, scilicet secundum triplicem statum fidei; videlicet, incipientis, proficientis et perfectae, qui credit, inquam, fide formata non informi. Glossa. Credit qui sic vivit quomodo Christus praecipit, qualiter et Daemones non credunt, Jacobi 2. Quoniam Jesus est Christus. Messias scilicet in lege promissus, ex Deo natus est, nativitate scilicet spirituali per fidem, non carnali per carnem. Joan. 1, dedit eis potestatem filios Dei fieri. Et talis diligendus est, quia, et omnis qui diligit eum qui genuit diligit et eum qui natus est ex eo. Hoc exponitur dupliciter: vel de generatione aeterna, vel temporali. De aeterna sic: qui diligit eum, scilicet patrem qui genuit filium aeternaliter, diligit eum qui natus est ex eo, idest filium aeternaliter a patre genitum. Sed qui diligit filium, diligit membra ejus. Ergo qui diligit Deum patrem, et filium naturalem, diligit et membra filii, scilicet filios adoptionis. Ergo fides quae facit membra Dei sive filios, facit diligendos. De temporali sic, omnis qui diligit eum qui genuit, per fidem scilicet, de qua generatione dicitur Jacob. 1, voluntarie genuit nos verbo veritatis; diligit eum qui natus est ex eo, scilicet in fide; et sic iterum nasci ex fide facit diligere Deum. Isto duplici modo legit Glossa Augustini. In hoc etc. quasi dicat: quis autem vere diligit? In hoc, scilicet affectu, vel signo, cognoscimus, id est cognoscere possumus, quoniam diligimus natos Dei, scilicet fratres nostros qui sunt nati ex Deo per fidem. Cum Deum patrem eorum, diligamus, affectu. Matth. 22, diliges dominum Deum tuum et cetera. Et mandata ejus faciamus, in effectu. Joan. 14, si quis diligit me, sermonem meum servabit. Hoc est secundum Glossam, ideo hoc conjungo ut diligamus et mandata ejus faciamus, quia aliter non est dilectio. Gregorius, probatio enim dilectionis exhibitio est operis, haec est enim, idest esse ostenditur, charitas Dei, idest qua Deus diligitur. Joan. 15, si diligitis me, mandata mea servate. Glossa, non diligit regem qui ejus negligit legem; ex amore enim regis ejus lex debet impleri. Vel sic, haec est charitas Dei, idest talis efficaciae in nobis. Ut mandata ejus custodiamus, idest quod facit nos custodire Dei praecepta, et mandata ejus gravia non sunt, idest difficilia. Et ideo, ut dicit Glossa, libenter custodienda sunt. Matth. 11, jugum enim meum suave est et cetera. Glossa, quae natura sunt dura et aspera, amor Dei et spes praemii facit levia. Si quis gravia ea esse dicat, infirmitatem suam accuset, quia forti sunt levia. Ideo reputat ea minima. Matth. 5, qui solverit unum de mandatis istis minimis et cetera. Vel gravia non sunt, idest ponderosa et deprimentia. Glossa, non trahunt deorsum ut talentum plumbi etc., Zachariae 5. Sursum pervehit et excelsos facit custodia mandatorum. Quoniam omne quod natum et cetera. Hic ostendit efficaciam hujusmodi fidei et virtutem respectu mundi, ostendens primo quod per fidem mundus vincitur. Secundo per quam fidem vincitur, quia divinitatis Christi, ibi: quis est autem qui vincit. Et humanitatis, ibi: hic est enim qui venit per aquam. Dicit ergo, quoniam omne, idest omnis vir vel mulier. Neutrum tamen ponit, quia in generatione spirituali distinctio sexus nihil facit. Ad Galat. 4, in Christo Jesu non est masculus neque femina, quod natum est ex Deo, nativitate spirituali per fidem et charitatem. Glossa, nascitur ex Deo qui diligit Deum et proximum, vincit mundum. Glossa, contemnit blandimenta vel adversitates saeculi, idest mundi prospera et adversa, et ipsam mortem corporis; et quae sursum sunt quaerit. Joan. 15, confidite, ait filius, quoniam ego vici mundum, et haec est. Glossa, ne quis sua virtute confidat se posse vincere mundum, subdit, haec est. Glossa, demonstrative quasi digito ostendit, fidem tamquam consistentem et permanentem, secundum illud, ad Hebr. 11, est autem fides substantia sperandarum rerum etc., victoria, causaliter virtus efficiens. Victoria, inquit, quae vincit mundum, fides nostra. Ad Hebr. 11, sancti per fidem vicerunt regna etc., Glossa, illa fides quae per dilectionem operatur, Galat. 5, non fides haereticorum aut peccatorum. Sed objicitur de hoc quod dicit, omne quod natum est ex Deo vincit mundum: quia iste imperfectus natus, natus est ex Deo, non tamen vincit mundum, quia vincere mundum est abrenuntiare mundo, quod perfectorum est. Responsio. Vincere mundum dupliciter dicitur. Subjiciendo vel abstinendo sive abjiciendo. Primo modo vincunt imperfecti. Secundo modo perfecti. Quis est autem. Determinat quae fides vincit mundum, quia fides Christi. Qui vincit mundum, mundi prospera et adversa contemnendo, nisi qui credit, fide formata, quoniam Jesus est filius Dei? Scilicet naturalis coaeternus consubstantialis patri: quasi dicat: quis est qui vincit mundum nisi is qui habet fidem de divinitate Christi? Mundus enim quasi duplici manu pugnat contra nos: scilicet dextera prosperitatis per prospera nos alliciendo. Et sinistra adversitatis nos per adversa terrendo. Et certe qui bene crediderit Christum esse filium Dei, de facili vinceret mundi prospera et adversa. Si enim Christus est filius Dei; ergo summe bonus; ergo in ipso non fuit defectus veri boni, nec praesentia veri mali. Cum ergo temporalis prosperitas in ipso defuerit et adversitas affuerit, restat quod temporalis prosperitas non est vere bona, et ita non est appetenda; nec adversitas est vere mala, et ita non est timenda. Augustinus, omnia bona terrena contempsit homo Christus ut contemnenda monstraret: et omnia mala terrena sustinuit quae sustinenda praecipiebat; ut nec in illis quaereretur felicitas, nec in istis timeretur infelicitas. Unde ad Hebr. 11, fide grandis effectus Moses, negavit se esse filium filiae Pharaonis et cetera. Hic est qui venit. Glossa, et quia sola fides divinitatis non sufficit, addit de humanitate, hic est Jesus Christus, Jesus nomen proprium, Christus nomen appellativum, qui venit, qui erat aeternus apud patrem, venit ad homines, sicut dicit Glossa, ad salutem et peccatorum remissionem per aquam. Glossa, Baptismi, et sanguinem, Glossa, passionis. In aqua venit, ut vim regenerativam ex contactu suae mundissimae carnis aquis conferret; et sic Baptisma consecraret in sanguine et nos redimeret. Et significatum fuit Joan. 19, ubi dicitur: unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Jesus, idest salvator. Christus idest unctus, non in aqua, Baptismatis, solum, ad abluendum, sed in aqua et sanguine. In aqua Baptismatis ad abluendum et sanguine passionis ad redimendum. Aqua enim solum non lavaret nisi a sanguine virtutem haberet. Et ipse est qui testificatur. Hic allegat veritatis attestationem; allegans primo testium sufficientiam et idoneitatem. Secundo testimoniorum receptibilitatem, ibi: si testimonium hominum et cetera. Testium, inquam, sufficientiam et idoneitatem. Primo allegat de divinitate et humanitate. Secundo specialiter de divinitate, ibi: tres sunt qui testimonium dant in caelo. Tertio specialiter de humanitate, ibi: et hi tres unum sunt. Dicit ergo, et spiritus est. Glossa: licet secundum hominem sit passio, tamen, spiritus est qui testificatur, vel spiritus sanctus qui visus est super eum in specie columbae. Luc. 3, vel spiritus, idest doctor spiritualis. Utroque modo exponit Glossa. Quoniam Christus est veritas, idest vere in duabus naturis, idest habens veritatem in utraque natura, non apparentiam sive existentiam: quod esset si haberet carnem phantasticam et corpus phantasticum sicut posuit Manichaeus. Joan. 14, ego sum via, veritas et vita. Hoc testimonium perhibuit ei spiritus sanctus, Matth. 3, et Luc. 3, quando descendit super eum. Et Joan. 1, quando descendit super baptizatum et in specie columbae requievit et cetera. Idem, super quem videris spiritum descendentem super eum, hic est qui baptizat, quoniam tres sunt et cetera. Glossa. Per hoc apparet quod Christus est veritas, idest verus Deus et verus homo, quia de utroque certum habemus testimonium. Quoniam tres sunt personae, scilicet, quaerebant enim olim haeretici: qui tres? Et responsum est eis, tres personae, ut dicit Augustinus, non ut illud diceretur, sed ne omnino taceretur, qui testimonium, de veritate Christi secundum Glossam, dant in caelo, vel materiali, quia ibi magis relucent opera Trinitatis. Unde ibi per quamdam appropriationem dicitur esse Deus. Psalm. Ad te levavi oculos meos qui habitas in caelis. Vel spirituali, scilicet anima facta ad similitudinem ejus. Isaiae ult. Caelum mihi sedes est. Vel in caelo, idest de caelo. Quia vox patris de caelo audita est, tu es filius meus dilectus et cetera. Et spiritus apparuit de caelo. Luc. 3, apertum est caelum et descendit spiritus sanctus corporali specie. Ipsum etiam verbum de caelo missum est. Psalm. A summo caelo egressio ejus, pater. Glossa, pater dedit testimonium deitatis Christo, cum dixit, hic est filius meus dilectus, Luc. 3. Verbum, idest filius. Glossa, ipse filius dedit testimonium, quando in monte transfiguratus personam deitatis et speciem aeternae beatitudinis ostendit, Luc. 9. Et spiritus sanctus. Glossa, spiritus dedit testimonium quando super Christum baptizatum in specie columbae requievit, Luc. 3. Vel quando ad invocationem nominis Christi corda credentium replevit, Act. 1. Item pater dat testimonium quod erat Deus, dans ei potentiam faciendi miracula. Filius dans sapientiam docendi utilia. Spiritus sanctus dans bonitatem perfectam et operandi meritoria, et hi tres unum sunt, in testimonium. Et ideo magis eis credendum. Glossa, de eadem re testantes. Vel unum sunt in essentia, quia unus Deus, quod figuratum fuit Gen. 23, ubi legitur quod Abraham tres vidit et unum adoravit, et tres sunt, scilicet testes, qui testimonium, de humanitate Christi, secundum Glossam, dant in terra, ad literam, hoc est in hac inferiori parte mundi. Vel in terra, idest de humanitate quae est terra ratione carnis. Et ponitur pars humanitatis pro toto. Vel in terra, idest in terrenis humanitatem Christi confitentibus. Et notandum quod ubi est testimonium de divinitate, dicitur in caelo. Ubi autem de humanitate, dicitur in terra. Quod valde congruit: ut de caelo detur testimonium de divinitate: de terra autem testimonium de humanitate. Spiritus. Glossa, anima humana quam emisit in passione. Luc. 23, pater, in manus tuas et cetera. Aqua, quae fluxit de latere, Joan. 19. Et sanguis, qui similiter fluxit de latere jam mortui, Joan. 19. Vel de toto corpore viventis gutta sanguinis perfluens, Luc. 22, vel sanguis quem effudit in circumcisione, Luc. 2. Item in oratione, Lucae 22. Item in flagellatione et in cruce, Matth. 27 et Joan. 19. Vel aqua in cunabulis ab eo emissa prae fletu. Sapient. 