 |
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88733] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, pr. Cum pars illustris Ecclesiae sit coetus principum, et initium ab eis dependeat vitae minorum, non est negligenda cura eorum ab his, qui Ecclesiae habent zelum. Judic. 5: cor meum diligens principes Israel. Non negligebat eos Paulus, cum scribens Timotheo obsecraret fieri obsecrationes, orationes, postulationes pro regibus et aliis in sublimitate constitutis, 1 Tim. 2. Glossa Aymonis: obsecrationes sunt adjurationes pro rebus difficilibus, ut pro conversione impii, vel malis removendis. Orationes sunt, ut quando jam conversis virtutes et bona orantur. Postulationes sunt, ut quando jam justis gloria caelestis oratur. Nec mirum quod haec faciebat Paulus: sciebat enim bonitatem eorum valde utilem esse Ecclesiae Dei: multumque dolendum esse his qui Ecclesiam regunt, cum conspiciunt in optimatibus deteriorationem, in generosis degenerationem et deformitatem in illis qui debuerunt esse prae ceteris speciosi: ad te domine clamabo, ait propheta Psalm. 27: quia ignis comedit speciosa deserti, Joel 1; desertum vocat mundum, propter spiritualium bonorum defectum, ibi: comitantur se temporalium bonorum abundantia, et spiritualium indigentia. In mundo frequenter sunt deformiores qui videntur esse speciosiores, intus enim igne infernali sunt exusti, igne videlicet irae, vel cupiditatis, vel luxuriae. Multum plangere debent qui habent zelum Dei, si videant caecum principem statuae Nabuchodonosor assimilatum, cujus caput fuit ex auro optimo, membra vera inferiora multum erant capiti dissimilia. Quam devoti Deo et Ecclesiae olim principes fuerunt, noverint qui antiquas historias legunt; sed, quantum ad multos, magna mutatio in ipsis facta est, et non in bonum: unde hodie habet locum illa admiratio. Thren. 4: filii Sion induti et amicti auro puro, quomodo reputati sunt in vasa testea? Propterea ego in ordine fratrum praedicatorum minimus a quodam principe rogatus et ad acquiescendum ejus precibus a majoribus meis, quibus obedire debebam, inductus, ad gloriam beatissimae Trinitatis colligere volui aliqua ad instructionem et ad exhortationem principum utilia, non de meis confisus viribus, sed de benignitate salvatoris, qui potentes non abjicit, cum sit et ipse potens; et, in mundo natus, reges voluit de se instruere, et eis in splendore sideris apparere. Opus vero istud decrevi in septem libros distinguere, ut ea quae in ipso continentur et facilius inveniantur, et melius in memoria teneantur. In primo libro agitur in communi de quibusdam, quae ad principes pertinent: in secundo ostenditur quomodo ad Deum et Ecclesiam ejus habere se debeant: in tertio, quomodo ad seipsos: in quarto, quomodo ad eos qui sunt circa ipsos: in quinto, quomodo ad eos qui sunt ex ipsis, scilicet ad filios: in sexto, quomodo ad populum sibi subditum: in septimo, quomodo ad eos qui sunt contra ipsos, scilicet ad hostes. Primus liber continet octo partes: in prima agitur de potestate terrena: in secunda, de sapientia habenti potestatem necessaria: in tertia, de bonitate, sine qua potestas et sapientia sunt nociva: in quarta, de nobilitate vera, quae principem multum decet: in quinta, de humilitate principum: in sexta, de veritate quam debent diligere: in septima, de eorum clementia: in octava, de pietate.
|
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88734] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 1 Cum inordinatus amor potestatis terrenae multum noceat, juxta illud Bernardi in Lib. de Consid. nullum tibi venenum, nullum gladium plus formido quam libidinem dominandi; diligenter attendendae sunt conditiones hujus potestatis, ex quibus manifestum erit, quod ipsa est timenda, et non propter se appetenda, licet aliquando suscipienda sit propter Dei ordinationem, et populi utilitatem. Sciendum ergo, quod potestas terrena, qua homo super alios homines est, non est res naturae, sed sequela culpae. Haec potestas multum habet impotentiae, brevis est duratione: videtur altitudo esse et dominium, cum potius sit subjectio et ministerium: honor est contemptibilis; multum habet periculi, multum oneris, multum inquietudinis, multum punctionis, et, ut frequenter, nociva est eam habenti. Non est res naturae, sed sequela culpae: non enim datum est homini ab initio, ut praeesset hominibus, sed ut praeesset creaturis irrationabilibus. Gen. 1: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et praesit piscibus maris, et volucribus caeli, et bestiis terrae. Naturaliter aequitas est inter homines, non praelatio. Gregorius: omnes homines naturaliter sunt pares. Item ibid.: non est data homini praelatio ut dominetur hominibus, sed bestiis terrae et volucribus et piscibus, idest hominibus in eo quod induunt faciem horum. Ubi enim non delinquimus, pares sumus, cum praelatio quam multi appetunt, et subjectio quam multi fugiunt, se comitentur: non est laudabilis appetitus quo aliquis appetit suam praelationem per aliorum subjectionem, nisi hoc velit propter Dei ordinationem, vel populi utilitatem. Non est hic appetitus naturalis, nec virtutis, sed vitii 1 Cor. 14: caritas non est ambitiosa. Non habet homini velle alienum malum propter suum bonum. Sapiens: si videas murem velle dominari alii muri, numquid risum teneas? Asinus auribus intumescit cum se videt per comparem comprehendi. Philosophus: saevitia est in obsequium cogere quod vobis fratres eadem natura convenit. Idest: ex his quibus nobiscum convenire ostendit. Haec potestas multum habet impotentiae, cum a subditis dependeat: nullius enim valoris est potestas terrena, si in subditis desit obedientia. Qui magnae potestatis reputantur, non possunt se defendere a pulicibus et muscis, frequenter in se infirmiores sunt ceteris, et ex parte animae, et ex parte corporis: ex parte animae, quia minus possunt resistere Diabolo et vitiis; ex parte corporis, quia facilius aegrotant, et minus potentes sunt abstinentiae et labori. Arundinea est haec potestas, exterius habet nitorem, interius vacuitatem; ad homines habet apparentiam, in ipsis qui praesunt non habet existentiam. Potestas terrena baculus arundineus est, Isa. 36: ecce confidis super baculum arundineum. Duratione est brevis Eccles. 10: omnis potentatus brevis vita. In eodem, rex hodie est, et cras morietur. Quam parum duravit regnum magni Alexandri, qui duodecim annis dicitur regnasse; sed in septimo illorum annorum pugnavit, unde patet quod in miseria fuit; annis numero quinque in pace regnavit. Haec potestas videtur esse altitudo, sed est locus infimus, tamquam Inferno proximus, et a caelo remotus: facile enim inde ad Infernum descenditur, et difficile in caelum ascenditur. Qui potestatem recipit, sublimari videtur; saepe tamen dicitur secundum illud Ps. 72: dejecisti eos dum allevarentur: frequenter enim talis dignitas ab indigno, et per indigna obtinetur; et cum eam aliquis obtinuerit, indigna operatur. Unde cum multum Deum despiciat, multum a Deo despicitur, et vilior est quam prius 1 Rom. 11: qui me contemnunt, erunt ignobiles; Luc. 16: quod altum est hominibus, abominatio est ante Deum. In Lib. Consol. quando major est dignitas, tanto despectiores improbos facit, et non impune. Reddunt namque improbi parem dignitatibus vicem, quas sua contagione commaculant. Sapiens: non sit tibi ambitio ad dignitatem, quae nisi per indignitate non adducet. Ideo cave honores, quos sine culpa tenere non potes. Sublimitas honorum magnitudo scelerum est: dominium esse videtur, cum potius sit subjectio: ministerium potest homo habere in talibus; sed verum dominium illius est, qui ait: ego dominus, ego dominus Lev. 19, et cui Ecclesia dicit: tu solus dominus. Augustus Caesar cum toti mundo praeesset, prohibuit ne aliquis eum dominum vocaret. Superbi in dignitate positi terrena, praeter pessimam servitutem Diaboli et vitiorum in quibus sunt, etiam illis serviunt quibus dominari videntur, quibus providere tenentur: et quantum ad hoc minus sunt liberi, quam illi, cum habeant multis servire, illi vero uni. Haec potestas honor videtur esse contemptibilis, non desiderabilis, quam peccati ignominia introduxit, quam ignominia servitutis multorum comitatur, qua aliquis ministerium habet in his quae Deus non ex corde suo operatur, scilicet inflictione poenarum Thren. 3: non humiliavit se ex corde suo, et abjecit filios hominum. Viles personae reputantur qui sententias judicum poenales exequuntur mutilando homines, vel suspendendo, vel aliter puniendo. Potestas ista multum habet periculi. Augustinus: quanto quis in loco superiori, tanto in periculo majori versatur. Habenti potestatem istam ex omni parte timendum est. Daemones, qui caelestem altitudinem amiserunt, positis in terrena altitudine invidentes eos maxime impugnant reputantes sibi honorabilius si eos sibi subjecerint, et scientes quod per eos pluribus poterunt dominari; sicut in exercitu hostes visibiles ducem exercitus capere vel occidere conantur, eo quod, ipso capto, vel occiso, exercitus dispergatur, sic hostes invisibiles eum qui praeest, maxime persequuntur 1 Reg. ult.: totum pondus praelii conversum est in Saul. Subditi etiam volunt eos pervertere, alii eis obsequendo, alii persequendo et bonis et malis volunt eos inducere ut eorum voluntatem faciant, et Dei voluntatem deserant. Haec potestas locus est praecipitii. Bernardus: facile est in alto se continentem obstupescere, et de vita periclitari: 2 Reg. 1: incliti Israel super montes interfecti sunt. Ibid. Jonathas in excelsis occisus est. Status ille periculosus est et quantum ad animam, et quantum ad corpus. Quantum ad animam, quia difficile est in statu illo cavere a peccato. Inter reges Judaeorum omnes se male habuerunt exceptis tribus. Eccl. 49: praeter David et Ezechiam et Josiam omnes reges commiserunt peccatum, nam dereliquerunt legem potentis, reges Juda, et contempserunt timorem Dei. Glossa: hi tres comparatione aliorum non dicuntur peccasse: quod enim peccaverunt, condigna poenitentia deleverunt, et devotione ex pietate Deo placuerunt: Jerem. 5: ibo ad optimates et cetera. Ecce hi magis confregerunt jugum, ruperunt vincula. In majori etiam periculo corporis sunt. Hieronymus: honores secum pericula trahunt, cito periclitatur potestas: quanto major honor, tanto majora pericula. Idem: altissimi montes crebris fulminibus feriuntur. Alii principes in sua civitate sine armatis non audent ire, quod est valde miserum. Sap.: nonne milites melius est perire quam in civitate sine armatorum praesidio non posse vivere? Alexander magnus cum dominium mundi adeptus esset, sumpto veneno, usum linguae amisit, et mortuus est: Julius Caesar, postquam Pompeio praevaluerat, cum per triennium et octo menses tenuisset imperium, dolo bruti et Cassii occisus est. Principibus specialiter Deus comminatur. Sap. 6: audite reges et intelligite et cetera. Horrende et cito apparebit vobis, quoniam judicium durissimum in his qui praesunt flet. Exiguo enim conceditur misericordia: potentes autem potenter tormenta patientur. Ibid. Fortioribus fortior instat cruciatio, quia status habentis potestatem periculosus est; ideo salvator cum vidisset quod venturi essent ut raperent eum, et facerent eum regem fugit in montem solus, Jo. 6. Qui quaerentibus se ad mortem se ultro obtulit, Jo. 18, volens ostendere quod aliquibus magis expediret esse mortuos, quam terrenam habere potestatem. Heb. 12, dicitur de Christo quod proposito sibi gaudio sustinuit crucem. Haec potestas multum habet oneris: multum oneratus est qui unam civitatem, vel comitatum unum, vel regnum habet super humeros. De hoc onere conqueritur Moyses Num. 12, dicens domino: cur imposuisti pondus universi populi hujus super me? Peccata populi principi imputantur. Num. 25, dixit dominus ad Moysen: tolle cunctos principes populi, et suspende eos contra solem in patibulis, ut avertatur furor meus ab Israel. Glossa: hoc si cogitarent homines, principatus non ambirent. Multum habet punctionis haec potestas, et maxime in principibus malis: in eis enim corona est spinea. Postquam Saul recessit a Deo, spiritus malus eum exagitabat, 1 Reg. 16. Ambitio ambientium crux, quomodo omnes torquens omnibus places? Nil acerbius cruciat. Multum habet status iste inquietudinis, locus enim est ventis expositus, perflant altissima venti. Gregorius: quid est potestas culminis? Tempestas mentis; specialiter perflat ibi Aquilo, juxta verbum Luciferi dominantis. Sedebo in lateribus Aquilonis (Isa. 14): locus est frigidus sine calore caritatis, flatus Aquilonis est suggestio Diaboli ad discordiam et odium, sic flatus spiritus sancti est exhortatio ad amorem et concordiam. Frequenter haec potestas nociva est habenti Eccl. 8: interdum dominatur homo homini in malum suum: verum honorem ut frequenter hic honor impedit, scilicet statum gratiae et gloriae, aufert homini etiam seipsum, ut non habeat tempus cogitandi de se, et operandi salutem suam, et cum cetera eum habeant ipse se non habet. Bernardus Eugenio Papae: cum omnes te habeant, esto etiam te ex habentibus unus. Si maledictus qui partem suam facit deteriorem, quid ille qui se penitus reddit expertem? Sap. Inaestimabile bonum est suum esse, locus est bonis spiritualibus deficiens, quia secundum Augustinum alta siccantur, ima replentur. Status talis mons est, qui vix a domino visitatur, et si ab eo visitaretur irrigatione gratiae, flatu ventorum exsiccaretur, ut frequenter propter utilitatem subditorum ponitur aliquis in tali statu potius quam propter suam: cappa pluvialis ceteris vestibus superponitur ad earum conservationem, non propter suum bonum, non quia carior habeatur, sed potius ut sola deturpetur. Gregorius: misericors Deus quod tenere diligit, ab extremis actionibus abscondit: nam et paterfamilias ad eum laborem servos mittit, a quo subtiles filios suspendit, et inde filii sine cessatione decori sunt, unde servi in pulvere deturpantur. Ex praedictis patet quod potestas temporalis non est propter se appetenda, sed est multum timenda, locus vero humilis eligendus est secundum consilium salvatoris dicentis, recumbe in novissimo loco, Luc. 14. Hic locus est congruens homini qui terra est, et cinis Eccl. 10: quid superbis terra et cinis? Terrae non congruit esse in alto, quae est infima elementorum: cineri etiam non expedit ut in alto sit, ne dispergatur a vento. Status humilis locus est quietus, et tutus, et abundans bonis. Quietus est, quia non est ventis expositus. Isa. 32: erit vir quasi qui absconditur a vento, et celat se a tempestate. Tutus est cum sit in imo. Augustinus: humilitas in imo est, et non habet quo cadat. Bonis spiritualibus abundat velut vallis fertilis in Psal. 64: valles abundabunt frumento.
[88735] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 2 Habenti potestatem terrenam multum necessaria est sapientia. Si enim desit ei, nescit potestate uti. Bonum vero potestatis et aliarum rerum temporalium non est positum in earum magnitudine, sed in earum laudabili usu. Sapiens: stulto nulla re opus est, nulla enim re scit uti. Et maxime nescit uti potestate, quia valde difficile est bene uti. Sic, sicut insanus periculose tenet gladium ne inde laedat se, vel alium, sic periculosum est potestatem habere insipienti, ne noceat sibi, vel alteri. Ad amorem sapientiae monet eos qui praesunt et natura, et sacra Scriptura et multa exempla. Natura monet: quia in corpore humano caput, quod inter membra praeeminet et sensibus abundat, quinque sensus habens, cum cetera membra habeant unum, scilicet tactum, sic in eo qui ceteris hominibus praeest, sapientia abundare debet. Non dedit natura eorum cornua asino stolido, per quae in Scripturis intelligitur potestas. Quidem rex Romanorum scribens cuidam regi Francorum et orans eum ut liberos suos instrui faceret liberalibus disciplinis, adjecit: rex illiteratus est quasi asinus cornutus. De admonitionibus vero Scripturae paucas ponere sufficiat. Legitur Sap. 6: si delectamini in sedibus et sceptris, o reges populi, diligite sapientiam, ut regnetis in perpetuum. Item in eod. Diligite lumen sapientiae, omnes qui praeestis populis. Item ibi: concupiscentia sapientiae deducet ad regnum perpetuum. Glossa: tunc bene regitur respublica, cum philosophi regnant, et reges philosophantur. Magnum amorem habuit ad sapientiam Salomon cunctis rebus sapientiam praeferens, cui cum dixisset dominus: postula quod vis ut dem tibi, ait domino: servus tuus in medio est populi quem elegisti, populi infiniti, qui numerari et supputari non potest prae multitudine. Dabis ergo servo tuo cor docile, ut possit judicare populum tuum, et discernere inter bonum et malum, 3 Reg. 3. Amor sapientiae in principe Deo multum placet, principem sapientia multum decet, et populo multum utilis est. Primum patet ex hoc quod subditur post verba prius posita: placuit sermo coram domino, quod Salomon rex rem hujuscemodi postulasset. Prov. 14: acceptus est regi minister intelligens (regi inquam caelesti): iracundiam ejus inutilis sustinebit: inutilis dicitur, non intelligens. Principem multum decet sapientia: indecens valde est quod ille, qui alios dirigere habet, in se caecitatem habeat, et in singulos alios duce indigeant. Utile valde est populo quod ipsius rector sapientiam habeat: rex enim sapiens populi stabilimentum est, Sap. 6. E contrario: rex insipiens perdet populum suum, Eccl. 10. Necessaria est sapientia illi qui praeest et propter se, et propter populum: propter se, cum sit in majori periculo quam ceteri, a quo periculo non est liberatio nisi per sapientiam Prov. 10: justi liberabuntur scientia. Propter populum etiam necessarie est ei sapientia. Primo, quia mederi habet, sed non igne et ferro: lumen vero sapientiae necesse est igne et ferro medentibus, sicut et illis qui aliter medentur. Saluberrimum omnium medicamentorum est sapientia Sap. 11: per sapientiam sanati sunt omnes qui placuerunt tibi ab initio. Secundo, quia subditos habet regere ut dux eorum; caecitas vero inutilem reddit hominem ducatui, secundum illud Matth. 11: caecus, si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Tertio, quia bona subditorum debet portare, non eos gravare; si vero desit sapientia, ut frequenter, subditos gravat, secundum illud Prov. 28: dux indigens prudentia multos opprimet per calumniam. Sapientiam concomitatur temporalium abundantia, ut patet in Salomone 3 Reg. 3, et Prov. 8: mecum sunt divitiae et gloria etc. dicit sapientia. E contrario: defectum sapientiae concomitatur temporalium indigentia, quam sequitur calumnia ad extorsionem pecuniae facta, et oppressio subditorum. Quarto, quia subditos a periculis liberare debet, ad quod multum valet sapientia Eccles. 10: civitas parva et pauci in ea viri, venit contra eam rex magnus et vallavit eam, et extruxit munitiones per gyrum et perfecta est obsidio, inventusque in ea vir pauper et sapiens et liberavit urbem per sapientiam suam. Quinto, quia debet populum defendere, ad quam defensionem multum valet sapientia, plus etiam quam fortitudo Prov. 24: vir sapiens fortis est, et vir doctus, robustus et validus et cetera. Eccl. 9: dicebant ergo meliorem esse sapientiam fortitudine. Ibid. 10: melior est sapientia quam arma bellica; Sapien. 5: melior est sapientia quam vires et vir prudens quam fortis. Sexto, quia ab eo qui praeest, procedere debet ordinatio in populo; si vero desit sapientia, potius procedit inde confusio et turbatio. Prov. 26: quasi qui mittit lapidem in acervum Mercurii, ita qui tribuit insipienti honorem. Apud gentiles Mercurius Deus est mercatorum. Qui lapillulis computanti mittens lapidem in acervum lapillorum, quibus fit computatio, computum turbat, sic qui insipienti dat honorem turbat populum. Septimo, quia potestatem habens in hoc tenet locum Dei, et vices Dei debet agere, et secundum ipsius voluntatem populum regere, quae per legem ipsius ei indicatur; unde non debet esse omnino ignarus legis divinae. Ideo praecepit dominus Deuter. 18: postquam sederit rex in solio regni sui, describet sibi Deuteronomium legis hujus in volumine, accipiens exemplar a sacerdotibus leviticae tribus, et habebit secum, legetque illud omnibus diebus vitae suae, ut sciat timere dominum Deum suum. Item, cum dominus commisisset regnum populi Josue, dixit illi: non recedat volumen legis hujus ab ore tuo, sed meditaberis in eo diebus ac noctibus, ut facias et custodias omnia quae scripta sunt in eo. Rex secundum cor Dei, scilicet David de quo dominus ait: inveni David filium Jesse virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas, Act. 13, valde magnum amorem ad legem Dei habuit, ut patet ex multis verbis ipsius in Psalm. 118: quomodo, inquit, dilexi legem tuam, domine? Tota die meditatio mea est. Item: bonum mihi lex oris tui super millia auri et argenti. Josias etiam rex bonae memoriae magnum amorem ad legem Dei habuit, et Eccl. 49: memoria Josiae in compositione odoris facta est, opus pigmentarii, in omni ore quasi mel indulcabitur ejus memoria; cum lectus fuisset ei liber Deuteronomii, et audisset maledictiones scriptas in eo in transgressores legis, sciens populum transgressum fuisse legem, multum fuit iratus, et scidit vestimenta sua ipse, et misit in omnem provinciam, et congregavit omnem populum in Jerusalem, et stans supra gradus legit cunctis audientibus omnia verba libri, et percussit foedus coram domino, et compulit omnes sacramenta praestare ut leges Moysi per omnia custodirent, et delevit quae ad cultum idolatriae pertinebant. Legitur etiam de Ptolomaeo Philadelpho rege Aegypti, qui erat infidelis, quod cum nuntiatum esset sibi apud Judaeos esse legem ore ipsius Dei editam, et digito ejus scriptam, voluit eam habere, et petiit ab Eleazaro pontifice Judaeorum ut mitteret sibi Judaeos, Hebraeae et Graecae linguae peritos, cum lege Dei qui ad eam transferendam sufficerent: et misit ei Eleazarus LXXII interpretes, qui legem ei transtulerunt, et siscitatus est ab eis praecipue de duobus, de cognitione Dei et regni gubernatione. Si amorem habuit Ptolomaeus ad legem veterem, et voluit eam habere, verisimile est quod magnum amorem habuisset ad legem clementiae, scilicet ad Evangelium, si tradita esset, et hoc ei innotuisset. Hanc multum desiderabat Job 31, cum diceret: quis mihi tribuat auditorem ut desiderium meum audiat omnipotens et librum scribat ipse qui judicat, ut in humero meo portem illum? Si lucratus est princeps Scripturam salubrem, libenter debet legere: si non est, praedicationem libenter debet audire: in quo quidem principes multum reprehensibiles sunt, qui raro, vel nunquam praedicationem audire volunt, qui in vanum videntur accepisse animas suas; de refectione corporis nimiam solicitudinem habentes, refectionem vero animae omnino negligentes; quantum ad illos impleta est in Ecclesia prophetia illa Isa. 5; nobiles ejus interierunt fame; Psal.: esurientes enim et sitientes, anima eorum in ipsis defecit. Debet princeps, si potest, procurare ut secum habeat sapientes, quorum sapientia et doctrina proficiat. Seneca: qui nihil videntur agere, majora agunt, humanaque et divina simul tractant. Proverb. 1: audiens sapiens sapientior erit, et intelligens gubernacula possidebit. Item in eod. 13: qui cum sapientibus graditur, sapiens erit: amicus autem stultorum similis eis efficietur; in Psal. 2: erudimini, qui judicatis terram. Cum sapientia pretiosior sit cunctis opibus, et praevaleat etiam regno et sceptris, non est negligenda pro aliqua re temporali. Sap. 7: praeposui eam sedibus et regnis: sicut anima quae habet corpus regere, nobilius est ipso corpore, et potentia videndi nobilior est suo organo; sic sapientia, qua regnum regitur, ipsi regno est praeponenda. Leguntur magni principes magistros habuisse, ut Alexander magnus Aristotelem, Nero imperator Senecam. Eccl. 6: si dilexeris audire, sapiens eris. Initium sapientiae est verissima disciplinae concupiscentia, Sap. 6.
[88736] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 3 Ostensum est quod habenti potestatem valde necessaria sit sapientia; nunc ostendendum est quod habenti potestatem et sapientiam bonitas multum sit necessaria. Notandum ergo quod si bonitas potestatem et sapientiam concomitetur, eis bene utitur, et est hoc multum utile Ecclesiae Dei; si vero bonitas desit, et malitia adsit, male utentur eis, et est Ecclesiae valde noxium, ut patet in Diabolo habente magnam potestatem et astutiam sine bonitate. Si princeps malus sit, altitudo potestatis ejus mons pestifer est, unde multa mala populo proveniunt. Jerem. 51: ecce ego ad te, mons pestifer, qui corrumpis universam terram. Nocet talis princeps populo mala imperando, mala non corrigendo, exemplo malo ad malum provocando. Prov. 28: regnantibus impiis ruinae hominum. In eod.: leo rugiens, et ursus esuriens, princeps impius super populum pauperem. Ibid. 29: cum impii sumpserint principatum, gemet populus. Dignitas principis impii cathedra pestilentiae est; beatus est qui in illa non sedit. Et notandum quod multum desideranda est bonitas eorum qui praesunt: bonum per se amabile est, bonitas ratio est quare aliquid sit amandum. Augustinus: notio veri et amor boni nobis naturaliter insita sunt. Septem vero sunt quae ad amorem propriae bonitatis debent homines incitare. Primum est patris caelestis bonitas, a qua degeneramus si boni non sumus. Seneca: pudeat eum tanto patri vixisse degenerem. Multum periculosa est haec degeneratio, quae piissimum patrem nobis convertit in hostem, ut nos odiat ad mortem et ad mortem aeternam. Secundum est hoc quod bonum dominum habemus, qui summe odit malitiam, cujus potentiae non possumus resistere, et cujus sapientiae nihil possumus abscondere, qui malitiae subditorum, si finalis fuerit, non parcet. Daniel. 3: thronus ejus flamma ignis; Malac. 3: quis stabit ad videndum eum? Isa. 30: ardens furor ejus, et gravis ad portandum. Tertium est hoc quod cum tantum in omnibus rebus nostris bonitatem amamus, magnae corruptionis est quod aliquis non amet bonitatem in se, qui in omnibus suis eam amat. Augustinus: bona vis habere, et bonus non vis esse? Quid est quod te malum velis habere? Nihil omnino, non uxorem, non servum, non tunicam, postremum non caligam, et tamen vis habere malam vitam? Rogo te praepone vitam tuam caligae tuae. Item: quid te offendit vita tua, quam solam vis habere malam? Seneca: nihil est cuique se vilius. Quartum est hoc quod Deus tantum amat bonitatem nostram, quod propter eam in mundum misit unigenitum suum. Immittit etiam cordibus nostris spiritum suum. Propter hanc etiam spiritus angelicos mittit in ministerium; hanc petentibus paratus est dare. Luc. 11: si vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis pater vester caelestis dabit spiritum bonum petentibus se? Quintum hoc est quod bonitas nostra tanti valoris est, quod cum homo praevaleat toti mundo, bonitas ejus bonitati totius mundi videtur praevalere. Haec est quae maxime Deo assimilat, comparatione hujus cetera non reputantur. Seneca: in homine nihil ad rem pertinet quod a multis salutetur, quam pretioso recumbat lecto, quam perlucido bibat poculo, sed quam bonus sit. Sextum est hoc quod a bonitate hominis bonitas rerum dependet. Si homo non sit bonus, non sunt vere bona opera ipsius, sed bonorum imagines. Sapiens: apud sapientem sunt honesta, apud vulgus simulacra rerum honestarum. Plus valet unum opus viri justi, quam infinita peccatoris. Sapiens: unus dies hominum eruditorum plus valet quam imperiti longissima aetas. Bona etiam temporalia peccatori sunt mala et noxia. Fit enim justo Dei judicio cum aliquis est malus vero dominio, quod illa ei sint mala quibus dominatur, quasi vindicantia creatorem suum. Sapiens: nihil homini bonum sine se bono; Eccl. 8: bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia. Sicut sanguis non est bonus corpori qui est ei materia infirmitatis, sic non pecunia homini quae materia est peccati. Septimum est hoc quod sicut homo si sit bonus, melior est ceteris creaturis visibilibus, sic si malus miserior est illis: quia non solum malus est malitia poenae, sed etiam culpae: debitor est et mortis temporalis et aeternae, in quo deterioris conditionis est serpentibus et bufonibus. Simile invenitur in Angelo qui, si bonus sit, valde bonus est; si malus sit, valde malus est, ut Diabolus. Multum desideranda est bonitas ejus qui praeest Ecclesiae Dei ut sit utilis. Si enim bonus est, bonos dirigit et custodit, malos corrigit et a malis compescit, exemplo ad bonum provocat, bona imperat et promovet, et mala dissipat. Prov. 20: rex, qui sedet in solio judicii, intuitu suo dissipat omne malum. In solio judicii sedet qui secundum aequitatem judicat. Multum conformantur subditi ei qui praeest in malo, vel in bono. Eccl. 10: secundum judicem populi, sic et ministri ejus: et qualis est rector civitatis, et tales qui habitant in ea. Matth. 2: Herodes rex turbatus est, et omnis Jerosolyma cum eo; Glossa propter favorem, quia saepe populus eis injuste favet, quos crudeles sustinet. Bernardus: patet quantum noceat iniqua potestas, quomodo caput impium subjectos quoque conformat impietati. Misera plane civitas, in qua regnat Herodes, quoniam Herodianae malitiae particeps erit. Magnum periculum est quod hostis Ecclesiae sit in capite ejus, super quo plangit Jeremias dicens: facti sunt hostes ejus in capite. Jam dominium Diabolus habet, ex quo aliquis de suis praeest, fiduciam hostis habere potest quod totum occupet, ex quo jam arcem tenet. Non videtur dicendus esse rex, princeps, cui bonitas deest. Isidorus: reges a recte regendo vocati sunt; atque recte faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur.
[88737] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 4 Cum Salomon dicat, beata terra cujus rex est nobilis. Eccle. 10, patet quod nobilitas in principe est laudabilis. Sed quia multi circa nobilitatem errant, credentes eos nobiles qui non sunt, tangendum est de erroribus hominum circa nobilitatem, et declarandum est quae sit nobilitas vera, et signa ponenda. Unus error circa nobilitatem est quod multi credunt se, vel alios esse nobiles, propter nobilitatem corporis, licet habeant ignobilitatem mentis, et sint servi vitiorum et Diaboli. Sapiens: non est quod sibi aliquis de nobilitate generis blandiatur, si ex meliori parte sui sit famulus. Multo indignius est mente servire quam corpore. Augustinus: malus tot dominorum servus est, quot vitiorum. Bernardus: an non servus cui dominatur iniquitas, et maxime nisi tu forte indignius judices hominem tibi, quam vitium dominari. Secundus error est quod aliquem nobilem reputant propter nobilitatem alienam. Non est aliquis sapiens propter sapientiam quam pater habuit, ut in filio Salomonis patet, qui fuit valde stultus, cum pater ejus fuerit sapientissimus, nec aliquis dives propter divitias quas parentes ejus habuerunt, quae ad eum non pervenerunt; sic non est aliquis gloriosus nobilitate quam parentes ejus habuerunt, si ipse degeneravit. Sap.: nemo inglorius vestrorum vixit, nec quod ante nos fuit, nostrum est: animus nobilem facit. Tertius error est, quod credunt aliquos esse nobiles, quia a nobilioribus originem habuerunt, qui error multipliciter potest manifestari. Primo quia si habeatur respectus ad primam causam, scilicet hominum, ab uno omnes originem habemus; unde quantum ad hoc omnes homines sunt aeque nobiles. Malach. 2: numquid non Deus unus creavit nos, quare despicit fratrem suum unusquisque vestrum? Si respectus habeatur ad causam creatam, omnes habemus primum patrem et primam matrem, Adam scilicet et Evam. Omnes ergo vel sumus nobiles vel sumus ignobiles. Non legitur Deus fecisse unum hominem argenteum, unde essent nobiles, et unum luteum unde essent ignobiles; sed unumquemque de limo terrae plasmavit. Malach. 2: numquid non pater unus omnium nostrum? Augustinus: Adam et Evam intendamus, et omnes fratres sumus. Praeterea et ex eadem radice exeunt vile et nobile, et ex eadem radice procedunt flos farinae et furfur: tamen furfur cibus vilis est, quo porci pascuntur, ex flore vero farinae fit nobilis panis, unde pascuntur reges. Item ex eadem radice procedunt rosa et spina. Rosa creatura nobilis est, benefica his qui juxta eam sunt, gratum odorem suum undique diffundendo; spina vero vilis est pungens eum qui juxta ipsam est; sic ex eisdem parentibus possunt nasci duo, quorum unus erit nobilis, alter vero ignobilis: unus ad modum rosae vicinis suis erit beneficus, et hic nobilis erit; alter vero ad modum spinae vicinos pungere non cessabit, in ignem infernalem sicut spina mittendus, et hic erit ignobilis. Ex eadem arbore nascuntur duo poma, unum sanum et aliud putridum, vel vermem habens. Ex eodem libero arbitrio procedit bonum et malum; si nobile esset, quidquid a nobili procedit, pediculi, et aliae superfluitates, quae a nobilibus generantur, essent nobiles. Quod non sit homo nobilis, eo quod ortum habeat a nobilibus, ipsi philosophi perpenderunt. Nemo altero nobilior, nisi cui rectius est ingenium et bonis artibus aptius. Item nihil aliud est nobilitas, quam antiquatae divitiae. Item quis est eques, aut servus, aut libertinus? Nomina ex ambitione, vel injuria nata. Plato ait neminem regem nisi ex servis oriundum esse, neminem servum nisi ex regibus: omnia ista longa varietas miscuit, et sursum deorsum fortuna versavit. Quartus error est quod ipsi judicant unum altero nobiliorem secundum corpus quod est servilis conditionis, datum enim est ad serviendum spiritui: quod ridiculum est illud judicium, sicut si aliquis judicaret servum vel rusticum, aliis servis vel rusticis nobiliorem. Quintus error est, quod judicant homines habere nobilitatem per vilis portionis a corpore parentum traductionem. Non sic sentiebat Job 16, qui ait: putredini dixi, pater meus es. Sextus error est, quod nobilem reputant eum qui per ignaviam nobilitatem amisit, et non illum qui virtute eam acquisivit: illum reputant nobilem qui a probitate destitit, non illum qui in probitate perstitit, nobilem eum reputant qui degeneravit, et genus suum obscuravit, et non illum qui genus suum ornavit et illustravit. Sapiens: pulchrum est nobilitati respondisse, pulchrum est humilius genus factis illustrasse, laudabile est homini a statu suo surgere, caput esse generis sui decus est. E contrario vero erubescibile est ei a statu suo cadere, esse caudam generis sui et dedecus. Septimus error est, quod eos reputant nobiles, quos Deus judicat viles, scilicet homines sibi servire nolentes, qui sunt rustici. 1 Reg. 2: qui me contemnunt, erunt ignobiles, seu viles. Simpliciter judicandus est rusticus, qui Deo est rusticus. Nobilitas corporis est possessio magni oneris et parti valoris si sit sine nobilitate mentis, et sequelae pestilentis. Magni honoris comitatus, vel magni episcopatus non sufficient ad solvendum censum quo onerata est, et faciendum expensas quas requirit: immo ultra reditus quas habent, oportet, sicut nobiles aliqui recognoscunt, ut se Diabolo et obligent et regnum caelorum impignorent, ut onus nobilitatis portare possint. Utilitas hujus nobilitatis est refraenatio malis. Hieronymus: nihil aliud video in nobilitate appetendum, nisi quod nobiles quadam necessitate adstringuntur, ne ab antiquorum probitate degenerent. Sapiens: ad hoc tantum nobilitatis meminimus, ut cum claritate generis morum sanctitate contendas, et cum nobilitate corporis animi nobilitate proficias. Sequelam pestilentem habet, quia secundum verbum sapientis, commune malum nobilitatis est superbia, quam multa mala sequuntur: regina etenim vitiorum est, unde non vadit sola; immo comitantur eam multa mala. Eccl. 10: initium omnis peccati superbia est, qui tenuerit eam, adimplebitur maledictis.
[88738] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 5 Vera nobilitas animi est secundum illud, nobilitas sola est animum quae moribus ornat. Et haec duplex est: quaedam naturalis, de qua dixit sapiens: quis est generosus ad virtutem? Bene a natura compositus: item nemo altero nobilior nisi cui rectius est ingenium, et bonis artibus aptius; altera est gratuita, quae filios Dei et Christi cohaeredes facit. Ad veram principis nobilitatem pertinet ut ipse sit sine ignobilitate, sine erubescibili servitute, a nulla rusticitate superari se permittat, turpitudinem omnem abhorreat, ad largitatem bonorum bene se habeat, bona sua libenter et liberaliter tribuat, subjectis sit clemens et pius, in rebelles severus, parva despiciat, magna appetat, aggrediatur ardua, non vano timore ab eo quod aggressus est citra consummationem desistat. Non enim est nobilitas vera, quae non est pura, sed ignobilitati admixta est, vel sociata, qualis est in eo qui habet nobilitatem carnis cum ignobilitate mentis. Non est vere nobilis qui servit Diabolo et vitiis: non est vere nobilis, in quo corpus servilis conditionis dominatur. Quomodo enim nobilis est, qui servi sui servus est? Non est iste vere nobilis, qui servus est ventris sui, quales erant, de quibus dicitur Rom. ult.: hujusmodi Christo domino nostro non serviunt, sed suo ventri. Qui ventrem habent pro domino, dominum habent valde vilem, et improbum exactorem, multas expensas requirit ejus servitium. Non est vere nobilis, qui servus est membrorum erubescibilium, quae generationi sunt deputata, et adeo subjectus est eis, ut obediat cum ei imperant mortem suam. Potius eligendum esset servum esse unius leprosi, quam esse in servitute tali. Vere nobilem nulla rusticitas superat eum sibi assimilando: rusticus est qui rusticitatem facit, quia vult Deus filios perfecte esse nobiles, ut nullius rusticitatis occasione sibi facta rusticitatem faciant. Parum nobilis est qui primo rusticitatem nulli facit provocatus tamen eam reddit, cum non exeat de sacco nisi quod est in eo. Aliquid rusticitatis videtur esse in eo, qui occasione sumpta ab alio rusticitatem facit. Vere nobilis turpitudinem abhorret, et illam quae est immunditiae peccati, et illam quae est perditionis. Immunditiam peccati, quae aliam immunditiam excedit, pro posse suo cavet: et si contingat eam incurrere, diu eam sustinere non potest. Vere nobilis omnibus fidem inviolabiliter servat, et cavet ne erga aliquem proditiose agat, et maxime erga Deum qui dominus est ipsius super alios dominos. Proditiose erga Deum agit, qui ex ejus bonis vivit et senescit, si eum impugnat, et Diabolo inimico domini et sui adhaeret. Haec proditio coram toto mundo, si non de ea satisfecerit, ipsi objicietur. Vere nobilis ad largitorem bonorum bene se habet. In corde nobili plus proficiunt bona, in corde servili plus mala. Servi non emendantur nisi suppliciis. Prov. 29: servus verbis erudiri non potest. Multi qui reputantur nobiles, in hoc magnum patiuntur defectum nobilitatis: multas enim rusticitates Deo faciunt bonorum omnium largitori, quas homini non facerent. Qui beneficium recepit, et benefactoris et beneficii dicitur reminisci: ipsi vero quanto plura beneficia a Deo recipiunt, tanto minus ipsius memores sunt. Oseae 3: adimpleti sunt, saturati sunt, et elevaverunt cor suum; unde Gregorius: qui felicitatem quaesitam in terris invenit, auctorem qui eam tribuit non requirit. Item: qui homini gratias agunt de minimo xenio, non agent gratias Deo de maximo beneficio? Item: minus Deum diligunt, qui plura ab eo recipiunt, et minus ab ejus offensa se custodiunt et quanto majorem terram ab eo tenent, tanto minus servitium ei exhibent. De bonis etiam domini, quae in manibus suis habent, nolunt Deo per pauperes petenti dare, vel ad centuplas usuras commodare, quod uni Judaeo, vel Saraceno facerent, si sine peccato hoc facere possent. Augustinus ad avarum: dixit tibi Christus, da mihi ex eo quod tibi dedi, de meo quaero, da et redde; habuisti me largitorem, fac me debitorem. Parum est quod dixi, habuisti me largitorem, habeam te foeneratorem: pauca tradas, plura reddam; temporalia mihi das, aeterna restituam. Vere nobilis bona sua libenter communicat, imitator Dei qui est nobilissimus et liberalissimus. Tanta est ejus liberalitas, ut non solum sua, sed etiam seipsum largiatur, nec solum servientibus sibi, sed etiam hostibus suis bona sua communicat: ipse enim solem suum oriri facit super bonos et malos, pluit super justos et injustos, Matth. 5. Ipse propter liberalitatem fecit quaecumque fecit, creaturas rationales ut eis daret, alias ut eas daret. Leo animal nobile et rex animalium liberalis est: unde Aristoteles dicit illum esse communicativum. Et sicut liberalitas signum est nobilitatis, sic rapacitas signum est rusticitatis: unde aliqui qui reputantur nobiles, rusticissimi sunt, eo quod bonis suis spolient pauperes, sicut ostendit magister Alanus quibusdam militibus, qui audito, quod tantus clericus esset, quod ad omnia interrogata responderet, accedentes ad eum de communi consilio, quaesierunt ab eo quae esset maxima curialitas, qui respondit eis, quod curialissimum esset dare, qui responsionem ejus acceptaverunt. Tunc ipse dicit eis ut, habito consilio de responsione ad invicem, sibi dicerent, quae esset maxima rusticitas: et cum, habito consilio de responsione, convenire non possent, ipse increpavit eos dicens, quod posuerat eos in via per quam possent invenire responsionem: sicut enim dare curialissimum, ita auferre, quod est ei contrarium, rusticissimum est, et subdit, vos ergo qui non cessatis auferre pauperibus, rusticissimi estis. Vere nobilis clemens est subjectis et pius: sicut leo animal nobile hominibus prostratis ante se et infirmioribus animalibus parcere dicitur, in repugnantia vero saevire. Vere nobilis parva despicit, et magna appetit. Non est vere nobilis qui terrae amorem adhaerens de regno caelorum non curat: sicut cor nobile non habet qui terram unius pauperis militis ad se pertinentem ex parte matris, uni magno regno pertinenti ad se ex parte patris praeponeret. Ex parte matris nostrae Evae pertinet ad nos miseria praesentis exilii, ex parte patris caelestis regnum caelorum. Ad vere nobilem pertinet dicere illud cum David Psal. 71: quid mihi est in caelo, et a te quid volui super terram? Vere nobilis leoni similis nullo vano timore terretur Prov. 30: leo fortissimus bestiarum ad nullius pavebit occursum.
[88739] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 6 Quia potestatem terrenam frequenter comitatur superbia, ostendendum est quod superbia principibus multum sit timenda et cavenda; humilitas vero multum amanda. Ut principes superbiam caveant, vult dominus ut ruinam superbi Angeli attendant: unde Ezech. 28: Cherubim in terram projeci te, ante faciem regum dedi te ut cernerent te: et quibusdam interpositis subditur: nihil factus es, et non eris in perpetuum. Multum timendus est mons superbiae, in quo Angelus adeo deterioratus est. Bernardus: nonne hic est mons, in quem Angelus ascendit, et Diabolus factus est? Attendere etiam debent principes ad illos reges, qui propter superbiam suam sunt dejecti; et ut causa exempli de multis paucos proferamus in medium, Saul humilis in regem est sublimatus; superbus vero a regno est dejectus; 1 Reg. 15, ait ei Samuel: nonne cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? Et quibusdam interpositis subditur: quia projecisti sermonem domini, projecit te dominus ne sis rex super Israel. De Ozia legitur 2 Paral. 26, quod: cum roboratus esset, elevatum est cor ejus in interitum suum, et neglexit dominum Deum suum, et volens usurpare officium sacerdotale percussus est lepra, et fuit leprosus omnibus diebus vitae suae: et Dan. 4, sic legitur: deambulabat rex Nabuchodonosor in aula Babylonis: et ait: nonne haec est Babylon civitas magna, quam ego aedificavit in domum regni in robore fortitudinis meae, et in gloria decoris mei? Cumque adhuc esset sermo in ore regis, vox de caelo ruit: tibi dicitur Nabuchodonosor rex: regnum tuum transit a te: ibid. 5: quando elevatum est cor Nabuchodonosor, et spiritus ejus obfirmatus est ad superbiam, depositus est de solio regni sui, et gloria ejus ablata est: Isa. 37: dicit dominus Sennacherib: superbia, tua ascendit in aures meas etc. subditur ibid. de ejus dejectione: egressus Angelus domini percussit in castris Assyriorum centum octuaginta quinque millia hominum, et reversus est rex Sennacherib rex Assyriorum, et cum adoraret in templo Deum suum, filii ejus percusserunt eum gladio: Eccles. 10: sedes ducum superborum destruxit Deus. Non debet princeps reputare se magnum, eo quod in altitudine potestatis sit positus, sicut nec granum milii magnum est, licet in monte sit. Sapiens: nemo istorum quos divitiae et honores in alto fastigio posuerunt, magnus est, sed tibi magnus videtur, quia cum basi illum metiris, non est magnum milium, licet in monte constiterit. Non debet superbire princeps ex hoc quod in alto positus est. Aliquando enim in alto milia levantur, et pretiosa in imo remanent: tenet granum locum in infimum, palea vero est sursum. Non debet se reputare meliorem his quibus praeest, nec eos despicere. Et si caput corpore humano sit altius, corpus tamen est majus; corpus regitur a capite, sed caput portatur a corpore: non minus indiget caput corpore, quam corpus capite: caput habet a corpore quod sit in alto, corpore subjecto, quod quantum in se est, esset in imo. Sic princeps a subditis habet potestatem, et quod in alto sit; et cum eos despicit, aliquando potestatem et altitudinem suam amittit, sicut accidit Roboam filio Salomonis stulto et superbo. 3 Reg. 12: dicit Roboam populo: pater meus aggravavit jugum vestrum, ego autem addam jugo vestro: pater meus cecidit vos flagellis, ego cedam vos scorpionibus, propter hoc amisit majorem partem regni. Scorpio dicitur rubus aculeatus, vel flagellum virgarum nodosum. Multum voluit dominus regem populi sui cavere superbiam: unde Deut. 17: non poteris alterius gentis hominem tibi regem facere, qui non sit frater tuus: cumque fuerit constitutus, non multiplicabit sibi equos. Item in eodem: describet sibi Deuteronomium, ne elevetur cor ejus in superbiam super fratres suos nimium: Dan. 4: dominatur excelsus in regno hominum et cuicumque voluerit, dabit illud, et humillimum hominum constituet super eos. Multum dissuadet Scriptura sacra superbiam his qui praesunt. Eccl. 11: in die honoris tui ne extollaris: ibid. 32: rectorem te posuerunt, noli extolli, esto in illis quasi unus ex ipsis. Superbia in eo qui praeest, multum ipsi est periculosa, et Deo, et hominibus multum exosa, subditis nociva et onerosa, principi periculosa, tamquam infirmitas quae in eo difficile sanatur: materiam enim magnam habet superbiendi, et quasi adhaerens est materia, unde difficile evacuatur. Dignitates enim multum amantur, et difficile relinquuntur. Praeterea superbiam tamquam vitiorum reginam multitudo vitiorum comitatur. Eccl. 10: initium omnis peccati superbia. Cum status habentis potestatem multum sit ex se periculosus, secundum illud Augustini: quanto quis in loco superiori, tanto in periculo majori versatur. Superbia etiam multum fit periculosa, secundum illud Eccl. 4: synagogae superborum non erit sanitas et cetera. Si princeps superbiam non vitat, vix est quin peccet, cum scriptum sit Eccl. 10: odibilis coram Deo et hominibus est superbia. Multum est cavenda ei qui praeest, qui secundum verbum Augustini plus debet appetere amari a subditis quam timeri. Ad Deum etiam, a quo honorem habet, et cujus minister est, sic se debet habere ut ab eo non odiatur, sed ametur. Speciale odium habet Deus ad superbiam, quae eum primo inhonoravit. Multum comminatur Deus in sacra Scriptura superbiae eorum qui praesunt. Isa. 28: vae corona superbiae. In eodem: pedibus conculcabitur corona superbiae. Abd. 1: si exaltatus fueris ut aquila et inter sydera nidum tuum posueris, inde extraham te, dicit dominus: Job 20: si ascenderit in caelo superbia ejus, et caput ejus nubes tetigerit, quasi sterquilinium in fine perdetur. Nociva est superbia principis, et eam sequitur ira, odium, jurgium, guerrae. Jam prius principem malum designans secundum Josephum ex se ignem producit, sic princeps superbus, iracundus, odiens vicinos suos, jurgia et guerras faciens. Prov. 13: inter superbos semper jurgia sunt. Ibid. 32: arma et gladii in via superbi: Eccle. 27: effusio sanguinis in rixa superbi: in Psal. 9: dum superbit impius, incenditur pauper. Quicquid delirant reges, plectuntur Achivi. Onerosa est superbia principis subditis, quia magnas expensas requirit, unde frequenter comitatur eam paupertas, secundum illud Eccl. 21: domus, quae nimis locuples est, annullabitur superbia; paupertatem vero principis sequitur gravamen exactionum in subditis. In dignitate positum plus debet magnitudo oneris, quod habet supra se, ad humilitatem inclinare, quam altitudo honoris in superbiam elevare. Eccl. 3: quanto major es, humilia te in omnibus. Super omnia eos qui praesunt, debet ad humilitatem inducere Christi humilitas, qui regum est rex et caput Ecclesiae, qui humillimus fuit. Magna perversitas et deformitas est, quod aliquod membrorum corporis altius sit capite. Indecens est valde quod rege sedente ad terram, servi ejus sedeant in alto. Augustinus loquens de illo verbo apostoli ad Phil. 2, cap. Humiliavit semetipsum: ecce habemus humilitatis exemplum, superbiae medicamentum. Princeps tuus humilis est, et tu superbus? Caput est humile, et membrum superbum? Licet hominibus cunctis medicina tumoris sit humilitas Christi, specialiter tamen his qui praesunt. Isa. 44: utinam disrumperes caelos et venires, a facie tua montes defluerent, idest principes humiliarentur. Perversitas magna est, quod superbiat qui habet solum ministerium, cum humiliari videat eum qui habet dominium. Pulchrum ornamentum in principe est humilitas. Bernardus: nescio quo pacto vis humilitatis major in majoribus, clarior in clarioribus comprobatur idem: non est magnum in abjectione esse humilem, magna prorsus et rara virtus est humilitas honorata. Quantumcumque homo in hac vita in alto sit, tamen terra est, et cinis, unde non est ei superbiendum. Eccl. 10: quid superbis terra et cinis? In principe salubris est capula, ut cogitans se esse summum, cogitet se esse cinerem vilissimum, haec humilitas in principe multum ad hoc juvat, ut a terrena dignitate transeat ad caelestem. Pauperum enim spiritu, scilicet humilium, regnum caelorum est Matth. 5. Apoc. 3: ecce dedi ostium apertum coram te, quod nemo potest claudere, quia modicam habes virtutem, scilicet humilitatem. Superbia vero multum hoc impedit, Matth. 18: nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum caelorum.
[88740] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 7 Cum multum deceat principem veritas, ostendendum est, quod tam falsitas quam vanitas veritati opposita, principi multum sit cavenda, et veritas multum amanda. Quod princeps vanitatem, et falsitatem cavere debeat, intellexit rex Salomon, qui ait domino: vanitatem et verba mendacii longe fac a me, Prov. 30. Cavendum est principi mendacium ut venenum. Caveant sibi principes multum a corporali veneno, amplius cavendum est eis a veneno mendacii, quod adeo mortiferum est, quod adhuc existens in ore hominem occidit, secundum illud Sap. 1: os quod mentitur, occidit animam, hoc venenum habuit in ore serpens, qui Evam matrem nostram decepit, cum ait: nequaquam moriemini, Gen. 3. Hoc venenum occasio dicitur fuisse quod serpens venenum corporale habeat in ore. Cavendum est mendacium, eo quod ei multum noceat, Deo multum displiceat, et eum opprobrium hominum faciat. Quae differentia est inter denarium bonum et falsum, est inter principem mendacem et veracem; vilis est denarius falsus respectu boni, centum enim falsi non valent unum bonum, sic princeps mendax parvi valoris est, cum princeps nolit unum de denariis suis falsum esse, quomodo se velit esse falsum et mendacem, videtur se habere viliorem denario uno. Cum principes monetae falsarios graviter puniant, quid faciet princeps summus de illis principibus qui seipsos falsificant? Qui enim debent habere in se veritatem, destructa ea, habent falsitatem et mendacitatem Diaboli imaginem, de quo dicit salvator Joan. 8: dum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est et pater ejus. Aliquando auditurus est princeps mendax: cujus est haec imago? Et cum responsum fuerit Diaboli, dicetur, reddite quod est Diaboli, Diabolo, et cum ipso mittetur in ignem aeternum. Mendacium multum displicet Deo in quocumque homine, sive princeps sit, sive de populo: unde enumeratur lingua mendax inter ea quae specialiter odit Prov. 6: sex sunt quae odit dominus, et septimum detestatur anima ejus, oculos sublimes, linguam mendacem et cetera. Mendacium est immunditia membrorum nobile maculans, scilicet os; unde salvator falsum testimonium enumerat inter ea quae coinquinant hominem Matth. 25. Debet ergo homo abominari mendacium, quod si non facit, si ei placet, ipse Deo abominabilis efficitur, secundum illud Prov. 12: abominatio sunt Deo labia mendacia. Specialiter est abominabilis Deo princeps mendax, qui immunditiam oris cavere debuit, nec solum propter membri, quod maculat nobilitatem, sed et propter generis nobilitatem et dignitatis sublimitatem: nec solum displicet Deo princeps mendax, sed et hominibus, secundum illud Eccl. 25: tres species odivit anima mea, et aggravor valde animae illorum, pauperem superbum, divitem mendacem, senem fatuum et insensatum, versus: tres species vere Salomonis displicuere: vir mendax, fatuusque senex, pauperque superbus. Dives mendax est princeps mendax, plus habens in bonis temporalibus, quam centum, vel mille alii homines. Mendacium principem opprobrium hominum facit. Eccl. 2: opprobrium nequam in homine mendacium, et subdit, potior est fur, quam assiduus vir in mendaciis. Cum mendacium sit opprobrium, et princeps plus debeat cavere opprobrium quam illi qui sunt de populo propter suam nobilitatem, et propter dignitatem, plus debet cavere assiduitatem mentiendi, quam furtum. Primo quia plus sibi nocet; plus etiam nocet Deo, et proximo: sibi quia cum furtum ut frequenter sit omnibus hominibus occultum, solam conscientiam furantis laedit et non famam, mendacium vero laedit famam; Deo etiam amplius nocet, ad cujus ministerium principem in magna parte reddit inutilem, cum eum ad ministerium ejus pertineat, scilicet populum docere, et ei imperare, auctoritatem docendi perdit si mendax fuerit: ideo Salomon specialiter a Deo sapientiam petiit, ut ejus populum posset docere 3 Reg. 3; proximo etiam plus nocet: furtum enim nocet proximo in re contemptibili, scilicet terrena, quae est bonum minimum, mendacium vero nocet personae ipsius non ex parte corporis, sed in nobiliori parte ejus, scilicet anima, nobilem partem ipsius, scilicet oculum intellectus obtenebrando, faciendo eum errare. Mendacium principem, qui debuit esse filius Dei, filium facit Diaboli, quod non est parvum opprobrium. Joan. 8, dicit salvator de Diabolo: ipse est mendax, et pater ejus, scilicet mendacii. In eodem dixit de Judaeis: vos ex patre Diabolo estis. Deus virtutis amator veritatis voluit esse tutor: unde sui nominis assumptione veritatem voluit confirmari. Vult etiam quod princeps qui ejus locum tenet, ejus sit tutor, et Scriptura sua, et sigillo suo eam confirmet; sed cum vivae voci principis mendacis non credatur, quomodo Scripturae et sigillo ejus credetur? Mendacium ex magna parte aufert validitatem sermonis, maxime tamquam est respectu proximi. Deo enim cui omne cor patet, et omnis voluntas loquitur, non est sermo tam necessarius, sed ad hoc est sermo necessarius, ut homines per eum sibi invicem suas indicent voluntates: sed si quis mendax est, et sibi non creditur, ejus sermone voluntas alteri non manifestatur. Cum autem princeps non solum voluntatem suam, sed etiam divinam sermone populo habeat indicare, multum ejus mendacium obest: qui hanc utilitatem aufert, quodammodo os Dei est, ejus voluntatem indicando, quod nefarium est mendacio inquinare. Cavere debet princeps mendacium non solum in his quae asserit cum juramento, sed etiam verbo simplici. Sapiens: cujus dictum non habet pondus jusjurandi, ejus jusjurandum quodlibet vile est. Multi vero principes adeo facti sunt mendaces, ut etiam juramentis eorum non credatur. Mendacitas infidelitas est, ut ostendit Augustinus in Lib. de Doct. Chris. dicens: omnis qui mentitur, inique facit. Nemo enim mentiens in eo quod mentitur, servat fidem: nam hoc utique vult, ut mentitur, sibi fidem habeat, quam tamen mentiendo ei non servat; omnis autem fidei violator impius est. Idem insinuat Salomon Prov. 22, qui post illud. Abominatio est domino labia mendacia, subdit, qui autem fideliter agunt, placent ei. Infideliter agit qui fidem ei non servat, de quo vult ut sibi fidem adhibeat; fideliter vero agit, qui contrarium facit. Cum igitur nobilitatem principis vitium infidelitatis, vel proditionis, nullo modo deceat, omnino indecens est quod princeps mendax existat.
[88741] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 8 Contemnenda est vanitas principi. Sapiens: fundamentum bonae mentis est non gaudere vanis: fundamentum esse dixi, culmen est. Vana est omnis creatura comparatione creatoris qui verissime est. Vana est, scilicet vadens in nihilum: sicut enim ex nihilo est, sic, quantum in se est, ad nihilum tendit. Augustinus: Deus ex nihilo omnia fecit, et si se subtraheret, in nihilum redigerentur. Gregorius: esse omnium quae de nihilo sunt, in nihilum tenderet, nisi ea omnium auctor manu regiminis retineret: quia nihil est creatum respectu creatoris: unde Sup. illud Eccl. 1, nativitas etc., dicit Glossa: de creatis possumus ea bona quidem per se dicere, sed Deo comparata quasi nihil esse, ut lucerna in solis comparatione nec cernitur lucere, et stellarum lumina orto sole obscurantur. Specialiter vana sunt temporalia et transitoria ratione corruptibilitatis, et mutabilitatis, contemptibilitatis, vel vilitatis; ratione corruptibilitatis sunt vadentia in nihilum, cum corrumpantur; ratione mutabilitatis sunt vana, mutantur enim in se, in eodem enim statu non permanent; mutantur etiam transeundo de possessore in possessorem. Bernardus: erras si mansuras putas tibi divitias, quae per tot manus hominum transierunt; ratione contemptibilitatis, vel vilitatis sunt vana valentia nihil, vel parum, respectu verorum bonorum, quae sunt gratia Dei et gloria. Signa contemptibilitatis eorum sunt, quod sunt bonis et malis communia, et plus dat Deus de illis inimicis quam amicis, et pluribus sunt noxia quam utilia. Gregorius: contemptibilibus contemptibilia dantur, gratia et gloria sunt vera bona, bonis, et amicis Dei propria, habentibus ea semper utilia, cum eis nemo male utatur. Temporalia bona principi sunt contemnenda tamquam bona infima, quae non congruunt ejus magnanimitati, et tamquam bona ut frequenter majoris boni impeditiva, scilicet caelestis dignitatis. Princeps terrenus in praesenti regno se debet habere fideliter, ut in futuro regno feliciter audiat illud dulce verbum salvatoris; euge serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam Matth. 25. Vana sunt temporalia, cum non conferant plenitudinem continenti, secundum illud Eccl. 5: avarus non implebitur pecunia nec fulcimentum innitenti, secundum illud; qui confidunt in divitiis, corruunt Proverb. 11; nec fructum optatum et speratum in eis laboranti, secundum illud, qui amat divitias, fructum non capiet ex eis Eccl. 5. Et licet temporalia sint vana, tamen amicis Dei vana non sunt, qui ordinate se habent ad ea diligendo, et utendo, in eis enim bona temporalia gratiae Dei deserviunt, et ad gloriam contemplandam vel acquirendam adminicula sunt; vanitantium est vanitas, non eorum qui veritatem sectantur, qualis fuit David, rex secundum cor Dei, qui ait: viam veritatis elegi. Salomon secundum aliam litteram, vanitas est vanitatum, et omnia vanitas. Augustinus in Lib. de vera Relig. Non frustra additum est vanitatum, quia si vanitates detrahas, qui tamquam prima sectantur extrema, non erit, cor vanitas, sed in suo genere, quamvis extremam pulchritudinem sine ullo errore monstrabit. Vanitates sunt qui extrema bona sectantur, ac si essent prima, de quibus dicit Jerem. 2: ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt. Bona temporalia quae habent, sectantur, sicut servus sequitur illum qui sibi dominatur; ea vero quae non habent, sequuntur, et ut frequenter non assequuntur, et vani fiunt vanitate mutabilitatis, sicut ea quae ipsi diligunt: conformantur enim eis, ut, secundum variationem in eis factam, affectiones doloris, vel gaudii, timoris, vel spei, in ipsis varientur.