7, primam vocem similem omnibus emisi plorans. Item in suscitatione Lazari, Joan. 11, item in ascensu ad Jerusalem. Item in cruce. Ad Hebr. 5, cum clamore valido et lacrymis exauditus et cetera. Si testimonium hominum accipimus et cetera. Hic allegat testimoniorum receptibilitatem; ponens primo testimonium de filio naturali. Secundo testimonium de filiis, ibi: et hoc est testimonium. Testimonium de filio naturali ostendit esse receptibile. Primo ex parte testificantis. Secundo ex parte rei testificatae, ibi: quoniam hoc est testimonium Dei. Tertio ex parte suscipientis, ibi: qui credit in filium Dei. Quarto ex parte recusantis, ibi: qui non credit. Dicit ergo. Si testimonium hominum, Glossa: quasi ista certa testimonia debemus accipere. Quia si testimonium hominum, accipimus, mentiri scilicet possunt. Et dicit, hominum, in plurali. Quia Deuteron. 19, dicitur, in ore duorum vel trium stabit omne verbum. Vel sic, si testimonium hominum, idest prophetarum qui de Christo testificati sunt, accipimus, idest acceptamus et recipimus, testimonium Dei majus est. Et ideo magis accipiendum. Est enim Deus verax: omnis homo mendax, ut habetur Rom. 3. Glossa, si creditis hominibus praenunciantibus Christum venturum esse, credite et patri testificanti venisse. Magnum quippe fuit testimonium David, ut ait Glossa, dicentis, dixit dominus domino meo: sede a dextris meis. Magnum testimonium praecursoris, qui ait, Matth. 3, ego baptizo vos aqua: ille baptizabit vos spiritu sancto. Sed majus testimonium patris, qui ipsum visibiliter misit. Et vere majus; et ideo melius accipiendum, quoniam hoc est testimonium Dei quod majus est testimonio hominum, quia non est Deus sicut homo ut mentiatur, ut habetur Num. 23. Quia testificatus est de filio suo, naturali, scilicet Christo, quod est filius ejus, dicendo in Baptismo, hic est filius meus dilectus et cetera. Luc. 3. Et in transfiguratione, Matth. 17, qui credit in filium Dei: quasi dicat: ita pater testificatus est de filio suo, qui autem credit in filium Dei. Non ait filio vel filium, sed in filium. Differt enim, secundum Augustinum, credere Deo, credere Deum et credere in Deum, habet testimonium Dei patris in se, idest consentit quod testimonium Dei de filio suo sit verum. Vel sic, habet testimonium Dei patris in se, idest approbat divinum testimonium quod pater perhibuit de illo, et sic intelligit ipsum esse veracem in testimonio de filio. E contrario, qui non credit in filium Dei. Glossa. Qui dicit eum non esse filium vel minorem patre, mendacem facit eum. Quantum in se est: quia non reputat credibile quod dicit, eum scilicet Deum patrem. Glossa, qui non credidit, dicit patrem esse mentitum. Quoniam non credit in testimonium. Illud scilicet, hic est filius meus, Luc. 3. Quod testificatus est Deus de filio suo. Et hoc est testimonium quoniam et cetera. Hic ponit testimonium de filiis adoptivis. Et primo ostendit quale sit testimonium. Secundo qualiter verificandum, ibi: qui habet filium. Dicit ergo, et hoc est: quasi dicat: non solum testatur de filio naturali, sed etiam de filiis adoptivis. Unde Glossa: de filio testatus est, et etiam de nobis filiis adoptivis, quod vitam aeternam daret illis, et hoc est testimonium patris de filiis cui credendum est. Quoniam vitam aeternam dedit nobis, Deus nobis, scilicet apostolis vel filiis adoptivis, hic in spe, tamdem in re. Et hoc potest haberi eo quod dicitur Matth. 17, hic est filius meus dilectus: ipsum audite. Ipsum enim audire est vitam aeternam habere, hic in spe, in futuro in re. Joan. 6, domine ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Et in eodem, verba quae ego loquor vobis spiritus et vita sunt. Et haec vita, aeterna, in filio ejus est, idest per fidem filii. Joan. 6, omnis qui credit in me habet vitam aeternam. Vel in filio ejus, idest in filii visione. Joan. 17, haec est vita aeterna et cetera. Ipse enim est fons vitae. Psalm. 35, quia apud te est fons vitae, qui habet filium, Glossa, credendo et imitando, habet vitam aeternam, jam in spe, tandem in re. Sicut enim pater habet vitam in semetipso, sic dedit filio et cetera. Joan. 5. E contra. Qui non habet filium, nec credendo, nec imitando, non habet vitam. Nec in spe habet nec in re habebit. Joan. 3, qui incredulus est filio non videbit vitam aeternam: sed ira Dei manet super illum. Et nota quod Christus multa habuit testimonia. Primo a patre suo. Joan. 8, testimonium perhibet de me pater qui misit me. Secundo a seipso. Joan. 8, si ego testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum verum est. Tertio a spiritu sancto. Joan. 15, cum venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me. Quarto a Scripturis sanctis. Joan. 5, scrutamini Scripturas et illae sunt quae et cetera. Quinto de operibus bonis. Joan. 10, opera quae ego facio ipsa testimonium et cetera. Sexto a miraculis. Psalm. 35, mirabilia testimonia tua domine. Septimo a turbis. Joan. 11, testimonium perhibebat turba quae erat cum eo et cetera. Octavo ab apostolis. Act. 4, virtute magna reddebant apostoli testimonium de omnibus his. Psalm. 92, testimonia tua credibilia facta sunt nimis. Haec scribo vobis ut sciatis et cetera. Hic allegat credentium utilitatem triplicem. Prima est futurae beatitudinis certitudo. Secunda petitionum exauditio, ibi: et haec est fiducia et cetera. Tertia est a peccatis conservatio, ibi: scimus quia omnis qui natus est et cetera. Quarta Dei veri cognitio, ibi: et scimus quoniam filius Dei venit et cetera. In secunda parte ostendit primo qualiter per fidem exaudiuntur orantes pro seipsis. Secundo qualiter orantes pro aliis, ibi: qui scit fratrem suum et cetera. In prima parte primo dat impetrandi fiduciam. Secundo fiduciae ostendit causam, ibi: scimus quoniam habemus petitiones. Dicit ergo haec scribo vobis. Glossa, hic debetis adhibere fidem, quia ut certi sitis de vestra beatitudine futura, haec scilicet praedicta scribo, non tantum praedico ad majorem certitudinem, ut sciatis, certitudine fidei et spei, quoniam vitam aeternam habebitis, in futuro, qui creditis, in praesenti, in nomine filii Dei. Joan. 11, ego sum resurrectio et vita: qui credit in me, etiam si mortuus fuerit vivet, et haec est fiducia. Glossa, non tantum in futuro sperare debemus caelestia, sed etiam in hac vita impetrabimus quidquid salubriter petierimus: et haec est fiducia spei, quam habemus ad Deum. Non ad hominem, Psalm. 124, qui confidunt in domino sicut mons Sion et cetera. Hebr. 4, adeamus cum fiducia ad thronum gratiae ejus. Quia quodcumque petierimus secundum voluntatem ejus. Non secundum desideria nostra carnalia. Ideo dicitur, Matth. 26, non mea voluntas, sed tua fiat. Secundum voluntatem ejus petitur dupliciter, secundum Glossam: uno modo ut quod velit rogemus. Alio modo ut quales nos esse desiderat ad rogandum inveniamur, audiet nos. Petitionis effectum dando, aliter non, ut patet in Paulo, 2 Corinth. 12, et dicit, audiet nos, utendo futuro tempore ad significandum quod tale debet esse quod petitur quod in futuro accipiatur et ad futurum ordinetur. Unde temporalia non sunt petenda, nisi prout sunt ad vitam aeternam ordinata, et scimus, idest certi sumus ex promissione ejus. Joan. 15, si quid petieritis ad patrem in nomine meo et cetera. Quia audit nos quidquid petierimus, vel ad votum vel ad meritum. Et nota quod dicit quidquid; scilicet substantiale insolidum, quod est quid non accidentale sicut bonum temporale. Matth. 7, primum quaerite regnum Dei et cetera. Nota: si aliquis peteret a rege Franciae unam guttam aquae, unam picam, multum indignaretur. Scimus quoniam habemus et cetera. Hic ostendit per quid scire possumus, quia scilicet audiet nos. Ideo scilicet, quoniam petitiones habemus, nobis a Deo traditas. Vel traditione manifesta, quando docuit orare discipulos dicendo, pater noster qui es in caelis, Matth. 6. Vel traditione occulta quando docuit quid petendum. Nam quid petamus prout oportet nescimus, ut habetur Rom. 8. Quas postulamus ab eo. Glossa, nihil petamus quod sit eis adversum; nisi quod nos docuit, quod nobis inspiravit petamus. Et si in aliquo erramus, statim corrigamur. Argumentum quod major sit confidentia exauditionis in oratione dominica quam in aliis, unde frequentius et libentius dicitur. Qui scit fratrem. Hic ostendit qualiter exaudiuntur orantes pro aliis. Ubi primo ostendit pro quibus est orandum. Qui scit fratrem suum peccare, peccatum: quasi dicat: quia orantes exaudimur, qui scit per confessionem vel alio modo, fratrem suum Catholicum de Ecclesia numero et merito existentem peccare, peccatum, non ad mortem, Glossa, de quotidianis et levibus peccatis quae sicut difficile vitantur, ita de difficili curantur. Non ad mortem vero dicitur quis peccare secundum Glossam qui peccat non criminaliter vel non usque ad mortem. Est enim veniale peccatum quoddam per naturam propriam, quoddam per poenitentiam subsecutam. Tertio etiam modo peccatum non ad mortem potest dici quo non impugnatur gratia fraterna: petat, scilicet pro eo. Glossa. Si dicto seu verbo, aut cogitatione vel oblivione vel ignorantia peccasti, confitere fratri et postula ut pro te interveniat. Porro si grave peccatum fuerit, induc presbyteros Ecclesiae et ad illorum examen castigare. Et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Glossa, non criminaliter vel non usque ad mortem. Sed cum per veniale non amittatur vita gratiae, quomodo dicit quod dabitur vita peccanti non ad mortem, idest venialiter secundum unam expositionem? Responsio, dabitur ei vita gratiae major. Vel dabitur vita auferendo occasionem, scilicet veniale quod occasionaliter ducit ad mortem, quia diminuit fervorem charitatis. Est peccatum ad mortem: non pro illo dico ut roget quis. Ad evidentiam litterae quaeritur quid sit peccatum ad mortem. Et dicit Glossa, quod peccatum ad mortem est quod separat animam a Deo, sicut mors animam a corpore; sed quolibet mortale hoc facit; ergo quodlibet mortale est peccatum ad mortem. Si dicatur quod peccatum ad mortem plus separat quam mortale; contra: magis et minus non diversificant speciem; ergo secundum hoc, peccatum ad mortem et non ad mortem non differunt specie. Responsio, peccatum ad mortem dicitur dupliciter; generaliter et specialiter. Generaliter sic, quodlibet peccatum mortale dicitur peccatum ad mortem. Specialiter dupliciter: vel quo impugnatur gratia fraterna et quando adversus gratiam qua reconciliatus est invidis faucibus agitatur, vel quo agnita veritas impugnatur, vel ipsa finalis impoenitentia. Et hoc dupliciter: vel per propositum non poenitendi finaliter, vel protractione peccati usque ad mortem inclusive. Primo modo est peccatum generale. Secundo et tertio modo est peccatum speciale. Quarto modo circumstantia cujuslibet peccati mortalis in quo homo decedit. Et secundum hoc diversimode exponitur, illud quod sequitur, non pro illo dico ut roget quis. Nam si