[88742] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 9 Vanae sunt divitiae, vaniores delitiae, gloria vero mundana, gratia et laus sunt vanissimae. Vanae sunt divitiae non solum comparatione Dei, vel comparatione gratiae et gloriae, sed etiam comparatione animae, quam replere non possunt triplici ratione. Primo, propter suam modicitatem, et animae capacitatem. Cum enim anima capax sit Dei, non potest repleri minori Deo. Cum ergo orbis terrarum sit quasi gutta roris ante lucem respectu Dei Sapien. 11: orbis terrarum, respectu animae, est quasi una gutta roris. Unde non potest eam replere. Secundo, propter divitiarum indigentiam. Sicut homo habet aliquem defectum, sic et aliae creaturae, quem secum afferunt, cum acquiruntur: unde cum auro, vel argento venit defectus clavis et serrae, et cum vinea acquiritur, venit defectus cellarii, doliorum, et multorum aliorum, et datur necessitas plura expendendi, secundum illud Eccl. 5: ubi multae opes, multi qui comedunt eas. Ideo verum est plurimis indigere, qui plurima possident. Jerem. 4: aspexi terram, et ecce vacua erat. Augustinus in Lib. de vera Relig. Temporalium specierum multiformitas ab unitate Dei hominem lapsum per carnis sensus dominabatur, et mutabili varietate multiplicavit ejus affectum: et ita facta est laboriosa abundantia, et, si dici potest, copiosa egestas. Sapiens: congregatum in te, quidquid multi divites possident ex his majora cupere disces. Idem: altera cupiditatum ex fine alterius trahitur. Qui sitim cupiditatis divitiis vult extinguere, similis est illi qui sitim corporalem aqua salsa vellet extinguere; aqua salsa, inquantum aqua, habet sitim sedare, inquantum salsa provocare, sic divitiae inquantum aliquem defectum supplent, ad sedandam cupiditatem valent, inquantum vero multos defectus secum afferunt, eam provocant. Tertio, quia divitiae corporales sunt, anima vero res spiritualis est: et sicut arca quae est corporalis, sapientia, quae est spiritualis, non impletur, sic nec anima quae res spiritualis est, divitiis corporalibus, maxime cum non intrent animam divitiae, sed earum similitudines. Quomodo frumentum quod ponitur in area, vel vinum quod ponitur in dolio animam implebit, in qua non ponitur? Quid in praesenti replet animam nisi gratia? Bernardus: non plus satiatur cor hominis auro quam corpus aura. Unde verissimum est quod dicit beata virgo: divites dimisit inanes, Luc. 2. Sapiens: animus humanus non arca dives appellari solet, quamvis illa plena sit; cum inanem te videbo, divitem non putabo. Contentum esse suis rebus sunt maximae certissimaeque divitiae quasi dives potest esse cupidus, sed vere dives non erit Prover. 13. Est quasi dives cum nihil habeat: et potius habetur a divitiis quae ei dominantur, quam ipse eas habeat.
[88743] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 10 Multum vanae sunt carnales delitiae. Eccl. 2: dixi in corde meo vadam, et affluam delitiis, et fruar bonis. Vidi quod hoc quoque esset vanitas ibid. 11: adolescentia et voluptas vana sunt. Carnales delitiae vanae sunt ratione suae brevitatis, ratione suae utilitatis, et ratione adjunctae afflictionis. Breves sunt duratione. Sapiens: voluptas brevis fastidio objecta, quo avidius hausta est, citius in contrarium recidens. Idem: improbae voluptates non sunt solidae, non sunt fideles, etiam si non nocent, fugiunt. Bernardus: voluptas gutturis, quae tanti hodie aestimatur, vix duorum habet digitorum latitudinem. Augustinus in Lib. Confes. Quod si quid arrisisset, per spiritum credebat apprehendere, quia prius quam pene teneretur advolabat. Delitiae carnales viles sunt. Sapiens: in voluptate nihil est magnificum, nihil quod naturam Deo proximam deceat. Membrorum vilium ac turpium ministratio veniens, exitu foedam adjunctam habet afflictionem. Boetius: dulcedo felicitatis humanae multis amaritudinibus est respersa: labor est in parando, aliquando major, quam sit voluptas in utendo. Appetitus habet anxietatem, Hieronymus: appetitus fornicationis anxietas est, satietas poenitentia. Abusum delitiarum sequitur amaritudo duplex, scilicet gravamen naturae ex excessu qui frequenter est, cum cibi sunt delicati Luc. 21: attendite vobis ne forte graventur corda vestra crapula et ebrietate: et remorsio conscientiae Eccl. 7: inveni amariorem morte mulierem. Haec mulier est voluptas animam separans a Deo; et ideo amarior est morte corporis, quae animam separat a corpore, cum Deus melior sit anima ejus. Separatio vel amissio pejor est et amarior palato cordis infecto de febre iniquitatis: unde sancti potius elegerunt mortem corporis sustinere, quam morti culpae consentire. Carnales delitiae vanae sunt ad spirituales quas impediunt, quae multo meliores eis sunt. Bernardus: delicata est divina consolatio, et non datur admittentibus alienam. Spiritus sanctus per columbam designatus fugit aquam carnalis voluptatis. Bernardus loquens de illo verbo: nisi ego abiero Paraclitus non veniet ad vos. Joan. 17. Quis audeat de cetero carnis illecebris phantasticis deditus, Paraclitum expectare? Eccles. 30: non est oblectamentum super cordis gaudium. Sapiens: aliquod bonum mansurum circumspice, sola virtus praestat gaudium aeternum et securum. Item carnales delitiae vanae sunt comparatae ad poenae aeternae amaritudinem ad quam ducunt. Gregorius: momentaneum est quod delectat, aeternum autem quod cruciat. Sunt et vanae comparatae ad aeternas delitias, ad quas anima creata est, quas ei auferunt. Item vanae sunt comparatione ad animam delitiarum aeternarum capacem, quoniam modicitate sua replere, vel satiare non possunt. Hieronymus: voluntas habita famem non satietatem periit. Joan. 4: qui bibit ex aqua, sitiet iterum. Eccl. 1: non satiatur oculus visu, nec auris auditu impletur. Augustinus: anima humanae delectationis avida, ex quo ab unitate recessit, cum rerum qualitate satiari non possit, rerum satietate satiari desiderat. Item vanae sunt carnales delitiae, quia amatoribus suis multum sunt noxiae; nocent autem eis quasi proditione, quanto enim recipiuntur laetius, nocent amplius: unde de vino dicitur Prov. 23: ingreditur blande, in fine mordebit ut coluber. Sapiens: voluptates inter res vilissimas praecipue aestima, quae more latronum in hoc nos amplectuntur, ut jugulent. Delitiae carnales videtur esse infirmitatis humanae medicamenta, et sunt nocumenta: ex eis enim infirmitas recipit incrementa. Gregorius: ipsum medicamen in vulnus vertitur, quia exquisito remedio paulo diutius inhaerentes, ex eo gravius deficimus quod provide ad refectionem paramus. Qui delitiis carnalibus assuescit, miserae servituti se subiicit, et hosti suo super se malam consuetudinem acquirere permittit. Sapiens de amatoribus voluptatum: voluptatibus se immergunt, qui in consuetudinem adductis carere non possunt, et ob hoc miserrimi sunt quod illis quae sunt supervacua facta, sunt necessaria. Nocent carnales delitiae et corpori, et animae. Corpori quia multoties sunt occasio infirmitatis, vel mortis. Sapiens: potest autem nostra providentia huic corpusculo moram prorogare longiorem, si voluptates quibus major pars corporum perit, poterimus regere, et coercere. Idem: voluptates in tormenta vertuntur. Idem: quis hostis in quemquam tam contumeliosus fuit, sicut in quosdam voluptates suae sunt. Sufficit alicui si hostem suum excaecet, sed voluptates non solum excaecant voluptuosos, sed etiam impotentes reddunt, et contractos et leprosos, et aliis infirmitatibus eos affligunt, et tandem interficiunt. Chrysostomus: hi qui in delitiis et luxuriis vitam ducunt, resoluta corpora, et omni caera molliora circumferunt, atque infirmitatibus repleta animae nocent: quia carni, quae concupiscit adversus spiritum, sunt in adjutorium, et sic de spiritu triumphant. Bernardus ad fratres de monte Dei: de condimentis sufficit ut comestibiles fiant cibi nostri, non etiam concupiscibiles vel delectabiles: sufficit enim concupiscentiae malitia sua, quae cum vix aut nullo modo pertransire possit ad finem explendae necessitatis, nisi per viam quantaecumque delectationis, si coepit habere irritamenta, fiunt duo contra unum, et periclitatur conscientia: et licet delectatio illa quae necessitatem comitatur vix possit caveri, illa tamen, quae est praeter necessitatem, contemnenda est, et cavenda. De prima delectatione dicit Gregorius loquens de illo verbo Psalm. 24: de necessitate meis erue me: necessitates corporales hoc habent periculosum, quia in eis minime saepe dignoscitur, quid circa eas vitio, vel utilitatis studio agatur. Has necessitates Psalmista cupit evadere, sciens plerumque voluptatum culpas ex actione necessitatis prorumpere. Augustinus: sumenda sunt alimenta tamquam medicamenta; sed dum ad quietem satietatis gaudio ad indigentiam transitur, in ipso transitu laqueus concupiscentiae insidiatur. Frequenter enim accidit, quod adjungit se periculosa necessitas, jucunditas et plerumque percurrit ut ejus causa fiat, quod causa salutis fieri debuit, et gaudet infelix anima ut obtentu salutis obumbret negotium voluptatis. Praeter necessitatem sunt delectationes pertinentes ad curiosos et periculosos respectus, et ad auditum cantilenarum instrumentorum musicorum, et olfactum rerum odoriferarum. Aspectus curiosos et periculosos multum dehortatur Scriptura sacra. Eccl. 9: ne respicias mulierem multivolam, ne forte incidas in laqueos illius. In eod.: virginem non conspicias, ne forte scandalizeris in decore illius. In eod.: noli conspicere in vicis civitatis, nec aberraveris in plateis illius. Averte faciem tuam a muliere compta, et ne circumspicias speciem alienam. Propter speciem mulieris multi perierunt: et haec est concupiscentia, qua ignis exardescit. Contemnendus etiam est et aspectus ludorum vanorum, etiam illorum qui in avibus caeli fiunt, et aliorum. Item cavendus est auditus cantuum lascivorum, et colloquium mulierum. Eccl. 9 dicitur de saltatrice: ne audias illam, ne forte pereas in efficacia illius. Ibid. dicitur de muliere aliena: colloquium illius, quasi ignis ardescit. Contemnenda sunt instrumenta musica homini in valle lacrymarum existenti ad mortem incessanter tendenti. Job 21: tenent tympanum et cytharam, et gaudent ad sonitum organi, ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad Inferna descendunt. Specialiter indecens est ei qui ceteris dominatur, sensibus suis esse subjectum: unde Antigonus Alexandri paedagogus cytharam ejus fregit et subjecit dicens: aetati tuae jam regnare convenit, pudeatque in corpore regis voluptatem luxuriae dominari. Indecens autem est quod ille, qui donis Dei utitur, delectatione eorum ita demergatur, quod datoris eorum omnino obliviscatur, nec membris ipsius compatiatur. Isai. 5: cythara et lyra, tympanum, et tibia, et vinum in conviviis vestris, et opus domini non respicitis, quo mirabiliter nos pascit. Amos 6: vae qui opulenti estis in Syon et cetera. Qui canitis ad vocem Psalterii bibentes in phialis vinum et optimo unguento delibuti, et nihil patiebantur super contritione Joseph: idest Christi per Joseph designati. Item contemnenda sunt odorifera timore foetoris infernalis, in quem sunt commutanda, secundum illud Isa. 3: erit pro suavi odore foetor; una poena Inferni erit foetor sulphuris, secundum illud Psalm. 10: ignis, sulphur et spiritus procellarum pars calicis eorum. Isa. 30: flatus domini quasi torrens sulphuris succendens eam.
[88744] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 11 Multum contemnenda est gratia mundana, tamquam valde vana, similiter et laus et gloria. Prov. ult.: fallax gratia et vana est pulchritudo. Fallax est gratia qua aliquis mundo placet. Vana est laus qua aliquis sermone hominum extollitur. Vana est gloria qua aliquis opinione hominum magnus habetur. Vere gratia mundi fallax est. Primo quia parum, vel nihil, vel minus quam nihil valet, et multum constat. Secundo quia nocet. Tertio quia frequenter accidit, quod non habetur, cum haberi creditur. Quarto quia cum habetur, facile amittitur minus quam nihil valeat, et cum mundi gratia, potius eligenda est ejus ira quam gratia. Eccles. 7: melior est ira risu: per iram enim corrigitur animus delinquentis. Amicus mundi est amicus proditoris, et ejus osculum est fraudulentum. Prov. 28: meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulenta oscula odientis: unde ad Daemones est illud verbum Matth. 26: quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum; sic facit mundus illi quem amare se simulat, sicut fecit Joab Abner quem quasi osculans occidit, 2 Reg. 20. Prosperitas hominem excaecat, quem adversitas illuminat: ideo magis est timenda prosperitas quam adversitas. Gregorius: cum omnis fortuna timenda sit, magis timenda est prospera quam adversa, haec enim saeviendo erudit, illa blandiendo seducit. Multum constat mundi gratia, propter eam habendam fiunt vestes pulchrae et pretiosae, convivia superba, vasis aureis et argenteis ornata, et habetur familia magna, et equorum multitudo, et fiunt tantae expensae, quod ad eas regna et ducatus, comitatus et episcopatus non sufficiunt. Magnam gratiam apud Deum homines habent, si medietatem eorum quae pro gratia mundi expendunt, pro gratia Dei expenderent. Gratia mundi amatoribus suis multum nocet, quia gratiam Dei pretiosissimam eis aufert: gratia Dei pretium est regni caelestis, secundum illud Roman. 7: gratia Dei vita aeterna: et in Psalm. 52: confusi sunt qui hominibus placent, quoniam Deus sprevit eos. Galat. 5: si hominibus placerem, servus Dei non essem. Jacob. 4: adulteri, nescitis quia amicitia hujus mundi inimica est Deo? Quicumque ergo vult esse amicus hujus saeculi, inimicus Dei constituitur. Aliquando gratia mundi creditur haberi cum non habetur: abscondunt enim odium labia mendacia, Proverb. 10; et si aliquando habetur, cito amittitur, sicut patet in Christo, quia ante passionem venit Jerusalem, magnam gratiam erga populum habuit, sed cito gratia illa fuit amissa. Bernardus: ab eodem populo, in eodem loco, et ipso tempore paucissimis diebus interpositis, primo cum tanto triumpho susceptus, postea crucifixus est. O quam dissimile est: tolle, tolle, crucifige eum, et benedictus qui venit in nomine domini, osanna in excelsis. Quam dissimile est: rex Israel, et non habemus regem nisi Caesarem. Quam dissimile est: regnum et crux, flores et spinae, cui prius profluebant vestimenta aliena, ecce suis exutus et sors mittitur super illa. Mundus hominem in prosperitate diligit, in adversitate deserit. Eccl. 6: est amicus secundum tempus suum, et non permanebit in tempore tribulationis. Cum fueris felix, multos numerabis amicos: tempora si fuerint nubila, solus eris. Sapiens: amicus qui causa utilitatis assumptus est, tamdiu placebit, quamdiu utilis erit. Multum contemnenda est laus vel gratia, tamquam multum vana, amatoribus suis noxia, proximo injuriosa, Deo contumeliosa. Multum vana est cum nihil valeat, et mutabilissima sit: unde ejus amatores valde sunt mutabiles, ipsi sunt sicut galli in turribus Ecclesiarum, et sicut arundo, quae ad omnem ventum movetur, et sicut paleae, quas ducit ventus. Eccl.: ne te ventiles in omnem ventum. Job 21: erunt sicut paleae ante faciem venti. Bernardus: qui conscientias suas in alienis linguis posuerunt, modo parvi, modo nulli videntur sibi, prout linguis hominum eos laudare, vel vituperare placuerit. Tales vento pascuntur quo inflati cruciantur. Oseae 2: Effraim pascit ventum; ipsi pascuntur digitis hominum, et popularibus auris. Pascuntur etiam foliis verborum, ut aliqui viles vermiculi. Tales appetunt triplex esse vanum, scilicet esse in hominum visione, opinione et dictione. Primum appetunt quod omnia opera sua quae faciunt videantur. Matth. 23. Quod vere vanum est, idest nihil valens ei qui videtur. Non est secundum naturam, ut sensatum delectetur in hoc quod sentitur, sed sensus in sensato habet delectari: non delectatur cibus in hoc quod comeditur, sed potius comedens delectatur in cibo. Multum ergo fatue agunt, qui tot et tantis expensis procurant diversas pulchritudines, ut in eis oculi hominum delectentur. Qui appetunt esse in opinione hominum, appetunt quasi esse chimericum, quod est in fictione, et est valde vanum, nihil valens Chimera de qua fit fictio. Similiter et esse in dictione hominum vanum est, cum dici possit et quod est et quod non est. Dictio utilis est dicenti, cum per eam alii voluntatem indicet. Utilis etiam esse potest illi cui dicitur, quia per eam scientia loquentis ei communicatur; illi vero de quo dicitur, qui aliquando non est, inutilis esse videtur in dictione, cum esset in signo, significante ad placitum, sicut insignia regia ei qui non est rex, ad derisionem sunt, sic ei, qui falso laudatur, est laus ad verecundiam secundum illud sapientis: qui falso praedicantur, necesse est ut suis laudibus erubescant.
[88745] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 12 Valde noxia est amatoribus suis laus et gloria mundana: aufert enim eis non solum bona spiritualia, sed etiam temporalia. Magnas enim expensas pro illis faciunt, ita quod magni reditus eis non sufficiant; sicut ventus vehemens arboribus aufert fructus, sic ventus vanitatis amatoribus vanae laudis et vanae gloriae aufert bona sua. Ventus iste, licet videatur levis, tamen in mari hujus mundi multas naves perire facit, etiam ne veniant ad portum salutis impedit, et multas magnas arbores evertit, et a regno Dei transfert in regnum Diaboli. Ventus iste contrarius est Austro, spiritui scilicet in caelum ducenti, cum ad Infernum impellat. Amatores laudis et gloriae mundanae multum injuriantur proximo: de his quae pauperibus subtrahunt, oculos divitum pascunt. Bernardus: clamant nudi, clamant famelici, et conqueruntur; nobis, inquiunt, fame et frigore miserabiliter laborantibus, quid conferunt tot mutatoria, vel extensa in porticis, vel plicata in manticis? Nostrum est quod effunditis, nobis crudeliter subtrahitur, quod inaniter expenditis. Illud inveniunt curiosi quo delectentur, et non inveniunt miseri quo sustententur. Tales Deo magnam contumeliam inferunt, cujus gloriae, gloriam hominum, quae in valore nihil est, praeferunt Joan. 8: si ego glorifico meipsum, gloria mea nihil est. Non est appetenda laus mundi, primo quia mundus est senex fatuus, et insensatus; ideo non est curandum de verbis ejus: stultus enim fatua loquitur, Is. 33. Nec timenda est vituperatio nec quaerenda ejus laudatio. Eccl. 21: tres sunt species quas odivit anima mea, et aggravor valde animae eorum. Pauperem superbum, divitem mendacem, senem fatuum et insensatum. Pauper superbus est corpus humanum, quia, secundum corpus, homo nudus egreditur de utero matris suae. Ita quisque mandatum evangelicum implens de duabus tunicis, dat unam homini non habenti, ut dicit Augustinus: dives homo mendax est, qui plus potest quam credat, qui in his quae ad Deum pertinent toties mendaciter dicit, non possum. Bernardus in Ep. ad Frat. de monte Dei: ignosce domine, ignosce, excusamus, tergiversamur, vix est aliquis qui in his quae ad te sunt, experiri velit quid possit, etiam quod promptissime potest secundum carnem, vel secundum saeculum, sive timor impulit, sive cupiditas traxit. Senex fatuus et insensatus mundus est Deo exosus, ad cujus instructionem Deus studiose operatus est, et semper est levior et vanior. Hic mundum intellige eos, qui amant bona transitoria mundi usque ad contemptum Dei. Mundus iste salvatorem non cognoscit Joan. 5: nec spiritum veritatis potest accipere, ibid. 14. Dedit ei dominus legem naturalem Mosaycam, doctrinam prophetarum, doctrinam philosophicam, doctrinam evangelicam, doctrinam apostolorum doctrinam sanctorum expositorum. Et, quia doctrina et flagella omni tempore est sapientia, Eccl. 22, Deus flagellavit eum multipliciter. Adhuc habet supra dorsum de illa virga, qua percussus est pro peccato primorum parentum septem frusta, scilicet famem, sitim, calorem, frigus, laborem, infirmitatem et mortem. Virga enim in dorso ejus qui indiget corde, idest sapientia, Prov. 10. Praeterea dedit ei dominus exemplar speciosissimum vivendi in seipso, quia longum est iter per praecepta, breve et efficax per exempla secundum verbum sapientis. Sed si neque sic sapiens factus est, quid fiet amplius ei? Is. 1: super quo percutiam vos ultra addentes praevaricationem. Secundo laus mundi appetenda non est, quia mundus diligit malum, et odit bonum; ideo non est ei credendum, nec contra malum, nec pro malo. Amorem, vel odium veritatis, nescit judicium, juxta verbum Bernardi. Mich. 3: numquid non vestrum est scire judicium qui odio habetis bonum, et diligitis malum? Amatores mundi similes sunt avibus, quarum oculos nox illuminat et lux caecat. Non est curandum de laude, vel vituperio eorum qui dicunt bonum malum, et malum bonum, sicut non esset credendum testimonio noctuae contra lucem vel pro nocte. Ipsi sunt velut jumenta viros sanctos despicientes, sicut jumenta aurum, et argentum, et lapides pretiosos pedibus conculcarent. Prov. 14: ambulans recto itinere et timens Deum, despicitur ab eo qui infami graditur via; ibid. 29: abominantur impii eos qui in recta via sunt. Cum quidam diceret sapienti cuidam, homines te contemnunt, ait, et illos asini, sed non illi asinos, nec ego illos curo. Despiciunt et derident mali bonos, et hoc tale est ac si caecus despiceret et irrideret videntem, et claudicans recte ambulantem, sed contemptus eorum contemnendus est, et irrisio irridenda. Sapiens: aequo animo audienda sunt imperitorum convitia, et ad honestatem tradenti, contemnendus est ipse contemptor. Tertio laus mundi appetenda non est, quia maledictus est. Is. 5: vae qui dicitis bonum malum, et malum bonum. Ad singulas transgressiones mandatorum Dei habet maledictum super caput suum in Ps. 108 maledicti qui declinant a mandatis tuis, et Deut. 28, dicitur transgressori mandatorum Dei. Maledictus eris in civitate, et maledictus in agro etc. a maledicto quomodo egreditur benedictio? Benedictio mundi habet maledictionem adnexam, et maledictio benedictionem; ideo potius timenda est ejus benedictio, quam maledictio. In Ps. 108: maledicent illi, et tu benedices. Matth. 5: beati estis cum maledixerint vobis homines. Benedictio mundi homini est venenata; maledictio vero eis est medicinalis. Magis ergo eis timenda est benedictio mundi, quam maledictio. Sapiens: habet suum venenum blanda oratio. Gregorius: idcirco dominus linguas detractorum in electos laxat, ut si quid elationis in eis surrexerit, lingua eorum, quod est membrum nobile, velit serviri bonis abstersione sordium eorum. Prov. 11: qui stultus est, serviet sapienti. Lingua laudatoris timenda est sicut novacula acuta faciens dolum, jugulat enim eum quo credit decorari. Hieronymus: adulatores ut inimicos cave, quorum sermones super oleum molles, et ipsi sunt jacula. Corrumpunt fictis laudibus leves animos, et male credulis mentibus blandis vulnus infligunt. Idem: adulator apud philosophos definitur blandus inimicus. Cum lingua adulatoris decipiat, lingua vero vituperatoris erudiat, magis timenda est adulatio quam vituperatio. Is. 3: popule meus, qui te beatum dicunt, ipsi te decipiunt. Item 9: erunt, qui beatificant populum istum, seducentes. Cum amatores mundi sint vituperabiles, contemnenda est laudatio et glorificatio eorum. Non enim facit hominem laudabilem laudes eorum habere qui non sunt laudabiles, nec facit hominem gloriosum habere gloriam apud eos qui sunt inglorii. Sapiens: tam turpe sit tibi laudari a turpibus, quam laudari ob turpia. Idem: amor turpium nisi turpi ratione conciliari non potest. Item: malis displicere laudare est. Praeterea cum homines bonitatem nostram, quae in corde est, sint quasi caeci cum eam non videant, nec videre valeant, tale est cum quis laudatur ab hominibus, ac si caecus naturaliter judicaret de coloribus. 1 Reg. 16: homines vident quae apparent, Deus autem intuetur cor. Pr. 16: spirituum ponderator est dominus. Item cum principem audacia deceat, non est appetenda ab eo laus, vel gloria: amor enim talium hominem timidissimum facit, ut sonitus folii eum terreat, secundum illud Lev. 27: terrebit eos sonitus folii volantis: folium volans est verbum vituperium sonans. Sapiens: relinque ambitionem, ambitio timenda est, res vana ventosa. Item cum principem deceat virilitas, verecundari debet cum se lactari quasi puerum ab adulante videtur, et propinanti sibi lac adulationis multum indignari potest. Prov. 11: si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis. Ibid. 24: non lactes quemquam labiis tuis. Item, cum ad principem pertineat ut se et alios sapienter regat, multum cavendum est ei ne ad verba hominum in regimine sui et aliorum respectum habeat, stulte enim operaretur: ad voluntatem Dei operando respicere debet, non ad verba hominum, sicut dictum est de David, qui fuit rex juxta cor Dei. Sicut Angelus Dei, sic est dominus meus rex, ut nec benedictione, nec maledictione moveatur. Angelus respicit ad voluntatem Dei, non ad verba hominum.
[88746] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 13 Veritas multum est amanda principi. Omni rei temporali debet eam praeponere: nec timore temporalis damni, nec amore lucri, nec etiam timore scandali debet eam deserere, cujus contrarium multi principes faciunt modica occasione veritatem vitae, vel judicii relinquentes, ut in eis impletum sit illud Dan. 8: prosternetur veritas in terra. Veritas in terra prosternitur, cum pro vitando damno terreno, vel lucro requirendo veritas deseritur. Prov. 28: qui cognoscit in judicio faciem, non bene facit, et pro buccella panis deserit veritatem. Laborare debet princeps ut veritatem agnoscat, et cavere ne in sermone veritatem amittat. Prov. 24: veritatem eme. Veritas emitur, quando cum labore magno, et expensis, et damno temporalium veritatis cognitio acquiritur. Ad hoc quod in sermone non amittatur veritas, multum valet sermonis raritas: veritas enim in multiloquio periclitatur, juxta verbum beati Bernardi: princeps potestatem suam veritati debet subjicere, ut dicat illud apostoli 2 Cor. 13: non possumus aliquid adversus veritatem, sed pro veritate. Princeps debet veritatem defendere, cum a perversis impugnatur, ne veritas ruinam patiatur. Is. 28: corruit in platea veritas. Si princeps in praesenti potestatem habens pro veritate fuerit, in futuro judicio pro eo veritas erit, ubi nihil contra veritatem fieri poterit, et eum liberabit. Joan. 8: veritas liberabit vos. Esd. 2: veritas manet, et invalescit in aeternum, et vivit, et obtinet in saecula saeculorum.
[88747] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 14 Clementia multum decet principem. Est autem clementia, ut dicit sapiens: virtus, per quam animus in odium alicujus temere concitatus, benignitate retinetur: secundum Senecam: clementia est temperantia animi in potestate ulciscendi, vel potestate superioris adversus inferiorem in poenis constituendis. In hoc conveniunt fideles et infideles, quod clementia necessaria sit principi. Dominus primum principem populi sui Moysen constituit, qui erat mitissimus super omnes homines qui morabantur in terra. Num. 12. Et 3 Reg. 20, legitur: audivimus quod reges domus Israel clementes sunt. Isaias petit clementem dominatorem: emitte inquit agnum, domine, dominatorem terrae Is. 16, et talis missus est Matth. 21: ecce rex tuus venit tibi mansuetus. Lex ejus vocatur lex clementiae, Prov. ult., et in signum clementiae unguntur reges Christiani. Assuerus qui infidelis erat Esth. 13: voluit potentiae nequaquam abuti magnitudine, sed lenitate et clementia gubernare subjectos. Seneca: nullum ex omnibus clementia magis quam regem, aut principem, decet. Item clementia efficit ut inter regem et tyrannum sit differentia. Ad virtutem clementiae pertinet mediocritatem servare in parcendo et ulciscendo. Seneca: tam omnibus ignoscere crudelitas est, quam nulli parcere: modum enim tenere debemus. Sed quia difficile temperamentum est, quidquid plus aequum futurum est, in partem humaniorem praeponderet. Princeps maxime debet esse temperatus in ultione propriarum injuriarum. Seneca: quemadmodum magni animi non est qui de alieno liberalis est, sed ille qui quod alteri donat, sibi detrahit; ita clementem voco non dolore alieno facilem, sed eum qui cum suis stimulis exagitetur, non prosilit, qui intelligit magni animi esse injurias in summa patientia pati, nec quidquam esse gloriosius principe impune laeso. Idem: magni animi proprium est placidum esse, et injurias atque offensiones superne despicere. Clementia principem servat, ne impatientia, vel aliqua alia inordinata affectio ultionem praecipiet. Cicero: optandum est ut qui reipublicae praesunt, legum similes sint, quae ad puniendum non iracundia, sed aequitate ducuntur. Ira viri injustitiam operatur. Jac. 1. Justitia enim, Dei est cum tranquillitate, ira vero habet perturbationem. Quomodo habere se princeps debeat in ulciscendo, ostendit Seneca his verbis: in hac tanta facultate rerum non ira me ad iniqua supplicia compulit, non juvenilis impetus, non tenuitas hominum et contumacia, quae saepe tranquillissimis quoque pectoribus patientiam extorsit. Idem: alterius aetate prima motus sum, alterius ultima, quoties inveni nullam misericordiae causam, tamen peperci. Et notandum est quod sunt septem quae principem incitare debent ad clementiam. Primum est humana natura, cui mansuetudo congruit; est homo animal mansuetum natura, crudelitas vero hominem bestialem facit, Seneca: quid istud delectari sono catenarum, quocumque ventum est, multum sanguinis effundere, aspectu suo terrere et fugare? Quae alia vita esset si leones ursique regnarent? Si serpentibus in nos, ac noxissimo animali cuique daretur potestas? Ipsamet rationis inexperta natura abstinet a suis, et statuta etiam inter feras similitudo morum est. Aristoteles in Lib. de Nat. Anim., dicit quod non est avium unius speciei, ut se comedant. Secundum est nobilitas animorum qui regendi sunt. Seneca: remissius imperanti melius paretur. Nam contumax est animus humanus, et in contrarium atque arduum nitens, faciliusque sequitur quam ducatur. Tertium est exemplum: inter exempla vero praecipuum est exemplum summi principis, scilicet Dei, de quo legitur Joel. 2, quod benignus, et misericors, et praestabilis super malitia est. Sapient. 12: parcis omnibus, quoniam tua sunt. Seneca: si Deus placabilis est, et delicta potentum non statim fulminibus persequitur, quanto aequius est hominibus praepositum miti animo exercere imperium? Etiam in his creaturis inferioribus invenitur clementiae exemplum. Seneca ponit exemplum de rege apum, dicens: iracundissimae, ac pro captu corporis pugnacissimae sunt apes, et aculeum in vulnere relinquunt. Rex ipse sine aculeo est, noluit ipsum natura nec saevum esse, nec ultionem in magno constitutum petere, telumque detraxit, iramque ejus inermem reliquit: exemplum hoc omnibus regibus ingerens: pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores: tanto moderatior homo esse debet, quanto vehementius nocet. Quartum est humani sanguinis pretiositas, quo parcissime utendum est. Seneca: clementia sanguini alieno tamquam suo parcit, et scit homini non esse homine prodige utendum. Quintum est finis, propter quem principes sunt super alios constituti, scilicet ut hominibus medeantur: unde verecundum est principi, si eum occidit, cui mederi debuit. Seneca: non minus sunt turpia principi multa supplicia, quam medico multa funera. Idem: sapiens multa remittit. Multos pater sani, sed et sanabilis ingenii servabit. Agricolas bonos imitabitur, qui non tantum rectas procerasque arbores colunt, sed illis quoque quos aliqua depravavit causa, vincula quibus innitantur, applicant. Idem: princeps alios ex civibus suis, quia utiles sunt et boni, libens videat, alios in numerum relinquat, quosdam esse gaudeat, quosdam esse patiatur. Sextum est quod clementia principi securitatem dat et in praesenti, et in futuro. De praesenti securitate dicit Seneca: errat, si quis existimat ibi tutum esse regem, ubi a rege nihil tutum est. Securitas securitate mutua pascenda est. Non est opus latera montium abscondere multiplicibus muris, et turribus saepire. Salvum regem clementia in aperto praestabit: crudelitas hostes multiplicat. Seneca: oportet voluntas ante saeviendi deficiat, quam causa: alioquin quemadmodum praecisae arbores pluribus ramis repullulant, et multa satorum genera, ut densiora surgant, rescinduntur; ita regia crudelitas auget inimicorum numerum tollendo. Parentes enim liberique eorum qui interfecti sunt et propinqui, et amici eorum in locum singulorum succedunt. In futuro dat securitatem, quia in extremo judicio Deum clementem habebit, qui in inferioribus se in praesenti clemens fuerit. Luc. 6: cum qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Septimum est quod clementia regnum roborat: unde dicitur Proverb. 20, de rege, quod roboratur clementia thronus ejus.
[88748] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 1 cap. 15 Pietas multum decet principem, cum locum ejus teneat, cui proprium est misereri semper et parcere, et de quo scriptum est Psal. 144: misericordia ejus super omnia opera ejus. Princeps enim cujus minister est, maxime debet imitari in misericordia. Sapiens: maximam potestatem accipiens, datorem potestatis, juxta possibilitatem suam, imitari debet. In hoc Deum maxime imitabitur, si nihil judicaverit quam misereri pretiosius. Vir misericordiae debet esse princeps, sicut et Christus fuit princeps principum, de quo dicit Augustinus: quae misericordia eum de caelo disposuit, et carne induit, ipsa pro pauperum redemptione eum vendidit. Augustinus de ipso, redemit venditus. Princeps contra astutias perversorum debet consilium, pauperibus debet compassionem, imbecillibus contra violentiam potentum defensionem: ad illum pertinet illud Job 29: oculus fui caeco, et pes claudo, pater eram pauperum. Propter pauperes venit filius Dei in mundum, secundum illud Psal. 11: propter miseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exurgam, dicit dominus: et propter simplices, pauperes et impotentes ordinavit Deus in Ecclesia principes. Multum valet pietas ad hoc quod aliquis principatu sit dignus: unde 1 Machab. 2: David in sua misericordia obtinuit sedem regni in saecula, et cum David misericorditer egisset cum Saul, nolens interficere eum cum posset, ait: nunc scio quod certissime regnaturus sis, et habiturus in manu tua regnum Israel, 1 Reg. 24. Princeps Dei prae ceteris misericordia indiget, quia in majori periculo est quam alii: quanto enim aliquis in loco superiori, tanto in periculo majori versatur, sicut dicit Augustinus: Deus enim misericors erit, si ipse proximo misericors fueris. Matth. 5: beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. Cum omne animal diligat sibi simile, quomodo misericordia Dei misericordiae hominis propitia non erit? Augustinus: rivus fluit, et fons siccabitur, Isai. 58: frange esurienti panem tuum etc., tunc invocabis, et dominus exaudiet te. Non potest esse quod rivus misericordiae nostrae fluat ad proximum, et fons divinae misericordiae siccus sit nobis. Nihil est utilius principi pietate 1 ad Tim. 4: pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitae quae nunc est, et futurae. Ipse pauperes facit stipendiarios nostros. Gregorius: pauperes sunt contemnendi ut egeni, sed exorandi ut patroni. Eccles. 9 et 20, dicitur de eleemosyna: super scutum, et lanceam pugnabit pro te adversus inimicum tuum. Pietas est per quam princeps maxime placet Deo et populo. Augustinus: non est, quod ita Deo amabiles faciat ut pietas. Eccl. 4: esto pupillis misericors ut pater, et pro viro matri eorum, et eris tu velut filius altissimi. Licet virtutes communiter in principe placeant populo, plus tamen, quia populus miseriis premitur, misericordia ipsius ei dulcius sapit Prov. 19: qui pronus est ad misericordiam, benedicetur. Multum necessaria est principi misericordia: custodit enim eum ne ignis zeli eum destruat Prov. 20: misericordia et veritas custodiunt regem. Ignis zeli ardere debet in oleo misericordiae; deficiente vero hoc oleo, ignis zeli destruit principes, sicut ignis, si desit oleum materiale, destruit lampadem. Gregorius Sup. Ezech.: zeli sancti destructio de virtute misericordiae necesse est ut ardeat: flevit salvator ex pietate destructionem Jerusalem, quae erat facienda ex justitia. Misericordia debet movere principes ad naturam, zelo vero justitiae contra culpam. Augustinus: duo sunt nomina, homo, peccator: quia peccator est, corripere: quia homo est, miserere, sicut dicit Glossa Sup. ill. Matth. 5: beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam: justitiae lumen est misericordia: justitia sine misericordia est caecus furor, est ut caecus sagittarius occidens hominem, cum debet occidere vitium, sicut Lamech qui sagittavit Cain et occidit, volens sagittare feram. Debet princeps attendere pauperem suum esse fratrem, ne eum despiciat et opprimat. Augustinus: Adam et Evam intendamus, et omnes fratres sumus. Isai. 58: carnem tuam ne despexeris. Levit. 25: fratres vestros non opprimetis per potentiam. Item attendere debet princeps pauperem membrum esse cum ipso illius corporis, cujus Christus est caput, ut ei compatiatur et amore capitis, et quia membrum ejusdem corporis, cujus et ipse 1 ad Cor. 12: si patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra. Item attendere debet princeps Christum tantum amorem habere erga pauperes, ut quod fit pauperi, sibi reputet fieri. Matth. 25: quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis: et debet honorare Christum in paupere amplius ceteris, sicut Deus prae ceteris ipsum honoravit. Prov. 14: honorat dominum qui miseretur pauperis. Multum displicet Deo cum pauperes ab hominibus inhonorantur, quos Deus tantum honoravit. Jacob. 2: nonne Deus pauperes elegit in hoc mundo, divites in fide, et haeredes regni et cetera. Vos autem exhonorastis pauperem. Attendere etiam debet princeps pauperibus regnum caelorum esse datum, et sic se habere ad eos, ut cum principatus ejus defecerit, in regno aeterno a pauperibus recipiatur.
|
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88749] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 pr. Declaratis quibusdam in praecedenti libro, quae communiter decent principem, ostendetur in hoc secundo libro, quomodo princeps habere se debeat ad Deum, et ejus Ecclesiam. Et primo tangetur de fide ipsius: secundo de spe: tertio de timore: quarto de amore.
[88750] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 1 Fides multum necessaria est cuilibet homini, sine qua nullus placet Deo, juxta illud Hebr. 11: sine fide impossibile est placere Deo. Haec virtus praestat Deo primum obsequium, subjiciens illi intellectum nostrum: ideo multum placet ei: juxta illud Eccl. 1: beneplacitum est Deo fides. Respectus divinae misericordiae specialiter est ad fidem Jerem. 5: domine, oculi tui prospiciunt fidem, ubi amor, ibi oculus. Non est remissio peccatorum extra fidem, nec opus aliquod vere bonum, Joan. 3: qui incredulus est filio, non videbit vitam aeternam, sed ira Dei manet super eum. Augustinus super illud Rom. 3: arbitramur hominem justificari per fidem: bona, inquit, opera ante fidem inania sunt. Ita enim mihi videntur esse ut magnae vires, et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet vere opera sua bona ante fidem. Ubi vera fides non erat, vere bonum opus non erat: bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Fides principium est gratiae, et ordinatrix, et causa vitae aeternae. Hebr. 10: justus ex fide vivit; Gal. 2: in fide vivo filii Dei; 1 Joa. 5: vitam habebitis aeternam, qui creditis in nomine filii Dei. Extra fidem nihil vivit vita spirituali, sicut in mari mortuo nihil vivere potest vita corporali, Augustinus: tantam gratiam Deus fidei contulit, ut mors, quam constat vitae esse contrariam, instrumentum fieret, per quod transiretur ad vitam. Fides radix est omnium bonorum, Augustinus super Joan.: sicut in radice arboris nulla prorsus apparet species pulchritudinis, et tamen quidquid est in arbore pulchritudinis et decoris, ex illa procedit; sic ex fidei humilitate quidquid meriti, quidquidve beatitudinis animae susceptum est, procedit. Fides ceteris virtutibus lumen ministrat: unde sine ipsa aliae virtutes sunt quasi in tenebris. Fides lucerna est, ad quam in nocte praesentis vitae ambulatur 1 Cor. 5: per fidem ambulamus, et non per speciem. Non est aliquis reputandus spiritualiter sanus, qui veram fidem non habet, licet multum abstineat, et eleemosynas multas faciat. Attendendum est quod nihil prohibet aliquem habere os sanum, vel manum, qui tamen habet oculum infirmum. Corvus infernalis multum conatur oculum fidei corrumpere, sicut corvus corporalis primo currit ad oculum cadaveris. Gregorius fidem vocat sapientiam. Haec est sapientia illa, de qua habetur Sap. 7: sapientia vero vincit malitiam, attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Vere fidem non vincit malitia: peccata enim firmitati fidei non praevalent, juxta illud Matth. 16: portae Inferi non praevalebunt adversus eam, scilicet adversus firmitatem fidei. Peccata vocantur portae Inferni: inter portam et domum solum limen est medium, et inter mortale peccatum et Infernum corpus est medium. Anima enim separata a corpore quasi in puncto descendit ad Infernum, juxta illud Job. 21: ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad Inferna descendunt. Sapientia ista attingit a fine usque ad finem, idest a creatione mundi usque ad extremum judicium, per beneficium creationis invitans homines ad Dei servitium, et per districtionem judicii exterrens a Dei offensa; ipsa attingit a caelo usque ad Infernum, a delectationibus transitoriis separans homines amaritudinibus suppliciorum infernalium, et amaritudines, quae occurrunt in servitio Dei, dulcorans magnitudine praemiorum. Gregorius: si dulcia quaerimus, necesse est ut amara toleremus. Eccles. 1: usque in tempus sustine patiens, et postea redditio jucunditatis. Si sapientia disponit omnia suaviter guttas amaritudinis praesentium, immensa dulcedine futurorum bonorum condiens, fide cognoscit homo eum a quo est, et ad quem est rediturus, et secundum merita sua ab eo recepturus, sine qua cognitione nullus sapienter se regit.
[88751] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 2 Specialiter fides necessaria est principi, quia cognoscit eum sub quo est, cui serviturus est, cui fructuosissime bene servitur, periculosissime male. Bene autem non servitur ei nisi non serviatur ad voluntatem suam: nec ad voluntatem suam servitur ei, nisi ipsa cognoscatur, non a casu. Voluntatem ergo ejus necesse est principem agnoscere. Augustinus: initium obedientiae est quid praecipiatur velle cognoscere, et pars servitii est didicisse quid facias. Indubitanter accidere potest ut voto obsequendi aliquis offendat, qui prius non didicit qualiter obsequi debeat. Fide agnoscitur quod nec in rebus, quae reputantur nostrae, habeamus dominium, sed ministerium. Unde multum cavendum est principi, ne a ministerio transire velit ad dominium, et ne in illis in quibus debuit habere respectum ad Dei voluntatem, et ejus gloriam quaerere, sequatur propriam voluntatem, et quaerat gloriam propriam. De hoc punitus est Nabuchodonosor quia ministerio regni transierat in dominium, reputans se regni sui dominum. Dan. 4: tibi dicitur Nabuchodonosor rex, regnum tuum transibit a te, et ab hominibus ejicieris, et cum bestiis et feris erit habitatio tua, foenum quasi bos comedes, et septem tempora mutabuntur super te, donec scias quod dominetur excelsus in regno hominum, et cuicumque voluerit, det illud. Quod verum dominium solius Dei sit, apparet ex hoc quod toties habetur in lege veteri: ego dominus: et ex hoc quod Ecclesia dicit Christo: tu solus dominus. Hoc videtur intellexisse Gedeon Jud. 8, qui cum diceretur ei a filiis Israel: dominare nostri tu, et filius tuus, respondit: non dominabor vestri, nec dominabitur in vos filius meus, sed dominabitur dominus. Idem videtur intellexisse Caesar Augustus, qui cum imperaret toti mundo, prohibuit tamen ne aliquis vocaret eum dominum. Et sicut multum displicet Deo usurpatio dominii, sic multum placet ei intellectus ministerii, juxta illud Prov. 14: acceptus est regi minister intelligens; inquam, se tantum ministrum esse. Et notandum quod quatuor sunt quae videntur pertinere ad eum qui se tantum ministrum reputat. Primum est, ut solicitus sit quod domini sui voluntatem impleat, sperans quod, cum necessitas fuerit, dominus voluntatem ejus implebit; et hoc specialiter sperandum est, quando dominus bonus est Sapient. 1: sentite de domino in bonitate. Secundum est, ut sic operetur, quasi de omnibus rationem domino redditurus, quod specialiter agendum est, quando dominus est talis quod nihil possit ei occultari. Boetius in Lib. de Consol.: magna nobis, si dissimulare non volumus, indicta est probitatis necessitas, cum ante oculos judicis agamus cuncta cernentis. Tertium est, quod si dominus abstulerit ei illa quorum habet ministerium, ipse non offendatur, nec indignetur, sed dicat: dominus dedit, dominus abstulit: sicut domino placuit, ita factum est, sit nomen domini benedictum, Job. 1. Attendere debet minister et onus, et periculum administrationis, et mercedem quam expectat. Amore ergo mercedis administrationem patienter sustineat, si propter onus et periculum administrationis ipsam timeat, et ejus ablationem pro magna exoneratione habeat. Quartum est, ne cum dominus petiit in suis pauperibus de bonis suis, ipse ad dandum se difficilem non exhibeat. Matth. 25: amen dico vobis, quicquid fecistis uni ex his fratribus meis minimis, et mihi fecistis. Et ut verbo uno multa comprehendam, ad voluntatem domini, non ad suam, respectum debet habere minister, bona domini sui servando, vel largiendo. Multum displicet incredulitas Deo in principe qui locum ejus tenet. De hac punitus est Moyses et Aaron, qui synagogae praefuerunt, Num. 20: quia non credidistis mihi, ut me sanctificaretis coram filiis Israel, non introducetis hos populos in terram quam dabo eis in eodem: non intrabis Aaron terram quam dabo filiis, eo quod incredulus fueris ori meo ad aquas contradictionis: Eccles. 7: in gente incredibili exardescet ignis: Matth. 17: o generatio incredula et perversa, usquequo vos patiar? Apoc. 21: timidis et incredulis pars illorum est in stagno igne ardenti et sulphure. Fides in bello corporali et spirituali triumphare facit homines etiam Daemones vincens. Hebr. 11: fide muri Jerico corruerunt. Fides a Deo fortitudinem recipit 2 Paral. 16: praebet fortitudinem his qui perfecto corde credunt in eum. Ibid. 20: credite in dominum Deum vestrum, et securi eritis. Fides a periculis eripit, juxta illud 1 Mac. 3: Ananias, Azarias, Mizael credentes liberati sunt a flamma etiam fide informi, quae sine caritate est, miracula fiunt, ut patet in Alexandro, qui cum venisset ad montes Caspios, et petiissent filii captivitatis decem tribuum ab eo licentiam egrediendi, ipse, cognita causa inclusionis eorum, quod scilicet aperte recessissent a Deo Israel vitulis aureis immolando, et per prophetas Dei praedictum eis quod a captivitate non essent redituri, respondit quod arctius includeret eos: cumque angustas vias eorum obstruere vellet molibus bituminatis, videns laborem humanum non sufficere, oravit Deum Israel, ut opus illud compleret, et accesserunt ad se invicem praerupta montium, et factus est locus immeabilis, ut dicit Josephus. Quid facturus est Deus pro fidelibus suis, si tantum fecit pro infideli? Sicut fides bello corporali triumphare facit. Juxta illud Josue 1: confortare et esto robustus, noli metuere (idest: noli timere), quia tecum est dominus Deus tuus: sic defectus fidei facit hominem vinci. Juxta illud. Eccles. 2: vae dissolutis corde, quoniam non credunt Deo; et ideo non protegentur ab eo. Etiam fides informis facit triumphare, sicut accidit in Alexandro, cui per somnium Deus apparuit in habitu summi sacerdotis, dum adhuc ipse in litia civitate Macedoniae esset constitutus, dumque cogitaret utrum Asiam posset obtinere, jussit eum confidere: nam ipse exercitum ejus perduceret, et principatum Persarum ei traderet, qui promissioni ejus credidit, et secundum fidem suam factum est ei. Et cum Alexander iratus veniret Jerosolymam et pontifex Judaeorum praecepto domini pontificalibus indutus, et reliqui sacerdotes cum eo stolis legitimis induti exirent obviam ei extra civitatem, Alexander intuens antistitem pontificali stola insignem: et super cidarim laminam, in qua scriptum erat nomen domini, descendit de equo, et adiit eum solus; et nomen domini adoravit, et pontificem veneratus est; et obstupuerunt principes exercitus, putantes mentem regis ludificatam, solus Parthemius quaesivit cur sacerdotem gentis Judaeae adorasset et respondit: non hunc adoravi, sed Deum, cujus principatum sacerdotii gerit: nam in tali habitu per somnium Deum conspexi. Fides ostendit misericordiam, et justitiam Dei in servos suos, et exhibitam et exhibendam, justitiam in offendentes, misericordiam in debito modo servientes. Ostendit etiam thesaurum regni caelestis, quod Deus daturus est servientibus sibi debito modo.
[88752] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 3 Fidem principis decet esse magnam, vivam et stabilem. Ad fidei magnitudinem quinque videntur pertinere. Primum est, ut homo de Deo magna sentiat, ut centurio Matth. 8; qui credebat Deum solo verbo posse sanare servum suum, et se indignum esse ut Christus intraret sub tectum ipsius: unde dictum est de eo a domino: non inveni tantam fidem in Israel. Secundum est, ut homo bona transitoria intuitu aeternorum contemnat. Hebr. 11: fide Moyses grandis factus negavit se esse filium filiae Pharaonis, magis eligens affligi cum populo Dei, quam temporalis peccati habere jucunditatem: majores divitias existimans thesauro Aegyptiorum, improperium Christi: aspiciebat enim in remunerationem. Tertium est, ut in adversis de Deo confidat. Matth. 14: modicae fidei, quare dubitasti? Quartum est, ut ad longam credentiam bona sua Deo tradat. Magni enim principes credentiam requirunt Isa. 28: qui crediderit, non festinet: Prov. 20: hereditas ad quam festinatur in principio, benedictione carebit in novissimo: Eccl. 20: hodie foeneratur quis, et cras repetit, et odibilis est homo hujusmodi. Quintum est, ut cum homo aliquid petit a Deo, et non statim accipit, non ideo a proposito desistat. Dictum est mulieri in oratione stanti, o mulier magna est fides tua, fiat tibi sicut vis, Matth. 15. Ad impetrandum multum valet fidei magnitudo. Augustinus super Joan.: quantum vas fidei attulerit quis ad fontem, tantum implet. Bernardus super Cant.: magna siquidem fides, magna meretur. Fidem principis oportet esse vivam: fides mortua est, quae est impotens ad suas operationes. Jacob. 2: si fides non habet opera, mortua est in semetipsa. Fides viva est quasi arbor florens per firmum propositum Deo serviendi, et folia debita habens, scilicet sermonem qui sit ad aedificationem fidei, et det gratiam audientibus, et fructum debitum bonorum operum proferens. 2 ad Corinth. 13: si estis ex fide, vos probate per opera. Fidem etiam principum oportet esse stabilem. Tob. 2: vitam illam expectamus quam Deus daturus est his qui fidem suam nunquam mutant ab illo. Valde reprehensibiles sunt, qui fidem illam in qua nutriti sunt et tamdiu vixerunt, et quam parentes eorum tenuerunt, pro fide alicujus haeretici relinquunt, contra illud Prov. 1: ne dimittas legem matris tuae. Et sicut qui jam est in possessione rei, non de facili permittit sibi eam auferri, sic non debet homo de facili relinquere fidem, in qua nutritus est. In tali casu, qui cito credit, levis est corde, Eccl. 19. Nec debet homo moveri, si aliquos haereticos videat vel abstinentes, vel misericordes, cum plures tales inveniantur qui sunt fidei Catholicae, vel si aliqui, qui sunt fidei Catholicae, inveniantur mali, multi enim magnae malitiae sunt inter haereticos, sed occultant eam quantum possunt, nec mirum cum et seipsos occultent.
[88753] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 4 Dicto de fide principis, dicendum est de spe illius. Spes est certa expectatio futurae beatitudinis, veniens ex Dei gratia, et meritis praecedentibus. Ad spei certitudinem duo valent, scilicet consideratio liberalitatis Dei, qui servientes sibi remunerat super merita, prout decet ipsum, et haec liberalitas vocatur gratia in descriptione spei prius posita. Valet ad idem consideratio meriti. Cum enim Deus promiserit se redditurum mercedem servientibus sibi debito modo, et ipse verax sit, quod promisit, solvit. Unde spes quasi duabus basibus innititur, scilicet Dei liberalitati, servientes sibi ut eam decet remuneranti, et Dei justitiae promissa solventi.
[88754] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 5 Spes omni homini necessaria est, sicut et fides. Fides hominem in via regni caelestis dirigit, sed cum illa via sit ardua, necessaria est spes quae, cum omnipotenti innitatur, hominem potentem ad perveniendum facit. Spes in hac valle miseriae hominem beatum efficit. Psal. 33: beatus vir qui sperat in eo, Proverb. 16: qui sperat in domino, beatus est. Omnes beatitudines illae, quas ponit salvator, Matth. 5, dicens beati pauperes etc., spei sunt. Spes in deserto hujus mundi deliciis affluit, juxta illud Cant. ult.: quae est ista quae ascendit in deserto deliciis affluens, innixa super dilectum suum? Multum debet movere hominem ad sperandum in Deo hoc, quod Deus monet eum ad hoc. Augustinus: quare dominus toties nos ad innitendum sibi moneret, si supportare nos nollet? Non est illusor Deus ut se ad supportandum nos offerat et nobis innitentibus ei se subtrahat; Rom. 5: spes autem non confundit. Augustinus: confunditur qui quod sperat, non invenit. Cum Deus non fallatur, nec fallere possit, sperans in eo non confunditur. Eccles. 2: nullus speravit in eo, et confusus est. Vanitas est non praestare fulcimentum innitenti: veritas vero est, non negare fulcimentum innitenti. Unde cum Deus sit veritas, innitenti sibi se non subtrahit. Item ad sperandum movere debet imbecillitas, et insufficientia nostra. Parvulum, qui non habet vires ad standum, vel ambulandum, monet natura, ut rei stabili quae juxta eum est, adhaereat, et sic casum vitet. Erubescere debet adultus, si nesciat facere quod naturaliter facit infans, ut scilicet, cognita infirmitate et imbecillitate sua, Deo adhaereat, et spe innitatur. Spes omnipotenti innititur, et juxta fontem bonitatis plantata est. Ex hoc quod omnipotenti innititur, habet securitatem, et fortitudinem; ex hoc quod est juxta fontem bonitatis, habet bonorum ubertatem. De primo dicitur in Psalm. 124: qui confidunt in domino, sicut mons Syon, et subdit, dominus in circuitu populi sui: Isai. 26: urbs fortitudinis nostrae Syon salvator, ponetur in ea, murus et antemurale: murus est virtus divinitatis, antemurale est meritum humanitatis, et utrumque facit ad securitatem nostram. In Psalm. 17: protector est dominus omnium sperantium in se. Ex hoc quod spes est juxta fontem bonitatis, abundanter influit ei bona. Thren. 3: bonus est Deus sperantibus in eum. In Ps. 31: sperantem in domino misericordia circumdabit. Spes arbor benedicta est, fructus uberes habens, cum a misericordia Dei abundanter irrigetur. Jerem. 18: benedictus vir qui confidit in domino; et subditur: erit quasi lignum quod plantatur super aquas, et ad humorem mittit radicem suam, et non timebit cum venerit aestus. Et in Psal. 1, dicitur de viro adhaerente Deo: erit sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum. Spes in praesenti tempore, quae est quasi quaedam vigilia solemnitatis aeternae, habet quasi juge convivium, cum securitatem habeat. Prov. 15: secura mens quasi juge convivium. Ipsa in hyeme praesentis exilii habet quasi tempus vernum et floridum. Prov. 17: animus gaudens aetatem floridam facit. De spei gaudio legitur Rom. 12: spe gaudentes.
[88755] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 6 Principi maxime necessaria est spes tamquam illi qui ea facturus est, ad quae omnino ex se insufficiens est: non solum enim habet regere se, sed etiam alios. Ad sui regimen non sufficit, nec quantum ad regnum cordis, nec quantum ad regnum corporis. De regimine cordis patet, cum primum actum cordis, qui est cogitare, non sufficiat regere, juxta illud 2 Cor. 3: non quod sufficientes simus aliquid cogitare a nobis, quasi ex nobis. De regimine etiam corporis patet hoc, cum non sufficiat regere linguam modicum membrum corporis, immo domini est gubernare linguam. Prov. 16. Sicut creatio mundi ad eum pertinet, ita et gubernatio. Augustinus: ubi dixisti sufficit, ibi defecisti. Negotium principis, qui locum Dei tenet, et voluntatem ejus facere intendit, et gloriam ipsius quaerit, supra vires hominis est: unde oportet infirmitati humanae Dei omnipotentiam associari, ut negotium valeat implere, spe firma innitendo Deo. In Psal. 25: sperans in domino non infirmabor. Onus importabile est homini habere super se populum unius comitatus, vel ducatus, vel regni. De hoc conqueritur Moyses Num. 10, dicens domino: cur imposuisti pondus universi populi hujus super me? Tria requiruntur ad hoc, quod infirmitati principis Dei omnipotentia associetur, scilicet excellens status principis, insufficientia hominis, gravitas oneris. Princeps divina habet agere, ideo divina potestate indiget adjutrice. Insufficientia hominis valde magna est: insufficiens enim est ad subsistendum, et ad bene vivendum. Ad subsistendum tripliciter est insufficiens. Primo, quia sicut ex nihilo est, ita in nihilum redigeretur, nisi a Deo in esse conservaretur. Bernardus in Lib. de Dilig. Deo: natura ita condita fuit, ut habeat jugiter necessarium protectorem, quem habuit conditorem, ut qui per ipsum non valuit esse, sine ipso non valeat subsistere. Augustinus: ex nihilo Deus omnia fecit, etsi se subtraheret, in nihilum redigerentur. Secundo insufficiens ad defendendum se ab hostibus suis: a Daemonibus enim valde cito perimeretur, nisi a Deo defenderetur. Thren. 3: misericordia domini est quod non sumus consumpti. Bernardus: si boni spiritus se a nobis elongaverint, impetum malorum quis poterit sustinere? Tertio insufficiens est ad subsistendum, quia cibo indiget sustentari, aliter cito deficeret. Hanc insufficientiam non habet Angelus, nec etiam lapis. Tripliciter est homo insufficiens ad bene vivendum: primo quia non sufficit bonam vitam inchoare: secundo quia non sufficit in ea proficere: tertio quia non sufficit in ea perseverare. Potest se homo occidere peccando, sed non potest se occisum suscitare. Sap. 16: homo per malitiam occidit animam suam: Oseae 13: perditio tua ex te, Israel, tantummodo ex me auxilium tuum. Item insufficiens est in bono inchoato perseverare. Gregorius: cito bonum amittitur, nisi a largiente custodiatur. Insufficiens etiam in bono inchoato proficere. Bernardus super illud Cant. 1: trahe me post te, dicit in persona Ecclesiae: domine, scio me nequaquam pervenire ad te, nisi gradiendo post te; sed nec hoc quidem nisi adjuvante te, ideo precor ut tu trahas me post te. Beatus siquidem cujus est auxilium a te. Magnitudo hominis ostensa est prius.
[88756] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 7 Duo videntur spei adversari, scilicet diffidentia de Deo, et confidentia in creatura. Diffidens, sive desperans de Deo, similis est Cain. Caput cordis habet tremulum, vagus et profugus est, a procella tentationis, a terra viventium projectus, eo quod non habeat anchoram spei, qua retineatur. Desperatio est peccatum in spiritum sanctum: unde super illud Gen. 4: major est iniquitas mea quam ut veniam merear, dicitur: desperatio est blasphemia in spiritum sanctum, quae non remittitur neque in hoc saeculo, neque in futuro: quia aut putant Deum nolle dimittere, aut non posse, tamquam aut omnia non possit, aut invideat saluti. Confidentia in creatura triplex est, scilicet praesumptio de se, confidentia in homine, confidentia in re inferiori homine, ut in divitiis. De prima dicitur Prov. 28: qui confidit in corde suo, stultus est: vere stultus est de se praesumens, cum homo valde sit insufficiens, ut prius ostensum est. Confidentes de se maledicti sunt. Is. 5: vae qui sapientes estis in oculis vestris. Confidentia vero in homine fallax est, hominem confundens. Is. 20: confundentur ab Aethiopia spe sua, et ibid. 36: ecce confidit super baculum arundineum confractum istum super Aethiopem cui si innixus fuerit homo, intrabit in manum ejus, et perforabit eam: sic Pharao rex Aegypti omnibus qui confidunt in eo. Confidentes in homine maledicti sunt. Jerem. 27: maledictus qui confidit in homine, et Is. 29: vae qui descendunt in Aegyptum ad auxilium etc., non sunt confisi super sanctum Israel, et dominum non exquisierunt. Confidentia in rebus inferioribus valde periculosa est. Gregorius Sup. Job: de creatore desperassem, si spem in creatura posuissem. Item quasi in aquis defluentibus fundamentum ponere, est in rebus labentibus spei fiduciam velle solidare. Sap. 5: spes impii quasi lanugo, quae a vento tollitur, et tamquam spuma gracilis quae a procella dispergitur; Job 31: si putavi aurum robur meum, supple, mihi male accidat. Prov. 11: qui confidit in divitiis suis, corruet; Eccl. 31: beatus dives qui non speravit in pecuniae thesauris: 1 Tim. 6: divitibus hujus saeculi praecipe, non sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo. Cum aurum et argentum vix possint haberi secure, etiam in arcis serratis, fatuus est qui ex his securitatem vult sibi facere. Quomodo enim possunt securitatem dare quam non habent? Principem decet spes Deo totaliter innitens, meritum adjunctum habens, in tribulatione non deficiens, sed vires suas ostendens. De primo dicitur Esth. 14: exaudi vocem illorum qui nullam spem aliam habent nisi in te. De secundo dicit Bernardus Sup. Cant.: integra Ecclesiae consolatio cum non solum quid sibi sit expectandum, sed unde sit praesumendum noverit. De tertio habetur Job 13: etiam si occiderit me, in ipso sperabo; in Psalm. 25: si exurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo. Cavenda est principi spes maledicta, quae Deum offendit, quia de magnitudine misericordiae ejus confidit. De qua Bernardus in sermonibus, est infidelis fiducia, solius utique maledictionis capax. Cum videlicet in spe peccamus, hic peccat in bonitatem Dei. Rom. 2: an divitias bonitatis ejus et patientiae, et longanimitatis contemnis? Item cavenda est ei spes praesumptuosa, qua aliquis sperat, se facturum, cum voluerit, quod vires ejus excedit, ut cum aliquis praesumit se a malis convertendum, cum voluerit, de quo Eccles. 29: repromissio nequissima multos perdidit. Item cavenda est ei spes falsa, qua aliquis sperat quod futurum non est, ut cum quis promittit sibi longam vitam qui cito moriturus est, ut ille, cui dictum est Luc. 12: stulte, hac nocte repetent animam tuam a te; Isa. 28: posuimus mendacium spem nostram.
[88757] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 8 Dicto de fide et spe principis, dicendum est de timore ipsius. Timor Dei necessarius est omni homini, quoniam spiritus sanctus principium et radix sapientiae. Prov. 2: timor domini principium sapientiae; Eccl. 1: radix sapientiae timere Deum. Et notandum quod cum sapientia sit sapore virtutum condita scientia, duo vero pertinent ad sapientiam, scilicet cognitio et affectio. Quantum ad cognitionem timor est principium sapientiae. Primo, quia mundat cor, juxta illud Eccl. 1: timor domini expellit peccatum. Mundando, vero cor facit oculum cordis videre clarius. Bernardus: sincero oculo veritas patet. Secundo quia cum sit fuga mali, fugit errorem, et cavet qui est malum rationis, homo timoratus non leviter credit, quod a ratione accipitur sed diligenter illud examinat. Tertio, quia cum repellit omnem negligentiam, secundum illud Eccl. 7: qui timet Deum, nihil negligit. Cavet negligentiam in studio, et per diligens studium in sapientia proficit. Quarto, quia tumorem superbiae expellit, quae susceptionem sapientiae impedit, et humilitatem introducit, quae ad sapientiam disponit. Bernardus: superbo oculo veritas non videtur; Prov. 11: ubi humilitas, ibi sapientia. Quantum ad saporem, timor est principium sapientiae, quia est prima affectio. Primo enim oportet animae desipere mala, ut post ei sapiant bona. Bernardus: bene initium sapientiae timor domini, quia tunc Deus primo animae sapit, cum eam afficit ad timendum, non cum instruit ad sciendum. Timor ceteras virtutes purificat, opera eorum scrutatur, si quid mali in eis invenitur, facit illud corrigi, etiam tuta pertimescit, Job 9: verebar omnia opera mea. Abundantiam bonorum operum illis procurat. Eccles. 15: qui timet Deum, faciat bona; ibid. 40: timor domini sicut Paradisus benedictionis. Qui habet timorem domini, semper timet, ne faciat parum, plus eligit abundare quam deficere: unde verum est illud Eccl. 40: in timore domini non est immoratio; ibid. 19: timor domini in plenitudine commorabitur. Timor etiam ceteras virtutes conservat. Hieronymus in Epist.: timor domini virtutum custos est, securitas ad lapsum facilis. Timor virtutes comprimit ne evanescant. Eccl. 8: nisi te instanter tenueris in timore domini, cito subvertetur domus tua. Timor declinat pericula, quod multum valet ad conservationem. Prov. 16: in timore domini declinatur a malo. Timentes Deum sacra Scriptura multum beatificat, Psalm. 111: beatus vir qui timet dominum: Eccl. 25: beatus cui donatum est habere timorem domini. Timens Deum quod vult, a Deo impetrat. Psal. 32: oculi domini super metuentes eum: oculi, inquam, quantum ad respectum misericordiae. Item: quomodo miseretur pater filiorum, misertus est dominus timentium se. Item, voluntatem timentium se facit. De timore domini dicitur Eccles. Nihil melius quam timor domini. Bernardus Sup. Cant.: in veritate didici, nihil aeque esse efficax ad gratiam promerendam, retinendam et recuperandam, si omni tempore coram Deo inveniaris non altum sapere, sed timere. Timor Dei hominem fortem facit, et juxta illud, in via domini timor operatur fortitudinem, in via saeculi debilitatem, timor Dei multum meliorat hominem, facit enim unum praevalere mille, juxta illud Eccl. 15: melior est unus timens Deum, quam mille filii impii. Bona etiam temporalia meliorare videtur, juxta illud Prov. 15: melius est parum cum timore domini, quam thesauri magni insatiabiles. Et, ut breviter dicamus, finis salubris doctrinae videtur esse timor domini, juxta illud Eccl. ult.: finem loquendi omnes pariter audiamus, time Deum et mandata ejus observa, hoc est omnis homo. De timore Dei dicitur Isa. 11, quod Christum repleverit, cum de aliis donis tantummodo dicatur, quod in Christo requieverint. Timor Dei replere debet viros sanctos. Bernardus loquens de spiritu timoris: iste est nimirum, qui te eum hominem, sibi debeat vindicare. Idem: non est quo admittas superbiam, repletus timore domini. Viri sancti timent semper et ubique. Eccl. 18: beatus homo qui semper est pavidus. Quod semper sit timendum, ostendit Bernardus Sup. Cant. dicens: cum adest gratia, time ne indigne opereris ex ea; amplius time subtracta gratia, quia reliquit te in custodia tua; si redierit gratia, multo amplius tunc timendum, ne forte contingat pati recidivum; recidere enim quam incidere deterius est. Aliae tres causae timoris assignari possunt, quarum prima tangitur in Psalm. 118: delicta quis intelligit? Multi sunt qui, licet non committant peccatum mortale, nesciunt tamen, utrum omittendo mortaliter peccent. Alia causa timoris potest assignari esse, quia multa videntur homini bona, quae Deus intelligit esse mala. Gregorius: plerumque in conspectu sordet interni judicis, quod intentione fulget operantis. 1 Cor. 4: nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum. Clarius videt Deus quam homo. Tertia causa est, quia nescit homo qualis futurus sit finaliter, licet in praesenti sit bonus: Eccl. 9: sunt justi atque sapientes, et opera eorum in manu Dei, et tamen nescit homo utrum amore an odio dignus sit, intellige finaliter. Potest enim homo in momento cadere, ita ut non adjiciat ut resurgat. Ubique timendum est, quia de quolibet statu aliqui damnantur. Oseae 13: consolatio abscondita est ab oculis nostris, quia ipse inter fratres dividet: loquitur de Inferno. Matth. 24: duo in lecto, unus assumetur, et unus relinquetur, lectum intelligas quietem contemplationis. Timendum est homini ex omni parte: homo enim est sicut castrum undique portas habens per quas capi potest: portae istae sensus sunt. Est etiam homo sicut castrum obsessum ab hostibus undique. Sap. 14: creaturae Dei in odium factae sunt, et in tentationem animae hominum, et in muscipulam pedibus insipientium. Viri sancti non solum timent in malis, sed in bonis. Job 9: verebar omnia opera mea. Gregorius in 2 Par. Moral.: justi omne quod agunt metuunt, dum caute considerant, ante quantum judicem stabunt.
[88758] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 9 Et licet timendum sit omni homini, tamen timendum est maxime principi. Sap. 6: horrendum et cito apparebit nobis, judicium durissimum his, qui praesunt, fiet. Durum erit judicium et his qui praesunt, et his qui subditi sunt, propter judicis inflexibilitatem, sententiae irrevocabilitatem, poenae quae infertur gravitatem. De primo habetur Prov. 6: zelus et furor viri non parcet in die vindictae, nec acquiescet cujusquam precibus, nec suscipiet pro redemptione dona plurima. Non erit locus appellationi post illam sententiam; gravitas poenae erit et quantum ad acerbitatem, et quantum ad durationem, sed illis, qui praesunt, erit judicium valde durum quinque de causis. Primo, quia judicando peccaverunt, et per quae peccat quis, per haec et torquetur, Sap. 40. Secundo, propter adnexam superbiam, quam solet habere potestas judiciaria. In Psal. 30: retribuet abundanter facientibus superbiam; superbia in principio inhonoravit Deum, ideo Deus speciale odium habet ad eam. Tertio, quia gravius erit illis judicari, qui judicare consueverunt, sicut gravius est pauperem esse illi qui fuit dives. Quarto, quia judicabuntur pro se, et pro aliis. Hebr. 14: obedite praepositis vestris et subjacete eis: ipsi enim pervigilant quasi rationem reddituri pro animabus vestris. Quinto, quia judicium domini est; ideo multum displicet ei, quando scilicet ille qui locum Dei tenet, et qui operari debuit ut Deus, operatur ut Diabolus; unde ait Josaphat 2 Paral. 2, loquens judicibus: videte quid faciatis: non enim hominis exercetis judicium, sed domini, et quodcumque judicaveritis, in vos redundabit, sit timor domini vobiscum, et cum diligentia cuncta facite. Non est enim apud Deum vestrum iniquitas, nec acceptio personarum, nec cupido. Status principis periculosus est valde, nec est res propter se appetenda, sed magis timenda, licet aliquando propter Dei ordinationem, et populi utilitatem, sit sustinenda. De periculo principis require supra in Lib. 1, cap. 1. Qui voluntarius est ad statum illum, et inordinate vult ascendere, injuriam facit Deo, ad quem pertinet ponere hominem loco sui. Luc. 6: nolite judicare et non judicabimini. Super illud 1 ad Tim. 3: si quis episcopatum desiderat etc. dicit Glossa Augustini: locus superior sine quo populus regi non potest, etsi ita teneatur atque administretur ut decet, tamen indecenter appetitur. Qui ad principatum est voluntarius ramnum se esse ostendit: legitur Judic. a 9: quaesierunt ligna ut ungerent super se regem. Dixerunt olivae, impera nobis, quae respondit: numquid possum deserere pinguedinem meam, qua dii utuntur et homines, et venire ut inter ligna promovear? Dixeruntque ligna ad arborem ficum. Veni et super nos regnum accipe, quae respondit eis: numquid possum deserere dulcedinem meam, fructusque suavissimos, ut inter cetera ligna promovear? Locutaque sunt ligna ad vitem, veni et impera nobis, quae respondit eis, numquid possum deserere vinum meum, quod laetificat Deum et homines, ut inter cetera ligna promovear? Dixeruntque omnia ligna ad ramnum: veni et impera super nos, qui respondit eis, si vere me regem constituistis, venite et sub umbra mea requiescite. Ligna super se regem ungunt, quando aliqui aliquem eligunt, ut eis dominetur. Notabiliter autem dicuntur ungere: occasionem enim ei dant, ut uncte et mansuete erga eos se debeat habere in hoc quod sibi eum praeficiunt: valde enim perversum est, eos exhonorare qui eum in honore posuerunt, et potestate de manu aliquorum accepta uti in oppressionem eorumdem: quae perversitas figurata est, Matth. 27, in hoc quod milites praesidis accipientes arundinem de manu Christi, percutiebant inde caput ejus; in arundine enim, quae vacua est, potestas terrena intelligitur, quae nihil habet soliditatis; in oliva designantur qui operibus misericordiae insistunt; in ficu vero contemplativi, Dei dulcedinem sentientes; per vitem, propter fervorem vini, intelligitur homo perfectae caritatis et ferventis: ramnus vero genus rubi est, quod vulgo senticem appellant, asperum nimis et aculeatum, sicut sentes, et secundum Josephum ad impetum venti ignem naturaliter producit, et est in principio mollis, sed postea indurescit; unde signat aliquem malum ambitiosum, qui spinis vitiorum spinosus est; qui spoliat subditos suos, sicut spinae spoliant lana oves contingentes eas; qui ex se emittit ignem perversae conversationis, quo se et subditos suos comburit incendio infernali; qui se subditis suis mollem in principio exhibet, et mansuetum, deinde vero durum: quia, ut tyrannidem exerceat, talis principatum non recusat.
[88759] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 10 Dicturi de amore principis, primo dicemus de amore Dei, secundo de amore proximi. Circa Dei amorem ostendentur aliqua quae valent ad hoc quod princeps ametur a Deo: secundo tangetur de signis, quibus perpenditur quod Deus ametur ab ipso: tertio vero sunt quae ad hoc valere possunt quod princeps a Deo ametur. Primum est sapientia. Sap. 7: sapientia infinitus est thesaurus hominibus, quo qui usi sunt, participes effecti sunt amicitiae Dei; in eodem: neminem diligit Deus, nisi eum qui cum sapientia inhabitat. Stulti in sapientia habitare nequeunt: stultitia enim quae sapientiae est contraria, hoc non patitur: sicut aqua ignem non sustinet. Novit dominus quod de amicitia stultorum provenit ad damnum et dedecus; ideo non vult habere amicitiam cum stultis. Prov. 14: acceptus est regi minister intelligens, regi, inquam, gloriae. Secundum est munditia, quae est effectus sapientiae. Jac. 3: quae de sursum est sapientia primum quidem pudica est, idest pudicum faciens. Propter munditiam vocatus est Joannes, discipulus quem diligebat Jesus. Joan. ult. Cant. 2: dilectus meus mihi, et ego illi qui pascitur inter lilia; puritate enim delectatur, et mundis familiaris est. Sapient. 6: incorruptio facit proximum esse Deo. Tertium est mansuetudo, quae multum assimilat Deo, cujus bonitatem alicujus malitia non perturbat, et ideo Deo amabilem facit. Propter mansuetudinem Moyses qui erat mansuetissimus super omnes homines, qui morabantur super terram, Num. 12, specialiter amicus Dei fuit. Eccl. 45: dilectus Deo et hominibus Moyses. Quartum liberalitas, quae multum assimilat Deo, qui liberalitate fecit quicquid fecit, creaturas rationales ut eis daret, alias creaturas, ut eas daret. Seneca: qui dat beneficia, Deum imitatur, maxime imitatur eum qui dat pauperibus. Balaam Deum maxime imitatur, qui nihil judicaverit quam misereri pretiosius. Liberalitas ergo ratione similitudinis hominem Deo reddit amabilem. 2 Cor. 9: hilarem datorem diligit Deus. Quintum est humilitas, propter quam David fuit vir secundum cor Dei. 1 Roman. 15, Matth. 9. In signum amoris quem habet Deus ad humiles, dominus amplexatus est parvulum. Et Beniamin, frater minimus, vocatur amantissimus domini, Deut. 33. Sextum est dilectio: diligit enim dominus eos qui se diligunt, alioquin esset infidelis. Bernardus in Epist.: nemo se amari diffidat, qui eum amat libenter, Dei amor nostrum praevenit, subsequitur. Nam quomodo reamare pigebit quos amavit necdum amantes? Septimum est temporalium contemptus. Matth. 19: si vis perfectus esse et cetera. Perfectus, inquam, in dilectione Dei. Seneca: nemo dignus Deo qui opes non contempserit. Temporalia amata inquinant, juxta verbum Bernardi: ideo anima temporalia amans indigna est Dei amore.
[88760] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 11 Novem sunt signa quibus perpenditur quod Deus ab aliquo ametur. Primum est si de eo libenter cogitat: ubi enim amor, ibi oculus: super illud Joan. 20: domine, si tu sustulisti eum, dicito mihi ubi posuisti, sic habetur: non dicit quem, quia in animo agere solet vis amoris ut quem semper cogitat, nullum alium ignorare credat. Sap. 6: cogitare de illa sensus est consummatus, loquitur de sapientia increata. Secundum est cum aliquis amat quem credit a Deo amari, et odit quem credit a Deo odiri. Sapiens: idem velle, idem nolle, ea demum vera est amicitia. Deus peccata summe odit, nihil enim odit nisi peccatum vel propter peccatum, virtutes vero amat. Virtutes princeps debet amare, peccata odire et persequi: unde dixit Valerius maximus cuidam principi: tua providentia virtutes benignissime foventur: vitia saevissime vindicantur, David: iniquos odio habui. Idem: nonne qui oderunt te domine oderam? Idem: defectio tenuit me, pro peccatoribus. Et idem: vidi praevaricantes, et tabescebam. Ambrosius super beati immaculati: si is qui non relinquit parentes suos propter nomen Dei, non est Deo dignus, tanto magis qui diligit ejus inimicos, acceptus Deo esse non poterit. Hieronymus in Epist.: nationes adversariorum in mortali odio persequimur: blasphemantibus Deum clementem porrigamus manum. Ambrosius in Examerone: quid nos dignum nostro referimus creatori, cujus cibo vescimur, et dissimulamus injurias? Tertium est cum aliquis pro Deo libenter patitur. Eccl. 2: in igne probatur aurum et argentum: homines autem receptibiles in camino humiliationis. Joan. 18: calicem, quem dedit mihi pater meus, non vis, ut bibam illum? Gregorius in 1 Part. Moral.: poena quippe interrogat si quietus quis veraciter amat. Quartum est amor sacrorum locorum, cum scilicet libenter est in domo Dei, et immunitates loci sacri servat, et facit servari. Luc. 2, dicitur de Anna, quod non discedebat de templo, quae meruit interesse praesentationi divinae in templo; et Christus cum esset duodecim annorum, inventus est in templo. Luc. 2, cum matri suae et Joseph ait: nesciebatis quia in his quae patris mei sunt oportet me esse? Et super illud Matth. 20, intravit Jesus in templum sic habetur: ingressus urbem primo templum adiit, dans formam religionis, ut quocumque ibimus, primo domum orationis, si ibi est, adeamus. Chrysostomus: proprium erat ut veniens primo ad domum boni filii curreret patris, tu autem imitator Christi factus, cum aliquam ingressus fueris civitatem, primo ante omnem actum ad Ecclesiam curras. Quintum est amor ministrorum Dei, sicut qui eos spernit, Deum spernit, Matth. 10, sic qui eos honorat, Deum honorat. Eccl. 7: in omni virtute tua dilige eum qui te fecit, et ministros ejus ne derelinquas. Honora Deum ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes. Sextum est cum libenter de Deo libenter loquitur. De hoc habemus exemplum in Magdalena, quae Christum dilexit multum, cujus verba quae habentur in Evangelio, vel de Deo vel cum Deo fuerunt. Unum habes Joan. 11: domine, inquit, si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus. Alia tria habes Joan. penult.: tulerunt, inquit, dominum meum et nescio ubi posuerunt eum; et paulo post: domine, si tu sustulisti eum, dicito mihi, et ego eum tollam. Septimum est cum aliquis libenter Deum audit, audita a Deo memoriter retinens, Luc. 2: Maria conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo: ejusd. 10: Maria, sedens secus pedes domini, audiebat verba illius: Joan. 13: qui audit mandata mea, et servat ea, ille est qui diligit me. Octavum est cum aliquis dat libenter pro Deo, Cant. ult.: si dederit homo omnem substantiam pro dilectione Dei, quasi nihil despiciet eam, et Luc. 7, dicitur de Magdalena propter beneficia ejus enumerata: dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum; et Joan. 3: qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei manet in eo? Nonum est cum mandatis Dei aliquis obedit. 1 Joan. 5: haec est caritas Dei, ut mandata ejus custodiamus. Item Joan. 2: haec est caritas Dei ut secundum mandata ejus ambuletis. Joan. 14: si quis diligit me, sermonem meum servabit. Specialiter signum divini amoris est, si quis servat illud mandatum quod specialiter salvator dicit suum Joa. 15: hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem; 1 Joan. 4: hoc mandatum habemus a Deo, ut, qui diligit Deum, diligat et fratrem suum. Maxime amor pauperum signum est quod aliquis amet Deum; illi non amantur propter se, sed propter Deum. Proverb. 19: a paupere etiam amici quos habuit separantur. In eod.: fratres hominis pauperis oderunt eum, et amici procul recesserunt ab eo. Attendere debet princeps in se dilectionem Dei, meditatione amoris, quam Deus nobis exhibuit: sicut enim ignis non melius quam igne accenditur, nec amor ita melius quam amore. Nutrire etiam debet in se Dei dilectionem, signis beneficiorum divinorum generalium et specialium quae a Deo recepimus, et continue recipimus, ut de ferventi Dei amore abundantia operum perfectae bonitatis procedat, ita ut in eo locum non habeat pigritia, vel negligentia, vel fastidium, nec amor vanae laudis, vel vanae gloriae, vel alicujus terreni emolumenti caritati opus praeripiat et sibi usurpet. Ut princeps immunitatem sacrorum locorum custodiat, et custodiri faciat, attendere debet quod legitur 2 Mach. 3, de Eliodoro, qui locum sacrum volebat spoliare pecuniis ibi commodatis: sicut enim ibi legitur, apparuit quidam equus terribilem sessorem habens optimis operimentis adornatus, isque cum impetu Eliodoro priores calces elisit. Qui autem insidebat, videbatur habere arma aurea, alii etiam apparuerunt duo juvenes, qui circumdederunt eum, et ex utraque parte flagellabant sine intermissione; subito autem Eliodorus concidit in terram, et in sella gestatoria deportatus et ex aerario, et jacebat mutus, atque omni spe, et salute privatus: sed postea precibus Oniae vita ei donata est. Item cum Pompejus venisset Jerosolymam, irruentes Romani prophanaverunt templum, equos in porticibus stabulaverunt, ob quam rem Pompejus creditur de cetero nunquam pugnasse, quin vinceretur, qui hactenus fuerat fortunatissimus.
[88761] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 12 Ad amorem proximi primo incitare debet principem Scriptura sacra, quae multum ad hoc monet Matth. 22 et Luc. 10: diliges proximum tuum sicut teipsum; Joan. 13: mandatum novum do vobis ut diligatis invicem. Et specialiter illa Scriptura debet ad hoc incitare, quae ostendit praeceptum de dilectione proximi specialiter praeceptum esse salvatoris, Joan. 15: hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem. Legitur in vita beati Joannis Evangelistae, quod cum ipse devenisset ad ultimam senectutem, et vix inter discipulorum manus ad Ecclesiam deferretur, nec posset plura dicere verba, ad quamlibet pausam dicebat: filioli, diligite alterutrum. Tandem discipuli et fratres, qui aderant, audientes quod eadem verba semper diceret, dixerunt: magister quare semper hoc loqueris? Qui respondit: quia praeceptum domini est, et si solum fiat, sufficit. Secundo debet eum incitare ad amorem proximi amor, qui videtur inter animalia irrationabilia ejusdem speciei. Eccl. 13: omne animal diligit simile sibi, et omnis caro ad similem sibi conjungitur. Si lupus, leo et serpens non exercent illam ferocitatem in animalia suae speciei quam exercent in alia, quid dicendum est de homine qui desaevit in alium hominem, numquid ferocior est lupo, leone et serpente? Ipsa aqua, quae naturaliter habet pugnam cum igne, pacem habet cum alia aqua, quae est ejusdem speciei cum ea. Tertio debet incitare ad amorem proximi fraternitas naturalis, quae est inter omnes homines. Augustinus in Lib. de Doct. Christ.: si putamus non esse proximos, nisi qui de eisdem parentibus nascuntur, Adam vel Evam intendamus, et omnes fratres sumus. Idem 12 Lib. de Civ. Dei: nihil tam discordiosum vitio, tam sociale natura, quam genus humanum. Propterea voluit Deus creare parentem unum de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors humanitas servaretur. Quod vero illi femina ex ejus latere facta est, etiam hic satis significatum est, quam cara mariti et uxoris debet esse conjunctio. Malach. 2: numquid pater unus non est omnium nostrum? Quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem suum? Voluit dominus unicum hominem formare, ex quo omnes procederent, ut tamquam fratres omnes homines se amarent. Non sic legimus factum in Angelis, vel animalibus brutis. Seneca: haec societas diligenter et sancte observanda est, quae nos omnes omnibus miscet, et judicat aliquod esse commune jus generis humani. Jus illud videtur contineri in illis duobus mandatis: quod ab alio oderis tibi fieri, vide tu ne aliquando alteri facias, Tob. 4; et Matth. 7: quodcumque vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem faciatis illis. Seneca: sapientiae homo pro amico est: stultitiae amicus non est pro homine. Quarto, fraternitas spiritualis, de qua Augustinus de Doct. Chr.: omnes quidem fratres secundum quod homines sumus, quanto magis secundum quod Christiani sumus: ad id quod homo es, unus pater fuit Adam, una mater fuit Eva; ad id quod Christianus unus pater est Deus, una mater est Ecclesia. Haec fraternitas tanto melior est fraternitate naturali, quanto meliorem habet patrem Deum. Matth. 23: et patrem nolite vocare vobis super terram. Unus est enim pater vester, qui in caelis est. Item quanto mater Ecclesia melior est matre carnali, tanto est melior hereditas caelestis quam temporalis. Hebr. 10: rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, cognoscentes vos habere meliorem, et manentem substantiam. Si amandi sunt fratres illi qui dividendo hereditatem, portionem uniuscujusque minorem faciunt, quantum amandi sunt fratres illi, qui portionem uniuscujusque augent? Quanto enim plures erunt electi, tanto amplius gaudebunt. Quinto, debet movere ad amorem proximi exemplum Christi. Non enim est despiciendus, quam Christus ita carum habuit, quod pro ejus redemptione mori voluerit. Appretiandus est proximus hoc pretio ne nobis vilescat, Apoc. 1: qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo; Tim. 2: qui dedit semetipsum pro nobis. Exemplo suo voluit Christus nos ad hoc incitare cum dixit: sicut dilexi vos, Joa. 15. Ad id incitare debet exemplum Angeli, qui adeo amat hominem, ut custodiat eum in omnibus viis suis. Non est despiciendus homo ab homine, qui adeo carus est Angelo. Matth. 18: videte ne contemnatis unum ex his pusillis: dico enim vobis quia Angeli eorum semper vident faciem patris mei, qui in caelis est. Ad id debet etiam incitare similitudo quam habet proximus ad Deum, licet aliquis amet omnes filios amici sui; tamen specialem amorem habet ad eum, qui amico suo amplius est similis: sic, licet ad omnia opera Dei amorem habere debeamus, tamen specialiter ad hominem, quem constat esse factum ad imaginem et similitudinem Dei, Gen. 1. Ad idem incitare debet, quod proximus membrum est corporis, cujus Christus est caput. 1 Cor. 2: vos estis corpus Christi: non amat caput qui non amat membra. Praeterea proximus tuus membrum est ejusdem corporis, cujus est tu. Naturaliter vero amor est inter membra corporis. Rom. 13: multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra. Ad idem incitare debet emolumentum multiplex, quod sequitur ex hac dilectione. Eccles. 4: melius est duos esse simul quam unum: habent enim emolumentum suae societatis. Unum emolumentum est adjutorium, Proverb. 18: frater qui juvatur a fratre, quasi civitas firma. Tullius de Amic.; virtutum amicitia adjutrix a natura data est, non vitiorum comes, ut, quia solitaria non posset virtus ad ea, quae summa sunt, pervenire, conjuncta et consociata ad eam perveniret. Aliud emolumentum est mutua exhortatio. Eccl. 4: unus quomodo calefiet? Tertium est consolatio. Proverb. 27: unguento et variis odoribus delectatur cor, et bonis amici consiliis anima dulcoratur. Ultimo incitare debet ad amorem proximi damnum quod facit odium vel discordia; hoc enim facit in corpore Ecclesiae, quod facit divisio continuitatis in corpore humano, ex qua sequitur dolor magnus, et quandoque mors; ideo salvator multum rogat pro unitate Ecclesiae, Joan. 17: pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos. Idem in eodem: non pro eis rogo tantum, sed pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint. Incitare debet principem ad amorem cleri, amor, quem in corpore humano videmus inter manum et oculum; si oculo immineat periculum, manus se opponit oculum protegens, et ictum suscipiens. Secundo hoc quod Deus reputat sibi fieri, quod ministris ejus exhibetur. Matth. 16: qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Tertio hoc quod parentes sunt spirituales, quibus honor et amor debetur. Basilius: parentes nostros ut propria viscera diligamus. Quarto hoc quod ministrant spiritualia, ideo merito debentur eis temporalia. Matth. 10: dignus est operarius cibo suo. 2 Tim. 2: laborantem agricolam oportet primum de fructibus percipere, Gal. 6: communicet is qui catechizatur verbo ei qui se catechizat in omnibus bonis, 1 Timoth. 5, qui bene praesunt presbyteri, duplici honore digni habeantur, maxime qui laborant in verbo et doctrina. Duplici honore sunt digni, quia bene vivunt, et bene praesunt, secundum Ambrosium. Digni sunt honore sublimi, et terreno honore: sublimi ut eis obediatur, terreno ut eis necessaria ministrentur, 1 ad Thess. 5: rogamus vos, fratres, ut noveritis eos qui laborant inter vos, et praesunt vobis in domino, et monent vos, ut habeatis eos abundantius in caritate.
[88762] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 2 cap. 13 Quae pertineant ad bonum principem ostendit Cyprianus in Lib. de 12, Abus. Saec. his verbis: justitia regis est neminem injuste per potentiam opprimere; sine acceptatione personarum inter virum et proximum suum juste judicare; advenis, pupillis et viduis defensor esse; cohibere furta; adulteria punire; iniquos non exaltare; impudicos et hystriones non nutrire; impios de terra perdere; parricidas et perimentes non sinere vivere; Ecclesias defendere; pauperes eleemosynis alere; justos super regni negotia constituere; senes et sapientes et sobrios consiliarios habere; magorum et ariolorum, pythonissarumque superstitionibus non intendere; iracundiam suam differre; patriam suam fortiter et juste contra adversarios defendere; prosperitatibus animum non elevare; cuncta adversantia patienter tolerare; per omnia in domino confidere; fidem Catholicam in domino habere; filios suos non sinere impie agere; certis horis orationibus insistere; ante horas congruas cibum non gustare. Haec regni prosperitatem in praesenti faciunt, et regem ad caelestia perducunt. Item, Augustinus in Lib. de Civ. Dei, ostendit ea quae ad principem pertinent his verbis: felices dicimus imperatores si juste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium, et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur; si se homines esse meminerint; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum majestati ejus famulam faciunt; si Deum colunt, diligunt, timent; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes: si tardius vindicant, facile ignoscunt; si eamdem vindictam pro necessitate regendae tuendaeque reipublicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exercent; si eamdem veniam, non ad impunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si quod aspere coguntur plerumque decernere, minime lenitate et beneficiorum largitate compensant; si luxuria tanto est ei castigatior, quanta posset esse liberior; si malunt cupiditatibus suis, quam quibuslibet gentibus imperare. Et haec omnia faciunt non propter ardorem inanis gloriae, sed propter caritatem felicitatis aeternae; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis ad orationis sacrificium Deo suo vero immolare non negligunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id, quod expectamus, advenerit. Item, Gregorius ea quae ad principem pertinent ostendit his verbis: summum bonum est in regibus justitiam colere, ac sua cuique jura servare, et in subditos non sinere quod potestatis est fieri, sed quod aequum est custodiri. Idem: tunc regnum bene regitur, cum regnandi gloria animo non dominatur. Item, Bernardus: restringenda sub ratione potestas est, nec quicquam agendum est prius quam concitata ad tranquillitatem mens redeat: quoniam commotionis tempore justum ira putat quod fecerit.
|
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88763] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 pr. Ostensum est in praecedenti libro, quomodo princeps habere se debeat ad eum qui est super eum, scilicet ad Deum, vel ejus Ecclesiam; in hoc tertio libro ostendetur, quomodo princeps habere se debeat ad seipsum. Cavendum est principi primo ne circa alios occupatus seipsum negligat: secundo, ne relictis aliquibus vitiis, aliqua vitia retineat quibus pereat: tertio, ne subditis suis bona eorum auferat, propter quae ipsos subditos amittat. Principi etiam multum necessarium est ut actionem consideratione praeveniat, prudentia fortitudinem suam cohibeat. Trina consideratione quod facturus est, debet praevenire, scilicet an liceat, an expediat, an deceat. Frequenter etiam de se debet cogitare quid sit, quis, qualis.
[88764] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 1 Si princeps, se neglecto, circa alios occupetur, stulto labore consumitur, sicut dixit Jethro principi synagogae Moysi: vere stultus est labor talis: cum sapiens dicat proprium est stultitiae aliena vitia cernere, et sua oblivisci. Valde fatuum est quod princeps, se neglecto, aliis intendat, cum ipse sit in majori periculo quam alii: quanto enim quis in loco superiori, tanto in periculo majori versatur, juxta verbum Augustini: principi ex omni parte timendum est. Daemones, qui caelestem altitudinem amiserunt, positis in terrena altitudine invidentes, eos maxime impugnant, reputantes sibi honorabilius, si eos sibi subjecerint, scientes quod per eos pluribus poterunt dominari. Sicut in exercitu hostes visibiles ducem exercitus capere vel occidere conantur, eo quod ipso capto, vel occiso, exercitus dispergatur; sic hostes invisibiles eum, qui praeest, maxime persequuntur: 1 Reg. ult.: totum pondus praelii versum est in Saul. De periculo principis require supra Lib. 1, capit. 1. Si neglexerit princeps suam salutem, non deerit qui ejus non negliget damnationem, sed eam non negligenter procurabit, cum juxta verbum sapientis inaestimabile bonum sit suum esse. Multum est principi nociva occupatio, quae hoc bonum ei aufert. Non est suus, qui in periculo positus sibi intendere non potest: si vult princeps totus esse omnium instar apostoli, qui omnibus omnia factus est, laudabilis est humanitas, sed si plena sit; quomodo autem plena? Eo excluso. Ipse homo est. Ergo ut plena et integra humanitas sit, colligat ipsum intra se, qui omnes recipit. Cum omnes eum habeant, sit ipse ex habentibus unus: si maledictus qui partem suam facit deteriorem; quid ille, qui se penitus reddit expertem? Quid prodest principi, si universum mundum lucretur, se unum perdens? Noverit licet omnia mysteria, lata terrae, alta caeli, profunda maris, si se nescierit, erit similis aedificanti in fundamento ruinam, non structuram faciens. Non est sapiens, qui non est sapiens in acquisitione salutis: nemo eo ipsi germanior.
[88765] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 2 Multum cavendum est principi ne, aliquibus vitiis relictis, vitia aliqua retineat quibus pereat. Sunt aliqui qui de hoc confidentes quod sunt continentes, in aliis vitiis remanent, periculum suum non agnoscentes: superbi enim sunt, ventosi, invidi, iracundi, accidiosi, raptores, mendaces, blasphemi, detractores, malorum fautores, bonorum oppressores, in judicio personarum acceptatores. Talibus necessarium esset, ut in speculo Scripturae sacrae frequenter se suspicerent. Gregorius: specula sunt divina praecepta, in quibus animae sanctae semper inspiciunt, et si quae sunt in eis foeditates, deprehendunt. Joan. in Epist.: impossibile est quemquam Deo placere, qui quid ei placeat ignorat, fieri potest ut obsequendi voto offendat, si quomodo obsequi debeat, ante non didicit. Bernardus Eugenio Papae: admovi speculum, foedus se in eo vultus agnoscat. Inspice ne forte etsi sit unde merito placeas tibi, etiam in quo debeas displicere, non desit. Nolo glorieris testimonio conscientiae: omnia illi desunt qui nil putat sibi deesse. Principi multum cavenda est personarum acceptio in judicio. Bernardus ibid.: caliginis duae sunt causae, ira et mollior affectus, is judicii censuram enervat, illa praecipitat. Turbatus prae ira oculus clementer nil intuetur, suffusus quadam fluxa et muliebri mollitie animus rectum non videt. Non eris innocens si aut punias eum cui fuerat forte parcendum, aut parcas ei qui fuerat puniendus. Impunitas nociva est valde. Bernardus in Lib. de Consid.: impunitas est incuriae soboles, insolentiae mater, radix impudentiae, transgressionum nutrix. Multum decet principem ut sit sine macula, cum teneat locum ejus qui est sine macula et vult habere ministros sine macula, juxta illud Psal. 110: ambulans immaculate hic mihi ministrabit. Populus etiam multum ad eum respicit, unde ei bene convenit illud 1 ad Corinth. 3: spectaculum facti sumus mundo; et sic Sapient. 7, dicitur de Christo, qui est speculum sine macula; ita ipsi pro possibilitate sua debent esse speculum sine macula, in quo pure reluceret Christi imago. Si macula fuerit in speculo, illam videt qui in eo faciem videre quaerebat; sic si macula fuerit in principe, ad eam respiciet populus, et secundum eam se maculabit. Praeterea macula in principe macula est in gloria, in statu scilicet glorioso, cum perfectio Christianae religionis sit immaculatum se custodire ab hoc saeculo, Jac. 1: princeps, qui super alios est, perfectius hoc debet facere. Et notandum, quod multiplex est macula, quam aliquis contrahit ab hoc saeculo. Prima est superbiae, quae multum timenda est homini: haec Luciferum, ipsis sideribus clarius emicantem, in Diabolum convertit. Haec macula multum excaecat oculum cordis. Bernardus: superbo oculo veritas non videtur. Secunda macula est avaritiae, quae valde deformis est. Sapiens: deterius avaritia vitium nullum est: Eccles. 31: beatus vir qui inventus est sine macula, et qui post aurum non abiit. Tertia est macula luxuriae, de qua Eccl. 47: inclinasti femora tua mulieribus; et paulo post subditur: dedisti maculam in gloria tua, loquitur ad Salomonem. Haec macula valde turpis est: Gregorius: superbia eo quod minus turpis creditur, minus vitatur, luxuriam eo magis erubescunt homines, quia omnes turpem noverunt. Quarta, est peccatum gulae, de qua habetur in epistola Judae: hi sunt in epulis suis maculae convivantes: varietate enim et delectabilitate ciborum occasio sunt ut convivantes cum eis maculentur. Quinta macula est loquacitatis, de qua Jacob. 4: lingua constituitur in membris nostris, quae maculat totum corpus.
[88766] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 3 Multum cavendum est principi ne subditis suis bona eorum auferat, propter quod ipsos amittat. Bernardus in Lib. de Consid.: parvi dejectique animi est, de subditis non profectum quaerere subditorum, sed quaestum proprium: non mediocris gloriae est vox illa apostoli. Non requiro datum, sed fructum. Indecens est valde principi, voluntate pro lege uti. Non est major domino suo qui ait: non veni facere voluntatem meam. Non minus dejecti quam elati animi est, veluti rationis expertis, non pro ratione, sed pro libito agere, nec judicio agi, sed appetitu. Quid tam bestiale, et tam indignum cuivis utenti ratione, quam vivere ut pecus? Quis in te rectore omnium, tantam contumeliam naturae honoris injuriam ferat, sic degenerando, generale opprobrium fecisti tibi proprium. Psalm. 48: homo cum in honore esset, non intellexit: comparatus est jumentis insipientibus et cetera. Quid tam indignum tibi quam ut totum tenens, non sis contentus toto, nisi minutias quasdam atque exiguas portiones ipsi et tibi creditae universitatis, tamquam non sint tuae, satagas nescio quomodo adhuc facere tuas? Ubi etiam meminisse volo te parabolae Nathan de homine qui centum oves habens, unam quae erat pauperis concupivit. Hoc quoque veniat factum immo facinus regis Achab, qui rerum summam tenebat, et unam vineam affectavit, avertat Deus a te quod ille audivit, caecidisti et possedisti. Non debet princeps subditos contemnere, sed ad eos humiliter se habere. Cyprianus: qualem cupis erga te Deum esse, talis esto ipse erga servum tuum. Seneca: cum inferiore sic vivas, quemadmodum superiorem velis tecum vivere. Idem: quemadmodum stultus est qui equum empturus non ipsum aspicit, sed stratum et fraenos, sic stultissimus est qui hominem, aut ex veste, aut ex conditione, quae vestis modo nobis circumdata est, existimat. Item Seneca: servi sunt, immo homines: servi sunt, immo conservi: servi sunt, immo humiles amici. Video istos qui turpe existimant cum servo suo coenare. Virga omne murmur compescitur, tota nocte jejuni perstant. Sic fit ut isti de domino loquantur, quibus coram domino loqui non licet, at illi quibus non tantum coram dominis, sed et cum dominis sermo erat, quorum os non consuebatur, parati erant pro domino porrigere cervicem: in conviviis loquebantur, sed in tormentis tacebant, Coloss. 3: domini, quod justum est et aequum, servis praestate, scientes quoniam et vos dominum habetis in caelo. Specialiter princeps debet diligere, et honorare subditos sensatos et fideles. Eccles. 7: servus sensatus sit tibi dilectus quasi anima tua. Ibid. 33: si est servus fidelis, sit tibi quasi anima tua, quasi fratrem sic eum tracta.
[88767] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 4 Multum necessarium est principi ut actionem consideratione praeveniat. Ad considerationem monet Bernardus scribens ad Eugenium populi rectorem, multum commendans eam ipsi his verbis: non te totum, nec semper des actioni, sed considerationi aliquid tui et cordis et temporis sequestra. Consideratio ipsius actionis partes benigna praesumptione suas facit quodammodo peragendo et ordinando quae agenda sunt necessario. Cave ne forte quae praevisa poterant esse proficua, praecipitata magis fiant periculo. Consideratio primo ipsum fontem suum, idest mentem de qua oritur, purificat, demum regit affectus, dirigit actus, corrigit excessus, componit mores, vitam honestat et ordinat, postremo divinarum rerum et humanarum scientiam confert. In minori mundo, scilicet homine, est defectus considerationis, quod in majori mundo est defectus illuminationis. Tria sunt in majori mundo ab illuminatione, scilicet decor, directio et securitas. Deficiente illuminatione decor deest mundo, vel non prodest, cum non delectet, eo quod non videatur, et est confusio, et inordinatio, et nulla securitas; sic in homine, si desit consideratio, deest decor honestatis, deest ordinatio; confusa est enim vita, et in periculo, imago existens miseriae infernalis, ubi non est decor, nec ordo, sed horror. Periculum istud verum solem fecit nasci in mundo isto, juxta illud Luc. 1: visitavit nos oriens ex alto. Illuminare his qui in tenebris sunt, et in umbra mortis errant. Imminet mors talibus intus et exterius, juxta illud Thren. 1: foris interficit gladius et domi mors similis est. Qui habent defectum considerationis, inconsiderati volunt, loquuntur et operantur. Voluntas eorum mortem vitae praeelegit. Eccl. 12: ante hominem vita et mors, bonum et malum: quod placuerit ei, dabitur illi. Item cum mors et vita sint in manibus linguae, Prov. 15, si non dirigatur lingua consideratione, mors praeeligitur vitae. Prov. 15: qui custodit os suum, custodit animam suam: qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet mala. Loquens inconsiderate sentit haec mala, scilicet conscientiae remorsionem. Eccl. 20: qui multis utitur verbis, laedit animam suam. Item, gratiae evacuationem. In eodem: sapiens in verbis amabilem se facit: gratiae autem fatuorum effundentur. Item, confusionem. Proverb. 10: os stulti confusioni proximum est. Ibid. 13: impius confundit et confundetur. Item, damnationem. Matth. 13: ex verbis tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis. Si desit consideratio, praeeligitur via ducens ad mortem viae quae ducit ad vitam, et societas quae ducit in Infernum illi quae ducit in Paradisum. Ex consideratione est desertio periculosae viae. Psalm. 118: cogitavi vias meas, et converti pedes meos. Homo, consideratione non utens, est ut animal brutum, vel eo deterior. Bernardus: an non tibi bestiis bestialior videtur homo rationem habens, et ratione non utens? Pecus quidem, si ratione se non regat, excusationem habet a natura. Versari debet consideratio nostra circa opera ejus qui supra nos est, juxta illud Eccl. 7: considera opera Dei quae scilicet virtuti divinae sunt possibilia, non humanae. Haec consideratio ad hoc utilis est, ne ea temere praesumamus. Haec consideratio fidei est: si ipsa desit, cum Dei injuria quod Dei proprium est ab homine usurpatur, et creaturae attribuitur, quod est quasi idolatria. Et si contingat quod ad exhortationem alicujus aliquis corrigatur, eloquentiae et sapientiae suae hoc attribuit, et inde gloriam suam, et laudem hominum quaerit. Si vero non corrigatur, offenditur, et peccatori indignatur, et irascitur, incorrigibilitatem ipsius suam contumeliam reputans, non attendens quod correctio peccatoris non est opus humanae virtutis, sed divinae. Ferens lucernam non confert visum gradienti, et cibum ministrans non confert vitam illi cui ministratur, et ad pugnam incitans non dat virtutem praeliandi; adminiculantia sunt ista: sic praedicator non dat gratiam qua peccator corrigatur, Deus est qui correctionem operatur; unde, juxta verbum Salomonis: nemo potest corrigere quem ille despicit. Quosdam Deus appretiatur, quos de manu inimici quasi violenter eripit tribulationibus multis; quosdam vero despicit, quos velut fragmenta vasorum, et pannos irreparabiles, in luto divitiarum et delitiarum putrescere permittit. Opera ejus qui contra nos est, scilicet Diaboli, considerare debemus, ut eorum destructioni intendamus, exemplo salvatoris, qui mundo visibilis apparuit, ut ejus exemplo ad horum operum destructionem incitaremur, juxta illud Joan. 3: in hoc apparuit filius Dei, ut dissolvat opera Diaboli. Ad hoc debet esse studium et labor eorum, qui curas habent, ut peccata in parochiis eorum destruantur Isai. 27: iste omnis fructus, ut auferatur peccatum ejus. Opera etiam nostra frequenter considerare debemus: distincte enim examinabuntur a Deo etiam verba otiosa. Job 11: verebar omnia opera mea, sciens quod non parcis delinquenti: Prover. 13: astutus considerabit omnes gressus suos. Opera etiam eorum, qui sunt inter nos, considerare debemus, ut inde exempla sumamus. Prov. 6: vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce sapientiam. Quod corrigere aliquem, Dei sit non hominis, intelligebat qui dicebat: sana me, domine, et sanabor, Jerem. 17. Si cupiditas cor hominis occupaverit, nunquam sanabitur cor illud sine Dei operatione, sicut ex verbis patet domini, Matth. 19, qui ait, cum juvenis habens multas possessiones abiisset tristis, audito verbo ipsius de contemptu divitiarum: amen dico vobis, dives difficile intrabit in regnum caelorum. Item: facilius est camelum intrare per foramen acus quam divitem in regnum caelorum. Et, cum hoc audito, dixissent discipuli: quis poterit salvus esse? Respondit: apud homines impossibile est (ut scilicet per se a suis cupiditatibus convertantur), apud Deum omnia possibilia sunt. Idem intelligendum est de aliis corruptionibus. Si enim amor illicitus alicujus mulieris cor occupavit, sine virtute divina non sanabitur. Isai. 43: ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me. Oseae 13: perditio tua, Israel, tantum ex me auxilium tuum. Job 13: quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es? Eccles. 21: quasi rhomphaea bis acuta omnis iniquitas plagae illius; non est sanitas, virtute scilicet humana. Sicut ad Deum pertinet creatio, ita recreatio. Peccatum hominem ad nihilum redigit, et, quodammodo, ad deterius. Bonum etiam esset ei si natus non fuisset, vel nihil omnino fuisset, nisi correctio secutura sit. Unde virtutis divinae, non humanae, est ad statum bonum illum reducere, cum gratia sit supra naturam, et solius Dei sit naturam animae in esse perducere, ipsius solum erit gratiam infundere. Ps. 83: gratiam et gloriam dabit dominus. Jac. 1: omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est. Non sufficiunt ad correctionem verbera, quae sunt majoris efficaciae quam verba, juxta illud Prov. 27: si contuderis stultum in pila quasi ptisanas, desuper feriente pilo, non auferetur ab eo stultitia ejus. Multominus ad eorum correctionem sufficit verbi exhortatio: cor non sanat nisi quod cor intrat. Non fit correctio sine gratia, quae est immediate a Deo; cum datur gratia, datur spiritus, scilicet, qui non datur nisi a Deo, cum sit donum optimum; cum gratia datur, fit filius Dei cui datur, datur ei jus regni, poena aeterna remittitur, quae omnia ad Deum constat pertinere. Multum necessaria est principi ut prudentia fortitudinem suam cohibeat. Bernardus Eugenio Papae: adverte suavissimum amplexum virtutum, atque alteram pendere ex altera, matrem fortitudinis esse prudentiam, nec fortitudinem esse sed temeritatem quemlibet ausum, quem non parturivit prudentia. Haec item est, quae inter necessitates et voluptates media, quasi quaedam arbitra, sedens, utrimque certis limitibus disterminat, fines istis assignans et praebens quod satis est, illis quod minus est demens. Et sic ex alterutro tertiam formans virtutem, quam dicunt temperantiam, nempe intemperantem ipsa consideratio censet tam eum qui necessariis pertinaciter demit, quam qui indulget superfluis. Non est temperantia in solis resecandis superfluis, est et in admittendis necessariis; tamen de justitia necesse est mentem consideratione praeveniri, ut se formet in ea. Se enim necesse est prius cogitet, ut ex se normam ducat justitiae, non factura utique alteri quod sibi nolit fieri, nec quod sibi fieri velit alteri negatura. Non est laudabilis in principe nimia audacia. Bernardus in Lib. de Consid.: ego multo mihi tutius judico apud majestatem timiditate, quam temeritate periclitari.
[88768] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 5 Princeps quod facturus est, trina consideratione debet praevenire, scilicet an liceat, an expediat, an deceat. 1 ad Cor. 10: omnia mihi licent, sed non omnia expediunt; loquitur apostolus de comestione eorum quae immolata sunt idolis, ut non omnia quae licent expediunt, idest adjuvant in cursu praedicationis, sed magis impediunt. Eccl. 37: non omnia omnibus expediunt: et subditur ab apostolo ad explanationem: omnia mihi licent, sed non omnia aedificant: licent omnia potestate liberi arbitrii, et doctrina legis naturalis, qua omnia munda sunt: domini est terra et plenitudo ejus; unde licet omnia comedere, sed, ad vitandum scandalum proximi, a tali comestione abstinendum est. Proverb. 13: sapiens mulier aedificat domum suam: insipiens extructam quoque destruet manibus: et subdit apostolus: nemo quod suum est, quaerat, supple, tantum: 1 Corinth. 13: caritas non quaerit quae sua sunt tantum, ut dicit Augustinus: ibid. Philip. 2: non quae sua sunt singuli considerantes, sed quae aliorum, si quis tamen objiciat de cibis prohibitis populo Judaeorum Lev. 11, et Deuter. 14, dicendum, quod illi cibi non fuerunt prohibiti propter se, sed in onus populi, et propter significationem, et ad restringendum peccatum gulae, quod in populo illo multum regnabat. Apostolus etiam revocavit prohibitionem illam Tit. 1 dicens: omnia munda mundis. Cum princeps considerare habeat, an deceat quod facturus est, quod ad disciplinam pertinet, sciendum quod, secundum Hugonem de sancto Victore, disciplina est omnium membrorum motus ordinatus, et dispositio decens in omni habitu et actione. Idem: disciplina est conversatio bona et honesta, cui parum est non mala facere, sed studet in his quae bene agit per cuncta irreprehensibilis apparere. Haec descriptio videtur esse sumpta ex verbis Augustini dicentis: in incessu, statu, habitu, et in omnibus motibus vestris non fiat quod cujusquam offendat aspectum, sed quod vestram deceat sanctitatem. Ista disciplina idem videtur esse quod modestia, de qua loquitur philosophus: cujus est decorem, seu decentiam servare in exteriori conversatione, et est decor iste respectu hominum. Ad videndum autem utrum aliquid sit decorum, seu decens, vel non, attendendum est an sit naturae consentaneum, et an sit personae dignum quae hoc agit, vel cum qua agitur; attendendum est etiam ad congruentiam temporis, vel loci. Decor est in homine quod est consentaneum excellenti naturae hominis, et est aliquid indecens in homine quod non esset indecens in bruto. Item aliquid indecens est in persona praelati, quod non esset indecens in persona privata. Item aliquid indecens est in religioso, quod non esset in persona saeculari. Item aliquid est indecens congruentia temporis, secundum illud Eccl. 20: ex ore fatui reprobabitur parabola, quia non dicit illam in tempore suo. Ratione etiam loci aliquid est indecens, ut cum in sacro loco aliquid fit indecenter quod alibi fieret decenter: sacro loco magna est exhibenda reverentia. Et notandum quod revereri multipliciter accipitur: aliquando enim dicit motum qui est fugiendo seu resiliendo ab altitudine alicujus rei in propriam parvitatem, et vocatur motus iste motus reverentiae, et huic motui interiori respondet exterius elongatio, vel fuga, qua humiles prius elongant se ab his, qui sunt in potestate positi, non audentes eis appropinquare, quoniam revereri dicit honorem quem aliquis exhibet alteri gratia dignitatis, ad ostendendum quod ipse subiectus sit ei, et paratus voluntatem ejus sequi, ut est: assurgere venient, assistere sedenti, inclinare transeunti, incedentem sequi. Et genuflexio exibetur et honor alicui propter prioritatem temporis, vel naturae dignitatem, vel excellentiam in aliqua gratia. Propter superioritatem exhibetur honor, juxta illud Roman. 13: cui honorem, honorem: 1 Petr. 2. Regem honorificate. Item propter prioritatem temporis, ut Lev. 19: coram cano capite consurge, et honora praesentiam senis. Item propter dignitatem naturae, ut Exod. 20: honora patrem tuum et matrem tuam; et Malac. 1: si ergo pater ego sum, ubi honor meus? Propter excellentiam in aliqua gratia honor exibendus est omnibus. Debemus enim credere quod omnes excedunt in aliqua gratia. 1 Petr. 1: omnes honorate: Rom. 2: honore invicem praevenientes: Phil. 1: in humilitate superiores sibi invicem arbitrantes. Augustinus: non hoc ita debemus arbitrari, ut nos aestimare fingamus, sed vere aestimemus aliquid posse esse occultum in aliquo, quo nobis superior sit, etiam si bonum nostrum, quo illo videmur superiores esse, non sit occultum. Et notandum quod dignissima species honoris creaturae exhibendi, est honor qui debetur humanae naturae, quam filius Dei assumsit: specialiter vero est honoranda humana natura in Christo propter inhonorationem quam in cruce sustinuit, juxta illud Phil. 2: humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod et Deus exaltavit illum. Propter hoc ex institutione Ecclesiae fit adoratio crucis, in qua is, cui exhibetur honor ille, est Christus passus; ignominia vero crucis est causa illius adorationis. De adoratione humanae naturae a filio Dei assumptae dicit Augustinus super illud Psalm. 98: adorate scabellum pedum ejus quoniam sanctum est; sciendum est quod in Christo terra est, idest caro, quae sine impietate adoratur. Post naturam humanam a filio Dei assumptam, exhibendus est honor beatae virgini, in qua et ex qua filius Dei carnem assumpsit. Damascenus: Dei genitricis imaginem, non materiam sed figuram adoramus, figuram, hic intellige figuratum, seu significatum per imaginem, et subdit Damascenus: honor enim qui est ad ipsam, ad eum, qui ex ea incarnatus est, reducitur. Hoc dicit ideo, quia mater propter filium honoratur. Tertio, exhibendus est honor beatis Angelis et sanctis, qui sunt in statu gloriae, ab his qui sunt in statu gloriae. Matth. 11: inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista; qui autem minor est in regno caelorum, major est illo. Quarto, exhibendus est honor his qui praesunt in Ecclesia militante, qui scilicet sunt in gradu superiori, ab his qui sunt in gradu inferiori: qui enim praesunt, sunt in loco Dei, ideo honor eis exhibendus est, unde et dii vocantur, Exod. 23: diis non detrahes, et principi populi tui non maledices. Praecipue honor exhibendus est his qui praesunt quantum ad spiritualia, juxta illud 1 Tim. 5: qui bene praesunt presbyteri, duplici honore digni habeantur, maxime qui laborant in verbo et doctrina. Quinto, honor exhibendus est amicis Dei et in statu viae qui sunt notae sanctitatis; unde qui se reputant peccatores, cum genuflexione suffragia solent petere a talibus: status enim eorum, secundum suam reputationem, est inferior statu aliorum, sicut status servi a statu domini, vel filii: filius domini a servis dominus vocare solet. Matth. 15: non est bonum sumere panem filiorum, et dare canibus. Canes vocat peccatores; filios, justos; et subditur: nam et catelli edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Intelligit illos dominos, qui primo vocati sunt filii. De hoc honore dicitur ad Ecclesiam, Isa. 49: vultu in terram demisso adorabunt te. Et notandum quod reverentia quae debetur rebus Deo dicatis, ut templo vel coemeterio, vel his quae pertinent ad ornatum templi, vel sancto tempori, videtur esse quidam timor, quo timemus intrare templum illoti, vel non sanctificati, vel appropinquare altari, vel aliis rebus sacris, vel inquinare nos in loco sancto, vel communia opera ibi exercere. De hoc timore habetur, Gen. 28: quam terribilis est locus iste? Non est hic aliud nisi domus Dei, et porta caeli. Malac. 2: levi a facie nominis mei pavebat. Cum dominus sanctus sit, in sanctitate vult appropinquari ad ejus ministerium. Exod. 28: Aaron sanctificatus ministret mihi. Qui vero Deum non ostendit sanctum ad ministerium ejus in sanctitate appropinquando, ipse ostendet eum sanctum pro immunditia sua poenam a Deo recipiendo. Levit. 10: arreptis Nadab et Abiud filii Aaron turibulis imposuerunt ignem et incensum insuper, offerentes coram domino ignem alienum, quod eis praeceptum non erat, egressusque ignis a Deo devoravit eos; dixitque Moyses: hoc est quod loquutus est dominus: sanctificabor in his qui appropinquant mihi. Non legitur Christum in Evangelio tantam iram per zelum ostendisse, quantam ostendit cum vidit quod templo non exhibebatur debita reverentia Joan. 2 et Matth. 22. Tunc impletum est illud Psal. 68: zelus domus tuae comedit me. Et Marc. 2, legitur quod non sinebat ut quisquam transferret vas per templum. Post illud verbum apostoli: omnia mihi licent, subdit apostolus: si cum gratia participo, quid blasphemor? Idest cur cado in blasphemiam imperitorum, pro eo quod gratias ago? Sive ergo manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in Dei gloriam facite, idest in laudem Dei. Ambrosius: cum invocatione creatoris, ut in actibus et conversatione nostra, laudetur Deus. Augustinus: si haec recte fiunt, laudes Dei sunt. Idem: cum laudatur Deus, de bono opere tuo Deum laudas: et cum blasphematur Deus, de malo opere tuo Deum blasphemas. Item idem: si quod manducas et bibis, ad refectionem corporis sumis reparationemque membrorum tuorum, gratias agens ei qui tibi praebuit mortali et fragili supplementorum solatia, cibus tuus et potus laudat Deum; si vero modum naturae debitum immoderatione voracitatis excedas, et vinolentia te ingurgites, quantumlibet laudes Dei lingua tua sonet, vita blasphemas. De his qui sine benedictione et gratiarum actione, eleemosynarum collationem comedunt, dicitur in canonica Judae: hi sunt in epulis suis cum maculis convivantes, sine timore semetipsos pascentes.