peccatum ad mortem dicitur primo modo, scilicet quodlibet peccatum mortale, sic exponitur. Non pro illo dico ut roget quis, idest qualiscumque; sed solum justus; injustus enim non posset ei impetrare primam gratiam, quia in tali statu existens non est dignus exaudiri. Si autem dicatur peccatum ad mortem secundo modo vel tertio modo, scilicet peccatum in spiritum sanctum, tunc exponitur sic. Non pro illo dico ut roget quis, idest qualiscumque justus, sed perfectus; quia non quicumque justus sufficit impetrare tali gratiam propter peccati immanitatem, secundum quod peccatum ad mortem dicitur. Quarto modo, scilicet peccatum in quo homo decedit, sic exponitur. Non pro illo dico ut roget quis, idest aliquis vel parvus vel magnus, quia nihil valeret ei. Isto modo negatio cadit super hoc verbum, roget. Aliis modis super hoc verbum, dico. Omnis iniquitas. Vere orandum pro peccantibus non ad mortem, quia multis peccatis occupantur omnes, et nullus potest esse sine peccato. Quia omnis iniquitas, idest inaequalitas vitae. Virtus enim est aequalitas vitae, rationi undique consentiens, ut ait Tullius. Peccatum est, supra 3, omne peccatum est iniquitas, et est. Glossa, super alia peccata, peccatum ad mortem, animam a Deo separans, vel usque ad mortem durans, vel fraternae charitati directe oppositum, sicut illud quod fit ex certa malitia, quod est peccatum in spiritum sanctum. Scimus quia omnis qui natus est et cetera. Hic ponitur utilitas tertia: ubi primo ostendit quod adeptio fidei conservat a peccato. Secundo quod ipsi sunt de adoptivorum numero, ibi: scimus quoniam ex Deo sumus. Dicit ergo, scimus. Ostendit qui sunt illi pro quibus orandum est, quia pro fratribus, quia omnis qui natus est ex Deo. Nativitate fidei formatae; de qua Joan. 1, dedit eis potestatem filios Dei fieri. Non peccat. Peccato ad mortem. Sed numquid haeretici et mali Christiani in Baptismo filii Dei facti fuerunt? Responsio. Intelligendum est per se inquantum natus est ex Deo; vel conjunctim, idest dum servat nativitatem; quamdiu natus non peccat mortaliter, scilicet peccato ad mortem, sed generatio Dei, idest gratia regenerans, conservat eum, a peccato ad mortem. Et non solum dicit, servat, sed conservat; quia non solum servatur a gratia, sed a libero arbitrio cooperante. Et malignus, idest Diabolus malo igni incendens. Psalm. 14, ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus. Vel malignus, idest homo malus igne malo inflammatus. Sap. 5, in malignitate nostra consumpti sumus. Vel malignus, idest mundus, in maligno, idest in malo igne positus, non tangit eum, idest immutando et in se convertendo. Quae enim se tangunt immutantur, praecipue si sint activa et passiva adinvicem. Licet enim Diabolus tentet interius et mundus exterius et amatores mundi persequantur, non tamen immutatur a stabilitate sua. Non ergo tangit trahendo a stabilitate sua. Sapient. 3, justorum autem animae in manu Dei sunt et non tanget illos tormentum malitiae, idest peccati mortalis. Scimus. Glossa, qui natus est ex Deo non peccat: nos autem sumus de illis. Scimus inquam certitudine fidei, quoniam a Deo sumus. Per fidem non per carnem. Joan. 3, oportet vos nasci denuo. Et scimus inquam, quia mundus totus in maligno positus est. Mundus, idest mundi amatores. In maligno, idest in malo igne triplici; concupiscentia scilicet divitiarum, deliciarum et honorum, de quibus supra 2, omne quod est in mundo et cetera. Vel secundum Glossam, in maligno, idest in maligni hostis subjectione. Unde dicitur princeps mundi Joan. 12. Vel mundus in maligno positus est, idest in malo anno. Dicitur vulgo de aliquo quod est positus in malo anno, quando quilibet accipit ab eo quicquid boni potest accipere. Quilibet enim capit et accipit a mundo quicquid boni potest. Unde in maligno positus est. Vel totus mundus materialis in maligno positus est, id est in malo igne, scilicet libidinis et peccati. Et maxime in igne triplici, scilicet luxuriae, de qua Job 31, ignis est usque ad consummationem devorans. Item superbiae. Job 1, ignis Dei descendit de caelo, et cunctas oves puerosque consumpsit. Item avaritiae. Jerem. 7. Filii colligunt ligna et patres succendunt ignem, et mulieres conspergunt adipem. Et scimus quoniam et cetera. Hic ponitur utilitas quarta: ubi primo ostenditur quod per fidem cognoscunt verum Deum. Secundo monet non redire ad culturam simulacrorum, ibi, filioli custodite. Dicit ergo, scimus, certitudine fidei. Quoniam filius Dei, id est Christus, qui est filius secundum divinitatem. Venit. Per assumptam humanitatem, non locum mutando, sed in assumpta humanitate mundo visibiliter apparendo. Unde non dicitur venisse, quod esset ubi prius non erat qui ubique erat, quia fuit alio modo quam prius. Prius enim erat in utero virginis per potentiam, praesentiam et essentiam. Postmodum vero fuit per unionem naturae assumptae. Et dedit nobis sensum, spiritualem fidei et sapientiae et intellectus, et hujusmodi donorum ad cognitionem spectantium. Rom. 12, reformamini in novitate sensus vestri. Aliter non potest haberi sensus, nisi a Deo detur. Sapien. 9, sensum autem quis scit, nisi tu dederis sapientiam et miseris spiritum sanctum tuum de altissimis? Et cognoscamus Deum verum, patrem scilicet credendo. Et simus in vero filio ejus. Glossa, amando. Et dicit, vero, ad differentiam filiorum adoptivorum. Simus in filio ejus sicut membra in corpore, et hoc ut vivamus. Actuum 17, in ipso vivimus, movemur et sumus. Item ut fructificemus. Joan. 15, sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite: ita nec vos, nisi in me manseritis. Hic, scilicet filius Dei. Est verus Deus. Per essentiam. Joan. 1, et Deus erat verbum. Et vita aeterna. Per causam. Joan. 17, haec est vita aeterna, et cetera. Filioli. Glossa. Et quia verum Deum cognoscitis, et vitam aeternam expectatis. Filioli inquam. Sic eos vocat affectus teneritudine, et eorum obedientiae promptitudine. Custodite vos, id est intellectum vestrum et affectum. A simulacris. Secundum Glossam, a cultura idolorum, vel a simulacris hypocrisis haereticorum, qui speciem sanctitatis assumunt cum non habeant. Et ideo vocantur simulacra, quia habent speciem viventium, et tamen vita carent. Vel ab avaritia, quae est servitus simulacrorum. Qui enim mundum Deo praeponunt, idololatrae sunt. Ad Galat. 5, quae est idolorum servitus, et cetera.
|
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89309] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 5 Senior, electae dominae et cetera. Haec est secunda canonica Joannis. Cujus auctor Joannes apostolus esse ostenditur, ut patet per similitudinem, et in verbis, et in assertione fidei et charitatis. Non Joannes presbyter, ut quidam dixerunt. Persona autem cui scribit est quaedam matrona Babylonica, electa nomine. Per quam, ut ait Glossa, designatur universalis Ecclesia. Cujus intentio, secundum Glossam, est monere ipsam et natos ejus ne propter haereticos desistant a proposito fidei. Differt autem a praecedenti epistola: quia ibi actum est de affectu et effectu dilectionis ad Deum et proximum communiter. Hic autem ad Deum specialiter magis. Primo ergo praemittit salutationem. Secundo captans benevolentiam, ostendit affectionem, ibi, gavisus sum valde. Tertio subjungit principalem scribendi causam, sive rationem, ibi, quoniam multi. Quarto de hoc quod tam breviter scripsit, ponit suam excusationem, ibi, plura habens vobis scribere. In salutatione vero, primo tangit personam suam. Secundo personam salutatam, ibi, electae dominae. Tertio causam salutandi, ibi, quos ego diligo. Quarto formam salutationis, ibi, sit vobis gratia et cetera. Dicit ergo, senior, tam aetate quam moribus vel sapientia, quin etiam officii auctoritate, quia presbyter et episcopus. Sap. 4, senectus venerabilis non diuturna, et cetera. Non ait Joannes et apostolus, vel quid hujusmodi. Scripturus enim mulieri ponit illud, quod magis caret suspitione, et plus habens securitatis et credulitatis. Electae dominae, proprium nomen est cujusdam matronae Babylonicae, de Babylonia Aegypti, haec erat electa nomine. Electa etiam re, quia erat devota. Et natis ejus, Glossa, tam natura quam fide, quia etiam Catholici erant filii ejus. Quos, scilicet matronam et natos. Ego diligo in veritate, id est vere non ficte. Glossa, vero amore, secundum illud 1 Joan. 3, non diligamus verbo, neque lingua et cetera. Vel in veritate, id est in Christo qui est veritas. Vel in veritate, id est ad veritatem habendam, scilicet vitam aeternam, ubi est plena veritas et nulla falsitas. Et non ego solus, scilicet diligo vos. Sed et omnes. Glossa. Ut major auctoritas sit. Qui cognoverunt veritatem, id est omnes fideles, qui cognoverunt Christum, qui est veritas. Joan. 14. Loquitur autem de cognitione approbationis, quae est per fidem formatam, de qua Psalm. 94, ipsi vero non cognoverunt vias meas et cetera. Propter veritatem fidei, scilicet quae permanet in vobis, id est perfecte manet, vel perseveranter manet. Glossa. Non ob aliam causam vos diligimus nisi propter veritatem fidei, quae inaestimabilis perdurat. Et vobiscum erit in aeternum. Glossa, usque in finem vitae, vel durans in aeternum. Sed quomodo veritas fidei erit in futuro, cum fides evacuetur? 1 Corinth. 13. Responsio, intelligit de veritate fidei, quae creditur, id est articulorum: non qua creditur, id est ipsius habitus: unde erit in aeternum ratione visionis, quae ei succedet. Sit vobiscum, constructio sic ordinatur. Senior ego electae dominae, et natis ejus quos ego diligo et cetera. Scribo, sic supple, sit vobiscum. Gratia, culpam delens. Misericordia, poenam indulgens. Et pax, Deo reconcilians. Unde optat remissionem culpae, relaxationem poenae, cautelam divinae offensae. Vel gratia illuminans intellectum contra errores haereticorum. Misericordia purgans affectum a reliquiis peccatorum. Et pax, id est mentis tranquillitas contra recidivum, ne amplius Deum et fratrem offendat. Similiter salutat apostolus ad Rom. 1. Gratia vobis et pax. A Deo patre. Qui totius boni est auctor, Jacobi 1. Et a Jesu Christo. Qui totius boni est mediator. Per quem scilicet pater omnia operatur. Joan. 1, omnia per ipsum facta sunt. Tangit autem naturam humanam dicens, a Christo Jesu; divinam, in filio patris. Spiritus autem intelligitur ut nexus in extremis; indivisa enim sunt opera et dona Trinitatis. In charitate, ut scilicet proficiatis in charitate Dei et proximi, quae affectum purgat. Et veritate, fidei quae intellectum illuminat. Glossa. In veritate fidei quam in Baptismo promisistis. Promittit autem charitatem, quia charitas dat fidei perfectionem. Jacob. 2, fides sine operibus mortua est. Vel notatur hic quibus optat praedicta sub hoc sensu, gratia vobiscum, et cetera. In charitate et veritate, id est vobis existentibus in charitate Dei et proximi, et in veritate fidei. Per primum perficitur affectus, per secundum intellectus. Gavisus sum valde et cetera. Hic benevolentiam captans ostendit ad eos suam affectionem. Primo ad filios. Secundo ad matrem, ibi, et nunc rogo, domina. Dicit, gavisus sum: quasi dicat: opto vobis gratiam, misericordiam, et pacem et cetera. Gavisus sum inquit valde, quoniam inveni de filiis tuis. Quoniam inveni tamquam solicite tales quaerens, et raro inveniens. De filiis tuis, aliquos non omnes. Ambulantes, idest de bono in melius proficientes. Glossa, quotidie. Psalm. ibunt de virtute in virtutem et cetera. In veritate, scilicet fidei. Ad Ephes. 5, ut filii lucis ambulate. Joan. 12, ambulate dum lucem habetis. Vel in veritate, idest in charitate a qua omnes virtutes verae sunt. Ad Ephes. 5, ambulate in dilectione et cetera. Solent enim perfecti multum gaudere de profectu proximorum et maxime subditorum, 1 ad Thess. 2, vos estis gloria nostra et gaudium nostrum. Et Proverb. 10, filius sapiens laetificat patrem. Sic ambulantes inquam, sicut mandatum accepimus, idest in ea perfectione qua mandatum fuit nobis, a patre, scilicet per filium Matth. 5, diligite inimicos vestros. Et Joan. 12, ambulate dum lucem habetis. Et nunc rogo te domina. Hic ostendit suam affectionem ad matrem; et ideo monet eam ad bene agendum. Secundo ad proficiendum, ibi: et haec est charitas. Tertio ostendit quod proficere est necessarium, ibi: hoc est enim mandatum. Et nunc rogo te domina. Glossa, per eam quam habes fidem jam certificatus de cetero confidenter rogo ut rem non debitam, licet res debita sit, tamen non impero, sed rogo, ut diligamus alterutrum, idest unus alterum et cetera. Non tamquam mandatum novum scribens tibi, sed quod habuimus ab initio, a prioribus patribus; vel ab initio fidei et vestrae conversationis: quasi dicat: sic hortando non novum mandatum propono. Sed contra. Joan. 13, mandatum novum do vobis et cetera. Responsio, mandatum de charitate et est vetus et est novum. Vetus ratione substantiae, quia ab antiquo scriptum in corde rationis et in codice legis; sed novum ratione circumstantiae, quia in Evangelio addit novum modum. Lex dicit diligite amicos, Evangelium diligite inimicos. Item novum ratione efficaciae, quia spiritualiter hominem innovat, et haec est charitas, idest in hoc esse ostenditur et apparet, ut ambulemus, passibus morum non corporum de bono in melius proficiendo, secundum mandata ejus, ea custodiendo. Joan. 13, si diligitis me, mandata mea servate. Haec est enim. Quasi dicat, debemus ambulare secundum mandata, hoc est enim mandatum, scilicet Dei, ut quemadmodum audistis ab initio nostrae fidei, vel nostrae conversationis vel nostrae praedicationis, in eo ambuletis, assidue proficiendo et perseverando. Quoniam multi seductores exierunt et cetera. Hic subjungit causam principalem et intentionem, scilicet propter haereticos, quorum primo monet cavere errorem. Secundo vitare communionem, ibi: si quis venit ad vos. Vitando errorem monet primo ex parte haereticorum. Secundo ex parte ipsorum, ibi: videte vosmetipsos. Tertio ex parte utrorumque, ibi: omnis qui recedit. Dicit ergo, quoniam multi. Glossa, necesse est ut perseveretis, quoniam multi per vanas sectas sunt divisi, seductores, idest seorsum a via veritatis ductores. Isti seductores sunt haeretici qui praedicant contrarium veritati, et exierunt in mundum. Glossa, ad amorem et doctrinam mundi scilicet. Unde Glossa, de vestri consortio. Et nota quod boni exeunt de mundo. 1 Corinth. 5, alioquin debueratis de mundo exisse. Mali vero exeunt in mundum. 1 Joan. 4, multi pseudo prophetae exierunt in mundum. Qui, scilicet seductores, non confitentur. Glossa, nec doctrina nec vita, Christum, magistrum et normam sanctitatis, venisse in carne, alia littera, venisse in carnem, idest salvatoris adventum qui venit in carnem quando conceptus est, in carne quando natus. Hic, quicumque talis, est seductor, hominum, et Antichristus, idest Christo contrarius. Vel Antichristus, idest membrum Antichristi. Dicitur autem seductor ob doctrinam perversam: Antichristus propter operationem pravam. Doctrina enim ejus ad alios seducendum: operatio prava contra Christum. Talis autem dicitur Antichristus non in persona, sed in officio, sicut Joannes Baptista dicitur Elias, Matth. 11. Videte ne seducamini ab eis, ac solicite et diligenter attendite vosmetipsos, ne scilicet a fidei veritate declinetis et ne eis fidem adhibeatis. Matth. 24, videte ne quis vos seducat. Bernardus, multi multa sciunt et seipsos nesciunt: alios aspiciunt et seipsos negligunt. Ne perdatis, de fide, quae operati estis. Glossa, illam mercedem quam bene operando meruistis. Eccles. 10, qui in uno offendit, multa bona perdet. Sed videte, inquam potius, ut mercedem planam accipiatis, verae scilicet gloriae quae replet animam, non vanae ut hypocritae. Matth. 6, receperunt mercedem suam. Vel plenam, quia remunerabit supra merita, et merita sunt hic semiplena et non sufficiunt ad tantam gloriam. Sed pro operibus semiplenis dabitur merces plena; Psalm. 15, adimplebis me laetitia cum vultu tuo. Haec autem impletio erit in tribus quantum ad animam. Rationabilis implebitur limpidissima cognitione, irascibilis sublimitate gloriae et honoris; concupiscibilis jucundissima et vera dilectione. Item quoad corpus in quinque: quia nativitas humanitatis implebitur immortalitate, vacuitas passibilitatis impassibilitate, obscuritas claritate, ponderositas agilitate et subtilitate. De omnibus 1 Corinth. 15, seminatur in corruptione, surget in incorruptione; seminatur in ignobilitate, surget in gloria et cetera. Omnis et cetera. Quasi: bene dico ne perdatis. Omnis enim, sive de majoribus, sive de minoribus, sive de mediocribus, qui recedit, alios praecedit, idest se alios praecedere dicit, sicut haeresiarcha alios sibi praecedere videtur praesumptione sapientiae, quod fit per inventionem novi dogmatis vel erroris, et non permanet in doctrina Christi. Glossa, ex superbia discedit ab humili praedicatione Christi. Deum non habet, in se per inhabitantem gratiam nec in futuro per gloriam. Sed qui permanet, idest perfecte et perseveranter manet in fide et moribus, in doctrina, scilicet Christi sive Dei. Glossa, manet in evangelica doctrina, quae secundum eam sapit et agit, separat se ab illo qui aliter sapit et agit, hic et filium et patrem habet, in praesenti per gratiam, in futuro per gloriam. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit, Matth. 24. Habet autem simul utrumque, quia unus ab altero non separatur. Joan. 14, non credis quia ego in patre et pater in me est? Praeponitur autem hic filius patri, quia ad patrem non venitur nisi per filium. Si quis venit ad vos et hanc et cetera. Hic monet communionem haereticorum vitare. Primo ostendit modum vitandi. Secundo peccatum non vitantis, ibi: qui enim dicit ave. Tertio commodum vitantis, ibi: ecce praedixi vobis. Dicit ergo, si quis, ita qui permanet in doctrina Christi habet filium et patrem. Et ideo ut permaneatis, si quis venit ad vos, visitandos vel docendos, et hanc doctrinam, scilicet de Christo, non affert, imo affert contrariam, nolite recipere in domum, participando in facto. Glossa, non tantum non assentiatis, sed et nec recipiatis, nec ave ei dixeritis, participando in verbo. Ad Tit. ultim. Haereticum hominem post unam et secundam admonitionem devita. Secundo, quia subversus est qui hujusmodi est. Notandum autem quod in quinque vitandus est haereticus perversus: in loco orationis, item in mensa dominica, item in privata mensa, item in osculo pacis et salutatione privata. Comprehenduntur autem in hoc quod dicit, nolite eum recipere in domo, idest in Ecclesia ad orandum vel communicandum. Vel in domo, idest in hospitio ad mensam privatam. Duo ultima in hoc quod dicit, nec ave ei dixeritis. Solent enim haec se concomitari: unde uno remoto removetur et aliud. Glossa: quia videtur signum consensus erroris. Hoc enim dicimus amicis, quorum opera nobis placent. Sed videtur quod non solum de praescito sic intelligendum, sed etiam de quolibet peccatore notorio. 1 Corinth. 5, si quis frater nominatur inter vos et est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum ejusmodi nec cibum sumere et cetera. Responsio, praescitos debemus vitare propter praeceptum Ecclesiae. Notorios vero propter scandalum infirmorum, vel ne detur eis audacia peccandi, vel ne corrumpantur consortio eorum. 1 Corinth. 15, corrumpunt bonos mores colloquia prava. Qui enim dicit illi ave, salutando sicut amicum et fratrem, communicat, idest communicando utitur; nam hujusmodi salutatio, ut ait Glossa, communionem cum eo ostendit. Alioquin simulatio est quae in Christianis esse non debet. Operibus ejus malignis, quod prohibetur Ephes. 4, nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum, magis autem redarguite. Ecce praedixi vobis, scilicet ut eos non respiciatis seu recipiatis. Gregorius, minus jacula feriunt quae praevidentur. Ut in die domini. Dies domini est dies judicii. Psalm. cum accepero tempus et cetera. Hoc vero tempus dicitur dies hominum. Luc. 19, et quidem in hac die tua quae ad pacem tibi. Non confundamur, Christum nunc negando et inde tunc confusionem habendo. Luc. 9, qui me erubuerit et cetera. Plura habens vobis scribere et cetera. Hic excusat se quod tam breviter scripsit; ubi se primo excusat, postea salutat, ibi: salutant te. Et primo salutat ex parte aliorum. Secundo ex parte sua, ibi: gratia tecum. Dicit ergo, plura habens vobis scribere, pertinentia ad vestram instructionem, scilicet de aliis documentis vel diffusius de istis, nolui per chartam et atramentum. Glossa per Scripturam. Scriptura enim non adeo commovet, sicut vox viva et praesentia magistri. Et subdit causam, spero enim, de gratia Dei, non de me praesumo, me futurum, idest me venturum, apud vos et os ad os loqui, et os, meum spero, ad os, vestrum, et haereticorum obstruendum, loqui, idest praesentialiter loqui vobiscum et vos mecum ut plenius vos instruam. Hieronymus, habet nescio quid latentis energiae vivae vocis actus, et in auditoris aures de auctoris voce transfusa fortius sonat. Ut gaudium vestrum plenum sit. Glossa, haereticis confusis et vestra fide confirmata, salutant te, idest salutem optant, filii sororis tuae electae, illa dicebatur electa sicut et ista cui scribit, cujus filii eam salutabant. Vel filii sororis tuae electae, idest alterius Ecclesiae. Unde Glossa, vos ad litteram vel forsan filii alterius Ecclesiae metropolitanae. Gratia tecum. Glossa, ego ex parte mea dico, gratia tecum, bona societas. 1 Corinth. 15, non ego, sed gratia Dei mecum. Gratia inquam operans ad peccatum delendum, cooperans ad bene faciendum, tecum ad perseverandum. Amen, confirmatio est praedictorum.