[88769] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 6 Frequenter debet princeps cogitare de se quid sit, quis, qualis: quid in natura, quis in persona, qualis in moribus: quid, verbi gratia, homo: quis, rector vel princeps: qualis, benignus, mansuetus, et similia. In definitione hominis, qui est animal rationale mortale, consideranti is occurret fructus, ut mortale quod est rationale humiliet, et rursum rationale mortale confortet, quorum neutrum erit contemptum homini circumspecto. Multum amanda est humilitas principi, unde ad eam admonet Eccl. 3: quanto, inquit, magnus es, humilia te in omnibus. Humilitas in majoribus est laudabilior, Deo gratior, et ipsis utilior. Bernardus in Lib. de Consid.: cum omni indifferenter personae humilitas sit quaedam turris fortitudinis a facie inimici, nescio quo pacto vis ejus major in majoribus, et clarior in clarioribus comprobatur. Idem: non altum sapere, sed humilibus consentire nil Deo carius, vel rarius apud homines, Gregorius in Moral.: mirum est cum in cordibus sublimium regnat humilitas morum. Bernardus: non est magnum esse humilem in abjectione, magna prorsus et rara virtus humilitas honorata. Idem, loquens de illo verbo, Matth. 3, quod dixit salvator praecursori: sine modo; sic enim decet nos implere omnem justitiam: sic plane sic decet ut vincat et humilitate quem sublimitate vincebat. Humiles Deus ad principatum elegit, superbientes vero abjicit 1 Reg. 15, dictum est Sauli: nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput in tribubus Israel factus es? Saul abscondit se domi cum quaereretur in regem 1 Reg. 10; et de David sublimando in regem dicitur ibid. 16: abjeci eum, nec juxta intuitum hominis ego judico. Moyses humilis princeps constituitur a domino, Exod. 3: quis sum ego, ait Moyses, ut vadam ad Pharaonem, et educam filios Israel ex Aegypto? Job 5: ponis humiles in sublime. Ibid. 13: qui humiliatus fuerit, erit in gloria. Humilitas praeparat ad sapientiam, quam constat principi multum esse necessariam. Bernardus in Lib. de Consid.: simia in tecto rex fatuus in solio sedens; Prov. 11: ubi humilitas, ibi sapientia; Matth. 11: revelasti ea parvulis; Ptolomaeus philosophus, inter sapientes est sapientior qui existit humilior; Beda: humilitas est clavis scientiae; Gregorius: prima stultitia Angeli fuit elatio cordis. Vera sapientia efficitur hominis humilitas suae aestimationis. Humilitas facit principem diligi. Chrysostomus: nutrix dilectionis est humilitas; odii mater est superbia. Bernardus: sola virtus humilitatis laesae est reparatio caritatis.
[88770] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 7 Humilitas est astutissima, sicut apparere potest in divisione mundi, quam ipsa facit cum superbia. Humilitas accipit in terra, superbia extra: unde super illud Job 6: eum qui venit ad me non ejiciam foras sic habetur: superbiae est foras ejici, quae nihil habet in bono interiori nec hic nec futuro. Seneca: sapiens in terra, se omne bonum terminabit. Ad humiles pertinet illud: gloria nostra, hoc est testimonium conscientiae nostrae, 2 Cor. 1. Humilitas vult habere crossellum, superbia operimento contecta est: humilitas vult habere nucleum, superbia vero corticem: humilitas accipit imum, superbia vero altum: haec montes vult habere, illa vero valles; ideo superbia habet ventum, perflant enim altissima venti. Habet etiam ariditatem, juxta illud Augustini: alta siccantur, ima replentur. Habet duritiem et sterilitatem, et propinqua est praecipitio. Bernardus: facile est se in alto continentem obstupescere, et de vita periclitari: opposita vero his habet humilitas. Superbia accipit florem, juxta illud Lev. 28: date flores Moab. Moab interpretatur ex patre, et significat superbos qui de paterna nobilitate gloriantur, humilitas vero accipit fructum. Superbia accipit pulchrum, humilitas bonum: superbia accipit paleam, et humilitas granum: superbia accipit imaginem, sive picturam honestatis, humilitas vero honestatem. Sapiens: apud sapientes sunt honesta, apud vulgus simulacra rerum honestarum, opera scilicet in mortali, et cum sinistra intentione facta. Superbia quod est contentionis, humilitas vero quod est pacis. Humilitas recumbit in novissimo loco, juxta illud salvatoris, Luc. 14, superbia vero gloriam quaerit: gloria vero res contentionis est. Cum unus laudat superbiam, duo eam vituperant. Humilitas laudem fugit, laus vero sequitur eam tamquam laude dignam. E contrario superbus laudem sequitur, laus vero fugit eum tamquam laude indignum. Superbia in ore hominum se et sua ponit, ideo non est mirum si morsus detractionis frequenter ibi sentit: humilitas vero altissimum ponit refugium suum. Ipsa enim dicit illud 1 Cor. 4: qui judicat me, dominus est; ideo morsus detractionum causa non attingit: humilitas vero turris fortissima est, juxta verbum Bernardi; ideo multum necessaria est principi, qui est in majori periculo quam ceteri. Multum cavendum est principi ne superbiat de multitudine populi cui praeest. Rex Xerses cum coram se videret exercitum suum multitudinis innumerabilis, attendens quod totus ille exercitus infra centum annos in pulverem convertendus esset, dixisse fertur, regem tanti exercitus et tam fortis me vocant homines, ego vero fateor me regem pulveris. Princeps tamquam prudens, non solum quod situm est ante oculos debet intueri, sed quod et futurum est, quod ita certum est ac si jam fuisset. Cum obsedisset Sennacherib Jerusalem, eadem nocte Angelus domini percussit in castris Assyriorum centum octuaginta quinque millia. Porro Jerosolymitae videntes stragem hostium, egressi sunt et spoliaverunt castra, spolia vero mortuorum tollentes excusserunt ex eis pulverem tantum. Nam ignis divinus latenter eorum corda incineraverat. Talis est principi sapienti suus exercitus, qui non solum praesentia, sed et futura intuetur, ideo de illo non superbit. Humilitas supplet in homine defectus aliorum bonorum. Bernardus: apud dominum, fratres, jus habere non possumus, quoniam in multis offendimus omnes, sed nec fallere eum; ipse enim novit abscondita cordis, quanto magis opera manifestantur, nec resistere viribus, quoniam omnipotens est. Quid ergo restat nisi ad humilitatis remedia tota mente confugere, et quicquid in aliis minus habemus, de ea supplere? Debet princeps attendere quis sit, quoniam aliis est praelatus: sed cum hoc etiam debet cogitare humilem statum unde ad hoc assumptus est, et infirmitatem quam habet, qua ceteris infirmior est, ne evanescat salubris copula, ut cogitans se summum, attendat pariter se cinerem vilissimum non tantum fuisse, sed esse. Imitetur cogitatione naturam, imitetur etiam, quod dignius est, auctorem naturae summa imaque consocians. Nonne enim in parte hominis vili limo vitae spiraculum colligavit? Nonne auctor naturae in sua parte verbum limumque contemperavit? Multum timenda est principi prosperitas; incautis enim prosperitas est ad disciplinam quod ignis ad ceram, quod solis radius ad nivem, vel glaciem. Sanctus David, sapiens Salomon fuit; sed, blandientibus nimis secundis rebus, alter ex parte, alter ex toto desipuit. Magnus, qui incidens in adversa non excidit vel parum a sapientia: nec minor cui praesens felicitas si arrisit, non irrisit; quamquam facilius inveneris qui sapientiam retinuerit contraria sibi fortuna, quam qui propitia non perdiderit. Tullius in prima Reth.: difficile est illi virtutes habere, qui secunda semper fortuna usus sit. Considerare etiam debet princeps qualis ipse sit. Haec consideratio tenet eum in se, nec sinit eum a se evolare, nec ambulare in magnis super se. In se debet consistere, non infra dejici, non supra attolli, non evadere longius, non extendi in latius. Longum dico cum sibi homo promittit vitam longiorem; cum superfluis animus extenditur curis; altum, cum de se plus praesumit; profundum, cum se plus dejicit; longitudo extremum habere solet, dilatatio scissuram, altitudo ruinam, profundum absorptionem. In hoc fortis non dejicietur, prudens longioris vitae non abducitur incerto, modestus moderabitur, curas temperabit a superfluis, non deerit necessariis. Multum cavenda est principi otiositas, mater nugarum, noverca virtutum. Cum omnia ad humilitatem hominem incitent, mirum est quomodo humiles non sumus, et quomodo adhuc in nobis superbiam retineamus.
[88771] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 8 Incitat nos ad humilitatem terra, infimum elementorum, quam cum inspicimus, quasi coemeterium et sepulcrum nostrum videmus, quia in terram reversuri sumus, juxta illud Gen. 3: in sudore vultus tui vesceris pane tuo, donec revertaris in terram de qua sumptus es. Terra, quae nunc est sub pedibus nostris, quandoque futura est super caput nostrum. Ad humilitatem etiam incitare nos potest, quod tantum terra indigemus. Ipsa est quae nos sustentat: si ipsa disrupta fuerit sub pedibus nostris, sicut fuit sub pedibus Datan et Abiron, Num. 16, vivi in Infernum descenderemus. Ipsa etiam miro modo Dei virtute ex se producit unde pascimur: quod si non faceret, fame periremus. Item, si ligna non produceret, quibus possemus nos calefacere, periremus frigore. Aer etiam ad humilitatem multum nos incitat, si attendamus quod sine aere nec ad momentum possumus vivere: nisi enim ad cordis refrigerium aerem attrahamus, suffocamur. Item, si aer a vento frigido commotus fuerit, multum nos affligit: si pestilens fuerit, nos interficit. Aqua etiam materiam humilitatis magnam nobis ministrat, quae si defuerit, immundi erimus, et, terra existente arida et sterili, fame peribimus. Ignis etiam ad humilitatem nos incitat, qui si nobis defuerit, unde cibaria nostra coquamus, et nos calefaciamus, non habebimus, et fame et frigore peribimus. Propterea ignis paratus est in tormentum impiis. Deut. 32: ignis succensus in furore meo, et ardebit usque ad Inferni novissima. Quomodo ergo superbit homo facinorosus, ad cujus combustionem fornax iam succensa est? In terra et eis quae de terra nascuntur, et brutis animalibus multam materiam humilitatis invenimus, cum multa bona habeant, quibus nos caremus, ut est fulgor auri, pulchritudo florum. Matth. 6: considerate lilia agri quomodo crescunt, non laborant, neque nent. Dico autem vobis, quoniam nec Salomon in omni gloria sua coopertus est sicut unum ex istis. In avibus etiam est suavitas cantus sine magisterio alicujus creaturae, ad quam suavitatem homo multis annis edoctus non potest pertingere. Item invenitur in brutis velocitas, fortitudo, pulchritudo, vestitus abundans. Hominem vero ab eis oportet mendicare unde nuditatem cooperiat, et pulchritudinem suam ornet, et tarditatem suam et debilitatem suam juvet. In luminaribus etiam caeli magnam materiam illuminandi nos habemus, quorum luce multum indigemus: sine luce enim oculi nostri sunt inutiles. In nobis multas causas humiliationis invenimus et ex parte corporis et ex parte animae. Ex parte corporis, sive respiciamus ejus originem, sive finem, sive statum ejus praesentem. Bernardus: vide unde venis, et erubesce; ubi es, et ingemisce; quo vadis et contremisce. Si attendatur unde corpus venit, invenitur quod ex putredine. Job 17: putredini dixi pater meus es. Si attendatur ad quem finem deveniat, pulvis et cinis fit. Gen. 3: pulvis es, et in pulverem reverteris. Item. Gen. 18: dixit Abraham: loquar ad dominum meum, cum sim pulvis et cinis. Non est mirum si miles erigat se contra dominum suum, qui habet castrum super rupem inexpugnabile; sed valde fatuus est qui non habet domicilium nisi de palea, quae facillime potest comburi, si contra dominum suum potentem se erigat: sic homo fatuissimus est, cujus habitatio, scilicet corpus, ad calorem febrilem in ignem redigitur, nec ad ejus incinerationem ignis requiritur, si contra Deum se erigat. Multum deberet hominem humiliare corpus spiritui, ad ipsius humiliationem datum, quod est saccus stercorum, et materia vermium, juxta illud Machab. 2: ubi dicitur de peccatore: gloria ejus est stercus et vermis. Ipse unde confundi debet, gloriatur. Statum praesentem corporis attendebat, qui dicebat: humiliatio tua in medio tui, Mich. 3; et Hieronymus: quomodo superbiet, qui semper secum sentinam portat? Ex parte animae multas causas humiliationis possumus invenire. Aut enim scimus nos esse in mortali, aut non: si sic, in inferiori statu sumus quam canis, vel porcus, vel bufo, cum simus debitores duplicis mortis, scilicet temporalis et aeternae, illi vero unicam mortem debeant; item miseriam habemus culpae et poenae. Si vero nesciat se esse in mortali, nescit tamen se esse in statu salutis; scit se aliquando fuisse in statu damnationis, et nescit utrum adhuc peccatum sit sibi dimissum. Eccl. 9: sunt justi atque sapientes, et opera eorum in manu Dei: et tamen nescit homo utrum amore vel odio dignus sit, sed omnia in futurum reservantur incerta. Gregorius ad hoc: cuncta nobis de meritis nostris incerta sunt, ut unam certam gratiam teneamus humilitatem, etiam si sciremus nos esse in statu salutis. Ad humilitatem nostram possent ista valere: negligentia proficiendi, quam in nobis videmus, difficultas standi, facilitas cadendi (ad sibilum enim unius verbi dejicitur aliquis), difficultas resurgendi, debilitas vitia minima vincendi. Item, in eis quae sunt juxta nos multam materiam humiliationis invenimus. Si attendamus multos de fratribus nostris esse leprosos, multos caecos, multos mendicos, et aliis miseriis afflictos. Item, magnam materiam humiliationis invenimus, si attendamus eos qui contra nos sunt, scilicet hostes invisibiles, qui et fortiores et astutiores nobis sunt, et nos strangularent, si Deus hoc eis permitteret. Thr. 3: misericordia domini quia non sumus consumpti. Item supra nos causas humiliationis invenire possumus, si attendamus Dei omnipotentiam paratam ad vindictam superborum. Tribus de causis solet aliquis se inclinare, vel demittere: vel quia gladius ejus capiti imminet; vel quia transiturus est per ostium humile; vel propter societatem alicujus magnae personae, quam ad terram videt sedere: similibus causis debet homo per humilitatem se inclinare, si per superbiam se erexerit. Gladius omnipotentis Dei est evaginatus super caput ejus. 1 Pet. 5: humiliamini sub manu potentis Dei. Item, necesse habet per ostium humile Paradisi intrare. Augustinus Sup. Joan. 10: ego sum ostium: ostium humile est; si sano capite volumus intrare, oportet caput demittere. Item, altissimus in mundo isto et sancti valde se humiliter habuerunt. Matth. 10: sufficit servo si sit sicut dominus ejus, et Joan. 15. Mementote sermonis mei, quem ego dixi vobis: non est servus major domino suo. Et bona et mala nostra debent nos humiliare. In bonis non verum dominium, sed onus et periculum habemus, pro illis censum debemus, et non solum illa perdere sed etiam pro illis perdi, possumus. Mala vero nostra, si sint mortalia peccata, multum debent nos humiliare, cum pro illis patibulo infernali adjudicati simus. Mirum est, cum habeamus tot humiliantia, quomodo remanet in nobis superbia. O mira vanitas, o mira fatuitas cordis nostri, cujus elationem perfecte dimittere, cujus cervicosos motus omnino domare humilitatis materia tanta non sufficit, quin adhuc superbiat terra et cinis.
[88772] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 9 Et notandum quod multum valet ad humilitatem mortis memoria, sicut docet Ecclesia, in principio Quadragesimae, capitibus fidelium cineres imponens, dicens: memento quia cinis es, et in cinerem reverteris. Debet homo se cinerem reputare, et ex parte animae, et ex parte corporis. Ex parte corporis propter propinquitatem et certitudinem quam habet ad hoc quod in cinerem redigatur: sic enim loqui solet Scriptura sacra, ut aliquid, quod futurum est, dicat jam esse, propter propinquitatem et certitudinem. Gregorius: fere se mortuum considerat, qui se moriturum non ignorat: Rom. 8: corpus mortuum est propter peccatum, idest necessitati moriendi addictum. Quantum vero ad animam, debet homo se cinerem reputare quantum ad tria. Primo, quantum ad vilitatem: cinis valde est vilis, licet materia, ex qua factus est, fuerit pretiosa; sic qui est in statu peccati quasi nullius valoris est respectu valoris in quo erat ante peccatum. In Psal. 16: ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus. Immo minus quam nihil videtur esse: melius enim esset ei non esse, quam malum esse, si in malitia perseveret. Secundo, quantum ad hoc quod cinis, non potest resistere modico flatui quin ab eo dispergatur; sic peccator non potest resistere sibilo verbi modici, juxta illud Psal. 1: non sic impii, non sic, sed tamquam pulvis quem projicit ventus. Tertio, quantum ad hoc quod sicut cinis non potest ex se redire ad statum materiae, unde factus est, sed sola Dei virtute; sic peccator non potest reduci ad statum bonum, nisi Dei virtute. Principi qui jam habet coronam temporalem, et cui desideranda est aeterna, multum expedit ut sua reputatione cinis sit, pro cinere enim corona promittitur. Isa. 61. Ad annuntiandum mansuetis misit me, ut darem coronam eis pro cinere. Multum est utilis mortis memoria. Eccles. 7: in omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis. Hieronymus in Epist. Platonis est sententia: omnem sapientum vitam meditationem esse mortis. Sapiens: summa philosophia est assidua mortis meditatio. Specialiter mortis memoria juveni est necessaria: unde post illud Thren. 3: bonum est viro cum portaverit jugum in adolescentia sua subditur: ponet in pulvere os suum. Os sapientum est in corde ipsorum. Eccl. 25. Os ergo in pulvere ponit qui cogitat quod pulvis sit. In hac meditatione projicienda est cupiditas, et vanitas saeculi: unde Lev. 1, praecepit dominus ut faciens holocaustum de turturibus, vel pullis columbae, projiceret vesiculam gutturis et plumas in locum cinerum. Holocaustum facit de turture, qui dat se Deo, ut ei serviat in claustro: de columba facit holocaustum, qui dat se Deo ut ei serviat in mundo: turtur enim amat solitudinem, columba gregatim volat. Vesicula gutturis, quae est quasi horreum avium, cupiditatem designat, pluma vero levitatem. In loco cinerum vesiculam projicit, qui consideratione mortis suae cupiditatem a se abjicit, non curans acquirere quae in brevi perdat, et a quibus perdatur. Bernardus: utinam congregata tantum perirent, et non congregator eorum. Tolerabilius esset insudare labori perituro, quam perempto. Plumam in locum cinerum projicit, qui consideratione mortis vanitatem hujus mundi refugit, intelligens fatuum esse in via ad mortem gaudere. Augustinus: nihil aliud est tempus praesentis vitae quam cursus ad mortem. Memoria mortis valet ad contemptum mundi. Hieronymus: facile contemnit omnia, qui se semper cogitat moriturum: Eccles. 11: si annis multis vixerit homo, et in his omnibus laetus fuerit, meminisse debet tenebrosi temporis, et dierum multorum, qui cum venerint, vanitatis arguentur praeterita. In morte vanitatis arguitur omne quod est in mundo, scilicet concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum, et superbia vitae. Concupiscentia oculorum in hoc quod homo nudus revertitur in terram, Job 1: nudus egressus sum de utero matris meae, nudus revertar illuc; manifeste apparet quod fatuum fuit tantum concupiscere terrena, cum spoliandus esset eis. Concupiscentia carnis in hoc quod corpus, delicate nutritum, vermibus esca datur, satis apparet in hoc quod delitiae non sunt quaerendae carni: non multum curandum est qualem escam vermes comesturi sint. Superbia vitae in hoc quod ille qui volebat esse super homines, ponitur sub terra; et ambulant super eum porci et canes. Satis ex hoc apparet, quod valde fatuum fuit velle esse super alios. Qui vult navem regere, ponit se in fine navis; sic sapiens consideratione finis regit se in his quae sunt ad finem. Illum qui dicebat: anima mea, multa bona habes posita in annos plurimos, requiesce et cetera. Dominus posuit in fine vitae dicens: stulte, hac nocte repetent animam tuam a te, Luc. 12.
[88773] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 3 cap. 10 Multum est necessarium principi ut a servitute Diaboli et vitiorum se custodiat. Seneca: recte putandus est fortior qui cupiditates, quam qui hostes, vicerit. Studium magnum et diligentiam adhibere debet, ut se debito modo regat. Seneca: vis habere magnum honorem? Magnum imperium dabo tibi, impera tibi. Qui baptizantur, cum ad regnum caelorum eligantur, tripliciter inunguntur, scilicet in vertice, ut moneantur superiori parti sui, scilicet rationi, principatum seu dominium servare. Prov. 30: per tria movetur terra, et quartum quod non potest sustinere, per servum cum regnaverit. Asperius nihil est humili cum surgit in altum. Si corpus dominium habeat in homine, magna est inordinatio: simile est sicut si in corpore humano pedes essent in superiori parte, et caput in inferiori. Item inungitur in scapulis, ut moneatur mansuete portare onus praeceptorum divinorum. Inungitur et in pectore, ut moneatur ad proximum viscera pietatis habere. In principe valde indecens est: si servituti vitiorum et Daemoniorum se subjiciat, si Deo superiori suo non obediat, si ad proximum impie se habeat.
|
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88774] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 pr. In praecedenti libro ostensum est quomodo princeps habere se debeat ad se ipsum; in hoc quarto libro ostendendum est quomodo habere se debeat ad eos qui sunt juxta ipsum. Turpius est principi quod, eo praesente, perperam agitur; ideo illi quos prae oculis habet, ita debent esse ordinati et informati ut sint speculum et forma aliorum.
[88775] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 1 Multum cavendum est principi, ne sint mali qui sunt juxta illum. Bernardus in Lib. de Consid.: ne te dixeris sanum dolentem latera, hoc est, ne te dixeris bonum, malis innitentem; non sit tuta tibi tua bonitas obsessa malis, non magis quam sanitas vicino serpente, non est quo te subducas malo intestino. Et e regione, bonum domesticum eo amplius quo saepius juvat. Dupliciter nocent mali collaterales principi, scilicet convictu suo eum corrumpendo, et perverse ei consulendo. Cum peccatum sit morbus contagiosus, multum timenda est malorum societas. Non est tutum sano cum leprosis habitare. Eccles. 13: qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea: et qui communicaverit superbo, induet superbiam: 1 Cor. 15: corrumpunt bonos mores colloquia prava: similiter, immo amplius, opera mala. Prov. 13: qui cum sapientibus graditur, sapiens erit; amicus autem stultorum similis eis efficietur. Qui vult ire ad sanctum Jacobum, non ponit se in societate eorum qui Romam vadunt: societas non ducit nisi quo vadit. Qui vult ire in Paradisum, declinare debet societatem eorum qui vadunt in Infernum. Noluit Jacob habere Esau socium itineris sui. Gen. 34. Seneca: convictor delicatus paulatim enervat et emollit: malignus comiti quamvis candido et simplici rubiginem suam affricuit. Eccl. 20: quis miserebitur ei qui comitatur viro iniquo? Sicut non est tutum agnum habitare inter lupos, ita nec bonum habitare inter malos. Eccl. 13: sicut communicabit lupus cum agno aliquando, sic peccator justo. Multum nocent mali collaterales perverse consulendo. Malus consiliarius est oculus eruendus, juxta verbum domini Matth. 5: si oculus tuus scandalizat te, erue eum, et projice abs te.
[88776] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 2 Multum utile est principi si ad consilia bene se habeat. Et notandum quod circa hoc quinque sunt commendabilia, scilicet: gratia consilium requirendi, gratia consiliarium eligendi, gratia consilium dandi, gratia consilium examinandi, gratia acquiescendi consilio. Gratia requirendi consilium est in eo qui non est praeceps ad operandum. Ille cui deest haec gratia, offendit frequenter, juxta illud Prov. 19: qui festinus est, pedibus offendit. Ad requirendum consilium monet Scriptura sacra Tob. 4: consilium semper a sapiente require; Prov. 11: ubi non est gubernator, corruit populus: salus autem ubi multa consilia; simile habetur ibid. 24: erit salus ubi multa consilia sunt; ibid. 13: astutus omnia agit cum consilio; fatuus autem aperiet stultitiam suam. In eodem: qui agunt omnia cum consilio, reguntur sapientia. Tullius in officiis: parva foris sunt arma, nisi consilium sit domi. 1 Machab. 5: in illa die ceciderunt sacerdotes in bello, dum volunt fortiter facere, dum sine consilio exeunt in praelium. Consilium regere debet fortitudinem. Eccl. 30: sine consilio nihil facias. Ibid. 37: ante omnem actum praecedat consilium stabile. Omne quod faciendum est tractare debet princeps apud se, et cum eis qui eum diligunt. Tractandum autem est ante factum, quia, post factum, sera retractatio est. Providere debet princeps ut tales secum habeat, quibus omnia sua secreta secure committat, consilia communicet, quibus se totum, quasi alteri sibi, refundat, qui, si velit aliquatenus deviare, non sinant, fraenent praecipitem, dormitantem excitent; extollentem reprimant, excedentem corrigant, quorum constantia nutantem firmet, erigat diffidentem, qui ad ea quae sunt honesta et amabilia et bonae famae provocent, qui vulgus non spernant, pauperes non gravent, sed foveant, qui cum humilibus humiles, cum innocentibus innocentes, duros dure redarguant, malignantes coerceant, et superbis retributionem reddant. Ad eligendum consiliarium monemur Eccl. 6: multi, inquit, pacifici sint tibi, et consiliarius tibi sit unus de mille. Pro consiliario ante omnes eligendus est Deus. Tob. 4: omnia consilia tua in ipso permaneant. Deinde recurrendum est pro consilio ad viros bonos. In Psal. 88: Deus qui glorificatur in Concilio sanctorum. Eccles. 37: anima sancti viri annuntiat aliquando vera, quasi septem circumspectores sedentes in excelso ad speculandum: Matth. 11: abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Non est requirendum consilium a malis. Isa. 19: sapientes consiliarii dederunt Pharaoni consilium insipiens: Prov. 12: consilia impiorum fraudulenta, Eccl. 37: a consiliario malo serva animam tuam: Job 21: consilium impiorum longe sit a me. Item, a fatuis non est habendum consilium. Eccl. 8: cum fatuis non habeas consilium: non enim poterunt diligere nisi quae eis placent. In capite libri Psalmorum scriptum de capite Ecclesiae: beatus vir qui non abiit in consilio impiorum: unde in alio Psalmo dicitur: in capite libri scriptum est de me. De principe vero qui quasi caput populi est, et locum Dei tenet, ante omnia necessarium est ut non abeat in consilio impiorum. Cum homo habeat unum Angelum consiliantem bonum, et habeat alium Angelum malum consulentem malum, si homines mali malum consilium habent, sunt plures contra unum, et non sine magno periculo. Item, non est quaerendum consilium a juvenibus. Roboam pro magna parte regnum amisit, quia consilio juvenum acquievit, relicto consilio senum. Eccl. 25: quam speciosa est veteranis sapientia, et gloriosus intellectus et consilium. Non est consilium quaerendum ab homine de negotio quod eum tangit, vel de eo quod nimis odit, vel nimis diligit, ne forte vel fallatur, vel fallere velit. Eccl. 27: noli consiliari cum socero tuo de aliquo quod videatur esse contra uxorem. Non est requirendum consilium a socero, idest uxoris patre, vel ab amicis carnalibus de his quae sunt contra carnem. Bernardus: amicos consulat qui non legit quod inimici hominis domestici ejus. Jacob, ignorante Laban socero suo, de Mesopotamia recessit in terram Chanaam, Genes. 33. Commendabilis etiam est gratia dandi consilium, juxta illud Machab. 2: ecce Simon frater vester, scio quia vir consilii est, ipsum audite semper. Praecipue commendanda est haec gratia in his qui habent alios regere. Gratia etiam examinandi consilium commendabilis est. Seneca: prudentis est proprium examinare consilium, et non cito facili credulitate ad falsa prolabi. Item, commendabilis est gratia acquiescendi consilio. Prov. 12: via stulti recta in oculis ejus: qui autem sapiens est, audit consilium. Moyses acquievit consilio Jethro, licet minor esset Jethro. Exod. 18: provide, inquit, tibi de omni plebe viros potentes et timentes Deum, in quibus sit veritas, et qui oderunt avaritiam. Magnam discretionem et diligentiam debet habere princeps in eligendo, vel assumendo, qui secum habitent. Huic negotio non se ingerat rogans, consilio non prece agendum est: alius pro alio, alius pro se forte rogat; pro quo rogatur sit is suspectus, qui rogat pro se minus est admittendus. Debet princeps collaterales suos ad amorem justitiae multum monere, ad quam justitiam duo obtinent, scilicet nulli nocere, et communem utilitatem quaerere. Tullius: fundamentum justitiae est ne cui noceas, deinde communi utilitati deservias. Multum placet Deo innocentia, et multum est utilis homini. Augustinus: nihil Deo dignius, vel carius esse potest, quam ut innocentia tota observatione teneatur. Licet enim quis in aliis operibus devotus appareat, si illam non habuerit, sibi frustra blanditur. In Psal. 36: custodi innocentiam. Ambrosius: beatam vitam efficiunt tranquillitas conscientiae, et securitas innocentiae: quasi in statu beatorum est homo innocentiam servans, nihil enim amittit, ipsa servata, omnia bona servantur. Dum Adam innocentiam servavit, nihil ei nocuit: nihil etiam nocet hodie his qui innocentiam servant: Eccl. 8: qui custodit praeceptum, non experietur quidquam mali. Matth. 10: omnes capilli capitis vestri numerati sunt. Quae videntur noxia, innocenti sunt utilia. Rom. 8: scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum et cetera. Innocentia est armatura Dei, quam si habueris, cum tuis salvus eris. Job 22: salvabor innocens; ibid. 4: quis unquam innocens periit. Tales debent esse collaterales principis, juxta consilium Jethro, in quibus sit veritas, et qui oderint avaritiam, veritas inquam judicii, quam multum impedit avaritia munera recipiens.
[88777] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 3 Acceptio munerum multum timenda est: et cavenda judicibus: multa enim mala facit eis, de quibus septem ponere sufficiat. Notandum enim quod munus acceptum judicem excaecat, mutum eum reddit, eum corrumpit ad minus quantum ad famam, in servitutem redigit, maledicum facit, ad omnem iniquitatem inclinat, et tandem morti aeternae condemnat. De excaecatione legitur Exod. 33: non accipias munera, quae excaecant prudentes, et subvertunt verba justorum; et Deut. 16: non accipies praemium, neque munera, quae excaecant oculos sapientum, et mutant verba justorum. De secundo malo dicit Gregorius: non potest constanter argui a quo accipitur. Apostolus noluit accipere, ne, dum acciperet, auctoritatem magisterii amitteret. Et Isa. 56 dicitur de principibus: canes muti non valentes latrare. De his duobus malis dicitur Eccl. 20: exenia et dona excaecant oculos judicum, et quasi muto in ore avertit correctiones eorum. De tertio malo dicitur Isa. 1: principes tui infideles socii furum; et subditur causa: omnes diligunt munera, sequuntur retributiones. Et licet aliqui non corrumpantur per munera, tamen praesumptio habetur contra eos de corruptione; quia, secundum Hieronymum, sicut matrona non est casta, quae cum rogatur munera accipit; ita nec judex munuscula accipiens a corruptione immunis judicatur. De quarto malo habetur 1 Cor. 6: omnia mihi licent, sed ego sub nullius redigar potestate. Loquitur apostolus de sumptibus recipiendis, et innuit quod si ab eis sumptus reciperet, jam sub eorum potestate esset. De quinto malo legitur Deuter. 17: maledictus qui munera accipit, ut percutiat animam innocentis; Isa. 5: vae qui justificatis impium pro muneribus. Cupidus munus accipiens credit se solum benedictionem accipere, unde munus vocatur benedictio, ubi dicit Naaman Elisaeo 4 Reg. 5: obsecro ut accipias benedictionem a servo tuo: sed latet maledictio quam Giezi sensit, cum lepra Naaman ei adhaesit. De sexto malo habetur in Psal. 25: in quorum manibus iniquitates sunt, et subditur causa: dextera eorum repleta est muneribus. De septimo malo dicitur Job 15: ignis devorabit tabernacula eorum qui libenter munera accipiunt. Quis sanae mentis in hospitio suo libenter recipiat eum a quo debeat excaecari, et tot alia mala pati? Quis sapiens amet ea quae suis tantum amatoribus sunt noxia?
[88778] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 4 Specialiter reprehensibile est in acceptatoribus munerum si extorqueant, vel etiam oblata recipiant ea, ad quorum restitutionem sciant dantes teneri, ut sunt usurae et rapinae; qui, secundum Hieronymum, similes sunt illis qui minores pisces, devoratos a magnis, comedunt, qui cibus vilis est, et usui humano minus aptus. Item reprehensibile est in acceptatoribus munerum, cum habent ministros inferiores impios procurantes ut ipsi a subditis aliquid valeant extorquere. Illi ministri sunt quasi aucupes, juxta illud Jer. 5: inventi sunt in populo meo impii insidiantes quasi aucupes, laqueos ponentes et pedicas ad capiendum viros. Reprehensibiles etiam sunt acceptores munerum, cum accipiunt munera pro causa, pro qua non debent, ut judices munera accipientes ut deserant justitiam, vel ut justitiam faciant, quam gratis debent facere, aliter nolentes facere. Sicut enim iniquus esset qui capam meam mihi vendere vellet, ita injustus est qui justitiam, quam debet gratis ex officio facere, non vult facere nisi accepto munere. Has justitias judicabit dominus, juxta illud Psalm. 74: cum accepero tempus, ego justitias judicabo; justitiam venditam dominus judicabit, et pro ea venditorem damnabit. Prohibere debet princeps collateralibus et inferioribus ministris ne aliquam injustitiam faciant, vel ut ei placeant, vel ut ei aliquid acquirant: providere etiam debet eis ut occasiones accipiendi munera non habeant. Ambrosius super illud Luc. 2: neminem concutiatis: singulis generibus hominum tribuit Joannes Baptista responsum: publicanis ne ultra praescriptum exigant, militibus ne calumniam faciant, praedam non requirant, docens idcirco stipendia constituta militiae, ne, dum sumptus quaeritur, praedo grassetur, idest latrocinetur. Item, debet providere ne ministri inferiores aliquas falsas accusationes subditorum afferant, propter quas bona eorum ab eis extorqueantur. Prov. 29; princeps qui libenter audit verba mendacii, omnes ministros habet impios.
[88779] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 5 Multum timenda et cavenda est rapina principi et in se et suis collateralibus inferioribus. Multum est enim Deo et sanctis exosa, Diabolo placida, homini nociva. De Dei odio habetur Isa. 41: ego dominus amans judicium, et odio habens rapinam in holocaustum. Exosa est Deo rapina, etiam cum inde ei obsequium exhibetur. Eccles. 34: qui offert sacrificium ex substantia pauperum, quasi qui victimat filium in conspectu patris. Cum substantia pauperum vita sit eorum, qui offert domino eam, quasi vitam vel sanguinem pauperum, qui sunt filii Dei, ei offert: unde substantia pauperum sanguis vocatur Jerem. 2: in alis tuis inventus est sanguis animarum pauperum. Alae sunt pretiosorum palliorum extremitates, in quibus sanguis animarum invenitur, cum de rapinis pauperum fiunt. Cum his alis non de facili volant in caelum. Item Eccl. 34, rapina occisio dicitur, ubi sic habetur: qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum; cum raptor pauperi vitam aufert, quasi infert ei mortem. Auferre enim vitam, et inferre mortem convertibilia esse videntur. Sancti adeo odiunt rapinam pauperum, ut quasi propter eam displiceat eis praesens vita; et de Deo sustinente hoc videntur murmurare. Eccles. 4: verti me ad alia quae sub sole geruntur, et vidi calumnias et lacrymas innocentum, et consolatorem neminem, nec posse resistere eorum violentiae cunctorum auxilio destitutos, et laudavi magis mortuos quam viventes, et feliciorem utroque judicavi qui necdum natus est, nec vidit mala quae sub sole fiunt; Abac. 1: usquequo, domine, clamabo, et non exaudies? Vociferabor, a te vim patiens, et non salvabis? Quare respicis contemptores, et taces conculcante impio justiorem se? Non est mirum si Deus odit rapinam inter Christianos, cum sit proditio. Christiani enim omnes fratres sunt et fraternitate naturali, de qua Augustinus: Adam et Evam intendamus, et omnes fratres sumus: et fraternitate spirituali, de qua idem Augustinus: fratres quidem secundum quod homines sumus, quanto magis secundum quod Christiani sumus? Ad id quod homo es, pater fuit Adam unus, una mater Eva; ad id quod Christianus es, unus pater est Deus, una mater Ecclesia. Non est sine crimine proditionis quod aliquis depraedetur fratrem suum innocentem: propterea qui depraedatur servum, in eo depraedatur dominum; proditiose ergo agit in utrumque, utrumque depraedando. Multum placet Diabolo, multum assimilans hominem ei. Ipse fuit primus raptor volens Dei altitudinem rapere cum ait: ero similis altissimo, Isa. 13. Et adhuc incessanter laborat, ut bona nostra rapiat.
[88780] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 6 Non solum assimilantur raptores Diabolo, sed in aliquibus eo sunt deteriores, et specialiter in tribus. Primum est, quod Diabolus torquet eos qui mala agunt, sed raptores eos depraedantur et torquent qui a malo recedunt. Isa. 59: qui recedit a malo praedae patuit; Proverb. 29: viri sanguinum oderunt simplicem. Poterit Diabolus se justificare comparatione raptorum in die judicii dicendo domino: ego illos solos afflixi qui te offenderant; sed raptores isti illos depraedaverunt et afflixerunt qui non meruerunt. Secundum est quod Diabolus defert Angelo bono ad custodiam hominis deputato, ut ei, quem custodit, violentiam corporalem non inferat, quod raptores non faciunt. Tertium est quod Diabolus torquet homines in Inferno, qui locus est tormentorum, ut habetur Luc. 16, sed raptores torquent homines in mundo isto, ubi homines debent habere libertatem faciendi de se et de rebus suis quod volunt. Ad ostensionem magnae malitiae vocat eos in specie, scilicet lupos, Soph. 3, dicens: judices tui lupi vespere, non relinquebant in mane. Peccatum rapinae homini insultum nocet, macula est valde adhaerens, vix enim deletur: vix enim aliquis perfecte restituit quae rapuit: videmus eos qui habent vestes pretiosas novas diligenter cavere eis ab oleo et aliis liquoribus, quorum maculae removeri non possunt. Dicunt enim, perdita esset vestis, si tale quid caderet super eam: sic juvenis qui nondum rapuit, debet sibi cavere a rapina, et dicere: perditus sum, si rapere incoepero: nunquam enim de cetero restituetur.
[88781] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 7 Multa sunt quibus perpendetur, quod dominus multum sit puniturus raptores, qui sua auferunt pauperibus. Primo per hoc quod ita districte judicat eos qui sua non largiuntur pauperibus; si enim damnantur qui sua pauperibus non distribuunt, quid fiet illis qui bona eorum auferunt? Unde Sup. Luc. 16, habetur: non reprehenditur dives quod aliena rapuerit, sed quod sua non erogaverit. Ad idem facit illud Matth. 25: tunc dicet rex his qui a sinistris erunt: discedite a me maledicti in ignem aeternum: et subditur causa, esurivi, et non dedistis mihi manducare. Raptoribus vero poterit dicere: esurivi, et abstulistis mihi quod debebam manducare: ori meo subtraxistis quod porcis et canibus dedistis. Porci sunt homines voluptuosi: canes detractatores qui auferunt de ore Dei quod ponunt in ore Diaboli. Os pauperis os Dei est: os Diaboli os impii est. Ipse enim servus Diaboli, et sic quae ipsius sunt, Diaboli sunt. Ad litteram etiam de rapinis pauperum pascunt canes et sues. Secundo per lacrymas viduarum et pupillorum quibus injuriantur, quae contra eos multum provocant dominum, de quibus legitur Eccles. 35: non despiciet dominus preces pupillorum, nec viduam si effundat loquelam gemitus: nonne lacrymae viduae ad maxillam descendunt, et exclamatio ejus super deducentem eas? A maxilla enim ascendunt usque ad caelum, et dominus exauditor non delectabitur in illis. Minus dicit, et plus significat, immo multum offendetur. Ad idem facit parabola quae habetur Luc. 18, de judice iniquo, qui Deum non timebat, nec hominem reverebatur, qui nolebat per multum tempus vindicare viduam quamdam de adversario ejus, sed post dixit intra se: et si Deum non timeo, nec homines revereor, tamen quia molesta est mihi haec vidua, vindicabo illam: et subdit dominus, videte quid judex iniquitatis dicat: Deus autem non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se die ac nocte, et patientiam habebit in illis? Multum est timendum raptoribus de salute sua: preces enim eorum non exaudiuntur propter peccatum rapinae. Isa. 1: cum multiplicaveritis orationes vestras, non exaudiam: manus enim vestrae sanguine plenae sunt. Orationes bonorum pro eis factae non exaudiuntur, quia adversantur eis lacrymae pupillorum et viduarum, quae violentae sunt in precibus, ut dicit Augustinus super illud Psal. 38: auribus percipe lacrymas meas. Ad hanc contrarietatem pertinet illud Eccles. 34: unus orans, et unus maledicens, cujus vocem exaudiet Deus? Immo multi maledicentes. Non facile quis exaudiet in aliqua curia justa qui jus non habet, cum habet ibi multos adversarios fortes. Tertio per magnum amorem quem Deus habet ad pauperes, qui tantus est, quod sibi reputat fieri quod eis fit, Matth. 25: quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Propter eos venit in mundum istum. In Psal. 11: propter miseriam inopum et gemitum pauperum nunc exsurgam, dicit dominus. In primo etiam verbo novae legis communicavit eis regnum suum dicens: beati pauperes et cetera. Unde verisimile est, quod districte judicaturus sit pauperum oppressores, juxta illud Psal. 71: judicabit pauperes populi, et salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem; Prov. 23: non attingas terminum parvulorum, et agrum pupillorum ne introeas: propinquus enim illorum fortis est, et ipse judicabit contra te causam illorum; ib. 22: non facias violentiam pauperi, quia pauper est, nec conteras egenum in porta: quia dominus judicabit causam ipsius, et configet qui confixerunt animam ejus. Quarto per hoc quod pauperes quos spoliaverunt, erunt judices, juxta illud Job 35: pauperibus judicium tribuit. Tunc stabunt justi in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt, et qui abstulerunt labores eorum, Sap. 5.
[88782] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 8 In mundo isto punit Deus raptores multipliciter: paupertate, sterilitate, mortis acceleratione, et quod gladio moriuntur: filii etiam eorum mendici fiunt, et gladio pereunt. De paupertate habetur Prov. 11: alii dividunt propria, et ditiores fiunt: alii rapiunt non sua, et semper in egestate sunt. Hujus paupertatis potest causa quadrupliciter assignari. Prima est, quod ipsi, Deo relicto, qui est fons, et causa, et origo bonorum, de indigentiis pauperum repleri volunt, de quo conqueritur dominus. Jerem. 2: dereliquerunt me fontem aquae vivae. Deberent milites Deo servire, et ab eo necessaria sperare, non laboribus pauperum inhiare: de paupertate enim non colligitur abundantia. Secunda causa est, quia alii depraedantur eos sicut ipsi spoliant pauperes. Isa. 33: vae qui praedatis, nonne et ipse praedaberis? Abac. 2: quia tu spoliasti gentes multas, spoliabunt te omnes qui reliqui fuerint de populis. Tertia causa est, quia Deus non dat libenter illis qui sibi auferunt in pauperibus, unde raptores plus amittunt quam auferant: amittunt enim quod liberalitas erat eis datura; nec mirum si Deus multum offendatur, cum pauperi aliquid aufertur, cum ipse sit liberalissimus, tales vero extorsiones avaris solent fieri, non illis qui libenter dant bona sua. Quarta causa est, quia creaturae in locis sibi deputatis conservantur et quiescunt; in locis vero ubi violenter ponuntur, non quiescunt, ut ponderosa quiescunt in infimis locis, levia in supernis; si vero in aliis locis ponuntur violenter, ad sua loca revertuntur. Sic accidit de divitiis, quae a raptoribus violenter occupantur. Multoties sterilitas poena raptorum est: cum enim contra Deum acquirere velint quae possideant, dominus negat eis, vel eorum successoribus, quin ea possideant, non dando eis heredem. Eccles. 40: nepotes impiorum non multiplicabunt ramos. De mortis acceleratione dicitur in Psal. 5: viri sanguinum, et dolosi non dimidiabunt dies suos; Prov. 2: impii de terra perdentur, et qui inique agunt, auferuntur. Quod raptores gladio moriantur, habetur. Jerem. 22: vae qui aedificant domum suam in injustitia; et quibusdam interpositis subditur: propter hoc dicit dominus: non plangent eum; vae frater, et vae soror, non concrepabunt ei: vae domine, et vae inclyte, sepultura asini sepelietur, putrefactus et projectus extra portas Jerusalem. Et propter hoc spiritus ejus a Daemonibus rapietur, juxta verbum Gregorii dicentis: qui mihi visibiliter rapit, urgente necessitate, subito invisibiliter rapietur. De hoc quod filii eorum mendici fiant, et gladio pereant, habetur Nahum. 2: leo cepit sufficienter catulis suis, et negavit leaenis, et implevit praeda speluncam suas; et subditur: ecce ego ad te, dicit dominus exercituum, leunculos tuos comedet gladius, et exterminabo de terra praedam tuam. Job 27: haec est pars impii apud Deum, et hereditas violentorum, quam ab omnipotente suscipient, si multiplicati fuerint, filii ejus in gladio erunt, et nepotes eorum non saturabuntur pane. Rapinae sunt quasi molae asinariae, fune amoris collo raptorum suspensae, in profundum Inferni eos submersurae, juxta illud Prov. 21: rapinae impiorum detrahent eos. Et notandum quod rapina multum indecens est in principe sicut et furtum, immo plus quam furtum: universaliter enim majus malum est manifeste peccare quam occulte, ut patet in adulterio. Magis ergo peccat raptor pauperi rem suam manifeste auferens, quam fur qui subtrahit eam ipsi occulte.
[88783] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 9 Princeps quantum potest debet facere ut et ipse et qui sunt cum eo, immunes sint ab illis vitiis, quae in principibus et ministris eorum solent abundare, de quibus causa brevitatis sex sufficiat ponere. Primum est vulpina astutia ad rapiendum, ad quod pertinet quod dicit dominus Lucae 14, de Herode: dicite vulpi illi. Tullius in 1 Rhet.: de re familiari impertiendum est, sed moderate. Quid stultius quam quod libenter facias, curare ut diu facere non possis? Ibid.: sequuntur largitionem rapinae. Cum enim dando egere coeperint, alienis bonis manus inferre coguntur; ita cum benevolentiae comparandae causa benefici esse velint, non tanta studia eorum assequuntur quibus dederint, quanta odia quibus ademerunt. Idem: nullum vitium deterius avaritia, praesertim in principibus et rempublicam gubernantibus: habere quaestui rempublicam non modo turpe est, sed et sceleratum et nefarium. Secundum est vitium curiositatis, de quo habetur exemplum, Luc. 34, in Herode, qui cupiebat salvatorem videre non causa suae salutis, sed causa suae curiositatis: de ipso sic legitur: Herodes viso Jesu gavisus est valde: erat enim ex multo tempore cupiens videre eum. Tertium vitium est contemptus simplicium, et irrisio: unde subditur ibi: sprevit autem illum Herodes cum exercitu suo, et illusit. Quartum est gravamen minorum propter majores. Comparant enim gratiam potentum oppressione innocentum, quae negotiatio est valde iniqua et diabolica: unde subditur: et facti sunt amici Herodes et Pilatus in illa die. Quintum est immisericordia, seu crudelitas, ad quam pertinet quod milites illusuri domino turbam convocaverunt ut amplius erubesceret, et quod ei obtulit unus ex eis acetum, et alius latus ejus jam mortui lancea aperuit: sic milites quodammodo lanceant Christum in membris suis, cum pauperibus non parcunt, quorum vita quoddam genus mortis est: aceto etiam eum potant, qui ad hoc subditos suos cogunt ut, illis meliora quae habent dantes, deterioribus utantur. Sextum vitium est quod ipsi spoliant Ecclesias bonis, quae ipsi, vel antecessores eorum, contulerunt eis. Ad hoc pertinet, quod milites induerunt dominum veste purpurea, qua postea spoliaverunt eum. Multum est utilis principi justitia, multum noxia avaritia. Prov. 29: rex justus eriget terram, vir avarus destruet eam; in eod.: rex qui judicat in veritate pauperes, thronus ejus firmabitur in aeternum.
[88784] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 4 cap. 10 Quaerendum est principi cum discretione et diligentia quem constituat super familiam suam: qui si fidelis non fuerit, fraudabit; si vero non fuerit prudens, fraudabitur. Quaerendum est ergo et fidelis et prudens, et danda ei potestas, ut quod videbitur sibi agendum, facere possit, contra quem clandestinae et susurratae delationes non sunt recipiendae. Fidem debet ei princeps habere exemplo illius Aegyptii, qui, omnibus traditis Joseph, ignorabat quid habebat in domo sua. Bernardus: erubescat Christianus Christiano sua non credens: homo sine fide, fidem tamen habuit servo super omnia bona sua constituens eum, et hic erat alienigena.
|
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88785] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 1 Generaliter de eruditione filiorum et filiarum solliciti debent esse parentes, sed amplius principes. Eccles. 7: filii tibi sunt? Erudi illos. Eruditionem eorum requirit status in quo sunt pueri post peccatum primorum parentum, habent enim ignorantiam et inordinatam concupiscentiam. Augustinus in Lib. de Civit. Dei: quis ignorat cum quanta veritatis ignorantia, quae jam infantibus est manifesta, et cum quantae vanae cupiditatis abundantia, quae incipit apparere in pueris, homo in hanc vitam veniat, ut si vivere dimittatur ut velit, et facere quicquid vult, in omnia, vel in multa facinorum et flagitiorum genera perveniat? Nec sufficit contra ista eruditio verborum, immo necessaria est etiam disciplina verberum. Augustinus in eodem: quid sibi volunt multimodae formidines, quae cohibendis parvulorum adhibentur vanitatibus? Quid paedagogi, quid magistri, quid ferulae, quid virgae, quid his poenis agitur nisi ut imperitia debelletur, et prava cupiditas infraenetur, cum quibus malis in hoc saeculo vivitur? Flagella magnae efficaciae sunt in erudiendo et corrigendo: his erudiuntur et corriguntur etiam animalia irrationabilia, et non solum flagellis propriis, sed etiam alienis, ut patet in leone, cui timor incutitur, flagellato coram eo catulo; et in hominibus sunt etiam magnae efficaciae: qui enim verbis erudiri non potest, eruditur verberibus. Prov. 22: stultitia colligata est in corde pueri, sed virga disciplinae fugabit eam. Ibid. 28: virga atque correctio tribuit sapientiam. Eccl. 22: flagella et doctrina in omni tempore sapientia, idest causa sapientiae. Disciplina usque ad livorem peccata fugat secundum illud Prov. 20: livor multis absterget mala. Et non solum sunt erudiendi pueri ignorantiae expulsione, sed etiam morum informatione. De prima eruditione exemplum Prov. 4, in Salomone loquente de seipso: ego, inquit, fui filius patris mei tenellus et unigenitus coram matre mea, et docebat me, atque dicebat: suscipiat verba mea cor tuum. De alia legitur Job 1: qui ab infantia docuit filium suum timere Deum, et abstinere ab omni peccato.
[88786] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 2 Negligentia parentum circa custodiam et eruditionem filiorum valde reprehensibilis est, quod potest multipliciter ostendi. Et primo per diligentiam quam habent circa res viles: diligentes enim sunt circa pecora sua custodienda, et opportuno tempore edomanda. Cariores videntur habere multi porcos suos, quam filios. Dixit Caesar Augustus de Herode, qui proprios filios suos occiderat: mallem esse porcus Herodis, quam filius; quia, cum ipse sit porcus, pascit porcos, et filios occidit. Quodammodo filios occidunt qui defectu custodiae et disciplinae eos perire permittunt. Secundo, potest idem ostendi per hoc quod ad diligentiam circa custodiam et eruditionem filiorum multum incitat natura. Naturalis est dilectio parentum in filios, ex qua dilectione sequi debet et eorum custodia et eruditio. In arboribus mittit truncus ad ramos humores, unde nutriuntur et augentur, ad custodiam, rami et fructus cortice operiuntur: aliqui etiam fructus non solum corticis sed etiam testae operimentum habent. In animalibus brutis naturalis est amor ad foetus suos, et habent curam de eorum custodia et eruditione. Gallina ut pullos suos custodiat, sub alis suis eos congregat, juxta verbum salvatoris, Matth. 23. Aquila provocans ad volandum pullos suos, super eos volitat. Ovem etiam docet natura ut lupum sibi nociturum aestimet, et eum fugiat. Tertio, potest idem ostendi per hoc quod ad eruditionem, et specialiter ad illam quae fit per flagella, multum monet Scriptura. Prov. 29: doce filium tuum, et refrigerabis te, et dabis delitias animae tuae. Ibid. 22: noli subtrahere a puero disciplinam: si enim percusseris eum virga, non morietur. Tu virga percuties eum, et animam ipsius de Inferno liberabis. Negligentia ista est verecunda, periculosa, damnosa et Deo multum exosa. Verecunda est: unde Eccles. 22: confusio patris est de filio indisciplinato. Culpa filii imputatur patri circa ejus eruditionem negligenti. Ibid. 41: de patre impio queruntur filii, qui propter eum sunt in opprobrio, scilicet propter defectum disciplinae. E contrario diligentia patris circa filiorum disciplinam est ei gloriosa. Eccles. 30: qui docet filium suum, laudabitur in illo. Prov. 10: gloria patris filius sapiens. In eodem dicitur de docente filium suum: in medio amicorum gloriabitur in illo. Ibid.: doce filium tuum et operare in illo, ne in turpitudine illius offendas. Turpitudo conversationis filii redundat in turpitudinem patris circa ejus eruditionem negligentis. Periculosa est negligentia ista. Prov. 13: qui parcit virgae, odit filium suum: qui autem diligit, instanter erudit. Eccl. 30: qui diligit filium suum, assiduat ei flagella, ut laetetur in novissimo suo. Nam amat pater inordinate filium suum, qui non amat in eo amplius quod valet amplius, ut scilicet amet amplius animam quam corpus: et qui non desiderat ei pretiosiora, scilicet sapientiam et virtutes. Pretiosior est sapientia divitiis. Prov. 16: posside sapientiam, quia auro melior est. De virtutibus dicit Augustinus, quod sunt vel ambiendae, vel abjiciendae. Plus debent parentes desiderare filiis caelestis partis hereditatem, quam suam: sicut pater habet a Deo filium, sic debet eum nutrire et erudire ad Dei servitium, 1 Paral. ult.: quae de manu tua accepimus, dedimus tibi. Honor conjugum est, quod filium cum Deo communem habeant, ut qui est filius eorum secundum carnem, sit Dei filius per gratiam. Augustinus: bonum prolis est, ut qui geniti sunt filii saeculi, generentur filii lucis. Plus debent amare in filiis quod sunt filii Dei, quam quod sunt filii eorum, et quod boni sint, quam quod sunt. Non sunt necessarii Deo homines impii. Eccl. 15: non concupiscit Deus filiorum infidelium multitudinem, et inutilium. Ipsis, si sunt damnandi, bonum esset si nati non fuissent. Ibid. 16: ne jucunderis in filiis impiis, si multiplicentur: melior est enim unus timens Deum, quam mille filii impii: et melius est mori sine liberis, quam relinquere filios impios. Non debent parentes gaudere si genuerunt filium Gehennae, quem coram toto mundo videbunt duci ad patibulum infernale. Non plus de tali filio gaudere debent, quam si genuissent bufonem vel serpentem: unde, Luc. 23, dicit salvator: filiae Jerusalem, nolite super me flere, sed super vos ipsas flete, et super filios vestros: quoniam ecce venient dies, in quibus dicent: beatae steriles, et ventres qui non genuerunt, et ubera quae non lactaverunt. Plus videntur pueri indigere custodia et eruditione quam animalia irrationabilia: illa enim sibi nociva timent et fugiunt, et salutem suam appetunt; pueri vero noxia cupiunt, et salubria negligunt. Manet columba super aquas, ut videns umbram accipitris eum fugiat. Cant. 5, dicitur de columbis quae resident super fluentia plenissima. Secundo, Hieronymus: aves caeteraque animalia in easdem pedicas retiaque non incidunt. Item, mittens lapidem in volatilia, dejiciet ea, Eccl. 21. Vix potest ita caute lapis accipi, et avibus projici, quin aves cognoscant et fugiant; si projiciatur canis in aqua, natando tendit ad littus. Ista amore salutis facere videntur, pueri vero se habent aliter: unde Proverb. 1: usquequo, parvuli, diligitis infantiam, et stulti quae sibi sunt noxia cupient? Periculosa est ignorantia in brutis et in hominibus: defectus enim cognitionis causa est captionis. Eccles. 10: sicut pisces capiuntur hamo, et aves laqueo, sic homines capiuntur in tempore malo. Piscis escam videt et non hamum, et capitur. Si hamum ut escam videret, non caperetur; nec avis caperetur, si ita videret laqueum ut frumentum; sic capiuntur a Diabolo, qui considerant delectationem momentaneam, et non poenam aeternam, quae inde sequitur. Gregorius: momentaneum est quod delectat, aeternum autem quod cruciat; Isa. 5: propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam. Multum damnosa est negligentia circa eruditionem filiorum: bona enim quae non agnoscuntur, non desiderantur, non quaeruntur, non obtinentur; e contrario vero si agnoscantur, desiderantur, quaeruntur et obtinentur. Magna bona, scilicet gratiae vel gloriae, adultis a Deo vix dantur, nisi multum desiderentur. Augustinus: servat tibi Deus quod non vult cito dare, ut magna discas magne desiderare. Multum fructuosa est diligentia patris circa custodiam et eruditionem filiorum: vivens enim et moriens in filio docto laetatur, immo mortuus quodammodo in ipso vivit. Prover. 33: qui sapientem genuit, laetabitur in illo dolor vero patris filius stultus. Ib. 29, et Eccles. 30, dicitur de docente filium in vita sua: vidit et laetatus est in illo, in obitu suo non est contristatus, nec confusus coram inimicis: reliquit enim defensorem domus contra inimicos, et amicis reddentem gratiam. Ibid.: mortuus est pater, et quasi mortuus non est, similem enim reliquit post se. Negligentia ista multum est exosa Deo, ut patet in Heli 1 Reg. 3: suscitabo adversum Heli omnia quae loquutus sum super domum ejus, eo quod noverat indigne agere filios suos, et non corripuit eos. Ibid. 4: mortui sunt in bello duo filii ejus, et ipse cecidit de sella retro, et fractis cervicibus expiravit.
[88787] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 3 Debent principes magis esse solliciti de filiorum eruditione, quia sapientia eorum poterit pluribus utilis esse qui habebunt se et populum regere. Sapiens: neminem magis decet quam principem meliora vel plura noscere, cujus doctrina poterit omnibus subjectis prodesse. De hac materia require primo Lib. c. 2. Sapientiae studium principi est valde necessarium ad vitandum otii periculum, et variarum occupationum, et habendum honestum solatium. Cum magnates labori corporali non intendant ut ceteri homines, necessaria est eis litterarum occupatio, sine qua frequenter erunt otiosi: quod est valde periculosum: multam enim malitiam docuit otiositas, Eccles. 33. Seneca: otium sine litteris mors est; Prov. 12: qui sectatur otium, stultissimus est; non solum stultus vel stultior: multoties enim habebunt vanas occupationes, si non habeant salubres. Praeterea, cum spiritus rationalis nobilis sit, et ad delitias creatus, non potest esse sine delitiis, et si non habeat spirituales, volet habere carnales: ideo necessarium est ei solatium sapientiae, de quo legitur, Sap. 8: intrans in domum meam, conquiescam cum illa: non enim habet amaritudinem conversatio illius, neque taedium convictus illius, sed laetitiam et gaudium.
[88788] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 4 Cum, juxta verbum Salomonis, omni negotio tempus sit et opportunitas, tempus in quo fieri potest, et opportunitas in quo melius fit, eligendum est tempus opportunum filiis erudiendis et informandis in moribus. Puerilis vero aetas ad hoc est opportunior, ut patet ex multis Scripturis, et astrui potest variis exemplis. Legitur Eccl. 6: filii, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam. Libenter et cito intendendum est sapientiae, et quia in brevi homo ibi proficit, et toto tempore vitae suae usque etiam ad canos ad proficiendum ibi invenit. Eccl. 6: in opere ipsius exiguum laborabis, et cito edes de generationibus, idest de fructibus illius ibid. 7, dicitur de filiis: curva illos a pueritia eorum. Item 30: curva cervicem ejus in juventute, et tunde latera ejus dum infans est, ne forte induret, et non credat tibi. Quintillianus: aetas hominis tunc maxime formanda est cum simulandi nescia est, ac praecipientibus facilius cedit: frangitur enim citius quam corrigas qui in pravum duraverit. Joan. ult., monet bis dominus ad pascendum agnos, semel monens ad pascendum oves, innuens multum esse intendendum juvenum eruditioni, et morum informationi. Facilius impressionem recipit mollis cera, et facilius informatur in bonis moribus aetas tenera. Flexibilior est virgula trabe, et dirigi potest. In juventute bruta docentur, domantur, et domesticantur. Thren. 3: bonum est viro cum portaverit jugum ab adolescentia sua.