|
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89310] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 6 Senior Caio charissimo et cetera. Haec est tertia epistola Joannis, cujus auctor fuit ipse Joannes apostolus, non Joannes presbyter, ut quidam putarunt. Quod patet ex similitudine sermonis et affectionis. Hanc autem scribit, scilicet Caio Corinthio, instruens eum de operibus charitatis, et monens ut in charitate perseveret. Differt autem a duabus praecedentibus. Quia in prima egit de charitate ad Deum et proximum communiter. In secunda de charitate ad Deum specialiter. Hic agit de charitate ad proximum etiam specialiter. Modus agendi est. Quia primo praemittit suam salutationem. Secundo ponit suam ad Deum affectionem, ibi, gavisus sum valde. Tertio subdit ejus ad bonum, quod incepit, continuandum exhortationem, ibi, carissime fideliter facis. Quarto ponit suam excusationem, ibi, scripsissem forsitan Ecclesiae. Dicit igitur, senior, ego scilicet aetate, vel moribus, vel sapientia, vel dignitate, quia presbyter Graece, senior Latine. Cajo, scilicet scribit. Iste Cajus dicitur fuisse Corinthius, de quo 1 Corinth. 1, neminem baptizavi nisi Crispum et Cajum. Et Roman. ult. Salutat vos Cajus hospes meus. Hic, ut ait Glossa, fide suscepta dedit se hospitalitati, et susceptioni praedicatorum. Quem ego diligo in veritate, non ficte. Glossa. Non temporalium bonorum gratia, sed aeternorum causa. Carissime: merito vocat eum carissimum, quia operibus charitatis deditum. De omnibus, Glossa, quae facis. Orationem facio. Glossa. Hoc a domino crebris precibus exopto, ut quod bene agis bene perficias. Simile ad Rom. 1, sine intermissione memoriam vestri semper facio in orationibus meis. Et instruitur praelatus, quod debet semper orare pro subditis. Prospere te ingredi. Dicit Glossa, de bono in melius. Profectum autem viri justi vocat ingressum, ad significandum quod homo, quantumcumque sit bonus, semper se debet reputare in ingressu et inchoatione, et nunquam in consummatione, ut dicat cum Psalm. et dixi, nunc coepi, haec mutatio et cetera. Eccl. 18. Cum consummaverit homo tunc incipiet. Et valere vita spirituali. Sicut, id est ita, prospere agit anima tua. Glossa, proficiendo in animarum operibus. Et alia Glossa. Ut sicut vales anima, sic valeas corpore. Optat enim ei prosperitatem animae bonam, non quae est contra animam. De qua Proverb. 1, prosperitas stultorum perdet eos. Gavisus sum valde et cetera. Hic ostendit affectionem circa eum. Primo ex gaudio de fama ejus. Secundo ex gaudii magnitudine, ibi, majorem horum. Dicit ergo, gavisus, ita: pro te oro, sed et gavisus sum gaudio spirituali, non carnali valde, quia gaudio interiori et exteriori. Venientibus. Glossa, a te. Fratribus. Glossa, peregrinis. Et testimonium perhibentibus veritati tuae. Glossa. Verae charitati quae non cessat ab opere. Veritati enim testimonium reddendum est. Joan. 18, in hoc ergo natus sum mundo, ut testimonium perhibeam veritati. Sicut tu in veritate ambulas. Glossa. Tam studiose reddunt testimonium, quam studiosus tu es ad bene operandum. Et vere gavisus sum. Majorem enim horum. Glossa, ad me venientium. Non habeo gratiam. Glossa. Quando fratres veniunt ad me, in nullo facto eorum vel verbo magis gaudeo. Quam ut audiam, eis mentientibus. Filios meos. Glossa. Quos praedicando vel baptizando genui. 1 Corinth. 4, per Evangelium in Christo Jesu vos genui. In veritate ambulare. Glossa, in veritate verae fidei, et bonae operationis observare. Sed quomodo istum baptizando genuit, quem Paulus baptizavit? 1 Corinth. 1, nisi Crispum et Caium. Responsio. Genuit hunc praedicando, non baptizando: vel filius ejus erat imitatione Pauli. Quando enim loquitur de generatione, loquitur de filiis generaliter, sed Glossa specialiter. Carissime, fideliter facis et cetera. Hic ponit principalem causam quae est exhortari ad hospitalitatem: quod facit primo laudando factum. Secundo, commendando personas, quibus fit, ibi, pro nomine enim ejus. Tertio, monstrando meritum, ibi, nos ergo debemus. Dicit ergo, carissime. Glossa. Ideo non debes proficere ab hospitalitate. Fideliter facis, scilicet secundum quod vera fides exigit, et veram fidem tuam operibus ostendis. Jacob. 2, ostende mihi ex operibus fidem tuam. Quicquid operaris in fratres, subveniendo scilicet eis, a quibus nihil expectas temporale, ut dicit Glossa. Unde ad Galat. 6, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei, et hoc in peregrinos, scilicet maxime, quos scilicet non nosti. Deut. 10: Deus amat peregrinum, et dat ei victum et vestitum. Et vos amate peregrinos. Qui, scilicet fratres maxime peregrini, testimonium reddiderunt charitati tuae, Glossa operibus misericordiae. Charitas autem hic intelligitur non charitatis habitus vel affectus, sed effectus; non solum in secreto, sed in conspectu Ecclesiae, id est in praesentia fidelium, ut sic exemplo tuo alii excitentur ad hospitalitatem. Matth. 5, sic luceat lux vestra et cetera. Quos, scilicet peregrinos, benefaciens. Glossa, dum apud te sunt. Deducens, ad alia loca ad quas ire volunt digne Deo, id est ad honorem Dei quem honoras in suis membris, qui dicit Matth. 10, qui vos recipit et cetera. Et subdit tantum, pro nomine enim ejus, id est pro fide et honore et praedicatione nominis ejus. Profecti sunt, a patria sua exules. Glossa. Alienati a rebus propriis. Nihil accipientes a gentilibus. Glossa, contribulibus suis, quia nihil dabant eis, ut ait, ut sic a pietate famis cogerentur fidem negare; non quin liceret accipere. Dicitur enim 1 Corinth. 10, si quis infidelium vocat vos ad coenam et vultis ire, quod vobis apponitur manducate. Nos ergo, Glossa, qui possumus supplere indigentiam eorum. Sed numquid ipse erat pauper? Matth. 19, ecce nos reliquimus omnia et cetera. Quomodo ergo se divitibus connumerat? Responsio Bedae in Glossa sua. Hoc ideo facit ut alacriores eos reddat et promptiores ad miserandum pauperibus. Vel quia omnia bona Ecclesiae in manu sua erant. Debemus suscipere, nam seminantibus spiritualia debemus carnalia. 2 Corinth. 4, nostra abundantia inopiam illorum suppleat. Hujuscemodi. Fratres nomen Christi praedicantes. Ut ideo scilicet cooperatores simus veritatis, necessaria eis ministrando. Veritatis inquam cujus illi sunt ministri eam praedicando: quasi dicat: nos qui non praedicamus debemus necessaria praedicantibus ministrare, ut sic simus cooperatores veritatis, et socii mercedis. Matth. 16, qui suscipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. Sed numquid hospes praedicatorum eamdem mercedem recipiet quam recipit praedicator? Responsio. Accipiet similem mercedem aureae coronae, sed non aureolae. Scripsissem forsitan Ecclesiae et cetera. Hic ponit suam excusationem. Primo de hoc quod nihil scripsit Ecclesiae. Secundo de hoc quod tam breviter scripsit ei, ibi, multa habui scribere tibi. Causa autem quia non scripsit Ecclesiae, fuit praesentia cujusdam haeretici verba sua non recipientis, cui favebant. Primo ergo illum reprehendit et redarguit, scilicet Diotrephen nomine: et illum notat. Secundo Cajo illius imitationem vetat, ibi, carissime noli. Tertio alterum, scilicet Demetrium ad imitandum proponit et laudat, ibi, Demetrio testimonium. Notat autem illum, scilicet Diotrephem. Primo de ambitione. Secundo de detractione, ibi, propter hoc si venero. Tertio, de inhospitalitate, ibi, et quasi ei ista non sufficiant. Praedicit ergo, scripsissem forsitan, de hac materia epistolam Ecclesiae, id est toti congregationi fidelium. Sed is qui amat primatum gerere, id est usurpat sibi principatum. Matth. 23, amant primas cathedras in synagogis et cetera. In eis, id est inter eos qui nunc erant in Ecclesia illa. Diotrephes. Nomen proprium cujusdam haeresiarchae. Non recipit nos, id est nostra mandata et verba. Glossa. Nostram auctoritatem. Matth. 10. Qui vos spernit me spernit. Propter hoc, Glossa, quia depravat Scripturam. Si venero, dubitative ponit propter dubium eventus. Commoneam. Glossa, idest in omnium notitiam manifestius arguendo deducam. Opera ejus quae facit, quorum exemplar a nobis non habuit, sed nova adinvenit mendacia. Verbis malignis. Malo igne, scilicet invidiae, accensus. Psalm. supercecidit ignis et non viderunt solem, scilicet claram veritatem. Garriens, falsis rationibus ad similitudinem avis, quae est animal irrationale et garrulosum in nos, id est contra nos. Et dicit opera quae facit verbis malignis, ad significandum quod verba quandoque faciunt multa mala. Eccles. 28, plaga linguae comminuet ossa. Multi ceciderunt in ore gladii, sed multi etiam interierunt per linguam suam. Et quasi non ei ista. Glossa, quod mihi detrahit, quod hospitalitatem dissuadet. Sufficiant, Glossa ad damnationem. Neque ipse suscipit fratres. Glossa, indigentes, cum tamen dominus in ipsis suscipiatur. Matth. 25. Hospes eram et collegistis me et cetera. Et Matth. 10, qui vos recipit, me recipit. Cum enim aliquod bonum fit alicui membro, puta pedi, os quod est in capite dicit, tu mihi facis bonum. Et eos qui suscipiunt prohibet, scilicet ne suscipiant: quod est contra illud, Proverb. 3, noli prohibere illum qui potest benefacere, si potes et ipse benefac. Et de Ecclesia ejicit. Glossa. Non de consortio fidelium, sed de loco in quo conveniunt: quasi dicat, non tantum prohibet suscipere, sed et suscipientes et susceptos ejicit de Ecclesia, ut dicit Glossa. Haec excommunicatio manifestum errorem continens non ligabat. Talis erat excommunicatio Judaeorum. Joan. 13. Jam enim conspiraverant Judaei, ut si quis Christum confiteretur, extra synagogam fieret. Charissime: quasi dicat, quidquid ille dicat: noli imitari malum, scilicet ejus doctrinam; vel malum, id est malam ejus operationem. Psal. 36, noli aemulari in malignantibus et cetera. Sed quod bonum est, ad Galat. 4, bonum aemulamini in bono semper, et debes bonos imitari. Nam qui benefacit. Non solum bonum ex genere operis, sed et ex intentione operantis. Ita qui ex timore implet praeceptum, ut dicit Augustinus, bonum est, sed non bene facit. Ex Deo est, imitatione. Unde Lucae 6, estote misericordes, sicut pater vester; non propagatione, sed imitatione. Qui autem malefacit non videt Deum. Et intelligenda sunt haec per se; quia inquantum bonum facit, ex Deo est. Quia homo non facit bonum a se, sed a Deo. Joan. 15, sine me nihil potestis facere. Et inquantum malum facit, non videt Deum, nec visione fidei formatae in praesenti, nec spei in futuro. Supra 1 Joan. 3, qui non diligit, non novit Deum. Demetrio. Glossa. Illud verbum, quod velit imitari aperit, testimonium scilicet bonum de operibus pietatis et charitatis. Redditur ab omnibus. Glossa, ad eum venientibus, vel ab eo recedentibus. Et ab ipsa veritate. Glossa, a Deo qui est veritatis. 1 Joan. 5, si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei majus est. Sed et nos, apostoli veritatis nuncii, testimonium ei perhibemus. Glossa, ad commendationem hospitalitatis, et nosti, per experimentum. Glossa. Per alia testimonia quae probasti esse vera, quoniam testimonium nostrum verum est. Joan. ult. Qui vidit, testimonium perhibuit, et verum et testimonium ejus. Multa habui tibi scribere et cetera. Hic excusat se de hoc quod tam breviter scripsit. Et primo ostendit quod in proximo videbit eum corporaliter. Secundo ut moram patientius sustineat, salutat eum multipliciter, ibi: pax tibi. Dicit igitur. Multa habui tibi scribere, ad commendationem. Glossa, de commendatione eleemosynae et aliis. Sed nolui per atramentum et calamum scribere tibi, idest per Scripturam quae fit cum calamo et atramento. Sed per vocem vivam. Efficacior enim est vox viva quam mortua, quae scripta est in Pergameno: et subdit causam, spero autem protinus videre, personaliter, et os, meum, ad os, tuum, loquemur, vel ad os Diotrephis obstruendum. Pax tibi, Glossa, ab illo Diotrephe et ab omnibus malis. Salutant te, idest salutem tibi optant, amici, idest fideles qui sunt nobiscum, saluta tu, ex parte mea, amicos. Fideles amicos tuos et nostros. Glossa, amicis gratias pacis et salutis mandat, ut inimicos veritatis a salute monstret esse extra nos, sicut et Paulus expresse facit. 1 Corinth. 15, si quis non amat dominum Jesum Christum et cetera. Nominatim, singulos: quod dicit, ut ostendat specialem ad singulos dilectionem. Sed quaeritur de hoc quod dicit, sed nos testimonium perhibemus, quare testimonio veritatis adiungit suum testimonium cum omni testimonio veritatis sit credendum? Responsio, etsi testimonium veritatis erat verissimum, non tamen certum. Et ideo addit suum testificans testimonium.