[88789] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 5 His qui jugum domini ab adolescentia tollunt, multa bona proveniunt, de quibus septem ponere sufficiat. Primum est, quod bonitas profundius infigitur, cum inveniat subjectum magis tenerum. Philosophus: sapiunt vasa quicquid primum acceperint. Poeta: quo semel est imbuta recens servabit odorem testa diu. Secundum est, quod servitium Deo in adolescentia exhibitum gratius est illi (unde Joannem Evangelistam specialiter dilexit, quia ad ejus servitium adolescens venit) quam illum qui in senectute hoc facit: adolescens enim offert Deo de meliori vitae suae, de flore, de vigore suo, senex vero de faece: ideo timere debet ne de faece Inferni bibat, secundum illud Psal. 74: faex ejus non est exinanita, bibent omnes peccatores terrae. Adolescens offert ei similam mundissimam, senex vero offert ei furfur. Ipsi senes offerunt ei spicas corrosas cum Cain venientes ad Dei servitium in senectute; Diabolo et mundo, tamquam dominis, quod pulchrius est et melius de vita sua primo offerunt, reliquias vero, et id de quo mundus non curat, Deo dare volunt, cum tamen electa velit Deus sibi offerri. Num. 18: omnia quae offertis ex decimis, et in donaria domini separabitis, optima et electa cuncta erunt. Eccl. 14: dignas Deo offer oblationes. Offerenti quod deterius est, dicitur Malach. 1: offer illud duci tuo, si placuerit, ac susceperit faciem tuam. Ibid.: maledictus qui habet masculum in grege, et votum faciens offert Deo debile, quia rex magnus est et cetera. Tertium est, jucunda facilitas assuefactionem sequens. Sap. 1: optima forma vivendi assumenda est, quam jucundam reddet assuetudo. Quartum est, securitas in vita et in morte, quod non est bonum modicum. Proverb. 25: secura mens quasi juge convivium. De securitate in vita dicit Seneca: pulchrum est ante mortem consummare vitam, deinde expectare secure reliquam temporis partem. Incertus de salute sua moritur, qui in fine vitae suae poenitet. Augustinus: si quis positus in ultima necessitate voluerit accipere poenitentiam, et accipit, et hinc vadit, fateor vobis, non ei negamus quod petit, sed quod secure exeat, non praesumimus: poenitentiam possumus dare, securitatem vero non. Qui ab adolescentia domino servierunt, securi de salute sua decedunt, quod non est modicum bonum. Gregorius: initium retributionis est in obitu securitas mentis. Quintum est, majoritas praemii. Habet Deus unde melius remuneret eos qui diutius sibi servierunt, et licet salvetur qui tarde convertitur, si convertitur vere, tamen in domo patris caelestis mansiones multae sunt. Sextum est, evitatio, vel minoratio cruciatus Purgatorii: licet ille salvetur qui vere in senectute ad dominum convertitur, tamen salvus erit quasi per ignem, 1 Cor. 3. Gravius est multum ignis Purgatorii. Augustinus: miro modo gravius est ignis ille, licet non sit aeternus: exsuperat enim omnem poenam, quam aliquis in hoc mundo perpessus est.
[88790] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 6 E contrario illi multiplex malum evenit, qui jugum Diaboli ab adolescentia sua portaverit: primum est quod obstaculum gratiae recipit: secundum quod naturalia bona amittit, vel consumit: tertium amissio opportuni temporis: quartum malum est pravae consuetudinis. Qui in adolescentia sua male agit, in terra spinas serit, quam spinis purgare debuit, spinas, inquam, vitiorum; ligna madefacit, quae accendere intendit. Cum aqua igni sit contraria, difficile ignem ligna vel candelae suscipiunt, quae habent aquam, aqua enim resistit; sic malitia si primo adolescentem occupaverit, bonitati resistit. Non est ponenda primo immunditia in vase, in quo debet quis pretiosum liquorem ponere. Non est verisimile quod Deus in vase sordido, ubi immunditia diu fuit, balsamum gratiae suae adeo libenter ponere velit, sicut in vase in quo immunditia nunquam fuit. Habent pueri virtutes naturales, scilicet virginitatem, innocentiam, humilitatem, propter quas talium dicitur esse regnum caelorum. Matth. 16, illorum scilicet qui habent per gratiam, quae parvuli per naturam. Luc. 18: quicumque non receperit regnum Dei ut puer, non intrabit in illud. Facilius bonis terrenis dilatari potest, qui habet multa bona a parentibus sibi dimissa, quam qui nulla habet. Hae virtutes naturales peccando amittuntur, vires etiam naturales peccato corrumpuntur: peccatum enim ignis est usque ad consumptionem devorans, et omnia eradicans germina. Job 31: magnum est damnum amissio temporis. Tempus enim est res valde pretiosa. Bernardus: nihil pretiosius est tempore: sed, heu, ab homine nihil vilius reputatur. Haec pretiositas ex hoc apparet, quod hora una modica cum Dei adjutorio potest aliquis a debito mortis aeternae liberari, gratiam acquirere, et regnum caelorum promereri: propter hoc tempus diligenter esset servandum. Eccl. 14: fili, conserva tempus; ibid. 24: particula diei bonae non te praetereat. Maxime vero servandum est tempus opportunum negotio maxime necessario, scilicet negotio salutis. O quantum gauderent qui in Inferno sunt, si una hora temporis eis concederetur, in qua Dei gratiam acquirerent, a debito mortis aeternae liberarentur, et regnum caelorum promererentur? Malum pravae consuetudinis multum timendum est, quia non est modicum: consuetudo enim mala est quasi catena ferrea qua aliquis ligatur, et ligatus a Diabolo tenetur. Augustinus in libro Confess.: suspirabam ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea voluntate. Velle meum tenebat inimicus; et inde mihi catenam fecerat, et constrinxerat me, quippe ex voluntate perversa est facta libido, et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas. Prov. 5: iniquitates suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum quisque constringitur. De hoc servit Diabolo qui peccat, quod opere suo malo se ligat, et ligatum tradit se Diabolo cruciandum. Difficile consuetudo mala relinquitur, cum sit quasi natura. Naturam expellas furca, tamen usque recurret. Prov. 22: proverbium est: adolescens juxta viam suam, etiam cum senuerit, non recedet ab ea. Jerem. 13: si mutare potest Aethiops pellem suam, et pardus varietatem suam, et vos poteritis benefacere, cum didiceritis malum. In resuscitatione Lazari, quo figuratus est qui assuetus est peccatis, dominus fremuit, lacrymatus est, clamavit: quia difficile surgit quem moles malae consuetudinis premit, ut dicitur super Joan. 11. Consuetudo mala est velut languor inveteratus, qui difficile curatur. Eccl. 10: languor prolixior gravat medicum; ibid. 18: ante languorem adhibe medicinam. Seneca: minus negotii habet medicus, si ad recens vitium adhibetur. Sequuntur teneri et rudes recta monstrantem. Non potuerunt discipuli expellere malignum spiritum a quodam, in quo fuerat ab infantia Matth. 9. Basilius: sicut non potest quis dediscere linguam maternam, sic vix peccati longam consuetudinem. Consuetudo mala est sicut gutta quae subintravit ossa, quae vix expellitur Job 20: ossa ejus replebuntur vitiis adolescentiae. Difficile trahuntur ad salutem, qui vi consuetudinis trahuntur ad damnationem. Prov. 24: eos, qui trahuntur ad interitum, liberare non cesses. Sicut difficile est retinere equum, qui inchoavit cursum suum, sic difficile est eum corrigere qui assuetus est malis. Jerem. 8: nullus est qui agat poenitentiam super peccato suo dicens, quid feci? Sed omnes conversi sunt ad cursum suum, quasi equus cum impetu vadens ad praelium. Negligentiam addiscendi in adolescentia sequitur verecundia. Seneca: turpis et ridiculosa res est elementarius senex, juveni parendum, seni vertendum, Eccles. 25: quae in juventute tua non congregasti, quomodo invenies in senectute tua? Negligentiam addiscendi improperat apostolus quibusdam Judaeis, Heb. 5, dicens: cum deberetis esse magistri secundum tempus, rursum indigetis ut doceamini quae sint elementa exordii sermonum Dei.
[88791] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 7 Qui in adolescentia informationem in bonis moribus negligit, male se habet ad Deum, male se habet ad Angelum sibi a Deo ad custodiam deputatum, et male ad seipsum. Ad Deum, cum Deus ipsum sibi habitationem facere cupiat, ipse vero Diaboli habitatio esse praeelegit. Apoc. 7: ego sto ad ostium, et pulso, si quis audierit vocem meam, et aperuerit mihi januam, intrabo et cetera. Proverb. 8: deliciae meae esse cum filiis hominum. Item, Deus ab eo pasci quaerit, ipse vero in esca ejus fel apponit. Pascitur Deus puritate nostrorum operum. Cant. 1: qui pascitur inter lilia. Fel est amaritudo peccati. Item, ipse bona quae a Deo recipit, Deo contempto, in servitium inimici ejus expendit. Ad Angelum male se habet, qui a tempore nativitatis ejus custodiae intendit, propter quam in hac valle miseriae moram facit; ipse vero consiliis et exhortationibus ejus non acquiescit, reverentiam non exhibet, sed, quod coram uno gubernatore facere non auderet, coram Angelo facere audet. Bernardus: in quovis diversorio, in quovis angulo, reverentiam exhibe Angelo tuo, nec audeas ipso praesente, quod me praesente non auderes. Ad seipsum male se habet, quoniam plus vult esse malum quam bonum, Diaboli servum quam Dei filium, in statu latronis quam in statu regis. Qui in mortali est, in statu latronis est, infernali patibulo adjudicatus; qui habet gratiam, in statu regio est ad regnum caeleste inunctus.
[88792] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 8 Item notandum, quod vitae longae repromissio multoties est causa quod adolescens non serviat Deo. Eccles. 29: repromissio nequissima multos perdidit. Haec repromissio est nequam, quia repromittens sibi usurpat quod est Dei, scilicet disponere de tempore futuro. Act. 1: non est vestrum nosse tempora, vel momenta, quae pater posuit in sua potestate. Bernardus: quid de futuro, miser, temerarie praesumis, tamquam pater tempora et momenta in tua, et non magis sua posuerit potestate? Nequior est: quia cum tempus infiniti valoris sibi a patre caelesti concessum fatue expenderit in contumeliam Dei, damnum sui et scandalum proximi, tamen praesumit quod Deus multum temporis ei daturus sit. Nequissima vero est: quia tempus dandum in patris contumelia expendere proponit. Talis fatuissime agit, cum hora mortis incerta sit. Matth. 24: veniet dominus servi illius in die qua non sperat; Luc. 12: qua hora non putatis, filius hominis veniet; Eccl. 9: nescit homo finem suum. Plures moriuntur ante senectutem, quam senes; plures pelles agnorum feruntur ad forum, quam ovium. Secundum Augustinum; Deus promittit poenitenti peccatorum remissionem, sed nulli promittit crastinum diem. Seneca: juvenes mortem habent a tergo, senes ante oculos: non minus timendus est hostis qui est a tergo, quam qui est ante oculos. Praeterea cum majoris rei bonitas sit magis optanda, et pravitas magis timenda, si certum esset quod vita futura esset longa, magis esset providendum quod esset bona. Augustinus: quid differs in crastinum, vita longa erit, ipsa longa bona sit: si longa erit, melius bona erit. Infinitos Diabolus hoc mendacio duxit in Infernum: promittebat enim quod in matura aetate Deo servirent, et ipsi sperabant se aliquando Deo servituros, nunc sunt in Inferno nunquam poenitentiam facturi. Vae illis qui adhuc patri mendacii tale mendacium dicenti, credunt. Qui Deum contemnit in juventute, multum potest timere ne ipse contemnatur a Deo in senectute. Isa. 33: vae qui spernis, nonne et ipse sperneris? Augustinus: hac justa animadversione percutitur impius, ut moriens obliviscatur sui, qui dum viveret, oblitus est Dei. Multum timere potest qui tanto tempore indignum se fecit Dei adjutorio, sine quo bonam vitam inchoare non potest. Prov. 1: quia vocavi, et renuistis, ego quoque in interitu vestro ridebo.
[88793] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 9 In magistro qui elegitur, quinque sunt requirenda, scilicet mens ingeniosa, vita honesta, humilis scientia, eloquentia, docendi peritia. Mens ingeniosa, ut inter ea quae doceri possunt, sciat eligere meliora, nec totum ex alienis scriptis accipiat, sed aliqua inveniat. Sapiens: illum eruditorem elige, quem magis mireris in suis quam alienis. Nil magnificum docebit, qui a se nil didicit, falsoque magistri nuncupantur auditorum narratores, ac sic audiendi sunt ut qui recensent rumores. Requirenda est vita honesta; quia turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum. Sunt qui in discipulis suis puniunt quod ipsi faciunt, super quo conqueritur Augustinus de magistris suis in libro confessionum dicens: in scholam datus sum ut litteras discerem, ludere delectabar, et in nos vindicabatur ab his qui talia agebant: sed majorum nugae negotia vocantur, puerorum autem cum sint, a majoribus puniuntur. Multum juvat vita honesta doctrinam. Seneca: plus viva vox tibi et convictus, quam oratio proderit. Homines amplius oculis, quam auribus credunt, longum est iter per praecepta, breve et efficax per exempla. Idem: illum elige auditorem, quem magis imiteris cum videris, quam audieris. Verecundum est magistro bene docere, et male vivere: quasi enim lucernam defert ante se, qua immunditiam suam aliis ostendit. Prov. 6: mandatum lucerna est, et lex est lux. Litteras propriae damnationis publicat. Rom. 2: in quo alium judicas, teipsum condemnas. In libro prosperi: bene loqui, et male vivere, nil aliud est quam se sua voce damnare, seipsum confundere. Hieronymus: non confundant opera tua sermonem tuum; Eccles. 29: confirma verbum, et fideliter age cum illo. Bonum opus verbum confirmat, malum vero illud infirmat. Vita mala suspectam reddit doctrinam. Quis credat dicenti sibi cibum aliquem esse venenatum, si eo vidente ipsum sumat? Delectatio prohibita est quasi venenata. Quis credat alicui asserenti viam aliquam latronibus plenam, et transeuntes per eam spoliandos esse et jugulandos, si, post illam assertionem, viam illam sibi eligat? Sicut exemplum boni operis plus aedificat quam sermo, sic exemplum mali operis magis corrumpit. Hieronymus: proclivis est malorum aemulatio: unde Graeca historia narrat Alexandrum orbis dominatorem Leonidis paedagogi sui non potuisse vitiis carere in incessu et moribus, quibus adhuc parvulus infectus fuerat. Indignum est caelestem doctrinam esse in vase immundo. In Psal. 49, peccatori dixit Deus: quare tu enarras justitias meas? Parum proficit ejus doctrina, cui repugnat vita. Augustinus in libro de doctrina Christiana: non obedienter auditur qui seipsum non audit. Gregorius in Moral.: cum imperio docetur, cum prius agitur quod dicitur. Prov. 5: bibe aquam de cisterna tua; et subditur: et deriventur fontes tui foras. Requirenda est humilis sapientia. Poeta: quod temere novit, nemo docere potest. Hieronymus: multo tempore disce quod doceas. Idem super Eccles.: Pythagoricorum disciplina fuit tacere per quinquennium, et postea eruditos loqui: Eccl. 18: antequam loquaris, disce. Ibid. 32: audi tacens, et pro reverentia accedet tibi gratia: Prov. 18: qui respondet prius quam audiat, stultum se esse demonstrat. Socrates cuidam interroganti quomodo posset optime discere, si nil, inquit, dixeris, nisi quod bene sciveris. Humilis debet esse scientia: illa enim quae inflat, non est pura, nec vera scientia: habet enim multos errores adnexos, quia superbia meretur illudi, ut ait Augustinus, sed scientia humilis vera est. Prov. 11: ubi humilitas, ibi sapientia. Superbus multa credit scire quae nescit. 1 Cor. 8: si quis existimat se aliquid scire, nondum cognovit quemadmodum oporteat eum scire. Scientia inflans, scientia est diabolica, a qua etiam Daemones nominantur. Daemon enim sciens interpretatur. Jac. 3: non est ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica. Qui de magnitudine scientiae inflatur et gloriatur, fatuissime agit, cum glorietur de hoc quo est magnus Daemon, sive sciens. Eloquentia requirenda est, unde dicitur in Prol. Rhet.: sapientia sine eloquentia parum prodest. Cicer: nihil est quod male narrando non possit depravari. Juvat ad eloquentiam natura, conscientia, et gestus. Natura, quia, sicut dicit sapiens: philosophia simulari potest, sed eloquentia non potest. Conscientia: quia, sicut dicitur Eccles. 6: lingua eucharis, idest grata, in bono homine abundabit. Seneca: oratorem te puta, si tibi ipsi ante omnes quod oportet persuaseris. Sapiens: melius aliis suadebit, qui prius sibi suaserit. Gestus, unde sapiens: eloquentiae ornamenta in pronuntiatione apta, in convenienti corporis motu consistit. Simplex debet esse eloquentia. Seneca: oratio, quae veritati dat operam, incomposita esse debet, et simplex. Item: oratio quae in sanandis mentibus adhibetur, descendere in nos debet. Item: aliae artes ad ingenium pertinent, hic animi negotium agitur: non quaerit aeger medicum eloquentem, non erit quare gratuletur, si inciderit in medicum disertum. Augustinus in Lib. de doctrinae Chr.: quid prodest clavis aurea, si aperire quod volumus non potest? Et quid obest lignea, si potest quando nil quaerimus nisi patere quod clausum est? Peritia docendi requirenda est, ad quam quinque pertinent, scilicet apertio, brevitas, utilitas, suavitas et maturitas. Aperta debet esse doctrina ut ab omnibus intelligatur. In Lib. prosperi de vita contemplativa, dicitur: tam apertus debet esse sermo docentis, ut ab intelligentia sua nullos, quamvis imperitos, excludat. Utendum est plano sermone ut nummis, ubi est publica forma, usitatis tutius utimur. Prov. 29: doctrina prudentum facilis; Eccle. 4: ne abscondas sapientiam tuam in decore ejus. Ad hoc quod doctrina sit manifesta, multum valent exempla. Sapiens: lucidissimum genus docendi est exemplorum subditio: et hoc multum est utile minus capacibus. Sapiens: pars, est prima prudentiae ipsum, cui praecepturus es, parem extimare: Matth. 25: unicuique secundum suam virtutem. De his qui simplicibus ingerunt subtilia, dicitur Isa. 19: confundentur qui operabantur linum, plectentes et retexentes subtilia. Laudabilis est brevitas in docente si sit moderata. Hieronymus supra Jerem.: nimia prolixitas onerat sensus legentium, et immoderata brevitas praescindit studiorum desiderium. Est autem brevitas, ut dicitur in ipsa rhetorica, cum nullum nisi necessarium assumitur verbum: unde bene, Eccl. 21: verba sapientum statera ponderabuntur. Augustinus in Lib. de Doct. Christ.: sicut ingratus est qui incognita obnubilat, sic onerosus est qui cognita inculcat. Poeta: omne supervacuum pleno de pectore manat. Utilitas requiritur in doctrina. Isa. 48: ego Deus tuus docens te utilia. Seneca: non multis opus est, sed efficacibus. Suavitas laudabilis est in doctrina. Eccl. 40: tibiae et Psalterium suavem faciunt melodiam, et super utramque lingua suavis. Ad suavitatem juvat eloquentia, valet etiam ad eam doctorum bonitas vel utilitas. Prov. 13: doctrina bona dabit gratiam supple ipsi doctori et auditori. Valet etiam ad idem varietas. In ipsa rhetorica: narrationem magnopere varie oportet narrari, quoniam in omnibus rebus similitudo mater est satietatis. Sapiens: hoc nobis saepe accidit, ut cum optimis satiati sumus, varietas tamen nobis ex vilioribus grata sit. Item sapiens: gaudet natura varietate. Maturitas, idest mediocritas inter velocitatem et tarditatem, laudabilis est in doctrina. Seneca: inopia verborum et exilitas minus intentum faciunt auditorem interruptae taedio tarditatis: facilius tamen incidet qui expectatur, quam qui praetervolat. Idem: philosophi pronuntiatio, sicut vita, debet esse composita. Nihil ordinatum est quod praecipitatur et properat, aeque stillare eum volo et currere. Idem: dicendi celeritas philosophiae non satis decora est, quae ponere debet verba, non projicere. Tertio debet doctor in doctrina intendere, scilicet ut instruat, placeat, et ad bonum moneat. Augustinus in Lib. de Doct. Chris.: dixit quidam eloquens, et verum dixit, ita debere dicere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat; docere necessitatis est, delectare suavitatis, flectere victoriae. Docendi necessitas in rebus est constituta, reliqua duo in modo quo dicimus. Qui dicit, quamdiu non intelligitur, non se existimet dixisse quod vult ei, quem vult docere; si vero intelligitur, quocunque modo dixerit, dixit. Quod, si delectare vult eum cui dixit, aut flectere, interest quomodo dicat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor, ita flectendus, ut moveatur ad agendum: et sicut delectatur, si suaviter loquaris, ita flectetur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis. Item Augustinus in eod.: quis audeat dicere adversus mendacium, in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut scilicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem proemio facere, isti autem non noverint? Illi falsa aperte, breviter, verisimiliter, isti et vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? Illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem: isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare.
[88794] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 10 Dicto de his quae disponunt ad hoc quod aliquis laudabiliter doceatur, vel doceat, dicendum est de his quae disponunt ad hoc quod aliquis bene addiscat; inter quae bene juvat, quod volens addiscere bene vivat. Augustinus: errat quisquis veritatem se cognoscere posse putat, si adhuc nequiter vivat; Eccl. 1: fili, concupiscens sapientiam, serva justitiam, et dominus praebebit tibi eam; ibid. 27: volatilia ad sibi similia conveniunt, et veritas ad eos qui operantur eam, revertetur. Qui male vivunt, quasi spurcitia manuum suarum, lumen divinae sapientiae a se repellunt. Susceptionem sapientiae impediunt vitia, sicut ostendi potest discurrendo per ea. Impedit hoc superbia: unde Augustinus in Lib. Confess. loquens Deo de se, secundum pristinum statum; tumore meo separabar a te, et acies mea inflata non sinebat me videre verum; Gregorius de superbis: tanto a longe a luce Dei sunt, quanto apud se humiles non sunt; Bernardus: superbo oculo veritas non videtur sicut patet. De invidia dicitur, Sap. 6: cum invidia tabescente iter non habebo, quoniam talis homo non erit particeps sapientiae. Invidi sunt ut noctuae, lucem bonorum operum odientes, et tenebrosa opera amantes. Job 5: per diem incurrent tenebras. Opera bona proximi sunt ut candelae lucem boni exempli nobis ministrantes: sed invidi candelis istis oculos sibi eruunt. De ira dicit sapiens: impedit ira animum, ne possit cernere verum; in Psalm. 17: supercecidit ignis, ignis, inquam, irae; et non viderunt solem. Ira ita excaecat, sicut ursus dicitur excaecari ad pelvim ardentem. De odio patet quod lumen sapientiae impedit. Bernardus: amor, vel odium veritatis nescit judicium. De pigritia idem patet quod hominem dormire facit, et quasi oculos ei claudit. Proverb. 19: pigredo immittit soporem; ibid. 24: usquequo, piger, dormies? Pigrum mittit Salomon ad formicam, a qua doceatur, ut, verecundia talis magnae pigritiae, a somno excitatus, sapientiam discat. Prov. 6: vade, piger, ad formicam, et considera vias ejus, et disce sapientiam. De vitio gulae idem patet Hieronymus: venter pinguis non gignit tenuem sensum. Excessum cibi et potus sequuntur fumositates, quae lucem sapientiae impediunt. De ebrietate hoc planum est, quae hominem quasi insanum reddit. Oseae 5: coeperunt furere principes a vino; Seneca: nihil aliud est ebrietas, quam voluntaria insania; Bernardus: vinum modice sumptum, intellectui videtur acumen inferre: non modice vero potatum, rationem perturbat, intellectum hebetat, memoriam enervat. De luxuria idem patet, quae hominem multum carnalem efficit: haec Salomonem infatuavit. Fornicatio est unum eorum quae cor auferunt, idest sensum, Osea 2. Amans aliquam fatuo amore, credit eam esse pulchram, quam omnes alii sciunt esse turpem. De vitio cupiditatis et avaritiae patet idem. Cupidi enim et avari habent oculos velatos sollicitudine temporalium. Excaecatus est Tobias calidis stercoribus hirundinis: sic ardens amor ad temporalia, quae apostolus arbitratus est ut stercora, oculos cordis excaecat. Augustinus in Lib. Confess. loquens Deo: spargis poenales caecitates super illicitas cupiditates. Secundo, multum valet ad hoc quod aliquis bene addiscat, ut oratione lectionem, vel studium, praeveniat. Cum sapientia donum Dei sit, non debet aliquis attentare violentia studii, Deo irrequisito, eam acquirere. Jac. 1: si quis indiget sapientia, postulet eam a Deo; Augustinus: oratione melius solvuntur dubia quam inquisitione alia. Tertio, humilitas. Matth. 11: revelasti ea parvulis; Psal. 108: declaratio sermonum tuorum illuminat, et intellectum dat parvulis. Specialiter humilitas necessaria est volenti addiscere Scripturam sacram propter humilem modum loquendi quem habet, qui a superbis contemnitur. Augustinus: Scriptura sacra invitat omnes humili sermone. Ideo (loquens de se secundum statum ante conversionem suam) visa est mihi, inquit, Scriptura sacra indigna quam Tullianae dignitati compararem. Tumor enim meus refugiebat modum ejus; idem: mira profunditas eloquiorum, quorum Ecclesiae ante nos superficies blandiens parvulis, sed mira profunditas, Deus meus. Ad humilitatem volentis addiscere pertinet ut ignorantiam suam fateri non erubescat, et quod nescit, humiliter quaerat. Augustinus: non est erubescendum homini confiteri se nescire quod nescit, ne dum se scire mentitur, nunquam scire mereatur; idem: nulla res magis memoriae mandanda est, quam illa verborum loquutionumque genera quae ignoramus, ut cum peritior occurrerit quaeri possint. Item, ut ab omni parte addiscat. Sicut qui ab omnibus accipiunt, fiunt ditiores, sic qui ab omnibus addiscunt, fiunt sapientiores. Clemens Papa: nullus episcopus, propter opprobrium senectutis vel nobilitatem generis, a parvulis etiam, vel minimis eruditis, inquirere negligat, si quid forte veritatis est, atque salutis; Seneca: quid stultius est quam quae non didiceris, nolle etiam a malis addiscere? Augustinus in Lib. de doctrina Christiana: audiuntur utiliter qui utiliter non agunt, sua enim quaerere student, sed sua docere non audent. Qui solum a bonis volunt addiscere, similes sunt illis qui solum in scyphis argenteis vel aureis volunt bibere, nec tamen in saccis vel purpureis vel aliter pretiosis frumentum recipitur, quorum fames vel sitis miseranda non est. Quarto, valet ad hoc timor Dei. Prov. 6: timor domini principium sapientiae. Timor addiscentem declinare facit a malo, scilicet ab errore, a discendi praesumptione, a sinistra intentione, a negligentia implendi quod addiscitur. Eccles. 7: qui timet Deum, nihil negligit. Si addiscenti desit timor Dei, quod legit vel audit, ad alios refert, non vult secundum ea se dirigere, sed potius alios. Prudenti verbum domini lucerna est pedibus ejus non aliorum. Proverb. 15: vir prudens dirigit gressus suos, et imprudens, neglectis propriis, dirigit alienos. Quinto, mansuetudo, qua auctoritati sacrae Scripturae credatur. Augustinus in Lib. de doctrina Christiana: mitescere opus est pietate neque contra licere divinae Scripturae seu intellectae, seu non intellectae, sed cogitare potius et credere id esse melius et verius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod per nosmetipsos sapere possumus. Sexto, diligentia quae est tamen in correctione librorum quam in indagatione Scripturarum. De primo dicit Augustinus in Lib. de doctrina Christiana: codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum, qui Scripturas noscere desiderant. De secundo dicit idem Augustinus in eodem libro: erit divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui prius totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione dumtaxat eas quae vocantur canonicae: nam ceteras securius leget fide veritatis instructus. Cavenda est nimia velocitas in transcurrendo: animus enim transcurrens non videt latentem sententiam. Sapiens: nihil magnum non cito effici voluit, praeposuitque cuilibet pulcherrimo operi difficultatem. Cavenda est curiositas, quae est non magnae utilitati nimiam operam impendere. Seneca: quid te torques in illa quaestione quam utilius est contempsisse quam solvere? Cavenda est instabilitas in legendo. Seneca: vide ne lectio actorum et omnis generis voluminum habeat aliquid vacuum et instabile. Cavenda est etiam rixa, quae peritos in arte logicali multum solet vexare; Augustinus: cavenda est rixandi libido, et puerilis quaedam ostentatio adversarium decipiendi; 2 Timoth. 2: noli verbis contendere; Augustinus: verbis contendere est non curare quomodo error veritate vincatur, sed quomodo tua dictio dictioni alterius praeferatur. Septimus modus quantum ad ordinem, affectum, intentionem. Hugo de sancto Victore: scholares nostri aut nesciunt, aut nolunt modum congruum in addiscendo, et idcirco multos quidem invenimus studentes, paucos vero sapientes. Octavo, instantia studii. Sapiens: artium mater est instantia, noverca eruditionis negligentia est; Petrus in epistola Clementis: ignorantia est mater omnium malorum, qua malitia et ignavia gignitur. Nono, labor exercitii. Eccl. 10: si retusum fuerit ferrum, et nunc prius si hebetatum fuerit, multo labore exacuetur. Ferrum vocatur humanum ingenium, quod otium obtundit, denigrat, rubiginat et consumit: usus vero exacuit, dealbat, elimat et a corruptione rubiginis conservat. Hieronymus: otio ingenium hebetatur, et desidia est quasi quaedam rubigo sapientiae. Utilis etiam est ad addiscendum humilis collatio et pacifica disputatio. Prov. 24: ferrum ferro acuitur, et homo acuit faciem amici sui. Refert tamen in quibus doctrinis sensus discipulorum exerceatur, et maxime puerorum. Non enim exercendi sunt in fabulis poeticis et luxuriosis figmentis: unde Valerius maximus refert quod Lacedaemonii libros Archeloci a civitate sua fecerunt exportari, eo quod parum verecundam ac pudicam arbitrarentur lectionem: noluerunt enim ea liberorum suorum animos imbui, ne plus eorum moribus obesset, quam ingeniis prodesset. Isidorus in Lib. Sent.: ideo prohibetur Christianis poetarum figmenta legere, quia per oblectamenta fabularum nimium mentem excitant ad incentiva libidinum. Augustinus etiam, in Lib. de Conf., peccata sua confitens, inter alia de hac inordinatione sic loquitur: tenere tunc cogebar Aeneae nescio cujus errores, oblitus errorum meorum, et plorare Didonem mortuam, quae se occidit ob amorem, cum interea meipsum in his a te morientem, non a te amantem siccis oculis miserrimus ferrem. Quid enim miserius misero non miserante seipsum? Decimo, quod laboret addiscens, ut quod addiscit, memoriae infigatur. Eccl. 35: sapientiam scribe in tempore vacuitatis. Scriptura est durabile signum; sapientiam scribit, qui eam memoriae infigit: non minor est virtus quam quaerere, parta tueri. Quid prodest quod canis feram rapit, si eam statim dimittit? Aqua de facili impressiones recipit, sed hoc inutile est, quia eas non custodit. Scriptor lente scribit, tamen, quia quod scribitur, manet, in uno anno Bibliam scriptam habet ad bene addiscendum, unde dispositus est homo ante, si habeat bonum ingenium, et bonam memoriam. Ingenium sapientiam invenit, memoria custodit. Si vero haec desint, tarditatem ingenii supplere debet instantia studii: defectum vero memoriae, crebra ruminatio et Scriptura. Parum prodest unum istorum, si desit reliquum. Hieronymus: divinae Scripturae semper in manibus et jugiter in mente volvantur; idem: divinas Scripturas saepius lege, immo nunquam sacra lectio de manibus tuis deponatur. Undecimo, quod ad doctorem suum se bene habeat, familiaritatem cum eo habendo, eum diligendo, subjectum se ei exhibendo. Eccl. 7: si videris sensatum, evigila ad eum, et gradus ostiorum illius exterat pes tuus. Duodecimo, ut de sapientia a Deo accepta non sit ei ingratus, sed datorem suum glorificet. Eccl. ult.: danti mihi sapientiam, dabo gloriam.
[88795] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 11 Studiose et diligenter in bonis moribus pueri sunt informandi: quia in puero est aetas mollis et apta regi. Ostendenda sunt ei Dei beneficia et mandata, juxta illud Deuter. 6: narrabis ea filiis tuis. Docuit Tobias filium ab infantia timere Deum, et recedere ab omni peccato. Apostolus ad hoc monens Eph. 6, sic loquitur parentibus de filiis: educate eos in disciplina et correptione domini, Glossa: disciplina verborum. Ad morum informationem pertinet coertio a malo, et exhortatio ad bonum. Justitia correctoris sunt increpationes et comminationes, virgae, ferulae, quibus secundum Augustinum imperitia debellatur, et prava cupiditas refraenatur. Sensus et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia, Gen. 10. Ideo in pueris huic pravitati occurrendum est, ne in actum exeat, sed diversimode secundum puerorum diversitatem. Aliqui enim sunt habiles ad suscipiendam disciplinam, quos non oportet trahere, vel cogere, sed sufficit eos ducere. Alios vero oportet trahere vel cogere, et, si a principio profectus non apparet, non propter hoc est diffidendum. Seneca: initium eundi ad virtutes arduum est: quoniam hoc primo imbecillis et egrae mentis est formidare inexperta: itaque cogenda est ut incipiat, deinde non est acerba medicina, protinus enim delectat dum sanat; Prov. 19: erudi filium tuum, et ne desperes. Multum potest usus assiduus; philosophus: usus assiduus, uni rei deditus; et ingenium et artem saepe vincit; ethnicus: nihil assuetudine majus; Bernardus ad Eugenium Papam: quid non mutat consuetudo? Quid non usui cedat? Primo aliquid videbitur intolerabile, deinde si assuescat, non adeo grave, postea vero leve, tandem etiam delectabile. Praecedere debet disciplinam comminatio, sicut excommunicationem praecedit admonitio; et aliquando utilior est comminatio quam flagellatio, quia pueri timidi sunt: et ideo sola comminatione a suis voluptatibus coercentur. Eruditor puerorum nobilium magnam sollicitudinem et diligentiam debet habere circa eorum informationem: confusio est enim ei si indisciplinate se habeant. Plutarchus philosophus Trajani imperatoris instructor in quodam libello quem ei scripsit, sic ait: modestiam tuam olim non appetere principatum novi, quem tamen semper morum elegantia mereri studuisti; quo quidem tanto judicaris dignior, quanto a crimine ambitionis judicaris remotior. Itaque fortunae meae, et tuae congratulor virtuti, quod probe meruisti; alioquin me detrahentium linguis subjectum iri non dubito, cum et ignaviam imperatoris Roma non ferat, et sermo publicus delicta discipulorum in praeceptores refundere soleat. Sic Seneca Neronis sui merito detrahentium linguis carpitur: adolescentium suorum temeritas in Quintilianum refunditur: et Socrates in pupillum suum fuisse clementior criminatur. Tu vero quoque quid vis, geres rectissime, si non recesseris a te. Si primo te composueris ad virtutem, recte tibi universa procedent. Politicae constitutionis majores tibi vires exsculpsi, cui si obtemperas, Plutarchum habebis auctorem vivendi; alioquin praesentem paginam testem invoco, quod in perniciem imperii non perges, auctore Plutarcho.
[88796] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 12 Deridendum est illud detestabile proverbium stultorum, quo dicitur: sanctum juvenem futurum Diabolum senem. Differunt stultorum et sapientum proverbia. Stultorum proverbia sunt noxia, et raro contingentia; sapientum vero proverbia sunt utilia, et semper valent in pluribus veritatem habentia. Contingere potest quod pueri, in quibus apparuerunt bonae conversationis initia, mali fiant vel societate prava, vel educatione remissa, vel severitate nimia. Bonitas enim eorum est modica, et quasi tenera et nondum firma; infirmis autem causa pusilla nocet. Aliquando vero in pueris non est vera simplicitas, vel bonitas, sed simulata, vel ob parentum vel magistri favorem, vel flagellorum timorem, quibus cessantibus, malitia quae latebat, erumpit. Tullius: omnia ficta celeriter tamquam flosculi decidunt, nec quidquam simulatum potest esse diuturnum. Nemo personam fictam ferre diu potest; Seneca: cito in malitiam recidunt, quibus veritas non subest: quae autem ex solido nascuntur tempore, in melius proficiunt. Ex virga recta speramus trabem rectam, licet virgula dum tenera est, torqueri possit, et fieri torta. Non est periti medici ex signis bonis praesumere mortem infirmantis: nec sapientis est ex bono initio praesumere malum finem. Non est sapientis agricolae ex zizania, quam in agro videt pullulare, frumentum sperare, nec zizaniam ex frumento. Quae seminavit homo, haec et metet. Non colliguntur ex spinis uvae, nec ex tribulis ficus. Non est sapiens qui caput animalis quod aspicit, cognoscens esse asini, ex hoc praesumit caudam esse vituli, cum cauda capiti soleat respondere. Cum dispositioni respondeat habitus, fatuissimum est ex hoc, quod homo facit opera virtutum in juventute, praesumere quod vitiosus futurus sit in senectute. Proverbio dicto improbabili et stulto praeponendum est sapientiae proverbium, quo dicitur: ex studiis suis intelligitur puer, si munda et recta sint opera ejus, Prov. 20. Studia illius dicuntur opera, ad quae est voluntarius, quibus intelligitur qualis est futurus, ut cum munda sunt et recta opera ejus, praesumitur quod sit bonus. Opera puerorum faciunt munda timor Dei, et hominum pudor. Timor facit declinare a malo, pudor est fuga rei indecentis, amor facit recta. Cant. 2: recti diligunt te.
[88797] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 13 Puerorum eruditor volens eos in bonis moribus informare, primo debet disciplinae correctionis corporis intendere, quae circa sex attenditur, quae sunt: gestus, habitus, loquela, sumptio cibi et potus, continentia conjugalis, vel majoris perfectionis. Admonendi etiam sunt pueri ad humilitatem et patientiam, et specialiter ad patientiam disciplinae, et ad filialem obedientiam, sociabilitatem, puerilium evacuationem, accedente virili aetate, perseverantiam, sive stabilitatem.
[88798] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 14 Et notandum quod disciplina duobus modis dicitur. Uno modo dicitur disciplina, quae ad alicujus correctionem adhibetur sive verba, seu verbera: sic sumitur Heb. 12, cum dicit, in disciplina perseverare; item: si extra disciplinam estis, cujus omnes participes facti sunt; ergo estis adulteri, et non filii. Alio modo dicitur disciplina ordinatio conversationis exterioris. Cyprianus: disciplina est morum ordinata correctio, et majorum praecedentium patrum regularum observatio; Hugo de sancto Victore: disciplina est membrorum omnium motus ordinatus, et dispositio decens in omni habitu et actione. Disciplina decorem et decentiam providet in exteriori conversatione. Ad cognoscendum vero an aliquid sit indecens, vel non, attendendum est ad naturam, et personam, et tempus, et locum. Ad naturam, an scilicet consentaneum sit naturae. Aliquid indecens est naturae rationali, quod non est indecens brutali. Attendendum est ad personam, quae agit, vel cum qua agitur. Aliquid esset indecens personae nobili, et coram rege, vel episcopo, quod non esset indecens coram aliquo, qui non esset positus in dignitate. Aliquid etiam est indecens, quia deest congruitas temporis, vel loci. Eccl. 20: ex ore fatui reprobabitur parabola, quia non dicit eam tempore suo. Aliquid indecens est tempore sacro, quod non esset indecens alio tempore: et aliquid est indecens in loco sacro, quod non est indecens alibi. Sicut Deus corpus Adae primo formavit, post in faciem ejus spiraculum vitae inspiravit, et sicut in utero materno corpus primo formatur, post rationalis spiritus ei infunditur; sic magister puerorum primo debet intendere informationi et disciplinae correctionis corporis. 1 Cor. 15: non prius quod spirituale est, sed quod animale. Non est negligenda homini cura corporis sui, quod datum est spiritui in adjutorium: propter quod, si peccat, subveniri potest ei per poenitentiae remedium, quod Angelo non potest, Genes. 7: non permanebit spiritus meus in homine, quia caro est. Spiritus ibi dicitur indignatio: in eo solo susceptibilis est gratiae spiritus hominis, in eo solo est ei locus vivendi.
[88799] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 15 Ad commendationem disciplinae facit quod ab homine brutalem similitudinem expellit, corpus spiritui subdit, et ipsum Dei habitationem efficit. Brutalem similitudinem expellit, dum pravitatem quam ex corruptione habet, ad bona infima compescit. Hieronymus: qui post carnem ambulant in ventrem et libidinem proni, tamquam irrationabilia jumenta reputantur; in Psal. 48: homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Puto jumenta dicerent, si loqui fas esset, ecce Adam quasi unus ex nobis factus est. Haec pronitas indecens est in homine: aliter se debet habere corpus quod regit solus spiritus brutalis, aliter etiam se debet habere corpus quod regit spiritus sanctus, quam illud quod regit spiritus malus. Disciplina spiritui corpus subdit contra hominem quem ad statum innocentiae reducit: sicut corpus aliter dispositum congruit in statu gratiae quam in statu gloriae; sic aliter dispositum congruit in statu gratiae, quam in statu solius naturae corruptae. Disciplina est corporis honestas, idest honoris status. Habet corpus humanum magnum honorem propter spiritum cui associatum est: ex hoc enim est corpus nobilissimum, ad quod alia corpora sunt ordinata: ex hoc etiam magnum honorem expectat, scilicet glorificationem cum spiritu, cum et maximum honorem jam recepit in Christo: associatum enim est divinitati, et conglorificatum spiritui Christi creato nobilissimo. Ideo valde decens est ut in honore se custodiat, et non faciat spiritum inglorium contemnendo eum, qui fecit eum gloriosum. Ubi disciplina deest, spiritus, qui naturaliter debet esse corporis dominus, est corporis servus. Servitus vero ista multum est ignominiosa, aspera, sumptuosa. Ignominiosa est, cum spiritus sit creatura valde nobilis; corpus vero comparatione spiritus creatura valde vilis est. Hieronymus: nihil vilius quam a carne vinci; Proverb. 20: non decet servum dominari principibus. Specialiter indecens ei est, qui est nobilis genere, si servus sit ignobiliori sui parti, et illius qui servus ejus debuit esse. Aspera est, quia: asperius nihil est humili cum surgit in altum; Prov. 30: per tria movetur terra, et quartum substinere non potest, scilicet per servum cum regnaverit. Corpus tamquam vilis servus, si dominetur, vilia imperat, ut scilicet intendatur refectioni unius sacci, scilicet corporis, quem dominus vocat saccum, dicens Psalm. 29: conscidisti saccum meum; et repletionem loci immundi, scilicet ventris. Sumptuosa: servitus enim dominae gulae, cui singulis diebus parantur varia fercula, et multoties pluries in die, de quibus nihil retinet, sed postquam gustaverit ex illis, in locum turpidinis et quasi perditionis transmittit. Joel. 1: ululate qui bibitis vinum in dulcedine: periit enim ex ore vestro; Bernardus: voluptas gutturis, quae tanti hodie aestimatur, vix duorum habet latitudinem digitorum: non durat delectatio illa, nisi quantum durat transitus ille per gulam. Periculosa est haec servitus: corpus enim tamquam servus malevolus noxia imperat, aliquando etiam mortem spiritus. Disciplina corpus humanum Dei habitationem facit: unde spiritus sanctus dicitur spiritus disciplinae Sap. 1 et 1 Cor. 6: nescitis, quia membra vestra templum sunt spiritus sancti, qui habitat in vobis. Sicut Deus habitationem suam caelestem voluit esse ornatam, secundum illud Job 26: spiritus ejus ornavit caelos; sic terrestrem habitationem suam vult esse ordinatam. Ornatus hujus habitationis est disciplina. Spiritus malus cognoscitur in domibus suis, ut cognoscebatur in Saul, quem spiritus nequam exagitabat, 1 Reg. 5 et 16, spiritus cognoscitur, scilicet in suis, scilicet in viris disciplinatis. Defectus disciplinae nuditas est turpitudinem hominis ostendens, secundum illud Eccl. 19: amictus corporis, et risus dentium, et incessus hominis enuntiant de illo. Disciplina corporis dominum glorificat, sicut ornatus templi ipsius, 1 Cor. 6: glorificate et portate Deum in corpore vestro; Augustinus: si non parcis tibi, propter te, parce tibi, propter Deum, qui fecit te sibi domum. Proximum aedificat Matth. 5: luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent patrem vestrum qui in caelis est. Disciplina est quasi vestis grati odoris Deo et hominibus. Isaac sentiens vestimentorum fragrantiam filii sui, benedixit ei, Gen. 27. Cant. 4: odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris. Multum displicet Deo indisciplinata conversatio: multum doluit Jacob videns tunicam filii sui sanguinolentam, Gen. 37. Isa. 9: vestimentum mixtum sanguine erit in combustionem. Multum offensus est rex inveniens in nuptiis non habentem vestem congruentem, Matth. 22.
[88800] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 16 Eruditor puerorum nobilium curare debet ne gestus indisciplinatos habeant. Gestus est motus, vel dispositio corporis, qui indicat motum, vel dispositionem animi, sicut effectus causam. Bernardus: ex cordis thesauro procedit quicquid foris apparet vitiorum. Vanum cor vanitatis notam ingerit corpori. Ad disciplinam in gestu monet Seneca dicens: si continens es, et animi tui et corporis motus observa, ne indecori sint. Ad id monet Hugo de s. Victore: unumquodque membrum opus suum tam decenter ac modeste impleat, ut per indisciplinam oculos sapientium non offendat. Idem: discretio actionum in membris conservanda est, ut scilicet id agat unumquodque ad quod factum est, ut nec loquatur manus, nec os audiat, nec oculus linguae officium assumat. Sunt enim qui nesciunt auscultare, nisi buccis patentibus, alii loquentes digitum extendunt, supercilia erigunt. Specialiter reprimendi sunt pueri ne appareat in eis superbia in gestu, vel colli extensione, vel brachiorum ventilatione, vel humerorum gesticulatione, vel tibiarum extensione, vel aliter. De superbia in gestu habetur Proverb. 6: sex sunt quae odit dominus, et septimum detestatur anima ejus: oculos sublimes, linguam mendacem, manus effundentes innoxium sanguinem, cor machinans cogitationes pessimas, pedes veloces ad currendum in malum, proferentem mendacia, testem fallacem, et septimum eum qui seminat inter fratres discordias; Isai. 3: ambulaverunt collo extenso. Reprimendi etiam sunt pueri a risu indisciplinato. Est autem risus multipliciter indisciplinatus: aliquando quia est de his de quibus non est ridendum, sicut accidit in his qui laetantur cum male fecerint, et exultant in rebus pessimis, Proverb. 1. Indisciplinatus est risus invidiae, de quo poeta: risus abest ubi quem risi fecere dolores. Item risus perfidiae, de quo Proverb. 10: quasi per risum stultus operatur scelus. Item risus insaniae, qualis est risus phreneticorum, de quo Augustinus: malunt sapientes se habere sanos lugentes, quam phreneticos ridentes; Eccles. 7: sicut sonitus spinarum crepitantium sub olla, sic risus in ore stulti; Seneca: odibilem hominem facit risus aut superbus et clarus, aut malignus et furtivus, aut alienis malis evocatus. Secundum Hugonem de sancto Victore: indisciplinatus est risus, qui est cum dentium ostensione; secundum Senecam, qui est cum cachinno. Risus, inquit, sit sine cachinno. Indisciplinatus etiam est qui est cum vocis exaltatione. Eccles. 15: fatuus in risu exaltat vocem suam: vir autem sapiens vix tacite ridebit. Item risus indisciplinatus est si sit nimius. Rarus debet esse risus in mundo isto. Primo quia loco in quo sumus, non congruit, vallis enim lacrymarum est: hoc ostendit puer natus lacrymans. Verecundum est viro adulto, si non agnoscat quod ostendit ei puer nascens. Super illud Eph. 5: redimentes tempus, quam dies mali sunt, dicit Augustinus: puer qui nascitur, a ploratu incipit, nec ridere potest; statim natus plorat, propheta suae calamitatis; nondum loquitur, et jam prophetat. Non congruit etiam tempori. Eccl. 13: tempus flendi, et tempus ridendi. Tempus flendi est in praesenti: nunc enim magnam materiam flendi habemus, et lacrymae sunt in valore suo. Mala praesentis vitae per se sunt materia fletus, bona vero temporalia per consequens, quia peccatorum sunt occasio. Eccl. 11: si dives fueris, non eris immunis a delicto. Electi in Paradiso non habent materiam flendi; lacrymae vero reprobatorum in Inferno nullius sunt valoris. Item maledictus est risus a domino, Luc. 6: vae vobis qui ridetis. Vix gustaret aliquis cibum maledictum ab aliquo sancto, quantum ergo cavendus est et timendus risus, cui maledictionem ipse fecit Deus?
[88801] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 17 Ad disciplinam in habitu pertinet, ut in vestibus quaeratur necessitas, nec ametur in eis nimia pretiositas, vel extraneitas. Vestium superfluitas non habeatur, earum suavitas contemnatur, gloriatio in eis caveatur, et intelligatur ornatum corporalem magis esse erubescibilem quam honorabilem. Ornatui corporali praeponatur spiritualis, et caveatur macula, et specialiter macula sanguinis. In vestibus quaerenda est necessitas. Unde Augustinus: tibi vestis pura circumdetur non ad pulchritudinem, sed propter necessarium tegumentum, ne dum exquisitis vestieris, alteram turpitudinem assumas, scilicet spiritualem; 1 Timoth. 6: habentes alimenta, et quibus tegamur, his contenti simus. Bernardus loquens de illo verbo, Act. 4: dividebatur singulis prout cuique opus erat: hoc est, inquit, quantum ad indumenta, quibus et nuditatem tegeret, et frigus repelleret. Non est amanda nimia pretiositas in vestibus: unde super illud Luc. 16, induebatur purpura et bysso, dicitur: si cultus pretiosarum vestium culpa non esset, sermo Dei non tam vigilanter exprimeret, quod dives purpura et bysso indutus apud Inferos torqueretur; Gregorius: nemo pretiosa indumenta nisi ad inanem gloriam quaerit, scilicet ut honorabilior ceteris videatur. Nemo vult ibi pretiosis vestibus indui, ubi a nemine potest videri. Cum Deus spiritum pretiosum vili carne induerit, non est verisimile quod carnem vilem pretiosis indui voluerit. Ad idem facit quod rex gloriae conversaturus cum hominibus sacco nostrae carnis mortalis se induit, de quo in Psalm. 29, ait: conscidisti saccum meum; sapiens: mercator trosellum etiam pretiosum vilibus induit. Unde patet quod insipienter agit qui corpori suo vili vestes pretiosas quaerit. Non est quaerenda extraneitas, vel dissimilitudo in vestibus Soph. 1: visitabo super omnes qui induti sunt veste peregrina. Cavendum est a multitudine vestium superflua. Bernardus: clamant nudi, clamant famelici, et conqueruntur nobis fame et frigore miserabiliter laborantibus. Quid conferunt tot mutatoria, vel extensa in perticis, vel plicata in manticis? Jac. 5: agite nunc divites, plorate ululantes etc. vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Debent viri vestium suavitatem contemnere: potius congruit vestis suavitas mulieribus quam viris. Exod. 22: non induetur vir veste feminea. Cavenda est in vestibus gloriatio. Eccl. 9: in vestitu ne glorieris umquam. Ornatus vestium erubescibilis est, cum sit sequela peccati. Bernardus: qui gloriatur de veste, similis est furi qui gloriatur de cauterio, quia propter peccatum Adae introductus est usus vestium. Verecundum etiam est nobili creaturae, scilicet homini, a vilibus creaturis suam pulchritudinem mendicare, scilicet a pannis et similibus. Praeponendus est ornatus spiritualis corporali. Augustinus: non affectetis vestibus placere, sed moribus. Potius intendendum est ornatui dominae, scilicet animae, quam ancillae, scilicet carnis. Bernardus: magna abusio et nimis magna dominam ancillari, et ancillam dominari. Pulchritudo corporis contemptibilis est respectu pulchritudinis animae, quae est Dei imago. Macula, vel immunditia, laudabiliter caveri potest. Seneca: non splendeat toga, nec sordeat; Hieronymus: ornatus et sordes pari modo sunt fugienda; item: nec affectatae sordes, nec exquisitae delitiae laudem pariunt. Valde cavendum est, ne vestis sanguinolenta sit sanguine peccati, quia est male acquisita: Jer. 2: in alis tuis inventus est sanguis animarum. Hae alae intelligi possunt extremitates palliorum, quas habent uxores usurariorum et raptorum de lacrymis pauperum. His alis volatur in Infernum, non in caelum. In his alis sanguis duplex invenitur, scilicet sanguis pauperum, idest spolia eorum, quae judicio sacrae Scripturae vita pauperum erant. Eccl. 33: panis egentium vita pauperum est: qui defraudat eum, homo sanguinis est. Alius sanguis est personae quae illud defert, sciens illud esse emptum de re injuste acquisita; mors enim et damnatio ejus ut frequenter latet ibi.
[88802] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 18 Sequitur de disciplina in locutione, et notandum quod maxime est necessaria oris disciplina; in custodia oris pro magna parte est custodia cordis. Prov. 13: qui custodit os suum, custodit animam suam. Os est quasi porta in homine, et sicut custodia castri, est custodia portae. Valet custodia oculorum ad custodiam cordis, quia frequenter per oculos mors intrat ad animam: sic intravit ad animam matris nostrae Evae, Gen. 3: videns enim quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis aspectuque delectabile, tulit de fructu ejus, et comedit. Simile accidit in David, cui aspectus mulieris occasio fuit adulterii et homicidii, 2 Reg. 11. Custodia etiam aurium valet ad custodiam animae, frequenter enim per aures mors intrat ad animam. Hieronymus: aures portae sunt multum timendae, et diligenter custodiendae, cum sint semper apertae; unde sepiendae sunt, secundum illud Eccl. 28: sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam detrahentem. Aures sepiuntur cum ostensione tristis faciei, qua detractor repellitur. Prov. 25: ventus Aquilo dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem; Hieronymus: nemo invito auditori libenter narrat. Praecipue ad custodiam cordis valet custodia oris, quia non solum nocent animae quae per os intrant, verum etiam quae de ore exeunt, secundum illud Matth. 15: quae de ore procedunt, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. Habet os duo officia, scilicet officium sumendi cibum et potum toti corpori, et officium loquendi: utrobique vero potest accidere periculum. Quantum ad primum majus periculum est, si oris custodia negligatur, quam oculorum, quia per oculos intrant rerum similitudines, per os vero intrant ipsae res mansurae, corpori uniendae, quae hominem multum immutant; unde qui custodit os suum quantum ad sumptionem cibi et potus, custodit animam suam, quia custodit vitam et naturae et gratiae. Vitam naturae, quia hoc multum valet ad sanitatem. Eccl. 37: qui abstinens est, adjiciet vitam; Eccl. 37: in multis escis non deerit infirmitas. Valet etiam hoc ad custodiendam vitam gratiae: sobrietatem enim comitatur continentia, unde super Matth. 4, dicit Glossa: Diabolus victus de gula non tentat de libidine. Si tentetur aliquis de ira vel luxuria vel loquacitate post excessum de cibo et potu, facile acquiescit: non est sic, si sobrietatem servaverit. Custodiendum est os a cibis et potibus quasi a proditoribus: quanto cum majori gaudio recipiuntur, plus nocent. Prov. 23, dicitur de vino: ingreditur blande, et in fine mordebit ut coluber. Seneca: voluptates inter res vilissimas praecipue extirpa, quae more latronum in hoc nos amplectuntur ut jugulent. Custodia vero oris, quantum ad locutionem, specialiter valet ad custodiam animae, et pro illa videtur specialiter Salomon dixisse illud: qui custodit os suum etc. unde subdit: qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet mala. Loquentem inconsiderate sequuntur haec mala. Primo conscientiae remorsio. Qui multis utitur verbis, animam suam laedit. Eccl. 20. Secundo gratiae evacuatio. Ibid.: sapiens in verbis amabilem se facit, gratiae autem fatuorum effundentur. Tertio confusio, Prov. 10: os stulti confusioni proximum est; ibid. 13: impius confundit et confundetur; in futuro vero damnatio. Ibid. 18: mors et vita in manibus linguae.
[88803] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 19 Quadruplici ratione magna diligentia adhibenda est circa custodiam linguae. Primo quia ejus custodia est valde difficilis: secundo quia est valde utilis: tertio quia valde indecens est circa ejus custodiam negligentia: quarto quia haec negligentia est valde periculosa. Difficultatem custodiendi linguam primo ostendit nobis natura, quae linguam inclusit, sicut solent includi crudelia animalia et indomita ne noceant. Secundo Scriptura Psal. 140: pone, domine, custodiam ori meo, et ostium et cetera. Propter difficultatem custodiendi linguam, rogat David dominum de ejus custodia. Proverb. 16: domini est gubernare linguam. Non sufficit ad hoc virtus vel discretio humana. Eccles. 21: quis dabit ori meo custodiam? Ibid. 28: ori tuo facito ostia, ut possit custodiri lingua. Jac. 3: omnis natura bestiarum, et volucrum, et serpentum, et cetorum domantur, et domita sunt a natura humana, linguam autem nullus hominum domare potest: et subditur: est enim inquietum malum. Utilis est valde custodia linguae: si enim lingua modo debito regatur, de fructu ejus potest homo ditari. Prov. 12: de fructu oris sui unusquisque replebitur bonis. Pretiosi fructus linguae, quam spiritus sanctus regit, qui in specie linguae apparere voluit, sunt: modestia in loquendo, oratio, Dei laudatio, gratiarum actio, peccatorum confessio, proximi eruditio et consolatio. Linguae utilitatem ostendit Salomon Prov. 10, dicens: vena vitae os justi. Sermo est instrumentum sapientiae, circa quod intendunt tres magnae scientiae, scilicet grammatica, logica, rhetorica, et circa idem pro magna parte intendit divina scientia. Magnum reputatur scire ea quae tres dictae scientiae circa sermonem attendunt; sed valde magnum est servare ea quae in sermone scientia divina requirit. Jac. 3: qui in lingua non offendit, hic perfectus est vir; Proverb. 10: qui moderatur labia sua, prudentissimus est, non solum prudens vel prudentior. In sermone perpenditur, an aliquis sit sapiens. Eccles. 4: in lingua sapientia dignoscitur; ibid. 27: ante sermonem non collaudes virum; hoc enim tentatio est hominum. Hieronymus: in pondere verborum probatio existit humanae vitae. Valde indecens est cum linguae custodia negligitur, et lingua inquinationi exponitur. Lingua enim est membrum nobile, rationis organum speciale, in quo membro homo specialiter honoratus est a Deo, quod specialiter deputatum est divino officio, electum specialiter a spiritu sancto, quo fit instrumentum gratiae et sapientiae, scilicet sermo. Valde servandum est ab inquinatione os humanum et quantum ad labia et quantum ad linguam. Indecens valde est ibi immunditia propter ejus nobilitatem. Qui ori suo ab inquinatione non parcit, ab homine quasi degeneravit, et in porcum transiit. Porcus non plus parcit ab inquinatione oris quam pedis: ubi enim ponit pedem, ponit et os. Lingua, quantum ad usum loquelae, rationis organum est, nec invenitur, quantum ad usum istum naturaliter, nisi in habente rationem; ideo a ratione regi debet, et ad ejus imperium in actum suum exire. Cum ad jumentum non pertineat loquela, juste posset Deus illi loquelam auferre qui ut jumentum factus est, et ratione linguam suam non regit. Cum in membro isto homo prae omnibus creaturis a Deo sit honoratus, valde ingratus est si eo Deum inhonorat. Creaturae irrationales, ut aves, lingua sua Deum laudando honorant; unde multum potest offendi Deus videns se sola lingua humana inhonorari, a qua maxime debuit honorari. Lingua deputata est divino officio: ea enim homo Deum et orat et laudat, quia illa Deus oratur. Multum cavendum est ne Deus ea offendatur: quia cum is qui displicet ad intercedendum mittitur. Irati animus ad deteriora provocatur. Item, quia Deus ea laudatur, a peccato servanda est, quia non est speciosa laus in ore peccatoris, Eccl. 15. Cum electa sit a spiritu sancto, non debet servire spiritui maligno. Sermo instrumentum est sapientiae. Sapientia est in corde quasi in quiete, in sermone enim est quasi in vehiculo, per sermonem enim quasi transfertur ab uno in alterum, etiam gratiae est quasi vehiculum, quia sermone datur audienti gratia. Ephes. 4: omnis sermo malus de ore vestro non procedat, sed si quis bonus est, ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus; unde verba Christi dicuntur verba gratiae. Luc. 2: mirabantur omnes in verbis gratiae quae procedebant de ore ejus. Negligentia circa custodiam linguae est valde periculosa, multum enim nocet si non servetur: unde Jacob. 3, dicitur de ipsa, quod est inquietum malum, plena veneno mortifero; et ibid. dicitur: lingua nostra ignis est, universitas iniquitatis, Glossa, universitas, quia per eam fere cuncta facinora, aut continuantur, ut latrocinia, stupra: aut patrantur, ut perjuria, falsa testimonia: aut defenduntur, ut cum quilibet ipsius scelus excusat quod commisit. Nocet lingua ei qui loquitur evacuando mentem ejus bonis. Bernardus: levis res sermo, sed graviter vulnerat, aptissimum evacuandis cordibus instrumentum; Eccles. 28: multi ceciderunt in ore gladii, sed non sic quasi qui interierunt per linguam suam; in eod.: flagelli plaga livorem facit: plaga autem linguae comminuet ossa. Nocet lingua audienti. Bernardus: unus est qui loquitur et tantum unum verbum profert, et tamen unum verbum uno momento multitudinis audientium, dum aures inficit, animas interficit. Nocet his de quibus loquitur etiam valde remotis: lingua ejus qui est in Gallia, nocet ei qui est ultra mare, vel in Hispania, dum eum infamat, immo lingua ejus, qui est in terra, nocet ei qui est in caelo, dum eum blasphemat. Psal. 72: posuerunt in caelum os suum et cetera. Et notandum quod cum homo constet ex corpore et spiritu, sermo, qui est ejus instrumentum, habet aliquid quasi corporale, scilicet vocem, et aliquid quasi spirituale, scilicet significationem, ratione cujus attingit non solum creaturam, sed etiam creatorem, qui sermone oratur, laudatur, vel blasphematur. Item attingit spiritum creatum: sermone enim voluntas unius spiritus alteri manifestatur. Item attingit non solum praesentia, sed etiam praeterita et futura, et non solum propinqua, sed etiam remota: ideo multum potest nocere. Una mala lingua, scilicet unius mali consiliarii, destruit patriam unam. Eccl. 28, dicitur: lingua tertia civitates muratas divitum destruxit.
[88804] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 20 Ad disciplinam in locutione pertinet attendere quis loquatur, et cui, et de quo. Item quid dicendum est, et ubi, et quando, et quomodo. Volens loqui attendere debet personam loquentis; aliquis enim sermo decet senem, qui non decet juvenem: et aliquis sermo decet sapientem, qui non decet simplicem, et justum, qui non decet peccatorem. Proverb. 18: non decent stultum verba composita; Eccl. 20: non est speciosa in ore stulti parabola. Stultum intellige non solum illum cui deest scientia, sed illum cui deest bona vita. Attendere debet volens loqui ad personam cui locuturus est, an scilicet sit locuturus sapienti vel insipienti, benevolo vel derisori, extraneo vel familiari. Prov. 28: in auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam tuam. Eccl. 22: cum stulto non multum loquaris; Prover. 20: noli arguere derisorem; Matth. 7: margaritas noli spargere ante porcos; sapiens: quidam ea, quae solis amicis committenda essent, his, quos habuerint obviam, narrant; Eccles. 19: sagitta infixa femori canis, sic verbum in ore stulti; in eod.: a facie verbi parturit fatuus. Parturiens non quiescit donec partum emiserit, nec fatuus donec verbum protulerit. Attendere etiam debet de quo loquatur, de Deo vel de aliis. Cum reverentia et timore de Deo debet loqui. Seneca; vitiosum est de re sacra delicatum inferre sermonem. Attendere etiam debet quid dicendum sit. Ephes. 4: omnis sermo malus de ore vestro non procedat, sed si quis bonus est, ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus. Attendere etiam debet ubi dicendum sit: aliquid in loco sacro non est dicendum, quod alibi dici posset. Augustinus: in oratorio nemo aliquid aliud agat nisi ad quod factum est. Attendere etiam debet quando sit dicendum. Eccles. 3: tempus tacendi, et tempus loquendi; ibid. 26: homo sapiens tacebit usque ad tempus; ibid. 28: ex ore fatui reprobabitur parabola, quia non dicit eam in tempore suo. Attendere etiam debet quomodo sit dicendum: in locutione reprehensibilis est nimius clamor. Isa. 42: non clamabit; Seneca: vox sit sine clamore. Et notandum quod ad condimentum sermonis facit quod sermo sit purus, opportunus, dulcis et utilis. De primo dicitur Prover. 15: sermo purus, pulcherrimus est. Purus debet esse a falsitate, et noxietate proximi, et contumelia Dei. De secundo legitur Prov. 15: sermo opportunus, optimus est. De tertio, Eccl. 6: verbum dulce multiplicat amicos, et mitigat inimicos; Prover. 16: qui sapiens est corde, appellabitur prudens; qui dulcis est eloquio, majora reperiet. Magis enim proficiunt qui habent dulcedinem linguae, quam qui habent sapientiam magnam. De quarto dicit Seneca: sermones utiles magis quam facetos et affabiles ama, rectos potius quam obsecundantes; ibid.: non erit tibi scurrilis, sed grata urbanitas, urbanitas tua sine dente sit.
[88805] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 21 Item notandum est, quod quatuor sunt quae multum valere possunt ad linguae custodiam; primum est, quod ante portam oris barrae ponantur; secundum est, quod haec porta raro aperiatur; tertium, ut aperta cito claudatur; quartum, ut in ea clavis habeatur. Quasi barrae ante portam oris sunt proposita declinandi illas personas, cum quibus per linguam peccare solemus; vel loca illa, in quibus habemus occasionem peccandi per linguam; vel propositum tacendi illis horis in quibus lingua facile labitur, ut post sumptionem cibi et potus. Prov. 18: frater, qui adjuvatur a fratre, quasi civitas firma: et judicia quasi vectes urbium; proposita ex judicio rationis facta, sunt quasi vectes, vel quasi barrae. Raro aperienda est porta oris, et cito claudenda. Sapiens: ad summam perfectionem volo te esse breviloquum, tardiloquum, et submissa voce loquentem; Jac. 1: sit omnis homo velox ad audiendum, tardus ad loquendum; Seneca: tardiloquum te esse jubeo, et prope erit tibi Deus; idem: aurem verbis frequentius quam linguam accomoda. Sic multiloquium frequenter habet peccatum, secundum illud Prov. 10: in multiloquio non deerit peccatum. Sic breviloquium valet ad vitandum peccatum, Eccl. 19: qui odit loquacitatem, extinguit malitiam. Clavis valet ad linguae custodiam, quae est firmum propositum non loquendi sine deliberatione. Hieronymus: prius veniat sermo ad limam quam ad linguam; Eccl. 5: ne temere quid loquaris; ibid. 4: noli esse citus in linguam; ibid. 21: verba prudentium statera ponderabuntur. Sapiens habet os in corde, idest cordis, scilicet potestate et dispositione: stultus vero habet cor in ore. In eodem: in ore fatuorum cor eorum, et in corde sapientum os illorum. Qui non habet discretionem loquendi, habeat discretionem tacendi. Seneca: taciturnitas homini stulto pro sapientia est; Prov. 18: stultus si tacuerit, sapiens reputabitur. Raro tamen gratia tacendi in stulto reperitur. Sapiens: nemo stultus tacere potest. Specialiter etiam loquacitas in mensa cavenda est. Hugo de sancto Victore: lingua, quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius, cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servivit, post in Inferno positus vehementius in lingua ardebat.
[88806] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 22 Circa sumptionem cibi et potus notandum, quod disciplina in mensa multum est commendabilis. In membro enim illo servat munditiam, in quo immunditia maxime est indecens, scilicet in ore; et in loco illo immunditiam cavet, in quo ipsa hominibus multum displicet, scilicet ad mensam. Per eam Dei offensam cavemus, quando eam multum cavere debemus, scilicet quando bonis ejus utimur. Magna perversitas est Deum offendere, cum in mensa ejus sumus. Cavent latrones aliquot diebus ne eis noceant cum quibus comedunt. Per eam fit ut cum pascitur homo, pascatur et Deus: puritatem enim servat qua Deus delectatur, Cant. 1: qui pascitur inter lilia. Disciplina mensae attendit cibi, et potus, qui sumendus est, quantitatem, qualitatem, tempus sumendi et modum.
[88807] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 23 Circa quantitatem eorum quae sumuntur, cavendum est ne nimis sumatur, et ne ferculorum multitudo ametur, paretur vel quaeratur, et ne frequenter homo reficiatur. Multum noxia est animae et corpori sumptio nimii cibi et potus. Eccl. 37: propter crapulam multi obierunt; Luc. 21: attendite ne graventur corda vestra crapula et ebrietate. Crapula est cruda epula, cruditas ista frequenter accidit in his qui nimis sumunt. Seneca: ede citra cruditatem, bibe citra ebrietatem. Multum utilis est moderata sumptio et animae et corpori. Chrysostomus: nihil sic salutem, nihil sic sensuum acumen operatur, nihil sic aegritudinem fugat, sicut moderata refectio. Multitudo ferculorum frequenter est occasio quod nimis sumatur de cibo, unde nociva est et animae et corpori. Seneca: fastidientis stomachi est multa degustare, quae ubi varia sunt, inquinant, non alunt; Eccl. 37: in multis escis erit infirmitas; Seneca de antiquis loquens: simplex erat, et ex esca simplici valetudo; multos morbos multa fercula fecerunt. Circa frequentiam refectionis notandum, quod homini, qui habet intendere studio sapientiae, vel orationi, vel alii operi spirituali, expediret, si aliud necessitas non requireret, quod semel in die reficeretur, et tunc ita temperate, quod illa refectione non impediretur a spirituali opere. Seneca: vir magnus et prudens animum deducit a corpore, et multum cum meliori ac divina parte versatur, cum hac querula et fragili, quantum necesse est; Pythagoras: docto homini vivere est cogitare.
[88808] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 24 Circa qualitatem cavendum est ne amentur, vel quaerantur pretiosa, vel delicata, vel curiose parata. Ad primum debet movere pietas, quam homo debet habere ad pauperes, Dei filios et fratres, inter quos multi sunt qui etiam panem non possunt habere. Qualis est fraternitas quod alii non habeant necessaria, alii habeant superflua? Magna perversitas quod servus pretiosa quaerat, cum dominum suum in pauperibus egere sciat. Non videtur vere membrum esse illius corporis cujus Christus est caput, qui indigentiae membrorum ejus non compatitur, 1 Cor. 12: si quidem compatitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; Eccl. 22: fidem posside cum amico tuo in paupertate illius, ut in bonis ejus laeteris; Bernardus; noli putare gratuitum quod impendis proximo: velis nolis, debitor es. Secundo, periculum quod est in acquirendo. Frequenter enim sumptus, quibus pretiosa habentur, acquiruntur vel cum periculo ejus qui eis utitur, vel illius a quo datur. Noluit David libere aquam, quam sibi attulerant tres fortes, sed libavit eam domino dicens: propitius sit mihi dominus, ne faciam hanc rem, non sanguinem hominum istorum, qui profecti sunt, et animarum periculum bibam, 2 Reg. 23. Melius est sine periculo tantum panem et aquam sumere, quam cum periculo pretiosa habere. 2 Mach. 5: Judas secesserat in desertum locum, ibique inter feras cum suis vitam in montibus agebat, et foeni cibo vescentes demorabantur, ne participes fierent coinquinationis. Tertio, conditio corporis. Cum enim corpus vas sit ubi corrumpitur quod infunditur, fatuum videtur esse ibi pretiosa ponere. Joel. 1: ululate qui bibitis vinum in dulcedine: periit enim ex ore vestro. Non sic est in aliis sensibus: non enim corrumpitur res pulchra cum semel visa fuerit, nec res odorifera cum semel odorem ejus aliquis perceperit. Non videtur quod Deus voluerit hominem quaerere pretiosos cibos, qui eamdem escam assignavit ei cum jumentis. Gen. 1: ecce dedi vobis herbam afferentem semen super terram, et universa ligna quae habent in semetipsis sementem sui generis, ut sint vobis in escam, et cunctis animantibus terrae. Quod cibi pretiosi quaeruntur, frequenter accidit vel ex delectationis amore, vel ex ambitione: et ex utrobique est magna fatuitas. Fatuum enim est sumptus magnos facere pro brevi delectatione, quae tantum durat, quantum transitus cibi per guttur solum durat. Item valde fatuum est et perversum pascere oculos mundi de hoc quod subtrahitur in pauperibus famelico ori Dei. Seneca: hanc sanam et salubrem formam vitae tene, ut corpori tantum indulgeas, quantum bonae valetudini satis est. Durius etiam tractandum est ne animus male pereat, cibus famem sedet, potio sitim extinguat, vestis arceat frigus, domus munimentum sit adversus infesta corpori: hanc utrum sepes erexerit, an varius lapis gentis alienae nihil interest. Scitote homines tam culmo bene quam auro tegi, contemnite omnia quae supervacuus labor velut ornamentum ac decus ponit; cogitare praeter animum nihil esse mirabile, cui magno nihil est magnum. Multis de causis fatuum est corpori suo delitias procurare. Primo, quia qui delicatis utitur, infirmitati corporis sui medium adhibet unde infirmitas aggravatur. Secundum Augustinum sumenda sunt alimenta sicut medicamenta. Sed, sicut dicit Gregorius, ipsum medicamentum in vulnus vertitur, quia exquisito remedio paulo diutius inhaerentes, ex eo gravius defecimus quod provide ad refectionem paramus. Secundo, quia cum aliquis delicatis utitur, hosti ejus consuetudo mala super eum acquiritur, quae vix excutitur. Seneca: voluptatibus se immergunt quibus in consuetudinem adductis carere non possunt, et ob hoc miserrimi sunt, quod eo pervenerunt, quod illis, quae sunt supervacua, facta sunt necessaria. Consuetudo mala pertinens ad vitium gulae vix deponitur. Corvus non legitur reversus ad arcam Gen. 8. Actus, unde gravatur hoc vitium et augetur, multum frequentatur; ideo hoc vitium vix dediscitur: glutinum est valde forte et quasi indissolubile. Luc. 14: uxorem duxi, et ideo non possum venire. Ad matrimonium pertinet indissolubilitas: uxor ista est voluptas carnis: in hoc matrimonio, in quo Diabolus conjungit, solus Deus separat. Tertio, quia qui delicata corpori suo parat, adjutoria suo hosti procurat. In Lib. de vita Sol. de Condim.: sufficit ut comestibiles fiant cibi nostri, non etiam concupiscibiles, vel delectabiles. Sufficit enim concupiscentiae mala sua, quae cum vix aut nullo modo pertransire possit ad finem explendo necessitatis nisi per viam quantaecumque delectationis, si coeperit accipere irritamenta ab eis qui perpetuum susceperunt bellum adversus ejus oblectamenta, fiunt duo circa unum, et periclitatur conscientia. Quarto, quia usum delitiarum frequenter excessus comitatur: unde infirmitas corporis et saepe mors sequitur. Seneca: potest nostra providentia huic corpusculo moram prorogare longiorem, si voluptates, quibus major pars corporum perit, poterimus regere et coercere; idem: ipsae voluptates in tormenta vertuntur; idem: quis hostis in quemquam tam contumeliosus fuit, sicut in quosdam voluptates suae sunt? Sufficit alicui si hostem suum excaecat, sed voluptates non solum excaecant voluptuosus, sed etiam impotentes reddunt et contractos et laesos, et aliis infirmitatibus affligunt eos, et tamdem interficiunt. Chrysostomus: his qui in luxuriis et delitiis vitam ducunt, resoluta corpora et omni cera molliora circumferunt, atque infirmitatibus repleta, quibus ad cumulum malorum podagrae tremor et immatura senectus accedit, etc. semper vita in medicis et medicamentis; sensus autem tardi, graves et obtusi, et quodammodo sepulti. Seneca: victus tibi sit ex re facili, nec ad voluptatem, sed ad cibum accede, palatum tuum fames excitet, non sapores, cum os non solum sibi cibum sumat sed toto corpori, nec quod sumit sibi retineat, sed ad membra transmittat. Non est habendus respectus in sumptione cibi ad os tantum, sed ad corpus. Aliquando enim quod nimis est corpori, parum est gulae, et quae gulae sunt delectabilia, corpori sunt noxia. Unde si ille, qui habet multitudinem ciborum delicatorum, tantum inde vult sumere, quod gula sit satiata, potest inde incurrere infirmitatem, vel etiam mortem: similiter potest accidere in illo qui in cibis non attendit, nisi quod gulae sint delectabiles: quod enim gulae delectabile est, potest esse corpori mortiferum. Non congruunt delitiae tempori in quo sumus. Bernardus: universum tempus poenitentiae vigilia quaedam est solemnitatis magnae et aeterni sabbati quod praestolamur. Delitiae solemnitati congruunt non vigiliae. Non congruunt etiam delitiae loco in quo sumus: locus enim exilii, vallis miseriarum, non locus delitiarum. Non ejecit hominem Deus de loco delitiarum ut sibi delitias procuraret. Item non congruunt delitiae statui corruptionis, in quo nunc est humana natura. Quae facile corrumpuntur, melius servantur in aqua salsa quam in aqua dulci. Homo, etiam in statu naturae bene institutae positus, delitiis corruptionem incurrit, quae tribulatio, quasi aqua salsa, etiam in statu naturae destitutae custodit. Non congruunt etiam delitiae servili conditioni corporis. Servo malevolo tortura et compedes congruunt, non delitiae. Prov. 19: qui delicate a pueritia nutrit servum suum, postea sentiet eum contumacem. Item, non congruunt delitiae stultitiae corporis, ad cujus correptionem virga necessaria est. Prov. 10: virga in dorso ejus qui indiget corde; ibid. 19: non decent stultum delitiae. Per stultum cibo satiatum movetur terra, Prov. 30; stultus cibo satiatus est homo carnalibus delitiis repletus. Non congruunt etiam delitiae statui Christiano. Bernardus: Christus, qui non fallitur, elegit quod carni molestius est. Id ergo melius, id utilius, id magis eligendum. Exemplo ergo ipsius Christi non carni delectabilia, sed molesta debet Christianus eligere; Galat. 5: qui Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis; Matth. 11: qui non accipit crucem et sequitur me, non est me dignus. Christianus debet potius eligere habere cum populo Dei carnis afflictionem, quam inordinatam cum servis Diaboli consolationem, sicut de Moyse legitur Heb. 11: magis eligens affligi cum populo Dei, quam temporalis peccati habere jucunditatem. Specialiter cavendum est ne pueri delicate nutriantur. Quintilianus: utinam liberorum nostrorum mores non ipsi perderemus: infantiam enim statim delitiis solvimus: nam illa, quam indulgentiam vocamus, educatio mollis nervos omnes frangit mentis. Seneca: educatio et disciplina mores facit, et id sapit quisque quod didicit. Non congruunt etiam delitiae homini qui studet sapientiae. Job 28: non invenitur in terra suaviter viventium. Hieronymus: pulchre dicitur apud Graecos: pinguis venter non gignit sensum tenuem. Seneca: copia ciborum subtilitas impeditur: abstinentia a delitiis valet ad intelligentiam. Pueri qui cibos regios contempserunt, cibis grossis contenti, intelligentiores ceteris inventi sunt, Dan. 1. De curiositate praeparandi notandum, quod qui studiose et laute cibos praeparari facit, gladium hostis sui acuit. Bernardus loquens de hac curiositate: tanta, inquit, accuratione et arte cocorum cuncta apparantur, ut quatuor, vel quinque ferculis devoratis, prima non impediant novissima, nec satietas minuat appetitum. Venter quidem, dum nescit, oneratur, sed varietas tollit fastidium. Quia enim puras, ut eas natura creavit, epulas fastidimus, dum alia aliis multifarie permiscentur, et spretis naturalibus, quos Deus indidit rebus, quibusdam adulterinis gula provocatur saporibus, transitur nimirum meta necessitatis, sed necdum delectatio superatur.
[88809] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 25 Attendendum est ne tempus comedendi praeveniatur. Qui enim praevenit, non expectat donec salsa parata sit, scilicet fames, unde cibum insipidum comedit. Seneca: solus panis bonus tibi fiet, cum tenerum et similaginem fames reddet: ideo non est ante edendum quam illa imponat; expectabo ergo, nec edam quam aut bonum panem habere potero, aut malum fastidire desiero; Bernardus: prudenter sobrieque conversanti satis est ad omne condimentum sal cum fame. Sapiens: desideriis omnia condiuntur. Ad modum sumendi cibum pertinet munditia et temperantia. Secundum saeculum valde verecundum est si homo adultus nesciat se pascere quin se maculet corporaliter, et secundum Deum valde verecundum est si homo nesciat se pascere quin animam suam maculet. Utraque ergo immunditia cavenda est in mensa et corporalis et spiritualis. Temperantia etiam ibi servanda est, ut non comedatur cum festinatione nimia, et appetitus cibi vel potus refraenetur, et effusio super escam vitetur. Eccl. 38: noli esse avidus in omni epulatione, nec te effundas super omnem escam. Augustinus: fieri potest ut sine omni vitio cupiditatis vel voracitatis pretiosissimo cibo sapiens utatur, insipiens autem foedissimae gulae flamma in vilissimum cibum ardescat, et sanctus quisque, domini more, maluerit piscibus vesci quam lenticula more Esau. Non propter hoc continentiores sunt nobis pleraeque bestiae, quia vilioribus cibis aluntur. Effusio vultus interioris super escam est, quando ad cibum sic ardore animus trahitur, ut aliud cogitare non sinatur. Comitari solet foedam aviditatem inordinate scindendo panem, et sumendo cibum: valet contra hanc aviditatem Psalmi interpositio cum aliqua oratione.
[88810] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 26 Cum in aetate adolescentiae maxime saeviat ardor concupiscentiae, admonendi sunt juvenes qui non possunt, nec volunt continere, ut concupiscentiam refraenent conjugii lege. Sic monebat Salomon Prover. 5: laetare cum muliere adolescentiae tuae: et subditur: quare seduceris, fili mi, ab aliena, et foveris in sinu alterius? Ad id monet apostolus 1 Corinth. 7: propter fornicationem, unusquisque uxorem habeat fornicationem, inquit, vitandam; et subditur: melius est nubere quam uri; item Hebr. ult.: honorabile connubium in omnibus, supple sit: et torus immaculatus. Fornicatores enim et adulteros judicabit Deus, idest damnabit. Admonitio ista fit non valentibus continere, et non illis qui valent, et volunt continere: illud enim melius est: unde 1 Cor. 7: qui matrimonio jungit virginem suam, bene facit: et qui non jungit, melius facit; in eodem. Volo omnes homines esse sicut me, scilicet continentes. Commendandum est conjugium ut ametur, et ad doctrinam sanae regulae dirigendum ut modo debito contrahatur et, contractum, custodiatur. Ad commendationem ipsius quatuor faciunt: primo, honor ei a Deo exhibitus: secundo, pretiosus ejus fructus: tertio, hoc quod sacramentum est: quarto, magna ejus efficacia. Circa primum notandum, quod Deus honoravit conjugium illud instituendo, et in diluvio conjuges salvando: honoravit etiam illud in incarnatione, et in nuptiis, et adhuc honorat in Ecclesiae benedictione. Quantum ad ejus institutionem quatuor pertinent ad ejus honorem. Primo, instituentis auctoritas, cum alios ordines instituerit aliquis sanctus, ut Augustinus vel Benedictus, ordinem matrimonii instituit ipse Deus qui errare non potest: unde si culpabilis est qui ordinem Benedicti transgreditur, constat valde culpabilem esse qui transgreditur ordinem matrimonii a Deo institutum. Secundo, locus in quo institutum est, scilicet Paradisus: institutum enim est immisso sopore in Adam, Gen. 2: et raptus est Adam in spiritu, et interfuit curiae caelesti, ubi agnovit virtutem matrimonii et ejus rei esse sacramentum, et erat Adam tunc corpore in Paradiso terrestri, mente vero in Paradiso caelesti. Tertio est antiquitas: non enim de novo institutus est ordo iste, immo antiquitate excedit omnem ordinem in terris institutum. Quarto, status innocentiae in quo est institutum: institutum enim est illo felici tempore, in quo homo nondum peccaverat.
[88811] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 27 Tempore diluvii solos conjuges salvavit: in arca enim salvati sunt Noe et uxor ejus, et tres filii ejus et eorum uxores: si qui erant concubinarii, si quae meretrices, omnes diluvio perierunt. Hunc ordinem beata virgo intrare voluit, licet proposuisset servare virginitatem, quod non parum fuit ad honorem matrimonii: noluit Deus filius carnem ex ea sumere, nisi donec esset in matrimonio. Matrimonium est pallium, quo beata virgo usa est quo occultaret caelestem conceptum: sub hoc pallio celatum est Diabolo mysterium redemptionis nostrae. Infelices et maledictae sunt illae quae potius eligunt esse in confusione Diaboli, quam in ordine beatae virginis. Confusio Diaboli est status meretricum, quae quandoque peccant cum patre, post cum filio, quandoque cum duobus fratribus vel cognatis, quandoque cum solutis, quandoque cum conjugatis, quandoque cum sacerdotibus, quandoque cum religiosis, quandoque cum leprosis. Infelices etiam sunt adulterae conjugio non deferentes, nec timentes pallium beatae virginis inquinare. Honoravit etiam conjugium in hoc quod voluit interesse nuptiis cum matre sua et discipulis suis, ubi voluit facere primum miraculum aperte, quod fecit coram discipulis, mutando aquam in vinum. Honorat etiam conjugium in excellenti benedictione; quam Ecclesia facit conjugibus juxta altare ad Missam in praesentia dominici corporis. Qui potius vult esse concubinarius quam in conjugio, potius vult habere maledictionem, quam benedictionem: quamdiu est enim in peccato, maledictum est quidquid agat. Psal. noluit benedictionem, et elongabitur ab eo. Concubinarii habebunt maledictionem, audient enim illud Matth. discedite a me maledicti in ignem aeternum. Qui autem bene se habent in matrimonio, audient illud: venite, benedicti patris mei. Ad commendationem matrimonii facit pretiosus fructus qui a matrimonio sequitur: generantur inde filii hujus saeculi, qui post per adoptionem sunt filii Dei. Si quis haberet vineam quae annuatim ferret mille modios vini, valde amaret eam. Quantum ergo amandum est matrimonium, unde pueri procreantur, cum puer unus praevaleat toti vino quod in mundo est? Ex matrimonio generantur virgines: unde si virginitas multum est amanda, et matrimonium multum est amandum. Hieronymus: laudo conjugium, quia virgines generat: lego de spinis rosam, de concha margaritam. Item, ad commendationem matrimonii facit quod est unum de sacramentis Ecclesiae; unde apostolus loquens de ipso dicit, Eph. 5: sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Ad commendationem ipsius facit magna ejus efficacia, quae potest ostendi multipliciter. Primo per hoc quod opus carnale, quod sine eo esset mortale, cum eo est veniale, vel omnino sine peccato. Secundo per hoc quod remedium est contra mala, quae ex meretricio sequuntur, quae sunt sterilitas, prolis interfectio, incestus. Tertio per hoc quod adeo efficax est ad concordiam faciendam, quae multum placet Deo, sicut discordia multum ei displicet, tota patria una uno matrimonio quandoque ad concordiam reducitur. Prov. 6: sex sunt quae odit dominus, et septimum detestatur anima ejus: septimum quod detestatur est qui seminat inter fratres discordias. Quarto per hoc quod defendit hominem ex ea parte qua Diabolus eum fortius impugnat. Job 40: fortitudo ejus in lumbis ejus. Ad statum conjugalem pertinet ut vir debito modo se habeat ad uxorem, et prolem, et domus et familiae gubernationem. Ad uxorem vero eam deducendo, et post cohabitando. Deducendo vero attendere debet qualis ducatur, et qua intentione. Qualis ducatur, attendendum est: quia, ut ait philosophus: rara avis est in terris bona uxor; Eccl. 7: virum unum de mille reperi; mulierem ex omnibus non inveni. Ideo in eligenda uxore adhibenda est diligentia, ne contingat errare errore quem homo non possit emendare. Sapiens: nulla est uxoris jam conjunctae probatio, sed qualiscumque obvenerit, est habenda, et jugiter retinenda etiam si iracunda, si fatua, si deformis, si superba, si foetida; Fulgentius: uxor aut perpetuale refugium, aut perenne tormentum. Uxor bona virum iratum mitigat (unde mulier dicitur quasi molliens virum) et ad Deum convertit. 1 Cor. 7: sanctificatus est enim vir infidelis per mulierem fidelem. De hoc exemplo habetur in beata Caecilia, quae desponsata mox sponsum convertit ad Christum. Prov. 12: mulier diligens corona est viro suo. Propter hoc et his similia dicuntur Eccl. 25: mulieris bonae beatus vir; et post: pars bona, mulier bona. Periculosum est habitare cum muliere mala: unde Eccles. 25: leoni et draconi placebit magis commorari quam habitare cum muliere nequam. Tria dicuntur hominem expellere de domo, scilicet: fumus, stillicidium, et mala uxor.
[88812] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 28 Eligenda est pro uxore mulier bona: adjutorium enim debet esse salutis, secundum illud Gen. 2: faciamus ei adjutorium. Si bona sit, magnum est adjutorium salutis, cum sit familiarissima; si vero sit mala, magnum impedimentum salutis. Sed quia nullus potest habere uxorem bonam, nisi a Deo detur, volens inire conjugium, orando et orare faciendo et eleemosynas dando, debet eam a Deo quaerere. Proverb. 30: domus et divitiae dantur a parentibus, a domino vero proprie uxor prudens; Eccl. 26: pars bona, mulier bona, in parte timentium Deum dabitur viro pro factis bonis. Attendendum est etiam quod sit de bona progenie. Timendum est ducere etiam filiam usurarii vel raptoris. Haec fuit una de causis diluvii: videntes enim filii Dei filias hominum quod essent pulchrae, acceperunt sibi uxores ex omnibus quas elegerant, Gen. 6. Filii Dei vocantur qui erant de stirpe Seth, filii hominum, qui erant de stirpe Cain. Debet eligere uxorem sibi similem, scilicet nobilem, si est nobilis, ignobilem, si sit ignobilis. Genes. 2: faciamus ei adjutorium simile sibi. De costa viri formavit Deus mulierem ne posset unus contra alterum gloriari se esse de nobiliori genere. Non formavit Deus mulierem de capite, ne crederetur formata ad dominationem: nec de pede, ne crederetur subjicienda in servitutem, sed de medio, ut haberetur tamquam socia. Poeta: si qua voles apte nubere, nube pari. Paritas illa non solum attendenda est quantum ad nobilitatem, sed etiam quantum ad juventutem et pulchritudinem: quando enim juvenis et pulchra nubit seni et deformi, habet eum exosum, et adultera efficitur. Paritas ista bene in annulo ostenditur, qui si strictior sit, digito non congruit; si vero latior, decidit; sic se habet inter conjuges, si sint dispares, quia simul manentes non sunt concordes, vel unus ab altero discedit. Volens inire conjugium debet habere intentionem rectam: non enim debet eam ducere causa luxuriae, sed causa prolis procreandae, et fornicationis vitandae, et ut habeat heredem Dei cultorem. Desiderium debet habere generandi filios secundum carnem, qui post fiant filii Dei per adoptionem. Tob. 6, dixit Angelus Tobiae minori: hi qui conjugium ita suscipiunt, ut Deum a se et sua mente excludant, et suae libidini ita vacent sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, habet super eos Daemon potestatem; in eodem: accipies virginem cum timore domini, amore filiorum magis quam libidine ductus; ibid. 8: dixit Tobias minor: nunc, domine, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio uxorem meam, sed sola posteritatis dilectione, in qua benedicatur nomen tuum in saecula saeculorum.
[88813] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 29 Postquam vero uxorem duxerit, debito modo ad eam se debet habere, discrete et temperate eam amando, eam honorando, temperate ea utendo, benigne eam tractando. Sapiens: adulter est in uxorem propriam amator ardentior. Hieronymus Advers. Jovinianum, loquens de quodam nimis amante uxorem suam: origo, inquit, amoris honesta erit, magnitudo deformis: nihil autem interest ex qua honesta causa quis insaniat. Sapiens ergo judicio debet amare uxorem, non affectu: nihil est foedius quam uxorem amare quasi adulteram. Honorare debet eam tamquam sociam. 1 Petr. 3: quasi infirmiori vasculo muliebri, impartientes honorem. Temperate debet ea uti ut nec loco, nec tempore, nec modo indebito ei commisceatur. Tob. 6: dixit Angelus: tu, cum acceperis eam, per tres dies continens esto. Benigne debet eam tractare, cum matrem et patrem et alios sibi attinentes propter ipsum reliquerit. Coloss. 3: viri, diligite uxores vestras, et nolite esse amari ad illas. Ad prolem sic debet se habere sicut docet Augustinus, ut scilicet amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur. De amore uxoris et prolis dicitur. Prov. 5: cerva carissima et gratissimus hinnulus. Valde cara debet esse uxor, quae sic fornicatores, sicut cerva serpentes, persequitur: et filius valde debet esse gratus qui ad modum hinnuli ad bona est agilis, visu fidei perspicax, virtutum varietate distinctus. Ad gubernationem domus pertinet ut dominus ejus bonis moribus et actibus eam ornet. Seneca: non velis dominum esse notum a domo, sed domum a domino. Idem: qui domum intraverit, nos potius miretur, quam supellectilem nostram. E contra dicit Tullius Sallustio: non est quicquam turpius domi tuae, quam tu ipse. Diogenes cum illi domum suam homo turpis ostenderet, omnibus in ea locis lapidibus, et auro nitentibus, in faciem domini expuit, dixitque, nihil aliud vilius in illa domo respexisse. Quantum ad personas domus suae sic debet se habere, ut domesticos diligat, contineat, et promoveat. 1 Tim. 5: si quis suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. Non debet esse nimis austerus familiae suae. Eccli. 4: noli esse quasi leo in domo tua evertens domesticos tuos. Extraneos hilariter et curialiter debet accipere. Rom. 12: hospitalitatem sectantes. Heb. 13: caritas fraternitatis maneat in vobis: per hanc enim placuerunt quidam, Angelis hospitio receptis. Cicero: ampla domus domino fit dedecori, si est in ea solitudo, et maxime si sub alio domino solita est frequentari; item Cicero: decorum est valde domos illustrium virorum illustribus hominibus patere. Et intelligas viros illustres non solum illos qui sunt praediti potentia et honore istius saeculi, sed magis justitia et bonitate conspicui, etiam si pauperes sint et abjecti. Luc. 14: cum facis prandium, aut coenam, noli vocare amicos tuos, nec vicinos divites, ne forte hi reinvitent te, et fiat tibi retributio; sed cum facis convivium, voca pauperes et debiles et caecos et claudos, et beatus eris, quia non habent unde retribuant tibi: retribuetur enim tibi in retributione justorum. Circa rei familiaris administrationem instruenda est, ut temporalia bona solerter et fideliter multiplicet, caute servet, et prudenter dispenset.
[88814] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 30 Si aliquis adolescentium, Dei inspiratione, voluerit continere, vel etiam religionem intrare, non est a parentibus prohibendus, secundum illud Prov. 3: noli prohibere benefacere eum qui potest, sed si vales, et ipse benefac. Timendum est in talibus spiritum sanctum contristare vel extinguere, vel prohibere: peccatum enim in spiritum sanctum videtur esse. Ephes. 4: nolite contristare spiritum sanctum; ibid.: spiritum nolite extinguere; Act. 11, ait Petrus: ego quis eram qui possem prohibere dominum? Spiritus malignus, non spiritus bonus eum ducit, qui spiritui sancto resistit. Dicitur, Sap. 3, de spiritu sancto, quod amat bonum actum, et nihil vetat benefacere; non est ergo a spiritu sancto quod aliquis prohibet propositum bonum impleri. Quando aliquis intrat religionem, praesumendum est quod spiritus sanctus eum ducat. Cum Maria concepisset, et incertus esset Joseph, an res bona, vel mala esset, Angelus in meliorem partem hoc determinavit. Interpretatio in meliorem partem est angelica, interpretatio vero in deteriorem partem est diabolica; Genes. 3, fecit Diabolus talem interpretationem Evae dubitanti. Cum per spiritum concipit aliquis salubre propositum, magna crudelitas est extinguere conceptum ipsius. Herodiana malitia est, et Babylonica crudelitas, parvulos natos extinguere: Herodianam vero et Babylonicam malitiam videntur excedere qui, ante nativitatem, spiritualem conceptum in hominibus suffocant. In hoc videntur esse pejores dracone infernali. Qui stetit ante mulierem, quae erat paritura, ut cum peperisset, filium ejus devoraret. Apoc. 12 et I Corin. 7: bonum est homini mulierem non tangere. In eodem dicitur de viduis et virginibus: bonum est illis si sic permanserint, propter duo. Bonum est eis si sic permanserint, propter praerogativam virginitatis, et incommoda vitae conjugalis. Praerogativa virginitatis inferius ostendetur; incommoda vero vitae conjugalis ostendit Hieronymus in Lib. Adver. Jovinianum, in his verbis: fertur aureolus Theophrasti liber de nuptiis, in quo quaerit an vir sapiens ducat uxorem. Et cum definisset, si pulchra esset, si bene morigerata, si honestis parentibus, si ipse sanus ac dives, sic sapientem aliquando inire matrimonium, statim intulit. Haec autem raro in nuptiis universa concordant. Non est ergo uxor ducenda sapienti. Primum enim impediri studia philosophiae, nec posse quemquam libris et uxori pariter inservire. Multa esse quae matronarum usibus necessaria sint, pretiosae vestes, aurum, gemmae, sumptus, ancillae, supellex varia, lecticae, et esseda deaurata. Deinde per noctes totas garrulae conquestiones. Si totam ei domum regendam commiseris, serviendum est; si aliquid tuo arbitrio reservaveris, fidem sibi habere non putabit, sed in odium vertetur ac jurgia, et, nisi cito consulueris, parabit venena. Anus si intromiseris et aruspices, periculum pudicitiae est: si prohibueris, suspicionis injuria. Verum quid prodest etiam diligens custodia, cum uxor servari impudica non possit, pudica non debeat? Infida enim custos est castitatis necessitas, et illa vere pudica dicenda est, cui licuit peccare, si voluit. Pulchra cito adamatur, foeda facile concupiscit. Difficile custoditur, quod plures amant. Molestum est possidere, quod nemo habere dignetur; minori tamen miseria deformis habetur, quam formosa servetur. Nihil tutum est, in quo totius populi vota suspirant. Alius forma, alius ingenio, alius facetiis, aut liberalitate sollicitat: aliquo modo, vel aliquando expugnatur quod undique incessitur. Quod si propter dispensationem domus, et languoris solatia, et fugam solitudinis ducuntur uxores, multo melius servus fidelis dispensat, obediens auctoritati domini, et dispensationi ejus obtemperans, quam uxor; quae in eo se aestimat dominam, si adversum viri faciat voluntatem, idest quod placet, non quod jubetur. Assidere autem aegrotanti magis possunt amici et vernulae beneficiis obligati, quam illa quae nobis imputat lacrymas suas. Sapiens autem nunquam solus potest esse, habet secum omnes qui sunt quique unquam boni fuerunt, et animum liberum quocumque vult, transfert. Quod corpore non potest, cogitatione complectitur: et si hominum inopia fuerit, loquitur cum Deo; nunquam minus solus erit, quam cum solus fuerit. Porro liberorum causa uxorem ducere, ut vel nomen nostrum non intereat, vel habeamus senectutis praesidia, et certis utamur heredibus, stolidissimum est. Quid enim ad nos pertinet recedentes e mundo, si nomine nostro alius nominetur, et filius non statim patris vocabulum referat, et innumerabiles sint, qui eodem vocantur nomine? Aut quae sunt senectutis auxilia, enutrire domi, qui aut prior te forte moriatur, aut perversissimis moribus sit, aut certe cum ad maturam aetatem venerit, tarde ei videaris mori? Heredes autem meliores et certiores sunt amici et propinqui, quod judicio deligas, quam quos velis, nolis, habere cogaris.
[88815] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 31 Monendi sunt adolescentes nobiles ad humilitatem. Conveniens ornatus nobilium est humilitas. Bernardus: nescio quo pacto vis humilitatis major in majoribus, et clarior in clarioribus comprobatur. Item, idem loquens de humilitate salvatoris petentis a Joanne baptizari: sic plane, sic decet, ut vincat humilitate, qui sublimitate vincebat. Adolescenti multum est necessaria humilitas, quae non solum est gratia, sed etiam vas et receptaculum aliarum gratiarum: Deus enim humilibus dat gratiam, Jac. 3, et 1 Petr. 5. Non patitur natura vacuum quin illud impleat, nec gratia humilitatem, quin illi se infundat. Humilitas haurit gratiam ut vas inclinatum. Eccl. 13: humiliare Deo, et expecta manus ejus, manum scilicet condonantem mala, et donantem verba bona. Humilitas fundamentum est aedificii spiritualis, ideo necessaria est adolescenti tamquam vitam bonam inchoanti. Augustinus: construere vis fabricam magnae celsitudinis? De fundamento cogita profundae humilitatis; Hieronymus: prima virtus Christianorum est humilitas; Gregorius: origo virtutis est humilitas: illa in nobis virtus veraciter pullulat, quae in radice propria, idest in humilitate, perdurat; Augustinus: arborem attendite: figit radicem in humili, ut vertice tendat ad caelum. Idem, loquens ei qui sine humilitate vult proficere: sine radice arbor perit, ruina est non crementum. Humilitas reddit adolescentem Deo et hominibus amabilem, sicut superbia facit eum odiri. Eccles. 10: odibilis est Deo et hominibus superbia. Multum valet humilitas adolescenti ad hoc ut studio sapientiae proficiat. Prov. 11: ubi humilitas, ibi sapientia; Matth. 11: revelasti ea parvulis. Propter defectum humilitatis dixit Didymus philosophus Alexandro: Deus praesto est largiri tibi sapientiam, sed non habes ubi eam recipias. Ptolomaeus in Almagesto: inter sapientes sapientior comprobatur qui humilior existit. Beda: humilitas est clavis scientiae. Ipsa humilitas videtur esse pars sapientiae. Gregorius: prima stultitia est elatio cordis. Vera sapientia efficitur hominis humilitas suae aestimationis. Augustinus in Lib. de verbis domini: quanto humilius sedebat Maria, tanto amplius capiebat: confluit enim aqua ad humilitatem vallis de supercilio montis. Multum etiam valet adolescenti humilitas ad hoc ut in bonis moribus valeat informari, nam sine illa non informatur. Hugo de sancto Victore: sciendum quod sicut cera nisi prius emollita fuerit, formam non recipit, sic et homo per manum actionis alienae ad formam actionis non flectitur, nisi prius per humilitatem ab omni actionis rigore molliatur: nec enim per exemplum alterius poterit in melius reformari, qui adhuc per elationis vitium bona aliena oppugnat, et mala sua defendit. Valet ad humilitatem adolescentis quod non detur ei potestas festina in bonis paternis. Eccl. 30 dicitur de puero: ne des illi potestatem. Damnosum fuit filio prodigo, quod a patre data est ei portio substantiae, quae eum contingebat. Luc. 16. Prov. 19: substantia festinata minuetur; Gregorius: nummum puero subtrahimus, cui tamen totam hereditatem reservamus; Gal. 3: quanto tempore heres est parvulus, nihil differt a servo, quantum ad subjectionem et disciplinam, de qua Eccl. 26: cibaria et virga et onus asino, panis et disciplina et opus servo.
[88816] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 32 Ad suscipiendam disciplinam libenter, vel saltem patienter, primo movere debet radix unde procedit; vel pietas, vel caritas paterna; secundo utilitas disciplinae; tertio bonum patriae. Primum ostendit salvator Petro volenti impedire tribulationem passionis suae dicens, Joan. 18: calicem, quem dedit mihi pater, non vis ut bibam illum? Gregorius: ille solus de flagello murmurat qui animum percussoris ignorat; Apoc. 4: ego, quos amo, arguo et castigo; Augustinus: non omnis qui parcit, amicus est; nec omnis qui verberat, inimicus: melius est cum severitate diligere, quam animi lenitate decipere; idem: et qui phreneticum ligat, et qui letargicum excitat, ambobus molestus ambos amat. Prov. 27: meliora sunt vulnera diligentis, quam fraudulenta oscula odientis. Amari et cara debent haberi quae a patre amantissimo dantur, nihil sinistrum suspicari debemus in eo quod ab eo recipimus.
[88817] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 33 Circa secundum notandum, quod virga disciplinae non est fugienda, sed apprehendenda. Psal. 2: apprehendite disciplinam, Glossa: etiam si fugiat. Prov. 3: tene disciplinam, et ne dimittas eam. Amanda est non timenda virga aurea, nam ferrea signum est dementiae, ut virga Assueri, et debet eam osculari ille cui ostenditur. Non est virga conterens, sed virga fructum salubrem ferens: sicut virga Aaronis virga est dilectionis filios Dei dirigens in via regni caelestis. Virga ista non est proiicienda: projecta enim vertitur in colubrum qui occidit. Exod. 4: qui tribulationem sustinere non vult, mortem aeternam incurret. Percussio istius virgae lenis est et brevis, et liberat a culpa aeternae damnationis. Prov. 23: si percusseris eum virga, non morietur. Tu virga percuties eum, et animam ejus de Inferno liberabis. Virga disciplinae, sicut virga Moysis, de petra aquam producit: habentes enim corda lapidea cum infirmitate vel aliter a Deo percutiuntur, ut in lacrymas resolvantur, Deo devoti efficiantur. Virga disciplinae stultitiam fugat, et sapientiam inducit. Prov. 22: stultitia colligata est in corde pueri, sed virga disciplinae fugabit eam. Ib. 29. Virga atque correctio tribuit sapientiam: Eccle. 22: flagella et doctrina omni tempore sapientia, idest causa sapientiae. Si sapientia habeatur, amittitur si disciplina abjiciatur, ut patet in Salomone, de quo Gregorius in Pastor. Cor Salomonis idcirco sapientia funditus deseruit, quoniam ipsam nulla disciplina exterius custodivit; ideo dicitur Sap. 3: sapientiam et disciplinam qui abiicit, infelix est. Disciplina vitia extinguit, virtutes perficit. Gregorius dicit de beato Benedicto, qui propter tentationem carnis projecit se in spinis, quod vulnere corporis sanavit vulnus mentis; idem: quis nesciat quod multo melius est ardere flammis febrium, quam igne vitiorum? Idem: durum non aestimes esse quod pateris, dum exteris cruciatibus ab interna passione liberaris; 2 Cor. 12: virtus in infirmitate perficitur. Tribulatio, velut ignis, aurum virtutum purgat, vitia annihilando hostem debilitat, scilicet corpus ut a spiritu possit superari, occasionem dat ut Deus gratiam augeat 1 Cor. 10: fidelis est Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis, sed faciet cum tentatione proventum, (idest gratiae augmentum) ut possitis sustinere. Item, virtutem ad viriliter agendum provocat. Seneca: multum addit sibi virtus lacessita. Gregorius: ignis flatu exprimitur ut crescat, his modis tribulatio virtutem perficit. Non est timenda disciplina, qua pater caelestis filios suos corripit, sed gladius quo hostes occidit. Hebr. 12: si extra disciplinam estis, cujus omnes participes facti sunt, ergo adulteri estis, et non filii; Augustinus. Si exceptus es a passione flagellorum, exceptus es a numero filiorum; idem: noli esse iniquo sensu et puerili, ut dicas: plus amat pater meus fratrem meum, cui permittit facere quicquid vult, quam me: quia si me movero contra ejus jussionem, flagella invenio. Potius gaude in flagellis, quia tibi servatur hereditas: illis ad tempus parcit, quos in aeternum damnabit; idem: quid mirum si flagellat custodiens parvulos dominus, quos grandes quaerit heredes? Idem: non timeas flagellari, sed exheredari; Gregorius: electi feriri paterna correptione desiderant, et dolorem vulneris salutis medicamina putant. Habet disciplina amaritudinem propter quam aliqui eam proiiciunt, sicut simia projicit nucem propter corticis amaritudinem, et ideo pervenit non ad nuclei dulcedinem; vir autem sapiens eam non projicit, sed ad modum disciplinae eam involvit quasi sub quadam nebula praesentis utilitatis, vel admiscet zucarum aeternae dulcedinis. Hebr. 12: omnis disciplina in praesenti videtur non esse gaudii, sed moeroris, postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddet justitiae. Disciplinam sequitur consolatio et in praesenti et in futuro. Deut. 8: afflixi te penuria, et dedi tibi manna; Matth. 5: beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur; Joan. 20: vos contristabimini, sed tristitia vestra vertetur in gaudium; Baruch 4: qui inducit nobis mala, ipse rursus adducet nobis sempiternam jucunditatem cum salute nostra. Mutatio ista tribulationis significata est, Joan. 2, in mutatione aquae in vinum. Praeeligenda est aqua tribulationis in vinum gaudii mutanda, vino gaudii temporalis mutando in aquam tribulationis aeternae. Exemplum hujus mutationis habes, Luc. 16, in divite et Lazaro. Dicit Abraham diviti, fili recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Apes nutriuntur etsi pungant, quia mellificant: punctura toleratur, quia jucunditas sequitur. Eccle. 1: usque ad tempus sustinebit patiens, et postea redditio jucunditatis; Gregorius: si illic dulcia appetimus, necesse est ut hic prius amara toleremus. Pueri innocentes sunt sicut novi palmites Christo adhaerentes, Joan. 15: ego sum vitis, et vos palmites; Psal. 24: innocentes et recti adhaeserunt mihi. Qui palmites putat, partem eorum amputando, eis videtur nocere, et ipsi palmites lacrymantur, et tamen, secundum veritatem, est ad palmitum utilitatem, purgantur enim, ut postea melius fructificent: sic est in pueris qui patienter disciplinam suscipiunt, Joan. 15: omnem palmitem in me non ferentem fructum, purgabit cum, ut fructum plus afferat. Lacrymas bonorum puerorum Deus absterget. Apoc. 21: absterget Deus omnem lacrymam ab oculis sanctorum; Bernardus: felices lacrymae, quas pia manus conditoris absterget.
[88818] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 34 Circa tertium notandum, quod ad suscipiendum patienter disciplinam, movere nos debet bonum sapientiae, quae compatiendo acquiritur et perficitur, quod bonum est valde magnum. De bono patientiae edidit quemdam libellum beatus Cyprianus martyr, in quo patientiam commendat his verbis: patientia est virtus nobis cum Deo communis. Quae autem gloria Deo similem fieri? Quanta felicitas habere in virtutibus, quod divinis posset aequari laudibus? Ille summe innocens et iustus inter facinorosos deputatur, et falsis testimoniis premitur, judicaturus judicatur, et Dei sermo ad victimam tacens subditur. Et cum ad crucem ejus confundantur sidera, contremiscat terra, turbentur elementa, ille nec loquitur, nec movetur, nec majestatem suam profitetur, ut in eo plena et perfecta patientia consummetur. Porro sudatur hic quamdiu hic vivitur et laboratur, nec sudantibus et laborantibus possunt magis alia quam patientiae subvenire solatia. Nec aliud magis justos et injustos discernit, quam quod in adversis per impatientiam blasphemat injustus et queritur, et patientia justus probatur. Secundum Platonem: patientia est robur totius philosophiae; Prov. 14: qui patiens est, multa gubernatur sapientia; qui autem impatiens est, exaltat stultitiam suam. Cum ira furor sit, secundum illud ira furor brevis est, impatiens quasi furiosus stultitiam exaltat, magnam stultitiam agens. In eodem: impatiens operabitur stultitiam, inimicissimo se subdit, irae scilicet et furori, ut se vindicet de illo qui sibi mederetur, si ipse sustineat patienter. Bernardus: mira perversitas, irascitur medicanti, et non irascitur sagittanti. Prov. 19: doctrina viri, (Christi scilicet et hominis) multum per patientiam noscitur. Gregorius: tanto quis ostenditur minus doctus, quanto quis minus patiens convincitur: Psal. 91. Bene patientes erunt ut annuntient et cetera. Cum Deus, qui est sapientissimus, sit patientissimus, in fine mundi suas injurias est vindicaturus. Qui est magis patiens, magis est sapiens. Multum est necessaria nobis patientia in hoc loco exilii pleno malis. Hebr.: patientia vobis necessaria est: Apoc. 13: haec est patientia, et fides sanctorum. In caelo non est ita necessaria patientia, ubi mala non sunt; nec in Inferno, quia mala quae ibi sunt, patientiam excedunt; sed in hac valle miseriae multum est necessaria. Qui patientiam hanc non habet, etiam seipsum non habet, immo ira vel furor ei dominatur. Luc. 21: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Hoc dominium in hoc attenditur, quia cohibet hominem interiorem ab illicito appetitu vindictae: exteriorem etiam cohibet, linguam a contumelia, manum a violentia. Unde sicut dicitur de garrulo, quod non potest tenere linguam suam, de homine vero in verbis modesto dicitur contrarium: sic homo patiens potens est cohibere se interius et exterius ab his quae pertinent ad vindictam. Impatiens si quid habet, cito emittit illud: ignis enim irae omnia bona spiritualia ei aufert: unde dicitur: Prov. 19. Qui impatiens est, sustinebit damnum, et Eccl. 7, de his qui perdiderunt sustinentiam: qui non habet patientiam, est in magno periculo: sicut homo inermis qui est in medio hostium suorum. Cum militia sit vita hominis super terram, et continue sit homo in bello periculoso, multum indiget patientiae scuto. Patientia possessori suo mala convertit in bona. Si patiens mortiferum quid biberit, non ei nocebit; sermo enim venenatus, qui alium interficeret, ei non nocet. Ipsa in igne tribulationis hominem illaesum custodit, sicut pueros servavit illaesos in fornace Babylonis, Dan. 3. Isa. 43: cum ambulaveris in igne, non combureris. Patientiam habens in igne tribulationis positus, est aurum, in quo impatiens est palea. Augustinus in Lib. de Civ. Dei: sicut sub uno igne aurum rutilat, et palea fumat, et ubi paleae comminuuntur, frumenta purgantur: ita una eademque vis irruens bonos probat, purificat, eliquat, malos damnat, vastat, exterminat. Unde in eadem afflictione mali Deum detestantur et blasphemant, boni Deum deprecantur et laudant. Patientiam habens ad ignem tribulationis emittit odorem Deo et hominibus gratum: impatiens vero foetorem Deo et hominibus exosum. Gregorius in Moral.: sicut aromata odorem suum cum incenduntur, expandunt, ita viri sancti omne quod de virtutibus redolet, in tribulationibus innotescunt; Augustinus in Lib. de Civ. Dei: non qualia, sed qualis quis patiatur, interest: nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum, et suaviter fragrat unguentum. Patientia hominem invincibilem facit. Seneca: facilius est gentem unam quam virum unum vincere. Idem, loquens de quodam qui patientia sua vicit ignem et duos reges: ego, inquit, non dubito quin magis laudem truncam illam manum Mutii, quam cuiuslibet fortissimi salvam: stetit hostium flammarumque contemptor, et manum in hostili foculo distillantem spectavit, donec jussum est ut invito ignis eriperetur. Hoc tanto maioris fortitudinis putem, quanto rarius est manu amissa hostem vicisse, quam armata. Fecit bellum inermis et mancus, et illa manus trunca duos reges vicit. Hoc ethnicus: maxima virtutum patientia, pugnat inermis, armatosque solet vincere saepe viros. Exemplum habemus de hoc in beato Vincentio, qui patientia sua vicit Datianum. Legitur quod Socrates positus in carcere, cum esset qui permitteret eum fugere, noluit exire, ut duarum rerum gravissimarum hominibus metum auferret, mortis scilicet et carceris. Patientia gloriose triumphat, ita ut ejus triumphus triumpho fortitudinis praeferatur. Prov. 16: melior est vir patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium. Rarior est haec victoria, et vincenti utilior. Seneca: innumerabiles sunt qui populos, qui urbes habuerunt in sua potestate, paucissimi qui se: patiens vincit hostem qui jam est secum in arce. Difficilius est hosti resistere cum jam intravit in castrum et jam in arce est, quam quando est extra. Praeterea, qui fortior est fortiori, fortior est minus forti. Cum aliquis multas urbes expugnavit, si postea se ipsum superaverit, nobilior est iste triumphus praecedentibus, quo urbium victor est devictus. Hoc genus vincendi solius creaturae rationalis est, cum vincere alium sit etiam brutorum. Patientia malis omnibus dominatur, omnia serviunt ei, etiam mors. Illa servit tenebrosum carcerem corporis confringendo, et amicos Dei de manu persequutorum liberando.
[88819] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 35 Ad suscipiendam libenter disciplinam etiam multorum possunt movere exempla, sicut exemplum Tobiae et Job; Tob. 2. Hanc tentationem permisit Deus evenire illi, ut posteris daretur exemplum patientiae ejus, sicut et sancti Job. Jac. 5: sufferentiam Job audistis, et finem domini vidistis; Gregorius: facta praecedentium patrum consideremus, et non erunt gravia quae toleramus. Item, exemplum praecipuum est exemplum Christi. Bernardus super Cant.: utrumque es mihi, domine Jesu, et speculum patiendi, et praemium patienti. Utrumque fortiter provocat, ac vehementer accendit. Gregorius: si ipse hinc sine flagello non exiit, qui sine peccato venit, quomodo flagellis digni non erunt, qui huc cum peccato venerunt? Idem: si passio domini ad memoriam revocetur, nihil adeo durum quod non aequo animo toleretur. Quod memoria passionis Christi aquas tribulationis dulcoret, significatum est Exod. 15, ubi lignum ostensum est Moysi a domino, unde aquae dulcoratae sunt. De disciplina Christi Isaias multum loquitur, Isa. 1: corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus: faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me. Littera secundum Hebraicum sic habet: dorsum meum posui ad flagella, et genas meas ad alapas; ib. 54: disciplina pacis nostrae super eum, et livore ejus sanati sumus; et Thren. 3: dabit percutienti se maxillam. Haec Christus passus est, non quia correctione indigeret, sed ut exemplum patiendi nobis daret. 1 Petr. 2: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus, qui peccatum non fecit et cetera.