|
|---|
Textum Parmae 1869 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[89311] Nicolaus de Gorran, In VII epistolas canonicas, pars 7 Judas Jesu Christi servus et cetera. Haec est quarta pars hujus libri et ultima, in qua ponitur epistola Judae apostoli. Hujus epistolae auctor fuit Judas Thadaeus frater Jacobi minoris Alphaei. Scribit autem non genti, nec personae specialiter, sed generaliter omnibus fidelibus. Cujus materia est de fide et charitate, ut tangit Glossa, intentio vero est commonere fideles ne consentiant haereticis eos a fide et charitate retrahentibus. Ordinatur autem ultimo ejus epistola, quia vel ultimo edita, vel quia minoris famae et dignitatis erat ceteris. Modus autem agendi est. Quia primo ponit salutationem. Secundo subdit scribendi causam et rationem, ibi: charissimi, omnem solicitudinem. Tertio prosequitur principalem intentionem, ibi: commonere autem vos volo. In salutatione. Primo describitur persona salutans. Secundo ponuntur personae salutatae, ibi: his qui sunt et cetera. Dicit ergo, Judas, idest confitens verbo et facto. Non addit Thadaeus, licet sic cognominaretur. Quia forte a religiositate sua hoc nomen ab hominibus erat ei impositum. Interpretatur corculus, idest cordis cultor. Ad vitandam igitur jactantiam dixit Judas tantum se esse Jesu Christi servum, quia secundum Gregorium in Glossa super illud Rom. 1, servus Jesu Christi et cetera. Cui servire regnare est. Non enim dicit, apostolus, causa humilitatis. Frater autem Jacobi. Glossa, natura, fide, doctrina, vita. Jacobi scilicet minoris qui erat primus episcopus Jerosolymitanus, qui dictus est Jacobus Alphaei. Hoc autem dicitur ad differentiam Judae proditoris. Et notandum quod Judas bene dicitur frater Jacobi, quia Judas confitens, Jacobus supplantator interpretatur. Et significant confessionem et satisfactionem per quae vitia supplantantur. Judas inquam talis scribit, his, scilicet fidelibus et non infidelibus, qui sunt in Deo patre, tamquam filii per fidem et imitationem per quam sunt filii patris, Joan. 1, dedit eis potestatem filios Dei fieri. Dilectis. Per charitatem et bonam operationem et aeternam praedestinationem. Malach. 1, Jacob dilexi et cetera. Et Christo Jesu, filio Dei, conservatis, ab errore infidelium, et vocatis. Ad hanc dignitatem fidelium. Vocat enim, ut ait Glossa, conservat, dirigit et diligit filios et membra facit. Misericordia vobis. In peccatorum condonatione quo ad culpam, et pax, in inimicorum perfecta reconciliatione quo ad poenam debitam, et charitas. In donorum infusione per gratiam, adimpleatur. Per finalem perseverantiam. Haec tria hic inchoantur, sed in futuro adimplebuntur. Carissimi, omnem solicitudinem et cetera. Hic ponit scribendi causam et rationem. Prima est in ipsis solicita haereticorum subintroductio, ibi: subintroierunt enim. Secunda ibi: impii, domini nostri gratiam et cetera. Dicit ergo, carissimi. Charitate mihi conjuncti, omnem solicitudinem faciens. Glossa, omnia quae pertinent ad solicitum solicitudine spirituali quam sancti habent: 2 Corinth. 11, solicitudo omnium Ecclesiarum et cetera. Scribendi vobis. Epistolam, supple, continentem doctrinam, de communi vestra salute. Glossa, de fide quae est tam mea salus quam vestra et omnium fidelium, scilicet fides quae per dilectionem operatur. De hac salute 1 Petr. 1. De qua salute exquisierunt atque scrutati sunt prophetae qui de futura in nobis gratia prophetaverunt. Necesse habui urgente mea solicitudine interius et periculo vestro exterius, scribere vobis. De pertinentibus ad salutem vestram, et hoc ratione officii, deprecans, non impetrans. Quod facit, vel quia non habeat generalem auctoritatem super eos quibus scribebat, sed persuasionem. Vel ex hoc innuens servitutis Christi libertatem et suam humilitatem, supercertari, vos scilicet. Glossa, usque ad mortem certari. Eccles. 4, pro justitia agonizare usque ad mortem. Et dicit supercertari. Certamini enim interiori quo captivatur intellectus oportet addere certamen exterius, quo confundatur haereticus. Primum pertinet ad credulitatem cordis. Secundum ad effectum oris. Rom. 10, corde creditur ad justitiam etc. fidei, idest super fidem cordis addere oportet certamen confessionis: quasi dicat: rogo vos ut pro fide servanda certetis, semel traditae vobis, idest perfecte. Et dicit, semel, propter fidei veritatem. Ephes. 4, unus Deus, una fides. Vel semel traditae a Christo et ab apostolis. Sanctis, alii libri habent, sanctae fidei, vel sanctis fidei: hoc accidit, quia est de Christo Deo et homine, qui est sanctus sanctorum. Item quia a sanctis apostolis est tradita. Item quia sanctificat corda. Act. 15, fide purificans corda eorum, subintroierunt enim quidam homines. Ideo necesse est, quia subintroierunt Glossa. Sub specie religionis; qui quasi fidem Christi praedicent. In quo notatur eorum dolositas, quia sub specie boni praetendunt ministrare venenum. Matth. 7, veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem et cetera. Quidam inquit, particulares ab universali Ecclesia divisi, homines, ab humo quia carnales. 1 Corinth. 2, cum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales. Glossa, humana tantum sapientes. Qui olim praescripti sunt. Glossa, ab aeterno Dei praescientia praevisi. In hoc judicium, praesentis scilicet reprobationis. Glossa, ut sordescerent, et alios in sordes praecipitarent, et postea judicium fieret damnationis. Alia litera habet. In hoc judicio: et legitur sic. Qui olim, idest ab aeterno praescripti, idest a Deo praevisi, in hoc idest ut sordescant et alios in sordes praecipitent, judicio Dei scilicet justo, impii. Glossa, ipsi dico impii divina Scriptura dolo abutentes et ad subvertendum cultum Dei. Hic ergo pietas accipitur cultus Dei, non compassio proximi. Vel impii generaliter, quia sui ipsius non miserantes. Vel impii pietate proximorum carentes, et eos ad peccatum trahentes. Proverb. 12, iter impiorum decipiet eos. Domini nostri, scilicet Christi, qui est Deus omnium generaliter per creationem, sed Christianorum specialiter per cultum, devotionem et gratiam. Gratiam transferentes in luxuriam. Beda, legis duritiem quae dicit oculum pro oculo etc. temperat gratia Evangelii, purgantur per poenitentiam. Hanc gratiam transtulerunt in occasionem luxuriae, quia, ut dicit Glossa, tanto licentius peccant, quanto vident se minus asperitate legis de facinoribus examinari sive puniri. Galat. 5, vos in libertatem vocati estis fratres, tantum, ne libertatem in occasionem detis carnis. Et solum dominatorem, omnium generaliter. Glossa tam volentium quam nolentium. Et dominum nostrum. Christianorum singulariter, qui ei soli serviunt: et secundum hoc dominator dicitur a potestate dominandi, dominus ab actu. Vel dominator a dominatione naturali, dominus a gratuita. Per hoc a quo Christus solus dicitur dominator et dominus, non excluditur pater et spiritus sanctus; quia dictio exclusiva addita termino essentiali non excludit personam. Sic canit Ecclesia, tu solus altissimus et cetera. Jesum. Glossa, salvatorem. Christum. Glossa, regem, negantes, corde, ore, et opere. Hic est triplex negatio, quam significat triplex negatio Petri, Matth. 26. Commonere autem et cetera. Hic scribit principalem exhortationem de cautela haereticorum Christum negantium et blasphemantium, quos detestandos ostendit, propter eos qui negant potestatem. Secundo propter ipsorum qui eum negant perversitatem, ibi, ut illis qui in via Cain. Potestatem ostendit primo exemplo Aegyptiorum. Secundo exemplo Daemonum, ibi, Angelos vero et cetera. Tertio exemplo Sodomorum, ibi, sicut Sodoma. Quarto exemplo bonorum Angelorum, ibi, cum Michael. Dicit igitur, commonere. Glossa, quia illi negant et volunt vos inducere, ut negetis, ideo, commonere vos volo idest semel omnes monere contra illos: vos dico. Scientes semel, idest perfecte, omnia. Glossa, arcana fidei, et non habetis opus recentia quasi sanctiora a novis audire magistris: ideo ego commoneo, quia non indigetis nova instructione, sed jam auditis commonitionem, unctio enim in Baptismo semel accepta docet vos de omnibus, 1 Joan. 2. Quoniam Jesus, non solum filius Mariae, sed dominus noster. Aliis enim convenit hoc nomen nuncupative, sed ei solum substantialiter. Matth. 2, vocabis nomen ejus Jesum. Populum suum. Glossa, humiles: unde nomine populi eos appellat, salvans, primo scilicet. Psal. salvavit eos de manu odientium. De terra Aegypti educendo; Exod. 12. Secundo. Glossa, postea. Proprium enim ejus est misereri et parcere: irasci vero non est ex sua principali intentione, sed ex nostra culpa provenit. Eos. Glossa, murmuratores, de quibus Num. 11, quando desiderabant carnes. Exod. 16, de Datan et Abiron. Qui non crediderunt, verbis Moisi in deserto, perdidit. Per serpentes, Numer. 21, et aliis modis, quia multis modis interierunt. Quidam igne, Num. 11, et 16, quidam devoratione terrae, Num. 16. Quidam morte communi, scilicet omnes a viginti annis, et supra, exceptis Josue et Caleph, Num. 14, salvavit ergo populum suum, primo per misericordiam: sed punivit malos per justitiam. Praemittitur autem de salute, et sequitur de punitione; quia promptior est dominus ad miserandum, quam ad puniendum. Item dicit secundo, ad significandum, quod primo punit eos poena temporali, secundo aeterna. Et quia nunc et in futuro malos perdit: unde Glossa: secundo, idest bis perdidit; quia malos et nunc, et postmodum punit. Nam quos praesentia mala non corrigunt, ad sequentia perducuntur. Angelos vero: quasi dicat, non solum homines, vero pro sed. Glossa: quorum natura et potentia major est. Qui non servaverunt. Glossa, per humilitatem et obedientiam. Suum principatum, quo per gratiam Dei principabantur aliis sibi subjectis spiritibus. Ex ista Glossa videtur, quod habuerunt gratiam: sed debet intelligi de gratia gratis data, non de gratia gratum faciente. Sed dereliquerunt. Per superbiam. Suum domicilium. Glossa, caelestem habitationem vel visionem Dei spiritualem, non visionem gloriae, sed contemplationis internae: non enim voluerunt esse contenti domicilio sibi assignato. Isaiae 14, ascendam in caelum et cetera. In judicium magni Dei. Glossa, venturi et tunc gravius puniantur. Unde et ipsi dicunt, Matth. 1, quid venisti ante tempus perdere nos? Dies vero judicii dicitur magnus, ob magna quae ibi fient. Joel 2, dies domini magnus et horribilis. Vel magni Dei: Glossa. Cui resistere vel aliquid occultare non potuerunt. Unde magnus est potentia et sapientia. Et in signum hujus praecedet ignis ante ipsum; qui habet duo; scilicet lucere et ardere: ratione lucis patet quod nihil eum latebit, ratione ardoris quod sententia sua erit crudelis. Vinculis aeternis. Ligatos, supple, secundum Glossam. Vincula aeterna vocat, vel eorum superbiam, vel impoenitentiam, vel divinam sententiam, vel cupiditatem rerum cupitarum infirmarum; quia vincti non possunt ad superiora reverti. Sub caligine. Glossa, hujus aeris caliginosi: unde dicuntur rectores tenebrarum harum, ad Ephes. 6. Reservavit, idest iterum servavit sub caligine hujus aeris. Jam damnatos gravioribus reservat poenis. Simile supra 2 Petri 2, si Deus Angelis peccantibus non pepercit, sed rudentibus Inferni detractos in Tartarum tradidit cruciandos et cetera. In judicium reservari. Sicut Sodoma et Gomorrha. Has duas nominat, quia celebriores et peccato deteriores. Et finitimae civitates, aliae tres scilicet. Simili modo exfornicatae. Simili modo sicut Sodoma et Gomorrha, quia exemplo earum ad hoc inductae. Ex fornicatae. Glossa. Extra materiam debitam, relicto naturali usu feminae. Et abeuntes, longe a Deo euntes in regionem dissimilitudinis cum filio prodigo. Luc. 15. Post carnem alteram, idest sequentes concupiscentiam. In carne altera, idest in carnem masculorum, quae est altera, et indebita concubitui. Caro enim viri cum carne mulieris est, Genes. 