[88820] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 36 Monendi sunt pueri ad obedientiam filialem. Ad obedientiam multum monet sacra doctrina, sanctorum exempla, et universa creatura. Item, obedientia multum Deo placet, homini multum prodest. Inobedientia enim multum Deo displicet, homini multum nocet. De admonitione sacrae doctrinae pauca ponere sufficiat. Deuter. 11: propono vobis benedictionem, si obedieritis praeceptis domini; ibid. 17: facies quaecumque dixerint qui praesunt loco quem elegit dominus; Eccles. ult.: time Deum, et mandata ejus observa; Matth. 19: si vis ad vitam ingredi, serva mandata; Rom. 13: omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit; Heb. 13: obedite praepositis vestris, et subjacete eis. Inter exempla specialiter admonet exemplum Abrahae, et exemplum Christi. Cum homo recessisset a Deo per inobedientiam, Deus volens formare populum sibi acceptum, secundum illud Isa. 43: populum istum formavi mihi, laudem meam narrabit; Abraham, ex quo populum sibi formaturus erat, in obedientia voluit probare, et per eam ei placuit. Triplici vero praecepto probavit ejus obedientiam. Primum fuit de patriae desertione. Genes. 12: egredere de terra et cetera. Secundum fuit de circumcisione, ibid. 17. Tertium de filii immolatione, ibid. 27. Primo praecepto volui dominus separare Abraham ab his, a quibus ipse ortum duxerat. Tertio vero ab eo qui duxerat originem ab eo. Medio vero praecepto voluit eum separare a seipso, quantum ad carnalia desideria. Circumcisio enim facta in carne monebat ad resecationem superfluorum desideriorum carnalium, ideo fiebat in membro illo in quo maxima concupiscentia saeviebat. Circa praeceptum vero tertium, quod fuit de filii immolatione, duodecim possumus attendere pertinentia ad difficultatem illius operis, in quo Abraham Deo praecipienti voluit obedire. Primum est, quod amicissimum voluit occidi. Secundum est, quod voluit eum occidi coram se, et etiam a se ipso propriis manibus. Aliquis enim sustineret quod filius ejus occideretur, tamen non posset hoc aspicere, vel propria manu facere. Tertium est quod filius ille erat unigenitus: non enim habebat alium filium ex libera uxore. Quartum est, quod habuerat eum miraculose, quia de uxore vetula et sterili, cum ipse jam esset senex. Quintum quod magna promissio facta erat Abrahae de ipso. Sextum quod ipse solatium erat matri suae: unde dicebatur Isaac, quod interpretatur risus. Dixit enim mater ipso dato: risum fecit mihi Deus; quicumque audierit, corridebit mihi, Gen. 21. Quid dixisset mater pueri si Abraham revertens de filii immolatione dixisset ei, immolavi filium tuum? Septimum, quod non solum voluit eum occidi, verum etiam incendi: unde dictum est ei, offer eum in holocaustum, quod interpretatur totum incensum. Noluit ei parcere nec vivo nec mortuo. Octavum, quod voluit eum Deus duci per triduum ad locum immolationis, ut longitudine temporis tentatio augeretur, et curis crescentibus paterna viscera cruciarentur. Nonum, quod non apparebat aliqua praecepti utilitas. Quae enim utilitas innocentem occidere? Damnum vero erat manifestum. Decimum est, quod non excusasset eum auctoritas praecipientis, cum nullus testis affuisset: nec crederetur ei si diceret dominum hoc sibi praecepisse. Undecimum est, quod erat rationi contrarium, nec praecesserat hujus obedientiae exemplum. Duodecimum est, quod omnium, ad quorum notitiam pervenisset, imminebat scandalum Abraham vero accepto hoc praecepto tam difficili, nec se excusavit, nec causam praecepti quaesivit, sicut quidam faciunt imitatores Diaboli, qui ait: cur praecepit vobis Deus ut non comederetis et cetera. Genes. 2 item non distulit mandatum exequi, nulli consilium communicavit: si aliquod istorum fecisset, forsitan meritum amisisset, quia dominus dixisset ei: nolebam quod faceres hoc, sed ad probandum te hoc dixi. Item, attendendum est quantum utile sit promptum esse ad obediendum. Abraham filium non immolavit, et tamen tanti meriti ejus obedientia fuit. Genes. 21: quia non pepercisti filio tuo unigenito propter me, benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum; in eod.: in semine tuo benedicentur omnes gentes, quia obedisti voci meae. Homo qui promptam habet voluntatem ad obedientiam, Deo in omnibus placet, etiam pro infinitis rebus quas nunquam facturus est. Gregorius: non est manus vacua a munere, si arca cordis plena sit bona voluntate. Item voluit Deus ipsum probare per obedientiam, in quo volebat sibi formare populum novum. Christus non terram, sicut Abraham, sed caelum reliquit. Ipse matrem suam dilectissimam reliquit, quando gladius erat transiturus animam ejus. Luc. 2. Ipse domum reliquit, quia nullam habere voluit. Matth. 8: vulpes foveas habent, et volucres caeli nidos; filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Ipse formam spiritualis circumcisionis dedit, quando voluntati suae voluntatem patris praeposuit, Matth. 25: non sicut ego volo, sed sicut tu. Ipse mandato patris in holocaustum seipsum obtulit. Joan. 14: sicut mandatum dedit mihi pater, sic facio. Christus obedientiae vitam tenuit et in mundum veniens, et in mundo manens, et de mundo transiens. Primum ostendit Joan. 6, dicens: descendi de caelo non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me. Ipse per obedientiam veniens in mundum intravit virginis uterum, quia statim in utero ejus se recepit, cum illa verbo ejus per Angelum misso obedivit, dicens: ecce ancilla domini et cetera. Secundum ostendit in 3, dicens: meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me. Tertium ostendit ibid. 14: ut cognoscat mundus quia diligo patrem, et sicut mandatum dedit mihi pater, sic facio. Surgite, eamus hinc, scilicet ad locum passionis. Bernardus: mementote fratres; Christus, ne perderet obedientiam, perdidit vitam. In signum hujus filialis obedientiae inclinato capite emisit spiritum, Joan. 19. Ad obedientiam monet nos omnis creatura: etiam creatura insensibilis universaliter obedit suo creatori. De creatura caelesti dicitur Psal. 148: praeceptum posuit, et non praeteribit. De mari et ventis dicitur Matth. 8: venti et mare obediunt ei. De terra dicitur Psalm. 103: ascendunt montes, et descendunt campi in locum quem posuisti eis: terminum posuisti quam non transgredientur. Soli Daemones et mali homines Deo non obediunt. Ambrosius: non mediocris pudor est, imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus spiritus tributus est ab auctore. Obedientia in homine multum Deo placet; nec mirum: ipsa enim vere eum honorat, vere diligit, et propter eam Deus hominem fecit. Vere Deum honorat: vere enim Deum habet pro domino. Inobediens Deum pro domino vere non habet, etsi ore dominum vocet. Luc. 6: qui vocatis me domine domine, et non facitis quae dico et cetera. Inobedientes ostendet Deus non fuisse servos suos, cum januam regni caelestis eis claudet. Matth. 8: non omnis qui dicit mihi domine domine, intrabit in regnum caelorum; sed qui facit voluntatem patris mei qui in caelis est, ipse intrabit. Cum obediens vere honoret Deum, merito a Deo honorabitur, secundum illud Isa. 58: si glorificaveris Deum dum facis vias tuas etc., extollam te super altitudinem terrae; 1 Reg. 2: quicumque honorificaverit me, glorificabo eum etc.; Eccl. 10: semen hominum honorabitur hoc quod timet Deum; semen autem hoc exhonorabitur, quod praeterit mandatum domini. Obedientia vere Deum diligit. Joan. 14: si quis diligit me, sermonem meum servabit; in eod.: qui habet mandata mea et servat ea, ille est qui diligit me; 1 Joan. 5: haec est caritas ut mandata ejus custodiamus. Item 1 Joan. 2: haec est caritas Dei ut ambulemus secundum ejus mandata. Propter obedientiam Deus hominem fecit, secundum illud Ecclesiast. ult.: time Deum et mandata ejus observa, hoc est omnis homo. Unde si hoc non faciat ad quod factus est, justo Dei judicio destruendus est. Justissima ergo fuit sententia illa: quaecumque die comederis ex eo, morte morieris. Ad nihilum etiam in valore, licet non in substantia, redactus fuit praeceptum Dei transgrediendo, secundum illud verbum Bernardi loquentis de illo: hoc est omnis homo. Si hoc est omnis homo, sine hoc nihil est homo: nihil, inquam, in virtute et valore, non in substantia. Sicut inobedientia est imago veteris hominis, qui Deo displicuit; sic obedientia est imago et similitudo novi hominis, in quo Deus sibi complacuit. Unde obediens multum placet Deo, sicut similis ejus filio carissimo. 1 Corinth. 15: sicut portavimus imaginem terreni, ita et portemus imaginem caelestis. Ad hanc similitudinem induendam monet nos apostolus, Ephes. 4, dicens: induite novum hominem, idest similitudinem novi hominis, qui secundum Deum creatus est, idest opere divino conceptus, non humano. Tantum placet Deo obedientia, quod ipse diligit obedientem quasi omni genere attinentiae. Matth. 12: quicumque fecerit voluntatem patris mei qui in caelis est, ipse meus frater et soror et mater est: immo diligit eum quasi seipsum. Eccl. 33: si est tibi servus fidelis, sit tibi quasi anima tua, quasi fratrem sic tracta eum. Obedientia tantum Deo placuit, quod pro ea addiscenda et docenda filius Dei in mundum venit, et plusquam triginta annis hic mansit, et mortem ignominiosam sustinuit. Obedientiae et discipulus et doctor esse voluit: multum eam dilexit, qui tam care emere ipsam voluit. Hebr. 5: et quidem cum esset filius Dei, didicit ex his quae passus est obedientiam: didicit, inquam, per experientiam, vel in membris suis ex his quae passus est propter aliorum inobedientiam. Exemplo ipsius ex his malis quae propter inobedientiam priorum parentum continue patimur, obedientiam discere debemus.
[88821] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 37 Obedientia homini multum prodest. Per eam homo bene se habet ad eum a quo est et sub quo est. Item ad eum qui juxta eum est, et ad id quod sub ipso est. Homo inobediens Deo; et illi qui loco Dei est, est illi a quo est, ingratus: et ideo ejus beneficiis indignus. Bernardus: ingratitudo est ventus urens, siccans sibi fontem pietatis. Item ei sub quo est, est inutilis servus: et ideo ira ipsius dignus, secundum illud Proverb. 14: iracundiam ejus inutilis sustinebit. Quantum ad eum qui juxta ipsum est, servus est nequam, conservum non diligens, nec ei parcens quantum ad id quod sub ipso. Servus est infidelis in eo in quo solum habet dispensationem vel ministerium, usurpans sibi dominium. Perfecte vero obediens in his omnibus bene se habet, voluntatem Dei mandato ejus ostensam, non suam voluntatem in his implendo. Et cum ad Deum non solum ut bonus servus, sed ut bonus filius se habeat, necesse est ut Deum non solum bonum dominum, sed etiam bonum patrem sentiat. Hic cum impleat patris mandatum, sperare potest regnum promissum, secundum illud 1 Pet. 1: sperate in eam quae vobis offertur gratiam in revelatione Jesu Christi, quasi filii obedientiae. Filiis inobedientibus parata est poena, non gloria, secundum illud Deuteron. 17: qui superbierit nolens obedire sacerdotis imperio, morietur; ibid. 21: si genuerit homo filium contumacem, qui non audiat patris aut matris imperium, et coercitus obedire contempserit, lapidibus obruet eum populus. Cum Dei bonitas hominem sine ejus meritis tantum honoraverit ad imaginem et similitudinem ejus creando, et super tot creaturas eum constituendo, verisimile est quod eum multum honorare debeat, si ad eum modo debito se habeat. Obedientia est mater virtutum, noverca vitiorum, ad meritum potens, ad salutem efficax: de hoste triumphat, quod vult a Deo impetrat, hominem reddit benedictum, et efficit beatum. Secundum Gregorium: obedientia non tam est virtus quam mater virtutum: ipsa etiam est quae ceteras virtutes menti inserit insertasque custodit, sicut idem Gregorius dicit: sicut in arbore sylvestri fit ramorum abscisio, et rami arboris nobilis inseruntur, et sic arbor nobilis efficitur fructum pretiosum producens; sic a mente sensus proprius et voluntas propria per obedientiam abscinduntur, et sensus divinus et divina voluntas assumuntur, et efficitur mens velut arbor nobilis producens fructum, quo Deus et Angeli et homines sancti laetificantur. Obedientia est noverca vitiorum: libidinem enim, sive improbam voluptatem quae radix est omnium vitiorum, multum destruit. 1 Petr. 1: castificantes animas vestras in obedientia caritatis. Cum aliquis Dei amore pure facit quod jubetur a Deo, vel eo qui est loco Dei, non habet ibi locum. Libido multum obest ad meritum; unde Augustinus super Gen.: oportebat ut homo sub domino positus, ab aliquo prohiberetur ut esset ei virtus merendi obedientia. Dum intendit aliquis propriam voluntatem facere, non videtur in hoc mereri nisi apud semetipsum; ab illo enim merces expectatur, cujus voluntas fit. Non videtur ergo apud alium mereri nisi qui vult facere voluntatem alienam, quod est obedientiae. Gregorius: sola est obedientia, quae meritum fidei possidet. Fides sine obedientia videtur esse ad cumulum damnationis. Bernardus: ad cumulum damnationis videtur nobis relicta fides futurae promissionis. Fides cum sit cognitio dominii Christi, aggravat culpam, et per consequens poenam, sicut ignorantia attenuat. Major est contemptus in eo qui agnoscit dominium et negat obsequium, quam in illo qui non agnoscit dominium: si agnosceret, libenter redderet. Obedientia multum efficax est ad salutem: sacrificium est sine quo salus non est, et cum quo non est damnatio, secundum illud Eccle. 25: salutare sacrificium est attendere mandatis. Obedientia de hoste triumphat. Prov. 21: vir obediens loquitur victoriam. Populus Judaicus cum legem transgrediebatur, vincebatur. Josue 7: anathema in medio tui Israel: non poteris stare coram hostibus tuis. Similiter Adam factus inobediens suo superiori, inobediens habuit suum inferius. Gen. 3: comedit, et aperti sunt oculi ejus; Glossa Augustini: anima rationalis motus bestiales in carne sua erubuit; et subdit: motus iste de transgressione veniebat; et 3 Reg. 11, legitur de Salomone: fecit Salomon quod non placuerat coram domino; subdit: et suscitavit dominus adversarium Salomoni. Vir obediens potest loqui victoriam, quia habet nobilissimum genus triumphi, sicut antiqui patres habita victoria solent cantare canticum laudis et gratiarum actionis. Nobilissimum genus triumphi est vincere seipsum, quod facit vir obediens: unde super illud, melior est obedientia et cetera. Dicit Glossa Gregorii. Vir obediens loquitur victorias. Dum enim alienae voci humiliter subdimur, nosmetipsos in corde superamus; Proverb. 17: melior est qui dominatur animo suo, expugnatore urbium. Multi urbes et regna sibi subjugaverunt qui tamen ad hunc nobilem triumphum non pervenerunt. Hic triumphus proprium est hominis. Vincit leo cetera animalia, sed seipsum vincere non potest. Obedientia quod vult, a Deo impetrat. Gregorius: si obedientes fuerimus praepositis nostris, obedit Deus orationibus nostris. Augustinus in Lib. de opere monachorum: citius exauditur una oratio obediens quam decem millia contemptoris; 1 Joan. 3: si cor nostrum non reprehendit nos, fiduciam habemus, quod quicquid petierimus, accipiemus, quia mandata ejus custodimus. Obedienti obediunt et creator et etiam creaturae. De creatore habetur Josue 10: non fuit postea tam longa dies, obediente Deo voci hominis. Obedientia hominem benedictum reddit: dignus enim est qui Deo obedit ut Deus ei abundanter bona temporalia et spiritualia largiatur. Deuteron. 11: propono vobis benedictionem, si obedieritis mandatis domini; ibid. 28: venient super te omnes benedictiones istae, et apprehendent te, si tamen praecepta ejus audietis, benedictus tu in civitate et cetera. Ad ostendendum hoc salvator in caelum ascensurus, in Bethania discipulis suis benedixit, quod domum obedientiae sonat. Obedientia beatum efficit in praesenti certa spe, in futuro in re. Proverb. 29: qui custodit legem, beatus est, et Simon beatificatur. Matth. 16: beatus es Simon et cetera. In signum hujus de Bethania dominus in caelum ascendit. Luc. ult.: obedientia clavem Paradisi invenit, quam inobedientia amisit. Matth. 18: si vis ad vitam ingredi, serva mandata.
[88822] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 38 Inobedientia in homine multum Deo displicet. Nec mirum: hominem enim Deo aufert. Gregorius in Moral. de inobediente: quasi jugum dominationis a se excutit, cum per inobedientiam subesse contemnit. Hanc displicentiam multum ostendit poena de inobedientia primorum parentum humano generi inflicta. Idem ostendunt flagella quae populo Judaeorum intulit, cum ei inobediens fuit. Inobedientia homini multum nocet: Deum enim et ejus beneficia ei aufert. Merito Deum amittit inobediens, qui de se ei injuriam facit; nec dignus est recipere ejus beneficia, cujus non vult implere mandata. Gregorius: dignum est ut ab ejus beneficiis sit quilibet extraneus, qui ejus jussionibus non vult esse subjectus. Inobedientia lignum mortis est, sicut obedientia est lignum vitae. Bernardus: inobedientiam causam mortis omnes experimur, omnes morimur propter illam.
[88823] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 39 Et notandum quod septem sunt laudabiles conditiones ad perfectam obedientiam pertinentes. Prima est obedire libenter: secunda obedire simpliciter: tertia obedire hilariter: quarta obedire velociter: quinta obedire viriliter: sexta obedire humiliter: septima obedire perseveranter. Multum valet voluntatis intentio ad hoc quod obedientia sit grata, et obedienti fructuosa. Spirituum ponderator est dominus, Prov. 16; ibid. 21: appendit corda dominus; 1 Reg. 16: Deus intuetur cor; Gregorius: cor, et non substantiam Deus pensat; nec perpendit quid in ejus sacrificio, sed ex quanto proferatur; Hieronymus: quae offeruntur, non sui pondere, sed offerentium voluntate pensantur. Seneca: non quantum refert, aut quid fiat, sed qua mente: regum aequavit opes, qui exiguum tribuit, sed libenter. Parum placet sacrificium divinae majestati, nisi placeat et offerens: nec mirum, cum bonorum nostrorum non egeat, et utilitas ad nos pertineat. Coacta sacrificia ei non placent: unde Exod. 35, ait Moyses: iste est sermo quem praecepit dominus. Omnis voluntarius et pronus animo offerat primitias domino. David Psal. 33: voluntarie sacrificabo tibi; 2 Cor. 8: si voluntas prompta est secundum id quod habet, accepta est. Utilius cum homine agitur cum donum ejus a Deo suscipitur, quam cum ei datur. Bernardus: quis mihi tribuat ut oblationem meam dignetur tanta majestas suscipere? Duo minuta habeo, domine, corpus et animam: utinam haec perfecte tibi possem in sacrificium laudis offerre. Bonum mihi longeque gloriosius est atque utilius ut tibi offeram, quam deseram mihi ipsi; 1 Paralip. ult.: quod de manu tua accepimus, dedimus tibi. Simplicitas obedientiae Deo imperanti vel per se vel per eum qui est loco sui, multum est gloriosa; et ideo valde ei accepta, cum scilicet aliquid eo quod a Deo dicitur, creditur verum: eo quod ab ipso jubetur, creditur bonum. Gloriosum est principi si simplici verbo ejus credatur absque cautione pignoris, vel juramenti, vel fidejussoris: contrarium vero est ei ignominiosum. Hippocrates et Pythagoras indixerunt hanc legem discipulis suis, ut non essent ausi in sententiis suis interrogare propter quod, sed esset eis pro ratione dicentis auctoritas. Multum placuit in Abraham Deo obedientiae simplicitas. De hac commendat salvator primitivam Ecclesiam, dicens: in auditu aurium obedivit mihi. Bernardus in libro de Consid.: omnibus nobis in initio conversionis nulla virtus magis est necessaria quam simplicitas humilis, et gravitas verecunda. Augustinus: obedientia nisi humilium esse non potest. Ad hanc simplicitatem pertinet illud Psalm. 76: deduxisti sicut oves populum tuum. Diabolica quaestio est, cur praecepit nobis Deus? Genes. 3; et Luc. 10: qui vos audit, me audit; Bernardus: non te moveat magister imperitus, indiscreta potestas; sed memento quia non est potestas nisi a Deo, et qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit; idem: quicquid vice Dei praecipit homo, quod tamen non sit certum displicere Deo, non aliter omnino accipiendum est quam si praecipiat Deus. Quid enim interest utrum per se, aut per suos ministros sive homines sive Angelos, innotescat suum placitum Deus? Hilaritas etiam obedientis multum est grata imperanti. 2 Cor. 9: hilarem datorem diligit Deus; Bernardus: serenitas in vultu, dulcedo in sermone multum colorant obedientiam obsequentis. Cum operibus obedientiae pascatur Deus, quasi fel in escam Dei ponit, qui cum tristitia obedit Psalm. 68: dederunt in escam meam fel. Item grata est imperanti obedientiae velocitas. Seneca: omnis benignitas properat, et proprium est libenter facientis cito facere: unde placet principibus cum praecepta eorum velociter implentur. Prover. 22: vidisti hominem velocem in opere suo? Coram regibus stabit. Necessaria est virilitas ad perfectionem obedientiae. Bernardus loquens obedienti: manum tuam misisti ad fortia, agendum est instanter, et constanter obediendum, nec inter asperitatem verborum tam regalis est semita relinquenda. Semitam obedientiae etiam pro ignominiosa morte noluit Christus relinquere. Phil. 2: factus est obediens usque ad mortem. Item, necessaria est humilitas obedienti, quae obedientiam custodiat ne evanescat, et in vitium transeat. Bernardus: magna est virtus humilitatis, sine cujus obtentu virtus fortitudinis non solum virtus non fit, sed etiam in superbiam erumpit. Luc. 18 cap.: cum feceritis omnia quae praecepta sunt, dicite, servi inutiles sumus; quod facere debuimus, fecimus. Sicut ramus arboris tanto magis inclinatur, quanto magis fructu est oneratus; sic humilior esse debet qui plura bona opera habet, cum omnia sint Dei dona. 1 Cor. 3: quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, cur gloriaris quasi non acceperis? Laudabilis est valde perseverantia in obedientia, quae summi regis singularis est filia, haec sola est regni caelestis haeres. Bernardus: quid currere prodest, et ante metam cursus deficere? Sic currite ut comprehendatis. Specialiter puerorum voluntas, cum sit volatilis et vaga, obedientia regi debet sub voluntate aliena. Sicut virga multum flexibilis paxillo stabili alligatur, ne vento agitata destruatur: sic puer si a parentibus voluntati suae dimittatur, parentes inde confunduntur. Proverb. 29: puer qui dimittitur voluntati suae, confundit matrem suam. Et specialius pueri regales necesse habent obedientiam addiscere, qui aliquando debent aliis imperare, sicut legitur de filio Dei Hebr. 5: et quidem cum esset filius Dei, didicit ex his quae passus est obedientiam; Tullius: qui bene imperat, necesse est aliquando quod paruerit: et qui modeste paret, videtur aliquando quod imperare dignus sit. Filialis obedientia et lege universali est debita, et Deo multum grata est. Ephes. 6: filii, obedite parentibus vestris in domino, hoc enim justum est. Unde invenitur haec obedientia etiam in brutis. Coloss. 3: filii obedite parentibus vestris: hoc enim beneplacitum est domino.
[88824] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 40 Monendi sunt pueri nobilium, ut malam societatem caveant, bonam diligant, sociis suis societatem bonam exhibeant. Dirigendi sunt in societatis electione et custodia. Multum est noxia malorum societas. Peccatum est morbus contagiosus, ut lepra. Non est tutum sanis habitare cum leprosis, nec bonis est tutum habitare cum malis. Eccl. 13: qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea: et qui communicaverit superbo, induet superbiam. Seneca: malignus comes quamvis candido et simplici rubiginem suam affricuit. Prov. 13: amicus stultorum similis illis efficietur. 1 Cor. 13: corrumpunt bonos mores colloquia prava; et amplius opera prava: efficacior enim est vox operis, quam vox sermonis, ut dicit Bernardus. Non est tutum agnis habitare cum lupis. Eccles. 13: si communicabit lupus cum agno aliquando, sic peccator justo. Qui vult ire ad sanctum Jacobum, non ponit se in societate eorum qui vadunt Romam: societas enim non ducit nisi quo vadit: sic qui vult ire in Paradisum, declinare debet societatem eorum qui vadunt in Infernum. E contrario societas bonorum valde est utilis homini. Prov. 13: qui cum sapientibus graditur, sapiens erit: Seneca: cum his conversare qui te meliorem facturi sunt. Carbo mortuus cum vivis positus vivificatur; sic malus inter bonos bonus efficitur. Psal. 17: cum sancto sanctus eris. Qui est in societate bonorum, exemplis eorum ad bonum provocatur, quasi ad manum in Paradisum trahitur, sicut de Paulo legitur Act. 9: ad manus autem eum trahentes introduxerunt Damascum. Sicut apes floribus se pascunt, sic qui in bona societate est, exemplis bonis sociorum reficitur. Quintilianus: prudentis est, quod in quocumque optimum est, si possit, suum facere. Ad societatem incitat natura. Tullius in libro de Amicit.: natura nihil solitarium amat, nec aliquid appetentius est sui similium quam natura. Societas vera non est nisi inter bonos, et habet multum jucunditatis et commodi. Seneca: nullius rei possessio jucunda est sine socio. Eunti in Paradisum socius bonus est quasi vehiculum. Macrobius: comes facundus in via pro vehiculo est. Tullius in libro de officiis: in quibus eadem studia voluntatesque sunt eaedem, in his fit ut alter altero aeque delectetur ut se ipso, sicque fiat unus ex pluribus. De commodo societatis dicitur Eccles. 14: melius est duos esse simul quam unum, habent enim emolumentum societatis suae.
[88825] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 41 Multum monendi sunt filii nobilium, ut sociis suis societatem bonam exhibeant, amare et amari ab eis studeant, blandos et affabiles se eis exhibeant, et infirmitates eorum tam morum quam corporum supportent patienter. Ad hoc quod aliquis amet proximum, primo incitat natura: secundo Scriptura: tertio gratia: quarto ad id valere possunt exempla: quinto potest ad hoc valere si ostendatur dilectionis utilitas magna: sexto si ostendantur odii damna. Natura ad hoc incitat, cum naturaliter praecepta juris naturalis scripta sint in corde hominis: quorum primum habetur Tob. 4: quod ab alio tibi odis fieri, vide ne aliquando alteri facias. Secundum habetur Matth. 7: quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis. Amor est debitum naturale: etiam creaturae irrationales amorem habent ad individua suae speciei. Eccl. 13: omne animal diligit simile sibi, et omnis caro ad sibi similem conjungetur; ibid. 27: volatilia ad sibi similia conveniunt. Scriptura ad idem incitat. Joan. 14: in hoc cognoscent omnes quod discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem; ibid. 15: hoc est praeceptum meum ut diligatis invicem. Gratia hominem ad idem incitat, quae ostendit hominem esse factum ad imaginem Dei. Licet aliquis amet omnes filios amici sui, tamen specialem amorem habet ad eum qui amico suo est similior; sic licet ad opera Dei communiter amorem habere debeamus, tamen specialiter ad hominem ad ejus imaginem et similitudinem factum, Gen. 1. Gratia ostendit proximum membrum esse illius corporis cujus Christus est caput. 1 Cor. 12: vos estis corpus Christi. Non amat caput, qui non amat membra. Item gratia ostendit homini proximum esse Dei filium, Christi fratrem et cohaeredem, et aeternae gloriae secum participem futurum. Si amandi sunt fratres qui dividendo hereditatem, portionem uniuscujusque minorem faciunt, quantum amandi sunt illi fratres qui portionem uniuscujusque augent? Quanto enim plures erunt electi, tanto amplius gaudebit unus electorum de gloria animae alterius, quam de gloria proprii corporis. Ad amandum proximum possunt incitare etiam exempla; et primo exemplum Christi. Non est despiciendus quem Christus ita carum habuit, quod pro ejus redemptione mori voluit. Appendere debemus proximum hoc pretio, ne nobis vilescat. Apocal. 1: qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo; Timoth. 2: qui dedit semetipsum pro nobis. Secundo exemplum Angeli, qui adeo amat hominem, ut custodiat eum in omnibus viis suis. Non est despiciendus homo ab homine, qui adeo carus est Angelo. Matth. 28: videte ne contemnatis unum ex illis pusillis. Dico enim vobis, quia Angeli eorum semper vident faciem patris mei qui in caelis est. Tertio exemplum sanctorum. Legitur in vita beati Joannis Evangelistae, quod cum ipse devenisset ad ultimam senectutem, et vix inter discipulorum manus ad Ecclesiam deferretur, nec posset plura docere, verba haec ad quamlibet pausam dicebat: filioli, diligite alterutrum. Tandem discipuli et fratres qui aderant, audientes quod eadem verba semper diceret, dixerunt: magister quare semper hoc loqueris? Qui respondit: quia praeceptum domini est, et si solum fiat, sufficit. Incitare etiam potest ad idem magna dilectionis utilitas. Dilectio membra in illo nobilissimo corpore, cujus Christus est caput, unit, et per virtutem membrorum unitam adversario resistit, et ad perfectionem perducit. De primo habetur Col. 3: super omnia caritatem habentes, quod est vinculum perfectionis. De alio dicit Tullius: virtutum amicitia adjutrix a natura data est, non vitiorum comes; ut quia solitaria non posset virtus ad ea quae summa sunt pervenire, conjuncta et consociata eum altero perveniret. Damna etiam quae odium facit, ad idem incitare possunt. Hoc facit odium fraternum in corpore mystico, quod facit divisio continuitatis in corpore humano, ex qua sequitur dolor magnus, et quandoque mors.
[88826] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 42 Sunt autem quinque quae valere possunt ad hoc ut aliquis a proximo ametur. Primum est discretio: unde sapientia dicitur esse mater pulchrae dilectionis, Eccl. 24. Fatuitas nescit acquirere vel conservare amicitiam. Eccl. 20: fatuo non eris amicus. Secundum est modestia in sermone. Eccl. 20: sapiens in verbis amabilem se facit, gratia autem fatuorum effundetur. Tertium est similitudo. Eccl. 27: volatilia ad sibi similia conveniunt; Ambrosius: est insitum bonis, ut unusquisque virtutes suas in aliis amet. E contrario dissimilitudo facit ad odium. Oderunt hilarem tristes, tristemque jocosi. Quartum est virtus. Tullius: nihil est virtute amabilius, vel quod magis alliciat ad diligendum; quippe cum propter virtutem et probitatem etiam eos quos nunquam vidimus, quodammodo diligamus. Idem: tanta est vis probitatis, ut eam vel in eis quos nunquam vidimus, vel quod majus est, in hoste diligamus. Specialiter valet ad hoc virtus mansuetudinis. Eccl. 3: fili, in mansuetudine opera tua perfice, et super gloriam hominum diligeris. Mansuetudo ad modum adamantis vim habet attractivam. Ezech. 3: ut adamantem et silicem dedi faciem tuam. Item specialiter valet ad hoc virtus humilitatis. Sicut odibilis est Deo et hominibus superbia, sic amabilis est Deo et hominibus humilitas. Superbia dum se exaltat, alios deprimit; ideo non est mirum si ab aliis odiatur; humilitas vero dum se demittit, alios exaltat et honorat, ideo merito ab eis amatur. Maxime inter omnia valet ad hoc quod aliquis ametur, si ipse primo amaverit. Augustinus: nulla est major ad amorem invitatio, quam praevenire amando: vel nimis durus est animus qui dilectionem si noluit impendere, nolit rependere. Seneca in epistolis: quaeris quomodo amicum facturus sis cito? Ego monstrabo tibi amatorium sine medicamento, sine herba, sine ullius veneficae carmine. Si vis amari, ama. Quintum est obsequium, vel beneficium. Terentius: hoc tempore obsequium amicos, veritas odium parit. Ignis amoris lignis beneficiorum nutriendus est, alioquin deficit. Beneficia etiam feras ad amorem incitant, et inimicos efficiunt amicos. Rom. 12: si esurierit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi; hoc enim faciens carbones congeres super caput ejus, idest cor ejus accendes ad te amandum. Et notandum quod beneficium non parat amicitiam nisi discrete detur: unde dicitur de fatuo, Eccles. 20: quod non erit gratia bonis illius. Qui enim edunt panem illius, si falsae linguae sunt, quoties et quanti irridebunt eum? Seneca: nullum habet majus malum locuples homo ex bonis suis obsessus, quam quos amicos sibi putat, quibus ipse non est, quod beneficia sua efficacia judicat ad conciliandum amicos, cum quidam quo plus debent, magis oderint. Quid ergo? Beneficia non parant amicitias? Parant, si accepturos licuit eligere; si collocata, non sparsa sunt. Idem: hoc consilio sapientum utere, ut magis existimes pertinere ad rem quis, quam quid acceperit. Tullius: apud bonos melius quam apud fortunatos beneficium collocatum est.
[88827] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 43 Eligendo socium habendus est respectus ad fidelitatem, morum habilitatem, et similitudinem. Ad fidelitatem pertinet ut mentiendo socium non fallat, arcanum ei commissum non revelet, in rebus eum non damnificet, in adversis eum non deserat. Odiosa est mendacitas homini prudenti. Eccl. 21: potior est fur, quam assiduitas viri mendacis. Fidelis non est qui arcanum revelat. Prov. 11: qui ambulat fraudulenter, revelat arcana: qui autem fidelis est, celat amici commissum; Eccl. 27: quid enudat arcana amici, fidem perdit. Non est fidelis qui in rebus socium damnificat. Tullius in Lib. de officiis: societatis arctissimum vinculum est, arbitrari magis contra naturam esse, hominem aliquid homini detrahere commodi sui causa, quam omnia subire incommoda. Non est fidelis qui socium deserit in adversis. Bernardus: discipulus prudens aliquo consorte gaudeat, cui propriam conscientiam detegere valeat, qui nubila fortuna diligenter subveniat. De fideli societate ponit exemplum laudabile Valerius maximus 4 Lib. dicens: duo discipuli Pythagorici tam fidelem inter se junxerunt amicitiam, ut cum alterum ex his Dionysius Syracusanus tyrannus interficere vellet, et is tempus ab eo quod priusquam periret, domum profecturus ut ordinaret res suas, impetrasset, alter vadem se pro ejus reditu tyranno dare non dubitavit. Appropinquante autem praefinita die, nec illo redeunte, unusquisque stultitiae temerarium sponsorem damnabat: at is nihil se de amici constantia metuere praedicabat. Eodem itaque momento et hora a Dionysio constituta occidendus supervenit: et admiratus tyrannus amborum animum, supplicium fidei remisit, eosque insuper ut ipsum in societatem amicitiae tertium reciperent, rogavit. Habilitas morum respicienda est eligendo socium. Prov. 18: vir amabilis ad societatem magis amicus erit quam frater. Ad amicabilitatem tria pertinent: scilicet ut sit benignus, prudens, et constans: benignus ut non faciat molestas amicitias nimis amicum onerando, vel aspere corripiendo, sed potius se oneret negotiis: prudens, ut sciat discernere quid, quando et quomodo amico imponendum sit: constans, ut non de facili moveatur ad amicum odiendum vel minus diligendum, ut faciunt quidam qui irascuntur, nisi fiat quod desiderant, dicentes, nisi hoc feceritis, amittetis amorem meum: quorum amor tenui filo dependet. Similitudo etiam morum respicienda est, Tullius in Lib. 1 de officiis: nihil est amabilius nec copulatius quam morum similitudo bonorum. Societas inita firme custodienda est sicut domus. Sodales vetustos nunquam pro sequentium novitate fastidias: aliter videberis sic amicis uti quasi floribus: flores enim sunt grati dum sunt recentes. Eccl. 9: ne derelinquas amicum tuum antiquum: novus enim non erit similis illi. Vinum novum amicus novus; veterascet, et cum suavitate bibes illud. Legitur de Augusto Caesare quod amicitias non facile admisit, sed constantissime retinuit. Ad societatem servandam multum valet humilitas, qua homo minus sentit de se quam de aliis: unde sensum aliorum meliorem quam suum reputans, facile sensum suum pro sensu aliorum dimittit, et aliis credit. Cato: vincere cum possis, interdum cede sodali; Gregorius: saepe dum quosdam major scientia erigit, a ceterorum societate disjungit, et quasi quo plus sapiunt, eo a virtute concordiae desipiscunt. Valet ad idem patientia. Prov. 15: vir iracundus suscitat rixas; qui autem patiens est, mitigat suscitatas. Valet ad idem, taciturnitas. Cato: consilium arcanum tacito committe sodali et cetera.
[88828] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 44 Postquam filii nobilium ad aetatem adolescentiae pervenerint, specialiter admonendi sunt ad amorem disciplinae, et quia tunc plenius habent usum rationis, et quia illa aetas prona est ad malum, et ideo magis indigent disciplina qua refraenentur. Gen. 8: sensus et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua. Ambrosius loquens de illo verbo Job 8: consumere me vis peccatis adolescentiae meae: pulchre, inquit, principium aetatis ad querelam arripuit, quia magis ad vitium esse lubricum consuevit; Job 20: ossa ejus implebuntur vitiis adolescentiae suae; Augustinus in Lib. Confess. loquens de se: exarsi, inquit, domine aliquando satiari inferius in adolescentia, et sylvescere umbrosis amoribus ausus sum.
[88829] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 45 Ad tria mala prona est specialiter adolescentia: ad superbam impetuositatem, luxuriam et lasciviam. De primo dicit Seneca; juvenile est vitium non posse regere impetum. De secundo dicitur Prov. 7: considero vecordem juvenem, qui transit per plateas, et ecce mulier occurrit illi ornatu meretricio praeparata; et subditur: statim eam sequitur quasi bos ductus ad victimam. De tertio dicit Seneca: torpent ingenia desidiosae juventutis, nec ullius honestae rei labore vigilant, sed cantandi potius saltandique obscoena studia effeminatos tenent; idem: cum feminis stare et immundis se munditiis extollere nostrorum adolescentum specimen est, idest documentum. Istorum est illud Sapien. 2: non praetereat nos flos temporis. Coronemus nos rosis antequam marcescant. Adolescentibus necessaria est majorum exhortatio, sicut Joannes Evangelista exhortabatur dicens: scribo vobis adolescentes, quoniam vicistis malignum. Item, scribo vobis juvenes, quoniam fortes estis, et verbum Dei manet in vobis, et vicistis malignum. Joan. 2. Proponenda sunt etiam eis exempla fortium adolescentium, ut est illud 2 Mach. 2, septem fratrum, quorum unus sic ait: parati sumus mori magis quam patrias Dei leges praevaricari. Horum unus linguam postulatus ad cruciatum, cito protulit, et manus constanter extendit, et cum fiducia ait: a caelo ista possideo, sed propter Dei leges haec ipsa despicio. Item muniendi sunt armis spiritualibus. Ephes. 6: induite vos armaturam Dei. Orationi etiam instare debent, ut Dei gratiam recipiant, quae a dictis malis eos custodiat. Sap. 8: ut scivi, quoniam aliter non possum esse continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientia, scire cujus hoc esset donum, adii dominum, et deprecatus sum illum. Si vero contingat adolescentem cadere, ad poenitentiam debet recurrere exemplo illius adolescentis, de quo legitur Luc. 15, quem pater cum gaudio suscepit; et ibid. 7, dictum est adolescenti filio viduae mortuo: adolescens tibi dico, surge. Vix senes malis consueti resurgunt. Prov. 22: proverbium est, adolescens juxta viam suam; etiam cum senuerit, non recedet ab ea. Incerta est vita adolescentium. Prov. 30: tria sunt mihi difficilia, et quartum penitus ignoro: viam aquilae in caelo, viam colubri super terram, et viam viri in adolescentia. Secundum Tullium in Lib. 1 de Offic.: prima adolescentis commendatio proficiscitur a modestia, deinde a pietate in parentes, et in suos benevolentia. Cognoscitur etiam ejus bonitas si ad viros sapientes et claros ac bene consulentes reipublicae se contulerit, et cum eis assiduus sit. Huic consonat illud Eccl. 6: in multitudine presbyterorum prudentium sta, et sapientiae eorum ex corde conjungere, ut omnem narrationem Dei possis audire. Multum est necessarius sermonis Dei auditus. Psal. 118: in quo corriget adolescentior viam suam? In custodiendo sermones tuos. Ad haec monentur adolescentes exemplo salvatoris, qui cum esset duodecim annorum, sedit in medio doctorum non quidem docens, sed audiens, et interrogans, Luc. 2; de quo sic Bernardus loquitur: o humilitas virtutis Christi quantum confundis superbiam nostrae vanitatis. Parum aliquid scio, vel potius scire mihi videor, et silere non possum impudenter et imprudenter me ingerens et ostentans, promptulus ad loquendum, velox ad docendum, tardus ad audiendum. Christus cum tanto tempore silebat, cum seipsum abscondebat, numquid inanem gloriam timebat? Utique, sed nobis, non sibi. Contra tria mala praedicta informandi sunt adolescentes tribus virtutibus: contra superbam impetuositatem, humilitate: contra luxuriam, castitate: contra lasciviam, maturitate. Monendi sunt ut humiliter se habeant, et sapientes consulendo, et majoribus obediendo. De primo dicit Sydonius: plurimum laudis juvenes suis moribus acquirunt, quoties de negotiorum meritis ambigentes ad peritorum consilia recurrunt. Propter defectum hujus humilitatis Roboam filius Salomonis partem regni sui amisit: derelicto enim consilio senum, acquiescens consilio juvenum, volens populi aggravare jugum, decem tribus amisit, 3 Reg. 12. Unde dicitur Eccles. 47, quod Salomon dereliquit post se gentis stultitiam Roboam imminutum a prudentia qui avertit gentem consilio suo. Ad secundum monentur juvenes 1 Petr. 2: adolescentes, subditi estote senioribus. Cyprianus martyr: sicut in senibus sobrietas et morum perfectio reperitur, sic ab adolescentibus obsequium et subjectio rite debetur. Bernardus: eligat homo fidelis subjectus esse magistro, sub quo voluntas ejus frangatur, et obedientiae fraeno concupiscentia reprimatur. Idem: non est dedignandum servo quod praecessit in domino: siquidem non est servus major domino suo. Ipse namque cum jam aetate et sapientia apud Deum et homines crevisset, cum jam duodennis in Jerusalem remansisset, a beata virgine et Joseph in medio doctorum audiens illos et interrogans, inventus, descendit cum illis, et erat subditus illis. Contra luxuriam monendi sunt adolescentes ad verecundiam et sobrietatem. Ipsi enim ardore luxuriae aestuantes solent esse procaces ad rogandum vel etiam ad rapiendum mulieres, a quibus verecundia cohibet; de qua dicit Seneca: verecundia in adolescente bonum est signum. Sobrietas etiam multum valet ad castitatem: quia secundum Bernardum: periclitatur castitas in delitiis, sicut pietas in negotiis. Hieronymus: quidquid seminarium est voluptatis, etiam venenum puta; Tit. 2: juvenes hortare ut sobrii sint. Contra lasciviam monendi sunt ad maturitatem et taciturnitatem: habet enim lascivia inordinationem gestuum, et levitatem verborum. Contra primum est necessaria gravitas, quae multum placet Deo in servis suis. David Psal. 34: in populo gravi laudabo te. Tullius in Lib. de Senect.: adolescentem probo in quo est aliquid senile. Haec gravitas dat auctoritatem: unde apostolus scribens Timotheo dicit: nemo adolescentiam tuam contemnat: idest taliter te exhibeas ut propter aetatem non contemnaris. Hieronymus ad Heliodorum Nepotianum de hac gravitate commendat dicens: Nepotianus juvenis curam habuit, ut nullam in se daret fabulam rumoris obscoeni; ut qui mordebant ad ejus aetatem, stuperent ad continentiam: hilaritatem frontis temperabat gravitate morum. Taciturnitas adolescentibus est necessaria contra garrulitatem. Eccles. 22: adolescens, loquere in causa tua vix cum necesse fuerit. Si bis interrogatus fueris, habeat caput responsum tuum. In multis esto quasi inscius, et audi tacens simul et quaerens, et loqui in medio magnatorum non praesumas, et ubi sunt senes, non multa loquaris.
[88830] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 46 Hoc multum debet adolescentes incitare, ut non differant bonos mores induere, qui vix in senectute induuntur. Eccl. 25: quae in juventute tua non congregasti, quomodo invenies in senectute tua? Ad idem incitare debet horae mortis incertitudo. Anselmus: nihil morte certius, sed nihil incertius hora mortis. Ambrosius: mors est juvenibus in insidiis, quae in senibus est in januis. Tullius in Lib. de Senect. frustra sperat adolescens vel promittit se diu victurum. Quid enim stultius quam incerta pro certis habere? Quid etiam? Quod illa aetas habet multas mortis causas: facilius enim in morbos adolescentes incidunt, gravius aegrotant. Mors etiam adolescentium gravior est: ratio est, quia mors contingit adolescentibus adversante et repugnante natura, et ideo gravius; senibus vero venit quasi sponte, nulla vi habita, et ideo levis. Sicut ergo poma ex arboribus si cruda sint, vi avelluntur, sed matura et cocta decidunt, sic vis adolescentibus vitam aufert, senibus maturitas.
[88831] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 47 Monendi sunt filii nobilium, cum ad virilem aetatem pervenerint, ut puerilibus se evacuent, exemplo apostoli dicentis 1 Corinth. 15: cum essem parvulus, loquebar ut parvulus, cogitabam ut parvulus, sapiebam ut parvulus; quando autem factus sum vir, evacuavi quae erant parvuli. Monstruosum est hominem in senectute vel virili aetate puerilia retinere: sicut monstruosum esset si aliqua arbor flores haberet, quando habere debet fructus maturos: et etiam erubescibile esset alicui homini barbato ad mamillam matris pendere, immo quasi insania videretur, juxta illud: ludere par impar, equitare in arundine longa si quem delectat barbatum, insania vexat. Odibile est etiam Deo et hominibus: unde Eccles. 25: senex fatuus enumeratus est inter tres species hominum qui odiuntur. Maledictus est et morte dignus senex puerilis, juxta illud Isa. 55: puer centum annorum maledictus erit. Sicut vinea quod viginti annis sine fructu debito fuisset extirparetur; sic qui ad senilem aetatem pervenit, et non facit debitum fructum, a Deo occideretur, nisi misericordia Dei eum sustentaret. Et ut breviter dicam, sicut pejus est esse bestialem quam esse bestiam, eo quod esse bestiam est a natura, esse vero bestialem est ex vitiis; sic esse puerilem pejus est quam esse puerum. Seneca: plurimumque est, quod non pueritia, sed quod gravius est, puerilitas remanet.
[88832] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 48 Notandum quod octo sunt puerilia quae ab eis evacuanda sunt: quorum tria primo tangit apostolus. Primum est loqui pueriliter, idest sine praemeditatione. Loquuntur parvuli quidquid eis in os venerit; e contrario autem vir non loquitur sine praemeditatione: unde de viro justo dicitur Psalm. 36: lingua ejus loquitur judicium, idest examinatam sententiam. Seneca: tardiloquum te esse jubeo, et prope erit tibi Deus. Triplici ratione debemus examinare verba nostra. Primo ut possint transire per illud districtum judicium, quo debent examinari. Matth. 12: de omni verbo otioso quod locuti fuerunt homines, reddent rationem de eo in die judicii. Secundo, quia multum verbum potest nocere, nisi homo sibi caveat. Bernardus: sermo levis est, sed graviter vulnerat, aptissimum evacuandis cordibus instrumentum. Tertio, quia verbum prolatum de proximo est testimonium vel pro eo vel contra eum, ideo quasi testimonium cum deliberatione proferendum est. Seneca: loquens de proximo tuo, scito te pro eo vel contra eum testimonium proferre. Secundo evacuandum est sapere pueriliter, idest sapientem esse circa modica, ut sunt nuces, moneta plumbea, et similia. Hanc sapientiam habent illi qui circa temporalia bona quae modica sunt, sapientes sunt; circa spiritualia vero vel aeterna insipientes. Praetulit Esau lenticulam hereditati suae. Hanc puerilitatem dissuadet nobis apostolus dicens: nolite pueri effici sensibus, 1 Cor. 14. Tertio evacuanda est cogitatio puerilis, quae est de solis praesentibus, ut non solum praesenti vitae, sed etiam futurae praevideamus; ad quod monemur Prov. 6, ubi sic legitur: vade piger ad formicam, et considera vias ejus, quae cum non habeat ducem nec praeceptorem nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat in messe quod comedat. Quarto evacuanda est a nobis immunditia puerilis. Solent pueri residere in luto, et deturpare ornamenta sua, si qua habent. Similis puerilitas in multis est qui sunt jam senes vel in virili aetate, et tamen non erubescunt morari in immunditia peccatorum suorum. Jer. 48: fertilis fuit Moab ab adolescentia, et requievit in faecibus suis. Ad Tim. 1: infidelibus nihil est mundum, sed coinquinatae sunt mens eorum et conscientia. Nesciunt pueri se pascere, quin se maculent. Infiniti sunt barbati, in quibus invenitur haec puerilitas. Multi etiam dignitates quas habent, male vivendo deturpant: unde sapiens dicit de Nerone, quod cum quosdam vellet ornare, non ipsos ornavit, sed ornamenta deturpavit. Quinto evacuanda est a nobis puerilis mutabilitas, qualis est in illis qui una die aggrediuntur viam Paradisi, et alia die redeunt ad viam Inferni: una die aedificant, alia die destruunt. Eccles. 34: unus aedificans et alius destruens, quid prodest illis nisi labor? Mutabilitas est signum stultitiae. Prov. 15: cor stultorum dissimile erit; Eccl. 27: homo sanctus in sapientia manet sicut sol: nam stultus sicut luna mutatur. Vir justus debet in praesenti quodammodo aeternitatem inchoare per constantiam et per perseverantiam. Bernardus: quid tantae levitati et aeternitati? Sexto evacuandus est timor puerilis. Solent enim pueri timere falsa, ut socios suos larvatos: levia etiam magis timent quam gravia pericula, ut virgam matris magis timent quam gladium hostis. Talis puerilitas in multis senibus est qui divites sunt; qui velut homines larvati adeo timent, ut non audeant eis in aliquo contradicere. Seneca: pueri quos amant, cum quibus ludere assueverunt, si personatos videant, expavescunt; idem: omnium istorum, quos supra capita hominum supraque turbam delicatos lectica suspendit, personata felicitas est: contemnes, si spoliaveris. Periculosum est valde timere hominem: unde Prov. 29: qui timet hominem, cito corruet; 1 Mach. 2: a verbis viri peccatoris ne timueritis, quia gloria ejus stercus et vermis: saccus est stercorum, et materia vermium. Multi etiam sunt qui praesentia mala quae levia sunt, et quasi umbrae futurorum malorum, valde timent: qui sunt velut equi umbratici qui trepidant ubi non est timor. Seneca: auctoritatem habemus senum, et vitia puerorum; nec puerorum tantum, sed etiam infantium: illi levia, hi falsa formidant, nos utraque. Timor puerilis est eorum qui timent contemptum contemnendorum, et irrisiones irridendorum; qui non audent benefacere ne a malis irrideantur. Cum male agentes irrideant bene operantes, tale est ac si caecus irrideret videntem, et claudus recte incedentem; eorum irrisio irridenda est. Seneca: aequo animo audienda sunt imperitorum convitia, et ad honesta vadenti contemnendus est ipse contemptus. Idem: nondum felix es, si nondum turba te deridet; Prov. 14: ambulans recto itinere, et timens Deum, despicitur ab eo qui infami graditur via; ibid.: 29: abominantur impii qui in recta via sunt. Septimo est evacuandus a nobis amor puerilis. Solent pueri concupiscere quaecumque pulchra quae vident, licet sint sibi nociva: unde quandoque arripiunt manu vel carbonem vel gladium propter pulchritudinem quam ibi vident. Exemplum habemus de hoc in Moyse, de quo narrat Josephus, quod cum Moyses puer allatus fuisset coram Pharaone, videns Pharao elegantiam pueri et pulchritudinem, posuit diadema suum super caput ejus: puer autem videns imaginem idoli in corona, projecit eam ad pedes suos et conculcavit: quod videntes magi Pharaoni dixerunt hoc esse signum, quod per puerum illum destrueretur regnum Aegypti. Alii volentes eripere puerum, dixerunt quod ex pueritia hoc fecerat; et fecerunt ei afferre carbonem vivum, quem posuit puer ad os suum, et linguam suam combussit, ex qua causa factus est impeditioris linguae. Similis puerilitas est in multis, qui quam cito vident pulchritudinem alicujus mulieris, concupiscunt eam, non attendentes quod dicit Hieronymus quod gladius igneus species mulieris. Pueri etiam lusum amant: unde Job 21: infantes eorum exultant lusibus. Modica ex magnis quandoque praeeligunt, ut pomum quandoque pro castro: plus dolent quandoque de amissione pomi, quam de amissione regni. Haec puerilitas dissuadetur nobis Prov. 1, ubi dicitur: usquequo parvuli diligitis infantiam, et stulti ea quae sibi sunt noxia, cupient? Octavo evacuanda est a nobis inverecundia puerilis. Solent enim pueri mammillas inverecunde a matre suscipere, qualis puerilitas est in eis, qui lac adulationis vel illicitae consolationis sibi oblatum inverecunde suscipiunt, contra illud Prov. 1: fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis. Valde timenda est puerilitas filiis nobilium, qui dominaturi sunt populo. Valde enim nocivum est populo, et ex magna Dei ira est quod tales dominos dat, sicut comminatur Isa. 2: dabo pauperes principes eorum, et effeminati dominabuntur eis, et corruet populus.
[88833] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 49 Dictum est de custodia et eruditione filiorum; nunc dicendum est de custodia et de eruditione filiarum, ad quam parentes monentur. Eccles. 7: filiae tibi sunt, serva corpus earum, et non ostendas hilarem faciem ad illas. Ideo magna diligentia adhibenda est circa filiarum custodiam: quia ut dicit Hieronymus, tenera res impudicitiae fama, quasi flos ad levem marcescit auram. Cohibendae sunt filiae ab evagatione et discursu, ne accidat eis sicut Dinae, quae egressa est ut videret mulieres regionis illius, et occasione ista a Sichem corrupta est, Genes. 34. Reprehensibile est in muliere quod garrula sit et vaga, quietis impatiens, non valens in domo sua consistere pedibus suis: Proverb. 7: et 1 Tim. 5, dicit apostolus de quibusdam: otiose discunt circuire domos, non solum autem otiose, sed et verbose. Exemplum absconsionis habent in beata virgine, de qua legitur Isa. 7: ecce virgo concipiet. Secundum Hieronymum, pro virgine habetur in Hebraeo, alma, quae Graece dicitur apocrypha, Latine virgo abscondita, videlicet quae nunquam aspectibus viri apparuit, sed magna parentum diligentia custodita sit. Mariam, sicut idem Hieronymus ait, Angelus in penetralibus invenit. Bernardus: suspicandum non est quod apertum invenerit Angelus ostiolum virginis, cui nimirum in proposito erat hominum fugere frequentias, vitare colloquia, ne vel orantis perturbaretur silentium, vel continentis castitas tentaretur. Maria verebatur etiam Angeli salutationem. Dicit Ambrosius de ipsa, quod mansit apud Elisabeth tribus mensibus, non quia domus aliena eam delectaret, sed quia in publico frequenter videri displiceret. Bernardus: solent virgines esse pavidae, ut caveant timenda, et etiam tuta pertimescant. Ad vitandam evagationem monet Hieronymus Eustochium virginem his verbis: rarus in publicum sit egressus, martyres tibi quaerantur in cubiculo: nunquam deerit causa prodeundi, si semper quando necesse est processura sis. Timeat virgo exire in publicum, si vult mundum servare cor suum. Exemplum hujus habetur Tob. 3, in Sara virgine dicente: mundam servavi animam meam ab omni concupiscentia: et subditur modus vivendi quem habuit, quo hoc facere voluit: nunquam cum ludentibus miscui me, nec cum his quae in levitate ambulant participem me praebui. Maxime custodiendae sunt filiae nobilium, quarum parentes magis debent timere et cavere opprobrium, quod frequenter ex negligentia circa custodiam filiarum incurritur. De patre discreto legitur Eccl. 42: filia patris abscondita est vigilia, et sollicitudo ejus aufert somnum, ne forte in adolescentia sua efficiatur adultera; in eodem: supra filiam luxuriosam, scilicet ad luxuriam pronam in adolescentia, confirma custodiam, ne quando faciat te in opprobrium venire inimicis; ibid. 21: in filia non avertente se firma custodiam, ne inventa occasione abutatur se. Filia quae ab occasionibus peccandi se voluntarie non avertit, nisi ab alio custodiatur, facile in peccatum ruit.
[88834] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 50 Dum filiae nobilium sunt sub diligenti custodia, valde est utile ut litteris imbuantur. Valde enim est necessarium eis sapientiae studium, et ad vitandum otii periculum, et vanarum occupationum dispendium, et ad habendum honestum solatium, sicut ostensum est supra cap. 1 hujus libri, de filiis nobilium, Chrysostomus super Matth.: mulier in quiete sedens inclusa, facile in peccatum carnis labitur, maxime quia vitium hoc e vacatione et otio facile nascitur. Ideo dicit Hieronymus ad Laetam de instructione filiae: filia tua Paula mundi cantica ignoret, turpia non intelligat, et haec tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur, procul sit aetas lasciva puerorum: fiant ei litterae eburneae, et ludat in eis, ut et ludus ejus eruditio sit: habeat et in discendo socias quibus invideat, dolens ab illis in bono superari. Idem ad Eustochium: crebrius lege, quam plurima disce, tenente te codicem somnus obrepat, et cadentem faciem pagina sancta suscipiat. Idem Hieronymus, Marcellam commendans de Scripturarum amore ac studio, dicit: certe cum Romae essem, nunquam tam festina me vidit, ut non de Scripturis aliquid interrogaret. Ne autem subrepente fastidio interrumpatur lectio, jungenda sunt lectioni oratio et operatio. De oratione dicit Hieronymus ad Sabinam de morte Nebridii: semper in manibus tuis divina sit lectio, et tam crebrae orationes, ut omnes tentationum sagittae, quibus adolescentia percuti solet, hujus clypeo repellantur. De operatione dicit idem ad Demetriadem virginem: in desideriis, ut legimus, est omnis otiosus. Nec ideo tibi ab opere cessandum est, quia Deo propitio nulla re indiges: sed ideo cum omnibus laborandum est, ut per occupationem operis, nihil aliud cogites nisi quod ad Dei pertinet servitutem: et si omnem censum in pauperem distribuas, nihil apud Christum erit pretiosius quam cum manibus tuis ipsa confeceris, vel in usus proprios, vel in exemplum virginum ceterarum. Idem ad Rusticum monachum, quod tam feminis quam viris est necessarium. Aliquid operis fac, ut semper te Diabolus inveniat occupatum: si quidem et Aegyptiorum monasteria tenent hunc morem, ut nullum absque opere et labore recipiant, non tam propter victus necessaria, quam propter animae salutem. Legitur in libro de duodecim Caesaribus, quod Caesar Augustus filiam et neptes ita instituit, ut et lanificio assuescerent. De his tribus, in quibus consistit puellarum honesta occupatio, dicit Hieronymus ad Laetam de filia instruenda: mane hymnos decantet, orationi vero lectio, ac lectioni succedat oratio: discat et tenere colum, rotare fusum, stamina pollice ducere. Sicut dictum est prius de filiis nobilium, quod in tenera aetate instruendi sunt in bonis moribus, sic intelligendum est et de puellis nobilibus: et specialiter debent informari in castitate, humilitate, pietate, mansuetudine et taciturnitate. Hae gratiae multum decent puellas nobiles. Ad has primo incitandae sunt exemplo nobilissimae virginis Mariae, in qua multum splenduerunt. Ipsa propter castitatem thronus eburneus dicitur 3 Reg. 10. Ipsa castitatem elegit edocta a Deo, non inducta humano exemplo, vel Scriptura aliqua, vel exteriori verbo. Bernardus in Expos. super missus est: o virgo prudens, virgo devota, quae justitia, quae pagina veteris testamenti vel praecipit vel consulit vel hortatur in carne non carnaliter vivere, et in terris angelicam ducere vitam? Nec praeceptum, nec consilium, nec exemplum habuisti. Unctio docebat te de omnibus, et sermo Dei vivus et efficax ante tibi factus est magister quam filius: prius instruxit mentem, quam induit carnem. Humilitas in Maria multum splenduit, in qua tanta materia superbiendi fuit. Bernardus: non est magnum in abjectione esse humilem. Magna prorsus et rara virtus humilitas honorata. Humilitatem ejus in terra existentis filius Dei sensit in caelis, secundum illud Cant. 1: dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit suavitatem odoris. Nardus humilis herba calidae naturae designat humilitatem ex Dei amore procedentem, qualis fuit in beata virgine. In aliquibus est humilitas ex cognitione multorum defectuum quos habent. Non talis fuit humilitas beatae virginis, quam filius Dei in sinu patris descendens sensit: ut Deo placeret ejus virginitas, fecit humilitas. Bernardus: sine humilitate audeo dicere, nec virginitas Mariae Deo placuisset. Humilitatem Deus in ea respexit, ut ipsa ait in Cantic.: magnificat anima mea dominum etc.; postea sequitur: quia respexit humilitatem ancillae suae et cetera. De pietate et mansuetudine Mariae dicit Bernardus: quid ad Mariam trepidat humana fragilitas? Nihil in ea austerum, nihil terribile: tota suavis est, plena pietatis et gratiae, plena mansuetudinis et misericordiae: affectu compatiendi, et subveniendi abundat effectu; invocantibus subvenit universis. Idem: sileat misericordiam tuam, virgo beata, si quis est qui eam invocatam in necessitatibus suis sibi meminit defuisse. Item de ejus mansuetudine dicit idem Bernardus: revolve totam seriem Evangelii; et si quid durum, si quid asperum inveneris in Maria, demum eam suspectam habeas, et ad eam accedere verearis. Gratia discretae taciturnitatis multum in ea splenduit. Ipsa enim fuit lignum vitae, quae illum qui vita est, nobis peperit: cujus ligni folium non defluxit. Verba ejus quae in Evangelio inveniuntur, sunt pauca, brevia, et utilia: pauca, quia septem solum: brevia, quia nullum prolongavit, excepto solo illo quod ad Dei laudem protulit, scilicet magnificat et cetera. Tria prima pertinent ad propriam utilitatem, quae Angelo dixit: tria ultima ad utilitatem proximi: medium ad laudem Dei. Primum verbum quod dixit Angelo, fuit verbum discretae interrogationis, scilicet: quomodo fiet istud? Secundum humilis responsionis, scilicet: ecce ancilla domini. Tertium fidelis orationis: fiat mihi secundum verbum tuum, Luc. 1. Inter verba pertinentia ad utilitatem proximi primum fuit verbum mansuetae correctionis: fili, quid fecisti nobis sic? Luc. 2. Secundum verbum suffragii, scilicet, vinum non habent, Joan. 2. Tertium verbum consilii, scilicet, quodcumque dixerit facite, ibid.
[88835] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 51 Puellae nobiles specialiter possunt induci ad amorem castitatis ostensione vilis status in quo contrarium castitatis, scilicet fornicatio, ponit, et ostensione nobilis status in quo castitas ponit. Requirit haec nobilitas carnis ut vilitatem timeant et caveant, et nobilitatem spiritualem diligant. Vilissimum esse statum fornicantis ostendit Scriptura sacra in multis locis. Propter hanc vilitatem Salomon Proverb. 11, comparat pulchram et fatuam mulierem circulo aureo in naribus suis, qui omni immunditiae exponitur, dicens: circulus aureus in naribus suis mulier pulchra et fatua; et Eccl. 9 dicitur: omnis mulier quae est fornicaria, quasi stercus in via conculcabitur; et Psal. 82, dicitur de luxuriosis: facti sunt ut stercus terrae; et Joel 1: computruerunt jumenta in stercore suo. Gregorius: jumenta in stercore suo computrescere, est homines in foetore luxuriae suam vitam finire. De hac vilitate dicit Hieronymus: nihil vilius quam vinci a carne: qui ab ea vincitur, vilium membrorum servus efficitur; Seneca: in voluptate nihil est magnificum, nihil quod naturam Deo proximam deceat, turpium membrorum ministerio veniens, exitu foeda. Dicunt magistri, aliquos esse Daemones, qui memores suae antiquae nobilitatis non dignantur de peccato luxuriae tentare. Signum hujus est, Lucifer tentans dominum in deserto, non tentavit eum de hoc peccato. Castitas in statu valde nobili ponit: ipsa filiabus regis domos eburneas facit, in quibus regem gloriae delectant, juxta verbum Psalmistae: ipsa Angelis assimilat. Origenes: castitas est status qualitatis angelicae. In carne praeter carnem vivere, non terrena vita est, sed caelestis. Multum decet puellas nobiles decor castitatis, qui valde magnus est. Sap. 4: o quam pulchra est casta generatio. Bernardus: castitas non mediocris est decoris, qui divinos quoque delectare possit aspectus. Quid magis decorum castitate, quae mundum de immundo conceptum semine, et Angelum de homine facit? Differunt inter se homo pudicus et Angelus, sed felicitate, non virtute: illius felicior, istius autem fortior esse cognoscitur. Sola est castitas quae in hoc mortalitatis loco et tempore statum immortalis gloriae repraesentat. Castitas est thesaurus niveus. Job 38: numquid ingressus es thesauros nivis? Thesaurus est propter pretiositatem. Eccl. 25: non est digna ponderatio continentis animae: niveus propter puritatem. Castitas est principium pulchritudinis spiritualis, quae in candore et rubore consistit, secundum illud Cant. 5: dilectus meus candidus et rubicundus. Ipsa in ornatu sponsae Dei byssus est. Proverb. ult.: byssus et purpura indumentum ejus: byssus, inquam, castitatis, et purpura charitatis. Bernardus: optabilis valde ornatus, qui et Angelis possit esse invidiosus. Hoc dicitur propter hoc quod castitas hominis quodammodo est gloriosior quam Angeli quantum ad hoc quod est fortior, ut prius dictum est. Sicut in picturis corporum albus color substernitur, et alii colores superponuntur: sic castitas quasi substramentum est, super quod Deus alias gratias ponit. Eccl. 25: gratia super gratiam mulier sancta et pudorata. Castitas Dei amicum et familiarem facit. Sap. 6: incorruptio facit esse proximum Deo. Puritas magna, quae fuit in Joanne Evangelista, amicitiae et familiaritatis ejus cum Christo occasio fuit.