2. Sed caro masculi est aliena et diversa ab illo opere. Illae inquam civitates. Factae sunt exemplum ignis aeterni. Glossa, aeternae combustionis; sicut enim exarserunt igne libidinis aeternae combustionis; ita exarserunt igne materiali, igne sulphureo, qui non fuit Purgatorius, sed initium poenae et signum ignis futuri. 2 Petr. 2, civitates Sodomorum et Gomorrhaeorum in cinerem redigens eversione damnavit. In exemplum eorum, qui impie acturi sunt. Poenam sustinentes, temporalis ignis. Genes. 19, pluit dominus super Sodomam et Gomorrham sulphur et ignem. Similiter et hi. Glossa, sicut Sodomitae sunt damnandi. Qui carnem quidem maculant, propriam vel aliorum, sicut Sodomitae: fornicatio enim corpus maculat. 1 Corinth. 7. Qui fornicatur, in corpus suum peccat, hi inquam, damnandi sunt poena aeterna. Hebr. ult., fornicatores et adulteros judicabit Deus idest condemnabit, secundum Glossam. Dominationem autem spernunt, idest auctoritatem principum et praelatorum Christianorum per inobedientiam et propriae excellentiae appetitum: quod est contra illud Rom. 13, omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit propter Deum. Majestatem autem Dei blasphemant. Glossa, Angelos vel sanctos vel Deum, quod est peccatum gravissimum. Matth. 12, spiritus blasphemiae non remittetur et cetera. 2 Petr. 2. Sectas vero non metuunt introducere blasphemantes; quod faciunt dum de Deo patre et filio et spiritu sancto indigna dicunt. Ex his patet quod haeretici damnabuntur, qui carnem maculant per luxuriam, dominationem spernunt per superbiam, majestatem blasphemant, per doctrinam erroneam. Cum Michael et cetera. Hic ostendit Christum non esse blasphemandum, exemplo Angelorum bonorum. Et primo tangit Angeli in verbo sobrietatem. Secundo haereticorum in verbis praecipitationem, ibi, hi autem quaecumque. Dicit ergo. Cum Michael Archangelus et cetera. Blasphemant enim Deum haeretici sicut Daemones, quod nullatenus debet fieri exemplo Angeli boni. Cum enim Michael et cetera. Sicut dicit Glossa, de quibus Scripturis hoc testimonium accepit Judas apostolus, non est certum: tamen credibile est quod mortuo Moyse subtraxit dominus, misso Angelo, corpus Moysi, ita ut nullus sciret ejus sepulturam, ut habetur Deut. ult. Et hoc ne Judaei ad idolatriam proni eum colerent ut Deum. Angelus vero volebat occultari ejus sepulturam. Diabolus vero volebat eam manifestari, ut faceret Judaeos idololatrare. Et haec contrarietas vocatur altercatio eorum. Bonus vero Angelus non maledixit nec blasphemat eum quasi malae creaturae, sed modeste compescuit eum per divinum imperium invocatum. Haec vero altercatio, ut ait Glossa, ubicumque facta fuerit, diligenter advertendum est, quod si Michael adversanti sibi Diabolo dicere blasphemiam noluit, sed modesto sermone compescuit, multo magis blasphemia est cavenda, et maxime in creatorem. Sed e contrario, hi, scilicet haeretici, quaecumque ignorant. Glossa, blasphemanda esse, scilicet spiritualia Dei arcana, blasphemant. Glossa, ex sola superbia, non ex alia causa. Simile habetur 2 Petr. 2: in his quae ignorant blasphemantes in corruptione sua peribunt. Ita et in his quae ignorant blasphemant: autem, pro sed, in his quae sciuntur, aliter se habent. Quaecumque autem naturaliter, idest naturae instinctu, noverunt tamquam muta animalia, sine ratione existentia. Glossa, solo appetitu carnis sicut bruta nulla ratione ab aliis discreta. In his corrumpuntur, implendis scilicet. Glossa, totum affectum ad hoc inclinant: peccatum enim est corruptio modi, speciei et ordinis, ut ait Augustinus. In hoc autem quod dicit, quaecumque norunt tamquam animalia muta, innuit quod non solum affectu brutali inclinantur ad illicita, sed ex propria malitia excaecati. Sapient. 2, excaecavit eos malitia eorum. Excellit enim homo animalia bruta in ratione. Sed ratio deordinata vergit in malitiam. Vel in his corrumpuntur, idest computrescunt ex nimia frequentia. Joel 2, computruerunt jumenta in stercore suo. Vae illis qui in via et cetera. Hic dissuadet imitari haereticos ob perversitatem ipsorum. Ubi primo describit ipsorum conversationem. Secundo dissuadet imitationem, ibi, vos autem carissimi. Conversationem eorum describendo. Primo exprimit culpam. Secundo praedicit poenam, ibi, prophetavit autem de his et cetera. Tertio ostendit poenae justitiam, ibi, hi sunt murmuratores. In prima primo describit peccata spiritualia. Secundo, carnalia, ibi, hi sunt in epulis. In prima, primo describit peccatum invidiae. Secundo avaritiae, ibi, et errore Balaam. Tertio superbiae, ibi, in contradictione. Dicit ergo: vae illis. Et quia tales sunt, vae illis, scilicet praedictis haereticis. Glossa, damnatio erit illis, qui in via Cain abierunt. Glossa, viam Cain abeunt qui propter invidiam meliorum Christianorum nomen doctorum, ut honorificentur, sibi assumunt et fratres suos prae invidia spiritualiter, et etiam corporaliter aliquando occidunt. Vel in via occidunt qui gladio suae perversae doctrinae fratres suos interficiunt. Cain interfecit fratrem suum gladio materiali, isti gladio spirituali. Psalm. exacuerunt ut gladium linguas suas; de hac materia Genes. 4. Et errore Balaam, idest errore simili Balaam. Glossa, errore Balaam pereunt qui pro amore terrestrium commodorum veritatem quam noverunt impugnant. De hoc Num. 23. Mercede, idest pro mercedis appetitu, effusi sunt, aliqua re gratiae divinae. Eccles. 20, gratiae fatuorum effunduntur. Et vae illis supple, qui in contradictione Chore perierunt. Glossa, contradictione Chore perierunt, qui increpatione sanctae Ecclesiae nolunt emendari, sed appetitu indebiti primatus ab unitate Ecclesiae se dividunt. De hoc Num. 16. Tangit ergo triplicem causam motivam eorum: scilicet invidiam ecclesiasticae felicitatis, avaritiam terrenae cupiditatis, superbiam et ambitionem honoris. Hi sunt in epulis suis. Hic describit peccata eorum carnalia, scilicet gulae et luxuriae, maculae convivantes. Glossa, non solum in comessationibus et ebrietatibus et pereunt et maculantur, sed etiam sunt maculae aliorum. Et dicuntur maculae ad majorem expressionem, et causaliter, quia alios maculant, sine timore, omnia mala cum multo contemptu facientes. Eccles. 1, qui sine timore est non poterit justificari. Semetipsos pascentes. Glossa, non pauperes Christi. Ezechiel. 34, vae pastoribus qui pascunt semetipsos. Dicuntur ergo maculae quo ad impudicitiam, convivantes quo ad crapulam; sine timore, quo ad ineptam laetitiam: pascentes semetipsos, non pauperes, quo ad mensam. Nubes sine aqua quae a ventis et cetera. Hic describitur eorum malitia ex carentia, sive ex privatione boni. Primo doctrinae. Secundo vitae, ibi: arbores autumnales. Dicit inquam, nubes sine aqua, idest praedicatores sine divina sapientia. Praedicatores enim dicuntur nubes, Isa. 60, qui sunt isti qui ut nubes volant et cetera. Dicuntur enim nubes, quia a terra elevantur et aqua sapientiae replentur. Cum vero sunt sine divina sapientia, sunt nubes sine aqua. Glossa, comparant se praedicatoribus pluentibus justitiam et coruscantibus per miracula; et ipsi sunt nubes solem obscurantes, in caelum os suum ponentes, perverse et superbe docentes, quae a ventis circumferuntur. Glossa ad suggestionem spirituum immundorum in diversos errores rapiuntur. Ephes. 4, non circumferamur omni vento doctrinae arbores autumnales. Glossa. Tarde ferentes fructum bonum sicut arbores in autumno plantatae. Vel quia tunc folia et fructus cadunt. Vel si supercrescit fructus, adulterinus est et inutilis. Sed siquid faciunt quod bonum videatur, non bona intentione agunt, sed ut bona in aliis exuperent. Matth. 7, non potest arbor mala fructum bonum facere. Infructuosae. Glossa, nullam utilitatem sibi vel aliis ferentes. Matth. 7, omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur et cetera. Bis mortuae, in ramis et in radice. In ramis quidem bonorum operum, et radice bonorum voluntatum, eradicatae, idest extra radicem charitatis extractae et fundatae. Vel sic: bis mortuae, primo per peccatum originale. Secundo per peccatum apostasiae. Eradicatae inquam a Deo. Deus enim est locus animae. 1 Joan. 4, qui manet in charitate, in Deo manet et cetera. In hoc notat quod omnis dispositio et habilitas ad bonum privata est in eis, sicut in arbore eradicata dispositio ad fructificandum. Dicuntur ergo arbores autumnales propter foliorum casum, idest verborum varietatem. Infructuosae propter operum inutilitatem. Bis mortuae propter apostasiae crimen. Eradicatae propter schismatis praecisionem. Fluctus feri maris, idest crudeliter et amare alios inquietantes. Isa. 57, impii quasi mare fervens, quod quiescere non potest. Interlinearis, semper inquieti, tumidi, tenebrosi, amari, stabilitatem Ecclesiae impugnantes. Despumantes, idest ad modum maris inquieti spumantes, confusiones suas, idest inquietudinem suam ostendentes; unde erit eis confusio. Vel in spuma notatur eorum elatio. Sapient. 5, tamquam spuma gracilis quae a vento spargitur, ad quam elationem sequitur confusio. Unde dicitur confusiones suas. Quidam exponunt sic. Despumantes confusiones suas, idest spuma gulae et luxuriae suam immunditiam manifestantes. 1 Petr. 2, post carnem in concupiscentia immunditiae ambulant. Sidera errantia, sidera ob lucem veritatis quam praedicant se habere. Errantia idest fundamento veritatis vel fidei, non fixa. Glossa, in hoc apostatas significat. Et ideo tales sequentes seducunt in errorem nec sunt imitandi. Nautae enim non dirigunt naves secundum stellas erraticas, sed fixas. Isti sunt de illis stellis, quarum tertiam partem traxit secum draco. Apoc. 12, quibus, haeresiarchis, procella tenebrarum, idest magnitudo poenarum infernalium, conservata est in aeternum. Glossa, non ad tempus, ut haeretici dicunt Infernum post judicium non fore: contra quos Matth. 25, ite in ignem aeternum et cetera. Per hoc quod dicitur procella, intelligitur poena sensus. Per hoc quod dicitur tenebrarum, intelligitur poena damni, idest carentia visionis divinae. Hae tenebrae significatae sunt Exod. 10, ubi dicitur quod factae sunt tenebrae horribiles in universa terra Aegypti. Per hoc quod dicitur, conservata in aeternum, intelligitur aeternitas utriusque. Isa. ult. vermis eorum non morietur et ignis eorum non extinguetur. Sic igitur haeresiarchae comparantur nubibus, arboribus, fluctibus, sideribus. Nubibus propter fidei instabilitatem, scilicet quo ad ipsos: arboribus propter operum sterilitatem: fluctibus propter eorum turbationes: sideribus errantibus propter doctrinae falsitatem. Prophetavit autem et de his et cetera. Expressa eorum culpa, hic praedicit eorum poenam. Et primo ostendit eos in judicio arguendos et puniendos. Secundo de quo sunt arguendi etc. ibi: de omnibus operibus. Dicit igitur, prophetavit. Glossa, non solum auctoritate mea probo quod puniendi sunt, sed etiam auctoritate prophetae; quia prophetavit verbo. De his, idest de eorum punitione et perditione haereticorum, hoc quod prophetavit de damnatione impiorum, Enoch septimus ab Adam, scilicet utroque computato. Gen. 5, iste Enoch fuit de stirpe Seth qui in Paradisum fuit raptus, ut habetur Sapient. 10. Dicens, ecce veniet, idest in proximo est adventus ejus. Matth. 24, scitote quia prope est in januis. Vel hoc dicit ad denotandum quod praesens est sibi judicium. 2 Petr. 3, mille anni coram domino quasi unus dies. Dominus. Dicit, dominus, absolute, quia ipse est dominus dominorum. Apoc. 19, et dicit ex hoc quod veniet potenter et terribiliter, in sanctis millibus suis, idest cum innumerabili multitudine sanctorum, Isa. 3, dominus ad judicium veniet cum senioribus populi sui. In hoc autem quod dicitur in millibus notatur consummata perfectio sanctorum, facere judicium, condemnationis. Glossa, poenas inferendo, contra omnes. Glossa malos, et arguere, disceptando cum illis, dicendo, esurivi et non dedistis mihi manducare et cetera. Matth. 25, et Joel 3, congregabo omnes gentes et adducam illas in vallem Josaphat et disceptabo cum eis. Vel arguere, Glossa, convincere eos qui prius latebant, secundum illud Ephes. 5, omnia quae arguuntur in lumine manifestabuntur, omnes impios, idest majores et minores et mediocres impios qui carent pietate quae est cultus Dei et pietate in proximum. Jacob. 2, judicium fiet sine misericordia illi qui non fecerit misericordiam. De omnibus operibus. Hic ostendit de quo punientur et arguentur in judicio. Primo in generali. Secundo in speciali, ibi: hi sunt murmuratores. In prima primo tanguntur peccata operis. Secundo oris, ibi: et de omnibus duris et cetera. Dicit igitur de omnibus operibus impietatis eorum quibus impie egerunt, sive occultis sive manifestis. Et accipitur opus large sive sit interius sive exterius, sive sit commissionis, sive omissionis, secundum quod quaedam Glossa dicit super epistolam ad Romanos, quod non operari et operari partes sunt ad operari, secundum quod vulgariter dicitur, bene fecisti, quia non fecisti. Ecclesiast. ult. cuncta quae fient adducet dominus in judicium pro omni reatu, sive bonum sive malum, et de omnibus duris, scilicet verbis, imo et de otiosis. Matth. 12, omne verbum otiosum quod locuti fuerunt homines et cetera. Quae locuti sunt contra Deum, idest de omnibus verbis blasphemiae. Glossa, blasphemantes majestatem, peccatores, in moribus, impii, in cultu fidei. Vel peccatores in homines, impii in Deum. Notandum autem, ut ait Glossa, quod sententia haec vera est quod dominus arguet impios et de operibus et de verbis. Sed liber de quo assumpsit hoc testimonium est apocryphus ab alio quodam sub nomine quodam compositus; in quo libro multa incredibilia continentur. Unde haec epistola Judae quae de apocrypho habet testimonium priscis temporibus a plerisque rejiciebatur; sed jam auctoritate et vetustate et usu meruit ut inter sanctas Scripturas computetur. Maxime quia tale testimonium de apocrypho sumpsit, quod non apocryphum et dubium, sed vera luce esset perspicuum. Licet enim de apocryphis testimonium veritatis assumere. Hi sunt murmuratores, contra Dei dispositionem. Et hoc in adversitate: contra quos 1 Corinth. 10, neque murmuraveritis sicut quidam murmuraverunt et cetera. Vel murmuratores et querulosi. Glossa, si fratribus aliquid boni contigit, murmurant vel conqueruntur, quasi sua felicitas sit de eorum prosperitate murmurare et fama eorum minuatur. Vel querulosi, idest conqueri assueti quaecumque sibi contingant secundum Glossam. Secundum desideria sua ambulantes, idest de peccato in peccatum ruentes secundum desideria sua carnalia, contra illud Galat. 5, spiritu ambulate et cetera. Et Eccles. 18, post concupiscentias tuas ne eas et cetera. Et os eorum loquitur superbiam, idest verba superba. Glossa, jactant se nullo timore dimissuros quae agunt, se solos Deum cognoscere. Alia Glossa, alios contemnunt, mirantes, Glossa honorantes: in quo notatur excessus honoris qui solet inducere admirationem. Personas, Glossa, divitum, pauperes vero contemnunt, unde sunt acceptores personarum. Contra quod Levit. 19, non consideres personam pauperis, nec honores vultum potentis, questus caussa. Glossa non dilectionis. Proverb. 19, multi colunt personam potentis, et amici sunt dona tribuentis. 1 Tim. 6, aestimantes questum pietatem. Vos autem charissimi, scilicet Catholici, memores estote. Glossa, verbo et opere. Verborum quae praedicta sunt, nobis, ab apostolis. Glossa, quoniam fuerunt nuntii praeteritorum, et prophetae futurorum. Domini nostri, quo ad divinitatem. Jesu Christi, quo ad humanitatem. Qui dicebat nobis. Glossa, spiritu sancto illuminatis. Spiritus enim loquebatur in eis. Matth. 10, non enim vos estis qui loquimini et cetera. Quoniam in novissimis temporibus. Glossa. Tempore Antichristi cujus isti sunt praeambuli. Venient, propria usurpatione, non Dei missione. Jerem. 23, non mittebat eos, et ipsi currebant. Et Joan. 10, quotquot venerunt fures sunt et latrones. Illusores, veritatis per doctrinam erroris. Secundum desideria sua ambulantes, per consuetudinem in operibus carnalitatis. Glossa. Quos tali signo potestis cognoscere quod gulosi et avari sunt et luxuriosi. Et dicitur ambulantes scilicet de malo in pejus proficientes. 2 Tim. 3, malitia proficient in pejus. Psalm. ibunt in adinventionibus suis. Ambulantes inquam, in impietatibus, non in pietate, scilicet cultus divini, quia corrupti in moribus et in fide. 2 Tim. 3, homines corrupti mente, reprobi circa fidem. De adventu talium haereticorum dictum est supra 2 Petri 3, in diebus novissimis instabunt tempora periculosa et erunt homines seipsos amantes. Hi sunt, scilicet haeretici, qui segregant, id est separant per haereses et schismata semetipsos. Glossa. Dividunt enim tunicam domini inconsutilem, quod milites facere noluerunt, Joan. 19. Animales, vita et sensu. Glossa, animae concupiscentias sequentes. Spiritum non habentes. Glossa, scilicet spiritum sanctum, quo Ecclesia congregatur et spiritualis efficitur. 1 Corinth. 2, animalis homo non percipit ea quae Dei sunt. Vos autem carissimi. Hic monet ad bonorum operum superaedificationem. Primo quo ad se. Secundo, quo ad alios, ibi, et hos quidem arguite. In quo primo hortatur ad operationem boni. Secundo ad perseverantiam in operatione, ibi, expectantes misericordiam et cetera. Dicit ergo, vos autem carissimi, ita segregati ab Ecclesia fidelium, sed sitis. Superaedificantes vosmetipsos, in aedificio spirituali per bonam operationem tamquam lapides vivos. 1 Petr. 2, et ipsi tamquam lapides vivi, superaedificamini et cetera. Sanctissimae nostrae fidei, quasi fundamento. Ephes. 2, superaedificati super fundamentum apostolorum, et prophetarum et cetera. Quae fides dicitur sanctissima, quia purgat ab omni contagio erroris, carnalitatis et terrenitatis. Vos inquam dico non errantes. Glossa, non de vestris meritis praesumentes, et parvos salvari putantes: sed, orantes, id est divinum auxilium implorantes. In spiritu sancto, id est in vestro spiritu sanctificato. Vel in spiritu sancto monente ad orandum, et docente quid orandum. Rom. 8, nam quid oremus sicut oportet nescimus: sed ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Vosmetipsos in dilectione Dei servate. Non tantum alios, ut multi, de quibus 1 Corinth. 13, factus sum velut aes sonans. Aliter enim salvari non poteritis; imo necesse est perire. Deuteronom. 4, custodi temetipsum, et animam tuam solicite. Expectantes, spei certitudine. Psalm. expectans expectavi dominum et cetera. Misericordiam, id est misericordiae effectum in peccatorum remissione et donorum collatione. Etenim bonum est praestolari cum silentio salutari. Domini nostri, secundum deitatem. Jesu Christi, secundum humanitatem in vitam aeternam ducentis. Misericordia enim Christi ducit. In vitam aeternam. Eccles. 16, omnis misericordia facit locum unicuique secundum merita sua. Ad Titum 3, non ex operibus justitiae quae fecimus nos et cetera. Et hos quidem arguite. Vos quidem superaedificate vos, ut sitis radicati, in fide, spe et dilectione. Et hos quidem inquit, id est obstinatos haereticos fidem impugnantes. Arguite, Glossa, id est ad utilitatem eorum et vestram. 2 Timoth. 4, argue, obsecra, increpa. Judicatos. Glossa. Certissime divino judicio jam damnatos. Joan. 3, qui non credit jam judicatus est. Illos vero, id est alios qui non sunt de haeresi obstinati, tamen sunt in ardore peccandi. Salvate, scilicet inquantum in vobis est, ut salventur orate et cetera. Et subdit modum, dicens, de igne, scilicet peccati. Rapientes, quasi quadam violentia extrahentes. Proverb. 24, erue eos qui ducuntur ad mortem, et qui trahuntur ad interitum liberare eos non cesses. Aliis, autem poenitentibus pro peccatis. Miseremini, adjuvando et pro eis orando, et eorum labores supportando. Job 19, miseremini mei saltem vos amici mei. Vel aliis, quos in peccato videtis, ut dicit Glossa, miseremini condolendo, quod non potestis eos salvare, ut dicit Glossa. Hoc ultimum ad tria illa praedicta jungendum est. Nam et apostatas cum quisquis arguit et damnabiles ostendit, debet in timore, arguere, ne forte simile sibi suisque aliquid tale contingat. Qui de incendio vitiorum alium castigare cupit, timeat ne et ipse tentetur: et qui poenitenti proximo miseretur, circumspiciat ne forte plus justo, vel severus existat vel pius. Et nota quod quidam sanctus homo dicebat, quod multum debet esse securus in se qui alium vult eripere de periculo submersionis. Odientes eam quae carnalis est maculatam tunicam. Odientes inquit, odio, scilicet perfecto, quo separatur vitium a natura. Psal. 134, perfecto odio oderam illos. Eam tunicam. Glossa. Corpus mortale et passibile quo velatur anima. Glossa. Quae concupiscentiis carnis polluitur. Et alia Glossa. Non corpus, sed maculatum, aut maculam odire debemus, ut immaculatum reddamus, ut de carnali spirituale efficiatur. Vel odientes eam tunicam maculatam, id est conversationem carnalibus desideriis immundam. Ei autem qui potens est. Hic monet ad Dei de utroque glorificationem, tangens primo glorificationis causam. Secundo modo, gloriam et magnificentiam. Dicit igitur, ei autem, Glossa, quia hoc non nostra potestate, sed gratia Dei perficiendum est. Recte subjungitur, ei autem, scilicet Deo patri, qui potens est, imo omnipotens. Cui potentia appropriatur. Exod. 15, omnipotens nomen ejus. Vos conservate. Glossa, in praesenti, sine peccato scilicet mortali, Glossa. In omnibus operibus nostris. Et constituere nos. Glossa, in futuro. Ante conspectum gloriae suae. Glossa, coram Angelis, qui contemplantur Dei gloriam. Juxta illud Matth. 18, Angeli eorum semper vident faciem patris mei, qui et cetera. Vel ante conspectum gloriae suae, id est in praesenti a domino glorificati: quod desiderabat David dicens, quando veniam et apparebo ante faciem Dei mei. Hoc erit quando boni videbunt dominum gloriosum in humanitate et divinitate. Psalm. 16, satiabor cum apparuerit gloria tua. Immaculatos. Glossa, ab omni sorde peccati veniali et mortali. In exultatione, laudis et gratiarum actionis. Psalm. 149, exultabunt sancti in gloria, id est exultabimus et laetabimur in te. In adventu, tendentes ad occurrendum ei, domini nostri Jesu Christi: in adventu inquam, idest in die judicii, in quo erit exultatio sanctis, et tribulatio reprobis. 2 Pet. 1, in quo exultabitis modicum, nunc si oportet contristari. Et Joan. 16, vos quidem nunc tristitiam habetis et cetera. Soli Deo, id est patri qui solus creator et salvator omnium est, mittendo filium. Non per hoc excluditur filius vel spiritus sanctus, quia cum ipso patre filius et spiritus sanctus unus est Deus. Salvatori nostro, omnium, maxime fidelium. Ad Tim. 1, qui est salvator omnium, maxime fidelium. Per Jesum, salutis mediatorem, per quem pater omnia operatur per Jesum Christum ratione humanitatis: dominum nostrum, ratione divinitatis. Gloria et magnificentia, in operatione, imperium, in regimine, potestas, in malorum correctione. Vel secundum Glossam, purae fidei et conscientiae. Et magnificentia in operatione. Imperium, super infirmitates vel Daemones. Et potestas, resistendi vitiis et tortoribus ante omnia saecula, id est qui fuit ab aeterno, sicut dicit Glossa. Et nunc et in omnia saecula, id est qui erat et qui venturus est, id est ante mundi constitutionem, in mundi cursu, post mundi consummationem. Amen. Confirmatio est. Sed quaeritur de hoc quod dictum est, expectantes misericordiam Dei in vitam aeternam. Ex hoc enim videtur, quod vita aeterna detur ex misericordia. Contra. Cum detur ex meritis, videtur quod detur ex justitia. Responsio. Vita aeterna datur ex misericordia et gratia. Ex justitia et ex misericordia datur quantum ad radicem meriti, quae est gratia. Et quo ad mensuram remunerationis quae est supra: de qua Rom. 8, non sunt condignae passiones hujus temporis. Quo ad opera non facta ex conventione operantis cum operariis ex denario diurno, detur ex justitia. Quaeritur et de hoc quod dicit, et hos quidem judicatos arguite. Glossa, scilicet et damnatos. Contra. Nullius videtur esse utilitatis argutio damnatorum. Responsio, licet argutio non valeat eis, valet tamen aliis. Unde ipsi sunt arguendi, ne alii imitentur ipsos. Deo gratias. Qui est benedictus in saecula.