[88836] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 52 Ut puellae nobiles castitatem possint servare, admonendae sunt ab his quae castitati sunt inimica, abstinere: et ea quae ad castitatem juvant, amare. Multum inimicatur castitati superfluus cibus et potus, vinum forte, et salsae acutae, et alia corpus inflammantia. Jer. 5: saturavi eos, et moechati sunt; Prov. 20: luxuriosa res est vinum; Eph. 6: nolite inebriari vino, in quo est luxuria; Hieronymus ad Eustochium: virgo Christi vinum fugiat ut venenum; idem: quidquid seminarium est voluptatis, venenum puta; idem ad furiam: si apostolus castigavit corpus suum, et in servitutem redegit, ne cum aliis praedicasset, reprobus efficeretur; quomodo tu juvencula adhuc in fervore juventutis posita, dapibus et vino plena, de castitate eris secura? Item idem Hieronymus: difficile inter epulas servatur pudicitia; Bernardus: periclitatur castitas in delitiis, e contrario abstinentia multum juvat ad castitatem. Hieronymus ad Demetriadem virginem: caelesti rore et jejuniorum frigore calor puellaris extinguitur, et humano corpori Angelorum conversatio imperatur. Idem: quamdiu Eva in Paradiso abstinuit, virgo fuit: quam cito praeceptum abstinentiae violavit, corruptionem sensit. Item: inimicatur castitati otium. Item ea quae fuerunt causa iniquitatis Sodomae enumerantur Ezech. 16. Ovidius: quaeritur Aegistus quare sit factus adulter? In promptu causa est: desidiosus erat. Otia si tollas, periere cupidinis arcus. Otiosus erat David, cum in peccatum adulterii cecidit. 2 Reg. 2. Inimicatur etiam castitati somnus intemperatus. Cat.: plus vigila semper, nec somno deditus esto. Nam diuturna quies vitiis alimenta ministrat. Cavendum est etiam a balneis non necessariis volenti servare castitatem. Hieronymus: si virgo jejuniis ac vigiliis corpus suum macerat et in servitutem redigit, cur e contrario sopitum ignem suscitat balneorum fomentis? Inimicatur etiam castitati impudica societas, quae laedit dupliciter: scilicet exemplo et suggestione: ideo scribit Hieronymus ad Laetam de instructione filiae: trade, inquit, ei comitem societatis, cujus sermo et incessus et habitus doctrina virtutum sit: nunquam absque te in publicum procedat, nullus ei juvenis cincinnatus arrideat. Nolo etiam ut de ancillis suis aliquam plus diligat, cujus crebro auribus insusurret: sed quicquid uni loquetur, hoc sciant omnes: placeat ei comes nequaquam compta atque formosa quae liquido gutture carmen dulce moduletur, sed gravis, pallens, tristis. Idem ad Demetriadem virginem: graves feminae, maximumque virgines et viduae tibi comites eligantur, quarum conversatio sit probata, sermo moderatus, verecundia sancta: fuge autem lasciviam puellarum.
[88837] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 53 Admonendae sunt puellae nobiles, ut amplius bonitatem quam corporalem pulchritudinem diligant, ornatum spiritualem corporali praeponant, et Deo, non mundo placere studeant. Abominari debent quae meretrices facere solent, ut capillorum tinctionem, faciei depictionem, rugas vestimentorum, et similia. Ab amore corporalis pulchritudinis quatuor debent eas compescere: scilicet quod haec pulchritudo est vana et frequenter deformitatis spiritualis causa, multum nociva et maledicta. Vana est, secundum illud Proverb. ult.: fallax gratia et vana pulchritudo. Vana est cito vadens in nihilum, propter quod flori comparatur, Isa. 40: omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos agri. Licet flos sit magnae pulchritudinis, tamen satis parum amatur ipsius pulchritudo, quia cito pertransit: sic parum amanda est pulchritudo corporis, quia cito amittitur, aufert eam modica febris, ad minus in morte amittitur: tunc deficit quando magis esset necessaria, quando eundum est ad curiam caelestis regis, quando debent praesentari Deo et Angelis ejus. Frequenter est pulchritudo causa deformitatis spiritualis: et frequenter corpore pulchriores sunt spiritu deformiores, et quae immunditiam plus abhorrere debuerant, peccando se amplius inquinant; et quas Deus plus honoravit pulchras faciendo, plus eum inhonorant peccata committendo. Immunditia spiritualis abominabilem reddit in eis decorem corporis, juxta illud Ezech. 16: abominabilem fecisti decorem tuum. Frequenter quae pulchra est corporaliter, exposita est immunditiae peccati, secundum illud Prov. 11: circulus aureus in naribus suis mulier pulchra et fatua. Si circulum aureum in naribus haberet, immundissimis rebus illum inficeret: non enim plus parcit nari vel ori quam pedi: sic nec mulier parcit decori faciei, immo prae ceteris membris illam operit iniquitate et impietate sua. Multum est nociva pulchritudo corporis. Est enim pulchritudo exurens, qualis est pulchritudo vulnerans, qualis est pulchritudo splendentis gladii. Unde Hieronymus: gladius igneus est mulieris species. Pulchritudo corporis bonitati adversatur, non enim de facili bonitas habetur cum ea; unde poeta: lis est cum forma magna pudicitiae. Timenda potius est pulchritudo corporis quam desideranda, cum rem meliorem auferat quam ipsa sit. In magno periculo est pulchritudo mulieris quae non absconditur: est enim velut thesaurus qui portatur in publico. Gregorius: depraedari desiderat, qui thesaurum in via publice portat. Fatuae sunt quae neglecta bonitate pulchritudinem quaerunt: similes sunt pueris qui pira vel poma vermes habentia ceteris praeeligunt, quia pulchriora sunt. Praecipue fatuae sunt illae quae naturaliter deformes sunt, et tamen laborant ad hoc quod pulchrae fiant, cum hoc nullo modo obtinere possint. Ad hoc autem quod sint bonae laborare nolunt, quod tamen melius est, et ab eis obtineri potest. Mulier quae ad hoc laborat ut sit pulchra, et non ad hoc quod sit bona, videtur plus amare utilitatem alterius quam suam: quia si pulchra fuerit, alii pulchra erit, cujus oculos pascet ejus pulchritudo; si autem bona fuerit, sibimet bona erit, secundum illud Prover. 9: si sapiens fueris, tibimetipsi eris. Sapiens est qui vadit ad regnum; stultus vero qui sciens et volens vadit ad infernale suspendium. Haec est differentia vera inter stultum et sapientem, juxta illud Eccl. 6: quid habet amplius stulto sapiens, nisi quod pergit ubi est vita? Pulchritudo corporis est pulchritudo maledicta, secundum illud Job 5: maledixi pulchritudini ejus: statim loquitur de stulto. Sapiens attendens quod pulchritudinem stulti concomitatur culpa quam sequitur poena, statim pulchritudini ejus maledicit, judicans quod eam habeat ad malum suum: stultus vero talia non attendens, eam laudibus extollit. Ad malum suum fuerunt pulchrae, quae propter pulchritudinem suam damnabuntur: vere est maledicta pulchritudo talis. Multis potius expedivisset quod fuissent leprosae, vel naso vel auribus mutilatae, quam quod fuissent pulchrae.
[88838] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 54 Debent puellae nobiles spiritualem ornatum praeponere corporali. Habere debent indumenta ad necessitatem, quam necessitatem determinat Bernardus: de quo require supra eod. Lib. cap. 16. De disciplina in habitu: non debent appetere talia indumenta unde vanam gloriam habeant, vel quibus alicui male placeant, vel quorum suavitate caro, quae ad malum prona est, delectetur. Ornatus decet animam dominam, non carnem ancillam. Bernardus: magna abusio et nimis magna, dominam ancillari, et ancillam dominari. Ornatum pretiosum dissuadet Scriptura per exempla, et quae proveniunt ex eo mala. Dissuadet illum Paulus 1 Tim. 2, 9, dicens: voto mulieres orare in habitu ornato, idest honesto, cum sobrietate et verecundia ornantes se, non tortis crinibus, aut auro et margaritis, vel veste pretiosa. Idem dissuadetur 1 Petr. 3, ubi dicitur: mulieres subditae sint viris suis; et subditur: quarum non sit exterius capillatura, aut circumdatio auri et cetera. Idem dissuadetur multis exemplis. Dissuadet hoc creator in plasmatione hominis, qui pretiosum spiritum sub vili sacco carnis abscondit. Non est verisimile quod voluerit vile corpus pretiosum tegumentum habere, qui pretioso spiritui vile tegumentum voluit dare. Idem dissuadet natura, quae sub terrae vilitate aurum et alia pretiosa abscondit, et sub vilitate corticis nuclei dulcedinem. Saepe etiam sub palliolo sordido latet sapientia, sicut dicit sapiens. Mercatores etiam trosellis de panno pretioso cooperturam faciunt de vili panno. Quis fatuum non judicaret illum qui vili trosello pretiosam cooperturam faceret?
[88839] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 55 Ex superbo et pretioso ornatu multa mala proveniunt. Primo spiritualem ornatum impedit. Cyprianus: serico et purpura indutae Christum induere non possunt: auro et margaritis et monilibus adornatae ornamenta cordis et pectoris perdiderunt. Secundo famam laedit: unde super illud 1 Timoth. 2: non in tortis crinibus, dicit Glossa Ambrosii: superbus habitus non recta facit de se credi. Tertio ad ignominiam et verecundiam hominis facit. Primo, quia sequela et signum est peccati primorum parentum. Sicut rosae color naturalis ad decorem sufficit, et soli claritas propria, nec alio ornatu indiget; sic primis parentibus ante peccatum ad decorem sufficiebat proprius color naturalis; sed per peccatum senserunt in se unde erubescerent, propter quod vestis operimento indiguerunt. Bernardus: qui gloriatur de veste, similis est furi glorianti de cauterio: quia propter peccatum Adae usus vestium introductus est. Secundo, quia remedium est turpitudinis et erubescentiae. Sicut ergo ad gloriam loripedis non cedit pes ligneus, licet sit depictus, sic nec ad gloriam hominis cedit vestium ornatus. Tertio quod qui se superbe ornat, a creaturis se vilioribus pulchritudinem suam mendicat, quod ignominiosum est excellentiae humanae naturae. Guido Carthusiensis: quomodo enim gloriabitur de pulchritudine, qui gloriatur de turpitudine? Vestes te ornant, pulchritudo etiam si eas ornares. Quarto superbus ornatus Deo contumeliam facit, cum pulchritudo animae ad imaginem et similitudinem Dei factae despicitur et inquinatur. De pulchritudine vero corporis, in quo jumentis similis factus est, magna cura habetur: de qua perversitate Deus multum offenditur, cum scilicet pulchritudo corporis, quae adeo parva est, quod pellibus murium et stercoribus vermium adjuvari indiget, pulchritudini animae, quae similis est divinae, praeponitur. Quinto superbus habitus Diaboli subjectionem ostendit. Ipse enim est rex super omnes filios superbiae, Job 41. Gregorius: evidentissimum signum reproborum est superbia, humilitas vero electorum. Cum ergo quam quisque habeat cognoscitur, sub quo rege militet invenitur. Ideo puellae nobiles superbum ornatum abominari debent, sicut regina Esther quae dicebat domino: tu scis quod abominor signum superbiae et gloriae, quod est super caput meum in die ostensionis meae. Sicut aliqua persona nobilis indignaretur, si signo servitutis super caput ejus posito per civitatem duceretur; sic puellae cor nobile habentes superbum ornatum abominari debent. Signo crucis signati debent esse Christiani: sic signatus erat Paulus qui dicebat: stigmata domini Jesu in corpore meo porto, Gal. ult. Glossa Augustini: stigmata appellavit quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur: stigma enim dicitur punctum vel nota aliquo ferro facta. Praecipue in capite debent apparere signa humilitatis poenitentiae: ideo his qui baptizantur vel confirmantur, imprimitur signum crucis in fronte: et in capite jejunii capita fidelium asperguntur cinere. Sed hoc signo amoto multo aliter signantur, quibus gladius Dei non parcet secundum illud quod legitur de non habentibus tau. Ezech. 9: non parcat oculus vester, neque misereamini. Tau figura fuit crucis. Crux enim tantum tria brachia habuit ad modum t litterae: sed post addita est tabula quaedam a parte superiori ad scribendum titulum. Sexto Dei filios occidit. Chrysostomus super illud Matth. 6: qui viderit mulierem ad concupiscendam eam et cetera. Mulier, inquit, si se decoraverit, et oculos hominum ad se vocaverit, etsi plagam non intulerit, extremam vindictam dabit: venenum enim intulit, etsi nullus qui bibat, inventus sit. Septimo exemplo malo corrumpit: aliis enim mulieribus occasio est ruinae vel per invidiam, vel per discordiam ad maritos, similes ornatus eis nisi procurent, vel per adulterium, ut habeant ornatum ab extraneis, quae non possunt habere a maritis. Octavo fructum orationis eis aufert: unde super illud 1 Tim. 2: non in tortis crinibus, dicit Glossa Ambrosii: qui vult audiri, inclinare se debet amota a se pompa, ut misericordiam Dei provocet. Habitus enim superbus non impetrat. Quomodo a Deo impetrabit, quae superbiam quam Deus summe odit, secum adducit? Causa hujus odii est haec. Superbia enim primam contumeliam intulit. Eccles. 10: initium omnis peccati superbia; oratio humiliantis se nubes penetrabit, Eccl. 35. Non sic oratio superbientis. Ps. 101: respexit in orationem humilium et non sprevit preces eorum; Judith 10: humilium et mansuetorum semper placuit tibi deprecatio. Non parum damnificatur quae pauper est spiritualiter, quando fructum orationum suarum amittit, in quibus magna pars bonorum quae agit, consistit.
[88840] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 56 Studere debent puellae nobiles, ut ei qui vere nobilis est, placeant, scilicet filio altissimi. Hic nobilis in regionem longinquam abiit, Luc. 19. Ejus nobilitas in fine mundi apparebit, cum mundum judicaturus in majestate seu gloria sua veniet. Proverb. ult.: nobilis in portis vir ejus, quando sederit cum senatoribus terrae. Ut autem ei perfecte placere valeant, necessarium est eis ut gratiam et amicitiam mundi despiciant. Amicitia mundi inimica est Deo: et qui voluerit amicus esse mundi, inimicus Dei constituitur, juxta verbum Jac. 4. In Psal. 52: confusi sunt qui hominibus placent, quoniam Deus sprevit eos. Augustinus 2 Lib. Confess.: computrui coram oculis tuis placens mihi, et placere cupiens oculis hominum. Gal. 1: si hominibus placerem, Christi servus non essem. Bernardus in Epist.: volens placere hominibus, Deo non placet. Deo potius placent puellae nobiles ornatum corporis despiciendo, quam de ipso curam magnam habendo. Ambrosius de Virgin.: dejecta decoris cura plus placet, et hoc ipsum quod nos non ornat, plus est. Secundum nobilitatem Dei debet esse in puellis nobilibus studium placendi et ea quae ei placent inquirendi. Tanto majori studio placere Deo opus est, quanto major est cui placendum est. Impossibile est quemquam Deo posse placere, qui quid ei placeat ignorat: fieri potest ut obsequendi voto offendat, si quo modo obsequi debeat ante non didicit. Indignari debent puellae nobiles obsequi mundo: indignus est enim earum obsequio. Senex est fatuus et insensatus, contemptibilis est, et per indigna gratia ejus acquiritur. Quae gratia care emitur, parum vel nihil, immo minus quam nihil valet: quia melior est ira ejus risu, Eccl. 7, et cito amittitur. Puellae nobiles quae sic abominantur meretricum statum, abominari debent meretricum ornatum. Exhibere etiam debent reverentiam conditori suo, et cavere ne immutando faciem ab eo conditam, eum offendant et confundant. Naturalis amor est opifici ad opus suum, et temeraria ejus corruptione offenditur, confusionem suam hoc reputans. Eccl. 4: non assumas faciem contra faciem tuam. De immutante faciem a Deo sibi datam, dicit Hieronymus in epistolis: qua fiducia erigit ad caelos vultus, quos conditor non agnoscit? Crinibus propriis contentae esse debent, nec est earum capillum nigrum, album vel flavum facere. Cum nolint venales esse, signa venalitatis non debent in eis apparere.
[88841] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 57 Item monendae sunt puellae nobiles ad amorem pietatis. Pietas enim eas Deo amabiles reddet, juxta illud Augustini: nihil est quod ita domino amabilem faciat ut pietas. Pietas etiam eas de hostes triumphare facit: unde super illud Psalm. 143, misericordia mea et refugium meum habetur, quod de nullo sic vincitur inimicus Diabolus, ut de misericordia. Item gratiam custodit, juxta quod legitur de eleemosyna Eccles. 19: gratiam ejus quasi pupillam conservabit. Pietas seu misericordia loco in quo sumus, multum congruit, qui est vallis lacrymarum vel miseriae. Populo misero multum placet, juxta illud Bernardi: misericordia miseris dulcius sapit. Habenti eam multum utilis est, juxta illud 1 Tim. 4: pietas ad omnia utilis est, promissionem habens vitae quae nunc est, et futurae. Non solum enim in futuro remuneratur, sed etiam in praesenti. Pietas a Deo quod vult impetrat. Eccl. 19: conclude eleemosynam in sinu pauperis, et ipsa exorabit pro te. Isa. 58: frange esurienti panem tuum et cetera. Et subditur: tunc invocabis, et dominus exaudiet: clamabis, et dicet: ecce adsum, quia misericors sum dominus Deus tuus. Misericors de Dei misericordia sperare potest, juxta illud Psalm. 51: ego sicut oliva fructifera in domo Dei speravi in misericordia Dei. Cum omne animal diligat omne simile sibi, Eccl. 13, verisimile est quod Dei misericordia misericordiam diligat in homine. Non potest esse quod misericordia nostra fluente debito modo ad proximum, fons divinae misericordiae nobis siccetur. Augustinus: fluit rivus, et fons siccabitur? Misericordia loca in regno caelorum assignat, juxta illud Eccl. 16: omnis misericordia faciet unicuique secundum intellectum peregrinationis illius, et secundum meritum operum illius. Puella nobilis cum nupserit, pauperum refugium esse debet. Habent naturaliter mulieres corda tenera, cum viri habeant corda dura; earum est emollire viros: et cum ipsae in domibus suis stabiles, viri autem earum frequenter sint absentes, quando viri cum hostibus suis pugnant armis, uxores debent cum eis pugnare eleemosynis. Eccl. 29, dicitur de eleemosyna: super scutum et super lanceam adversus inimicum tuum pro te pugnabit. Si mulier in domo non fuerit, pauper ad domum veniens refrigerium non invenit, juxta illud Eccl. 39: ubi non est mulier, ingemiscit egens. Debent puellae nobiles, quae habent nobilitatem carnis, habere magnum desiderium veri honoris, qui pietate acquiritur, juxta illud Matth. 25: accipite regnum quod vobis est paratum ab origine mundi. Esurivi enim et dedistis mihi manducare et cetera.
[88842] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 58 Item monendae sunt ad mansuetudinem puellae nobiles, ad quam natura eas incitat, cum juxta verbum sapientis, homo sit animal mansuetum: nam habentes nobilitatem carnis, decet habere nobilitatem mentis. Vera autem nobilitas mentis est mansuetudo, quae in rege nostro splenduit, et quam suos habere voluit. Haec est nobilitas, quam nulla superat rusticitas. Super Matth. 5, habetur: mansuetudo est dulcedo animi, quam non vincit amaritudo. Inter amatores mundi aliqui habent imperfectam nobilitatem, quia nulli primo rusticitatem faciunt; sed si aliquis eis rusticitatem fecerit, eam reddunt qui sine rusticitate non sunt. Cum enim de sacco exire non possit nisi quod in eo est, rusticitas in illis est. Servi vero Dei perfectam habent nobilitatem insuperabilem a rusticitate: quidquid enim eis dicatur vel fiat, nobilitatem suam retinent. Mansuetudo multum facit diligi, juxta illud Eccl. 3: fili, in mansuetudine opera tua perfice, et super gloriam hominum diligeris. Mansuetudo habet virtutem adamantinam. Adamas ad se ferrum trahit; mansuetudo vero corda dura et quasi ferrea ad sui amorem attrahit. Mansuetudo locum parat, ubi anima cum Deo quiescat. Immansuetos et impatientes spiritus malus exagitat, ut patet in Saule 1 Reg. 16. Puellis nobilibus si contingat eas nubere, multum necessaria est mansuetudo, qua virorum crudelitas refraenetur. Mansuetudo ad impetrandum a Deo quod nobis necessarium est, multum juvat, juxta illud Judith 9: humilium et mansuetorum semper tibi placuit deprecatio. Et dominus ait beato Dionysio in carcere posito: benignitas et dilectio quam semper habuisti, facient ut quidquid petieris aliquibus, impetres. Mansuetudo virtus regia est: unde dominus primum principem populi sui Moysen constituit, qui erat mitissimus super omnes homines qui morabantur in terra, Num. 12: et 3 Reg. 20, legitur: audivimus quod reges domus Israel clementes sint. Cum hac nobili conditione petit Isa. 16, regem mundo promissum dicens: emitte agnum, domine, dominatorem terrae.
[88843] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 59 Item monendae sunt puellae nobiles ad taciturnitatem. Communiter adolescentes parum debent loqui, juxta illud Eccl. 32: adolescens, loquere in tua causa vix cum necesse fuerit. Si bis interrogatus fueris, habeat caput responsum tuum. Cum in adolescentibus parum sit discretionis, parum debet esse in eis locutionis. Cum discretione enim loqui oportet, eo quod indiscrete loqui valde sit periculosum: mors enim et vita est in manibus linguae. Prov. 18. Verba etiam nostra examinanda sunt in districto Dei judicio, juxta illud Matth. 12: de omni verbo otioso quod loquuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii. Taciturnitas via est ad modestam et disciplinatam loquelam. Si adolescens raro loquatur, ad hoc pervenire poterit ut loquatur modeste, juxta doctrinam sapientis. Qui vult addiscere artem scribendi, non debet in principio intendere ad hoc quod multum scribat, sed ad hoc ut bene scribat. Si hoc solum intendat ut multum scribat, nunquam ad hoc perveniet ut scribat bene. Cito scribendo non fit ut bene scribatur: bene scribendo fit ut cito, per usum. Similiter se habet de loquela: multum enim tacendo potest addiscere adolescens loqui modeste. Eccles. 3: tempus tacendi, et tempus loquendi; Gregorius: prius tacendi praemittit tempora, et postmodum subdit loquendi: quia non loquendo tacere, sed tacendo debemus loqui discere; idem: recte per excrescentem gratiam sermonem accipit, qui ordinate antea per humilitatem tacet. Valet ad hoc taciturnitas, ne innoxia lingua labatur. Gregorius: valde difficile est ut qui multa loquitur, non etiam mentiatur. Idem: qui verba sua metiri nesciunt, proculdubio ad otiosa verba dilabuntur: in quibus se minime reprehendunt, statim ad noxia et contumeliosa verba prosiliunt. Isti quippe sunt casus culpae crescentis, ut lingua cum non restringitur, nequaquam ubi ceciderit jaceat, sed semper ad deteriora descendat. Idem: dum otiosa verba cavere negligimus, ad noxia pervenimus; ut prius loqui aliena libeat, et postmodum detractionibus eorum vitam, de quibus loquitur, lingua mordeat. Sapiens: qui nescit tacere, nescit loqui. Proximus ille Deo est, qui scit ratione tacere. Specialiter puellas nobiles decet taciturnitas, in quibus debet abundare verecundia, quae est fuga rei indecentis, et timor in turpi facto. Valde enim indecens est si de nobili puella possit dici illud Jer. 5: fons mulieris meretricis facta est tibi, quia noluisti erubescere. Ambrosius in libro de Virgin.: malo sermonem virgini deesse, quam superesse. Nam si mulieres etiam de rebus divinis jubentur in Ecclesia tacere, domi viros suos interrogare; de virginibus quid putamus, in quibus pudor ornat aetatem, taciturnitas commendat pudorem? Fatua mulier a Salomone ostenditur esse garrula; Prover. 5. Decet omnes virgines abhorrere omnem immunditiam et cavere, et specialiter in membris illis ubi ipsae magis solent displicere, scilicet in ore et lingua. Ad cavendam vero hanc immunditiam multum valet taciturnitas. Sapiens 1: a detractione parcite linguae. Nobilitas hujus membri debet sufficere ad hoc, quod detractione vel aliis verbis inhonestis non maculetur. Debent nobiles mulieres multum intendere orationi, cum operibus servilibus non intendant: ideo linguam a Dei offensa multum debent custodire: quia secundum Gregorium: cum is qui displicet ad intercedendum mittitur, irati animus ad deteriora provocatur.
[88844] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 60 Si puella nobilis nuptui tradenda fuerit, requirendus est ejus consensus, cum sine consensu nullum sit matrimonium, et cum invitae nuptiae soleant habere malum eventum. Eliezer nuntius Abrahae jam alias obtinuerat consensum Laban, et matris Rebeccae, ut Rebeccam duceret Isaac in uxorem. Ipso autem volente recedere, dixerunt mater ejus et pater: vocemus puellam, et quaeramus voluntatem ejus, Genes. 23. Et licet melius sit continere quam nubere, tamen quia continentia de facili perditur, sine culpa viro nuptui traditur. Eccl. 7: filiae tibi sunt, serva corpus illarum. In eod.: trade filiam (scilicet nuptui) et grande opus feceris: et homini sensato da illam. Puellae nobili nubenti faciendae sunt admonitiones illae quae factae sunt Sarae, quae habentur Tob. 10: apprehendentes filiam suam parentes, osculati sunt eam, et dimiserunt ire cum viro, monentes illam honorare sanctos, diligere maritum, regere familiam, gubernare domum, et seipsam irreprehensibilem exhibere. Prima admonitio pertinet ad humilitatem et patientiam: nam sicut scripsit Terentius, et recitat Hieronymus: omnes socrus uno animo oderunt nurus: ideo dicitur Eccl. 57: noli consiliari cum socero tuo. Secunda admonitio est maritum diligere: unde Tit. 2: adolescentulas hortare ut viros suos ament. Hujus autem amoris quatuor signa viris debent ostendere. Primum est, ut voluntarie eis se subdant; unde Gen. 3: sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui. Tripliciter debet esse subjecta uxor viro. Primo debitum ei reddendo: deinde eum timendo, et ipsi serviendo. 1 Cor. 7: uxori vir debitum reddat, et uxor viro; Eph. 5: uxor timeat virum suum. Augustinus: subditas et pene famulas lex esse voluit uxores: unde Sara obediebat Abrahae dominum eum vocans, 1 Petr. 3. Sollicita debet esse uxor ut viro placeat, ut sic ab eo diligatur, et ipse ab adulterio retrahatur. Patienter debet viri defectus sustinere: unde refert Hieronymus quod Duilius, qui prius Romae navali certamine triumphavit, Iliam virginem uxorem duxit, quae tantae prudentiae erat, ut illo quoque saeculo pro exemplo fuerit, quo impudicitia non vitium, sed monstrum erat. Is ergo jam senex ac trementi corpore in quodam jurgio sibi os foetidum exprobrari audivit, et tristis se domum contulit. Cumque apud uxorem conquestus esset, cur se nunquam ut huic vitio mederetur, admonuisset: hoc, inquit dixissem, nisi os omnibus viris olere putassem: et addit Hieronymus: laudanda est in utroque pudica et nobilis femina, et si viri sui vitium ignoravit, et si patienter tulit, et quod maritus infelicitatem corporis sui non uxoris fastidio, sed inimici maledictis sensit. Debet uxor viro suo corpus suum castum custodire. Tit. 2: hortare adolescentulas esse castas. Debent autem esse castae non castitate coacta, sed voluntaria. Amor uxoris in virum debet esse pudicus: ad quam pudicitiam tria pertinent: scilicet ut eum quasi sponsum, non quasi adulterum diligat: ut zelotypiam abjiciat, nec aliquid indecens faciat ut pulchritudine ei placeat, non se pingendo, vel modo indebito ornando. Multum timenda est zelotypia: si enim maritus merito habet suspicionem de uxore, vel uxor de viro, vix habent pacem. De muliere zelotypa potest intelligi illud Eccles. 7: inveni amariorem morte mulierem; Eccl. 26: dolor cordis et luctus mulier zelotypa (idest causa doloris.) In eod.: in muliere zelotypa flagellum linguae omnibus communicans, nulli scilicet parcens a contumelia vel detractione. Tertia admonitio est familiam regere, ut scilicet filios et filias, famulos et ancillas secundum Deum diligat et erudiat, nihil indisciplinatum vel impudicum in eis sustinens. Quarta admonitio est, gubernare domum, juxta illud quod legitur Tit. 2: admone illas esse prudentes, curam domus habentes. Quinta admonitio est irreprehensibilem se exhibere, ut scilicet gratiosa sit apud omnes. Eccl. 24: gratia super gratiam mulier sancta et pudorata. Sancta apud Deum per sanctum timorem, pudorata apud homines per honestam conversationem. Multum cavendum est puellae nobili et garrulitas et litigiositas. Garrulitas proprietas est fatuae mulieris, Proverb. 7. Litigiositas vero quieti est inimica, juxta illud Prover. 27: tecta perstillantia in die frigoris et mulier litigiosa comparantur. Sicut sub tecto perstillante in frigore non potest homo quiescere, sic nec cum litigiosa muliere. Si contingat adolescentem viro mortuo viduam remanere, attendat illud 1 Cor. 7: mulier alligata est viro quanto tempore vir vivit: quod si dormierit vir ejus, liberata est; cui vult nubat, tantum in domino. Hieronymus: non damno bigamos, immo nec trigamos, sed si dici potest nec octogamos. Ambrosius loquens de illo verbo apostoli 1 Cor. 7, beatior erit si sic permanserit secundum meum consilium (scilicet innupta), primae, inquit, nuptiae sub benedictione Dei sublimiter celebrantur: secundae autem etiam in praesenti carent gloria, sed propter incontinentiam conceduntur. Gloriam vocat propter ipsam benedictionem solemnem, qua sponsus et sponsa in primis nuptiis benedicuntur, sed non in secundis, ubi rectus ordo servatur, licet in quibusdam Ecclesiis fiat contrarium. Augustinus in Lib. de bono Conj.: bonum quidem Susannae in conjugali castitate laudamus; sed tamen ei bonum Annae viduae, sed multo magis virginis Mariae anteponimus. Sed quid esset si omnes continere vellent? Si in caritate essent, multo citius civitas Dei impleretur. Sed non est hoc timendum quod omnes contineant, nam paucorum est continentia: unde dictum est a domino Matth. 29: qui potest capere, capiat.
[88845] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 61 Et notandum quod in primitiva Ecclesia de viduis cura specialis adeo fuit, ut quaedam earum de bonis ecclesiasticis sustentarentur. Sed ad hoc quatuor oportebat concurrere: scilicet ut esset aetatis provectae, monogamae, probatae vitae, mundi solatio destitutae. De primo habetur 1 Tim. 5: vidua eligatur non minus sexaginta annorum: de secundo ib.: quod fuerit unius viri uxor: de tertio ib.: in operibus bonis bonum testimonium habens, si filios educavit, si hospitio recepit, si sanctorum pedes lavit, si tribulationem patientibus subministravit, si omne bonum opus subsequuta est. Ibid.: viduas honora, quae vere viduae sunt. In eodem: si qua vidua filios aut nepotes habet, discat primo domum suam regere, et mutuam vicem reddere parentibus: hoc enim acceptum est coram Deo. In eodem dicitur: si quis fidelis viduas habet, subministret illis, ut non gravetur Ecclesia.
[88846] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 62 Ultimo in hoc libro agendum est de excellentia virginali, quae nobilibus puellis multum congruit, quae matrimonio praeponenda est, nisi timor de incontinentia aliud suaserit. 1 Corinth. 7: qui matrimonio jungit virginem suam, bene facit: et qui non jungit, melius facit. In eodem: mulier innupta et virgo cogitat quae domini sunt, ut sit sancta corpore et spiritu: quae autem nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat viro. Porro hoc ad utilitatem vestram dico; non ut laqueum vobis injiciam; sed ad id quod honestum est, et quod facultatem praebeat sine impedimento dominum obsecrandi. In eodem: dico non nuptis et viduis, bonum est illis si sic permanserint sicut ego: quod si se non continent, nubant: melius est enim nubere quam uri. Et notandum quod virginitas corporis parum valet cum corruptione mentis. Hieronymus: nihil prodest carnem habere virginem si mente quis nupserit. Augustinus in Lib. de Virg.: felicior mihi videtur mulier nupta, quam nuptura virgo: habet enim illa quod ista cupit, praesertim si nondum sponsa cuiquam sit. Illa uni studet placere cui data est, haec multis, quia incerta cui danda est. Haec uno pudicitiam cogitatione defendit a turba, quod non adulterum, sed maritum quaerit in turba.
[88847] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 63 Ad commendationem virginitatis tria specialiter faciunt: scilicet ejus speciositas, virtuositas, gloriae ejus specialitas. Propter speciositatem thesaurus dicitur Matth. 13: simile est regnum caelorum thesauro abscondito in agro, quem qui invenit homo abscondit. In agro corporis nostri absconditus est thesaurus virginitatis, quem qui invenit pretiositatem agnoscendo, abscondit. Saeculo enim renuntians, monasterium sibi eligit, ubi in abscondito faciei Dei vivit. Bernardus: necessarie habemus abscondere si quod habemus boni, quoniam thesaurum regni caelestis qui invenit abscondit: propter quod in claustro et sylvis abscondimur, nec hoc infructuose. Credo enim nullum esse hic, qui si quartam partem quae facit, actitaret in saeculo, qui non sicut sanctus adoraretur, reputaretur ut Angelus; nunc autem quotidie tamquam negligens increpatur. Ad hanc pretiositatem pertinet illud Eccl. 26: non est digna ponderatio continentis animae. Thesaurus iste regno caelorum similis est: vita enim virginum caelesti vitae multum assimilatur. Matth. 25: simile est regnum caelorum decem virginibus. In resurrectione non nubent, nec nubentur, ibid. 21. Virginitas in hoc mortalitatis loco et tempore quemdam statum immortalis gloriae repraesentat. Cyprianus: imaginem ejus qui de caelo est, portat virginitas. Hieronymus: in carne praeter carnem vivere non terrena vita est, sed caelestis. Virgines etiam regno caelorum similes sunt Dei inhabitatione. Deus enim habitat in eis. Luc. 12: regnum Dei intra vos est. Vita virginum, regina est. Cum ipsae sponsae sint regis caelestis; et ideo reginae ipsae, et regnant in regno corporis sui. Virginitas thesaurus niveus est. Job 38: numquid ingressus es thesauros nivis? Thesaurus est propter pretiositatem, niveus propter speciositatem.
[88848] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 64 Propter puritatem seu speciositatem lilio comparatur. Cant. 2: sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias. Ibid. dicitur de sponso qui pascitur inter lilia, puritate enim virginali delectatur. Virginitas flos est, qui si debito modo servetur, non decidit: quem ventus temporalis prosperitatis non dejicit, nec hyems adversitatis laedit. Hunc Joannes Evangelista fere centum annis servavit. Hic est flos qui fructum terrenum excedit, cum et fructui conjugali praeponatur. Hac occasione beatus Matthaeus occisus est, quia noluit consentire quod Ephigenia, quae virginitatem voverat, cuidam regi nuberet. Flori virginitatis Deus pro fructu succedit. Sap. 3: felix sterilis et incoinquinata quae nescivit torum in delicto; habebit fructum in receptione animarum sanctarum. Super hunc florem spiritus sanctus quiescit. Isa. 11: flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus domini. Non est virgo arbor sterilis et maledicta, sed terreno fructui praeponit caelestem et carnali spiritualem. Hieronymus: nuptiae terram replent, virginitas autem Paradisum. Et notandum quod lilium habet sex folia candida, et aliqua grana aurea; velut sex folia in virgine sunt sex quae valent ad conservationem incorruptionis. Primum est sobrietas, quod folium lacerat excessus in cibo et potu, quasi quaedam spina, quae est via ad luxuriam. Lot inebriatus perpetravit incestum, Genes. 19. Prov. 20: luxuriosa res est vinum. Secundum est labor, et quasi spina lacerans, est quies ignaviae, vel otiositas quae est via ad luxuriam. Ezech. 16: haec fuit iniquitas sororis tuae Sodomae, superbia, saturitas panis, et abundantia, et otium. Poeta: quaeritur Aegistus quare sit factus adulter? In promptu causa est; desidiosus erat. Tertium est habitus asper et humilis. Bernardus in Epist.: non aetatem teneram ordinis asperitas terreat, sed memento quod asperitas cardui pannum facit leniorem, et conversationem conscientia. Velut spina lacerans est superbus habitus, vel mollis, quia via est ad luxuriam: et filii Israel fornicati sunt cum mulieribus Moabitarum quae se ornaverant. 1 Tit. 2: non in tortis crinibus vel auro et cetera. Quartum est custodia sensuum, praecipue illorum qui nobis remota ostendunt, ut est visus, vel auditus. Quasi spina lacerans est curiositas videndi vana, vel audiendi nova, quae via est ad luxuriam, ut patet in Dina; quae egressa est ut videret mulieres regionis illius, et corrupta est a Sichem filio Emor, Genes. 24. Quintum est modestia sermonis. Velut, spina lacerans est loquacitas vel turpitudo sermonis. Seneca: a verbis turpibus abstineto, quia licentia eorum impudentiam nutrit. Prov. 7: ecce mulier occurrit illi ornatu meretricio praeparata ad capiendas animas garrula. 1 Cor. 15: corrumpunt bonos mores colloquia prava. Sextum est fuga occasionum peccandi. Velut spina lacerans est nimia domesticitas. Virga debet esse aliquantulum sylvestris. Sylvestria animalia solent habere pulchriorem pellem quam domestica. Opportunitas peccandi via est ad luxuriam, ut patet in Thamar corrupta ab Amnon fratre suo, quia solus cum sola fuit. 2 Reg. 13. Gen. 19: nec stes in omni circa regione. Solent virgines quae verae virgines sunt, esse pavidae, et nunquam securae esse, et ut caveant etiam timenda, et tuta pertimescere. Quasi grana aurea sunt tres modi diligendi Deum, quod Bernardus distinguit dicens: disce amare dulciter, amare prudenter, amare fortiter. Dulciter ne illecti, prudenter ne decepti, fortiter ne oppressi ab amore domini avertamur. Grana aurea etiam possunt intelligi motus divini amoris ex diversis causis procedentes. Amandus est enim Deus, quia creator, quia remunerator. Virginitas est principium spiritualis pulchritudinis. Pulchritudo sponsae Christi sicut et sponsi, consistit in candore et rubore, juxta illud Cant. 5: dilectus meus candidus et rubicundus. Dignior species candoris spiritualis est virginitas, et est quasi campus totius picturae spiritualis: super eam ponit Deus picturam aliarum gratiarum. Eccl. 25: gratia super gratiam mulier sancta et pudorata.
[88849] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 65 Et notandum quod sex sunt multum timenda virginibus. Primum est superbia. Augustinus in Lib. de Virg.: non solum est praedicanda virginitas ut ametur, sed et monenda ne infletur. Idem: superbia amplius amplioribus insidiatur; non ego talibus magnam curam humilitatis ingero, in quibus superbia ipsa confunditur: quo magis est alicui unde sibi placeat, eo magis vereor ne sibi placendo illi displiceat qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Bernardus: pulchra permixtio virginitatis et humilitatis. Non mediocriter placet Deo illa anima, in qua virginitas exornat humilitatem, et humilitas commendat virginitatem. Potest placere humilitas quae virginitatem deplorat amissam. Sine humilitate, audeo dicere, nec virginitas Mariae Deo placuisset. Secundum est fatuitas. Hanc fatuitatem intelligo defectum caritatis. Si dilectio Dei est honorabilis sapientia, ut habetur Eccl. 1, defectus divinae dilectionis est fatuitas detestabilis. Magna fatuitas est non cavere defectum illius rei sine qua cetera non prosunt, scilicet caritatis. Fatuae virgines non sumpserunt oleum secum cum lampadibus, Matth. 25. Bernardus in Epist.: castitas sine caritate lampas sine oleo est: subtrahe oleum, lampas non lucet: tolle caritatem, castitas non placet. Tertium est tepiditas, quae solet accidere in virginibus ex hoc quod considerant se parum peccasse: contra quod dicit Augustinus in Lib. de Virg.: quoniam veritas dixit quod ille cui modicum dimittitur, modicum diligit, vos ut ardentissime diligatis, cui diligendo a conjugiorum nexibus liberae vacatis, deputate vobis tamquam omnino dimissum quidquid a vobis non est illo regente commissum. Multo attentius debes diligere illum, qui flagitiosis ad se conversis quaecumque dimisit, in ea te cadere non permisit. Quid habes quod non accepisti, aut qua perversitate minus diligis a quo plus accepisti? Noli modicum diligere quasi a quo modicum tibi dimissum est: sed potius dilige multum, a quo multum tibi tributum est. Contra hanc tepiditatem valet virginibus, si habeant frequenter vinum sacrae Scripturae, quod est vinum germinans virgines, Zach. 9, idest virginales affectiones. Ad idem valeat meditatio dominicae passionis. Thren. 1: torcular calcavit dominus virgini filiae Juda. Istud torcular fuit pressura crucis, unde virginibus stillat vinum fervoris. Quartum est macula peccati, quae in virgine est macula in gloria. Macula est turpior in veste alba: virginitas est quasi vestis alba, quae byssus vocatur. Prov. ult.: byssus et purpura indumentum ejus: unde macula peccati valde indecens est in virgine. Hieronymus: praeclara est virginitas et pudicitiae virtus, si non aliis macularum lapsibus infirmetur. Ut sponsa Christi valeat cavere maculam peccati, frequenter debet inspicere in speculo sacrae Scripturae. Gregorius: specula sunt Dei praecepta, in quibus animae sanctae semper aspiciunt, et si quae in eis sunt foeditates, deprehendunt. Cant. 5: oculi ejus sicut columbae super rivulos aquarum, quae lacte sunt lotae, et resident super fluenta plenissima. Columba lacte lota est sponsa Christi cum puritate virginali, quae super fluenta Scripturae est, ut umbram accipitris infernalis ibi videat, et eum caveat. Quintum est divisio cordis. Augustinus loquens virginibus: toto vobis figatur in corde, qui pro vobis fixus est in cruce: totum teneat in animo nostro, quidquid noluistis occupari connubio. Vae duplici corde, Eccle. 2. Duplici corde est virgo, quae vult placere Deo et mundo. Bernardus in Epist.: volens placere hominibus, Deo non placet. Signum quod virgo habeat cor divisum et velit mundo placere, est exterior ornatus. In Psal. 44: omnis gloria filiae regis ab intus. Ambrosius de Virg.: dejecta decoris cura plus placet, et hoc ipsum quod vos non ornatis, ornatus est. Bernardus in Epist.: filiae Babylonis quarum vera filia in confusione est, induuntur purpura et bysso, et sub his conscientia pannosa jacet; fulgent monilibus, et sordent moribus: e contra tu foris pannosa, intus sponsa resplendens, sed divinis aspectibus, non humanis. Sexto timendum est ne desit perseverantia. Augustinus in Lib. de Virg.: sequimini agnum, tenendo perseveranter quod vovistis ardenter: facite cum poteritis, ne bonum virginitatis a vobis pereat, cui facere nihil potestis ut redeat. Virginitas amissa non recuperatur, sicut lampas fracta non reintegratur. Bernardus in Epist.: studeto perseverantiae, quae sola coronatur. Idem: scias Diabolum soli semper perseverantiae insidiari, quam solam novit coronari.
[88850] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 66 Sequitur de virginitatis virtuositate: quae primo apparet ex hoc, quod membra illa refraenat, in quibus concupiscentia maxime saevit; et secundum Hieronymum, interius libido virginibus majorem parit famem. Dulcius enim aestimatur quod nescitur. Virtuositas etiam ejus apparet ex hoc quod dicit Ambrosius: major, inquit, est victoria virginum, quam Angelorum. Angeli enim sine carne vivunt; homines vero virgines in carne triumphant. Bernardus in Epist.: Angelus habet virginitatem, sed non carnem, sane felicior quam fortior in hac parte. Optimus et optabilis valde ornatus ille, qui et Angelis possit esse invidiosus. Ad virtuositatem etiam ipsius pertinet, quod Dei amicum et familiarem facit et proximum esse Deo. Sapien. 6: incorruptio facit proximum esse Deo. Joannes virgo vocatur discipulus quem diligebat Jesus. Ipse tamquam familiaris recubuisse dicitur super pectus domini. Joan. 13. Beda Sup. Luc.: sicut Christus in summa pace natus est, ut se pacem diligere ostenderet: ita de virgine natus est, ut se virgineum decus diligere monstraret. Christus virgo fuit, virginem matrem habere voluit, et virginem praecursorem. Joseph creditur etiam fuisse virgo, et Joannes ejus familiaris virgo fuit.
[88851] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 5 cap. 67 Sequitur de specialitate gloriae virginitatis. Virginitas in praesenti est gloriosa, juxta illud Cypriani: virginitas est portio illustrior gregis Christi. Augustinus: nunc nobis ad virgines sermo est, quarum quo gloria sublimior, major et cura. In futuro vero non solum virgines habebunt communem gloriam, de qua in Psal. 149: gloria haec est omnibus sanctis ejus; sed etiam habebunt aureolam, sicut martyres et praedicatores. De aureola illa quae debetur virginitati, sic habetur super Exod. 25. Ad hanc coronam pertinet canticum novum, quod virgines tantum coram agno concinunt: et super illud Apoc. 14: cantabunt quasi canticum novum ante sedem Dei, idest de integritate animae et corporis exultabunt. Multum gaudebunt de hac speciali similitudine, quam cum Christo habuerunt. Merito in futuro virginibus cumulabitur gloria, quae gloriam filiorum in praesenti amore Dei contempserunt. Item merito specialiter a Christo glorificabuntur, quae specialiter in praesenti in corporibus suis illum glorificant, juxta illam sententiam Augustini in Serm. de Virg.: quanto, inquit, fragilior est sexus, quanto infirmius vasculum quod deportat ab hoste triumphum, tanto Diabolus majori opprobrio confusionis induitur, tantoque mirabilius Deus in sanctis suis agnoscitur. Magna gloria Dei quod virgo castrum debile corporis sui virtute sibi data a Christo tenet aliquando sexaginta annis vel amplius, contra illum de quo legitur Job 41: non est potestas in terra, quae ei valeat comparari.
|
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88852] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 pr. In praecedenti libro ostensum est quomodo princeps se habere debeat ad eos qui sunt ab ipso, scilicet ad filios et filias; in hoc sexto Lib. ostenditur quomodo habere se debeat ad eos qui sunt sub ipso, scilicet ad subditos.
[88853] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 1 Ad cognoscendum hoc, animo attendendum est ad doctrinam a Joanne Baptista militibus datam Luc. 2, dicente eis: neminem concutiatis, nec calumniam faciatis, et estote contenti stipendiis vestris. Debet princeps ad subditos habere mansuetudinem, veritatem, justitiae rectitudinem: unde summo principi dicitur Psalm. 44: regna, propter veritatem, et mansuetudinem et justitiam. Neminem concutiatis comminatione poenae eum terrendo: nec calumniam faciatis, culpam falsam imponendo ei: et estote contenti stipendiis vestris; quae erant statuta pro defensione reipublicae. Mansuetudo in principe vim irascibilem debet refraenare, ne inordinate ab eo exeat ignis irae. Ne princeps sit rhamnus ad impetum venti superbiae, ignem scilicet irae ex se producens: sed sit oliva, vitis, vel ficus. Veritas vim rationalem ejus dirigere debet, ne falsitatem circa subditos inveniat, vel inventam ab aliis admittat, ut bona eorum valeat extorquere: rectitudo vero justitiae vim concupiscibilem debet fraenare, ut cum Deo voluntatem unam habeat, et bona subditorum inordinate non appetat. Duo conjungunt hominem Deo: scilicet innocentia et rectitudo, juxta illud Psal. 24: innocentes et recti adhaeserunt mihi. Unitate voluntatis maxime adhaeret quis Deo, voluntatem unam habens cum eo. Unam cum Deo habemus, si irascibilis sit sine perversitate et concupiscibilis sine curvitate. Primum facit innocentia, secundum rectitudo. Innocentia adversatur malignitati, quae est appetitus alieni mali; rectitudo curvitati, quae est appetitus inordinatus transitorii boni. Hae duae gratiae reddunt hominem conformem Deo, et sic faciunt eum ipsi adhaerere. Psal. 24: rectus dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo.
[88854] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 2 Magnitudinem malitiae impiorum principum in subditos suos multum ostendit spiritus sanctus in Scriptura sacra, dicens eos excoriare pauperes, atterere, commolire, pascere, comedere, devorare Mich. 3, habetur de primo: odio habetis bonum et diligitis malum, qui violenter tollitis pelles eorum desuper eos, et carnem eorum desuper ossibus eorum. De secundo et tertio Isa. 3: rapina pauperis in domo vestra. Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commolitis? De quarto Eccles. 13: venatio leonis est onager in eremo, sic pascua divitum sunt pauperes. De quinto Prov. 30: generatio quae pro dentibus gladios habet, et commandit molaribus suis ut comedat inopes de terra, et pauperes ex hominibus. De sexto Ezech. 19: factus est leo, et didicit praedam capere, et homines devorare. Sed qualiter spiritus sanctus, qui hoc dicentibus inspiravit, ea intellexit? Respondeo. Raptores hoc pauperibus dicuntur facere quando ea faciunt rebus quae vitae eorum sunt necessariae. Cum raptor excoriat unum bovem, quem habet pauper homo, tale est pauperi ac si eum excoriaret: unde David 2 Reg. 12, cum proposuisset ei Nathan parabolam de divite habente oves et boves plurimos valde, qui abstulerat pauperi homini unicam ovem quam nutrierat ut filiam, et valde caram habebat, parcens suis, et parans ex ea convivium cuidam peregrino qui ad illum divitem venerat, respondit raptorem illum esse morte dignum, quasi homicidium commisisset: vivit, inquit, dominus, quoniam filius mortis est vir qui hoc fecit. Secundum hunc modum raptor molit pauperem cum frumentum pauperi necessarium molit. Aliter raptor pauperem excoriat, cum illa ei aufert, quae per amorem ita adhaerent pauperis cordi, sicut pellis adhaeret corpori, immo plus adhaerere videntur. Cum enim pauper ad mortem infirmatur, potius permittit animam separari a corpore, quam id quod habet det medicis ut sanetur. Ex hac adhaesione potest patere qualis sit dolor pauperum in illorum bonorum ablatione. Carnem et sanguinem auferunt raptores pauperibus, cum auferunt eis illa quae ipsi acquisierunt labore et sudore, et proprii corporis consumptione, quae etiam proprio corpori subtraxerunt, ut in carnem converterentur et sanguinem. Plus raptor facit pauperi quam si eum excoriaret: tunc enim suam pellem ei auferret, sed nunc pauperi aufert quod non suum est, sed quod ei accommodatum est ab usurariis, et quod jam comedit et bibit: expendit enim pauper multoties frumentum et vinum antequam illa colligat. Pauper a raptore commolitur, quia inter spem evasionis et metum depraedationis quasi inter duas molas affligitur. Item facies pauperum commolitur: ad tantam enim maciem faciunt eos devenire prae nimia paupertate, quod videntur genae eorum depressae fuisse inter duas molas. Ad ostensionem magnae malitiae impiorum principum spiritus sanctus diversis bestiis crudelibus eos comparat, ut leoni et urso. Prov. 28: leo rugiens et ursus esuriens princeps impius super populum pauperem. Lupo etiam comparatur princeps impius. Boetius in Lib. Consol. dicit de tali: avaritia fervet, alienarum opum violentum ereptorem, lupi similem dixeris. Malitiae magnitudinem quae in talibus est, ostendit Salomon Prov. 30, dicens: generatio quae pro dentibus gladios habet, et commandit molaribus suis et cetera. Velut dentes praecisivi sunt taxatores emendarum: quasi molares sunt mali collaterales: quasi ungues sunt praepositi. Dentes sunt, quia pauperes comedunt et devorant: gladii vero sunt, quia eos occidunt, dum vitam eorum eis auferunt, juxta illud Eccl. 34: qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum.
[88855] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 3 Circa principes qui in subditos suos sunt crudeles, specialiter attendenda est impietas injustarum talliarum. Et primo ostendetur circa hoc magnitudo culpae. Secundo magnitudo poenae. Tertio quam miserabilis sit status aliquorum principum, qui dicunt se a talibus talliis non posse cessare, cum tamen sciant quod facere eas ipsis sit damnabile. Ad culpae magnitudinem quatuor pertinent: scilicet infidelitas, Dei ingratitudo, contemptus Dei, et contemptus Angelorum ejus. Cum eamdem fidem debeat dominus subditis quam subditi ei, et dominus fidem velit sibi servari a subditis, magna infidelitas est cum ipse eis fidem non servat. Si subditus caperet dominum suum, vel alio modo malum ei faceret, proditor esset: sic dominus proditor est, si subditum capit nisi ille culpam commiserit quae hoc requirat. Nec minus indecens est si dominus absque culpa subditi eum capit, quam si subditus dominum caperet. Dicunt aliqui milites et aliqui principes: si aliquis mihi subditus non esset, et ei facerem malum, tunc bene scio quod peccarem; sed si subdito malo meo malum facio, non credo peccare, vel tantum peccare. Quibus potest dici, quod secundum hoc dominatio eorum diabolica est. Diabolus enim talis dominus est, quod sibi subditis loco retributionis afflictionem reddit; et illis qui melius ei serviunt, plura mala facit. Praeterea quis sanae mentis dubitet minus licitum hostem esse in suos quam in extraneos? Quis nesciat causam proditionis esse cum amicis inimicitias exercere? Subditi, secundum verbum sapientis, sunt humiles amici, cum constet quod princeps vel miles fidem debeat pauperi homini antequam faceret ei homagium tamquam fratri suo Christiano, nec pauper cum a fide illa absolveret, cum ei homagium fecit, sed ex homagio recepto magis est ei obligatus; sic quomodo a crimine proditionis immunis est cum subdito malum facit, nisi ei prius significet quod non vult ei fidem illam servare, et quod non vult eum de cetero tamquam subditum, sed tamquam hostem habere?
[88856] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 4 De fidelitate domini ad subditum, et subditi ad dominum sic legitur in Decr. 22 causa, qu. 5: qui domino suo fidelitatem jurat, ista sex in memoria semper debet habere: incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile. Incolume videlicet ne sit in damnum domino de corpore suo. Tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo vel de munitionibus suis per quas tutus esse potest: honestum, ne sit ei in damnum de sua justitia, vel de aliis causis quae ad honestatem pertinere videntur. Cavere debet ne cum ejus uxore adulteretur, vel cum nepte vel cum filia ejus fornicetur. Utile, ne sit ei in damnum de suis possessionibus: facile vel possibile, ne id bonum quod dominus suus leviter facere poterat, faciat ei difficile: vel ne id quod possibile erat, reddat ei impossibile, ut fidelis hoc caveat justum est. Sed quia non sufficit abstinere a malo, nisi hoc faciat quod bonum est; restat ut in sex praedictis domino suo fidelis consilium et auxilium praestet, si beneficiis dignus videri vult, et salvus esse de fidelitate quam juravit. Dominus quoque fideli suo his omnibus vicem reddere debet: quod si non fecerit, merito censebitur maleficus: sicut ille qui in domini praevaricatione vel faciendo vel consentiendo deprehensus fuerit, perfidus et perjurus est.
[88857] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 5 Peccatum ingratitudinis divinae ibi est. Deus enim honoravit eum aliis hominibus ipsum praeficiendo: ipse vero ex hoc inhonorat Deum in pauperibus eos opprimendo. In hoc similis est militibus qui dominus crucifixerunt, qui arundine de manu domini accepta caput ejus percutiebant. In arundine signatur terrena potestas, quam milites a Deo accipiunt, et postea ex ea in pauperibus eum percutiunt. Contemptus etiam Dei et Angelorum est ibi. Licet enim Deus tradiderit pauperes custodientes potentibus hujus saeculi, tamen ipse noluit eos esse absque custodibus caelestibus: immo unusquisque homo habet Angelum bonum sibi ad custodiam deputatum, quem ille contemnit qui pauperem hominem opprimit; et cum Angelo Deum contemnit, cujus ministerium non reveretur.
[88858] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 6 Prima poena principum qui in subditos suos crudeles sunt, est paupertas. Dominus enim videns eos iniquos in paucis bonis temporalibus eis commissis, non vult eis amplius dare; sciens quod qui in modico iniquus est, et in majori iniquus est, ut habetur Luc. 16: unde frequenter videmus milites qui tallias faciunt, pauperes; illos autem qui non faciunt, divites. Secunda est principatus diminutio vel amissio: subditi enim eorum fugiunt eos. Justo enim judicio fit, ut qui plus volebant habere quam deberent, non habeant etiam quod deberent habere: unde legitur in Lib. Reg. 12, quod Roboam filius Salomonis volens aggravare jugum filiorum Israel, dominium decem tribuum amisit. Tertia est a majori et fortiori oppressio. Vult enim Deus opprimi ab aliquo potentiori, sicut ipsi minus potentes opprimunt, juxta illud Psal. 57: Deus conteret dentes eorum in ore ipsorum: molas leonum confringet dominus. Per dentes et molas leonum intelligitur potestas devorandi pauperes et conterendi, quam interdum dominus eis aufert. Quarta est cruciatus magni in futuro: durum enim judicium apud Deum merentur. Ea enim mensura qua mensi fuerint hi quibus praesunt, remetietur eis ab eo qui praeest illis. Unde non credant Deum misericorditer acturum cum eis, cum ipsi non agant misericorditer, immo nec juste, cum subditis suis. Ad haec pertinet quod legitur Sap. 6: cito apparebit vobis regibus, quoniam judicium durissimum his qui praesunt, fiet. Exiguo enim concedetur misericordia, potentes potenter tormenta patientur. Non enim subtrahet personam cujusquam dominus, qui est omnium dominator, nec verebitur magnitudinem cujusquam. Pusillum et magnum ipse facit, et aequaliter illi cura est de omnibus: fortioribus autem fortior instat cruciatio. Quinta est caelestis regni amissio: sic enim dominus dicturus est illi qui fidelis est in temporalibus istis: euge serve bone et fidelis, quia in pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam: et ita dicturus est illi qui se habuit infideliter: quia super pauca fuisti infidelis, supra nulla te constituam, intra in carcerem domini tui, qui paratus est Diabolo et Angelis ejus. Mira insania potentum hujus mundi, qui cum receperint aliquid terrenum a Deo, non curant de eo ac si nihil aliud haberet quod dare posset: et qui plus tenent de terra ab eo, minus curant de eo; et quia plus habent de terra quam alii, de caelo non curant. Status talium valde miserabilis est Deo et hominibus exosus, multum est ignominiosus. Dicunt se a talibus talliis non posse cessare, cum tamen eas facere sciant esse damnabile. Sicut lupus odio habetur ab hominibus et a ceteris animalibus, quia non vivit nisi ex eis quae rapit; sic tales odio habentur. In hoc tamen est differentia: quia lupi non exercent rapinam contra lupos, sed contra animalia alterius speciei; sed raptores homines exercent rapinam contra homines qui sunt ejusdem speciei cum eis. Ignominiosus est status talium: sicut gloriosum est dare, sic vile est quaerere: et tanto vilius est genus quaerendi, quanto vilior est persona a qua quaeritur, et nobilior est persona quae quaerit. Vilitas ista quae est in quaerendo, multum debet reprimere principes et milites, ne ultra vires expenderent: plus enim est ignominiae in quaerendo, si ipsi scirent hoc intelligere, quam sit honoris expendendo prodige. Tales sunt in tali statu in quali esset aliquis positus in carcere, cui non apponerentur nisi toxicata, et sic cogitaret: non possum vivere nisi comedam; et si comedo, comedo mortem meam. In magno dolore animi debent esse tales, et totam vitam suam contemnere. Ridiculosa est excusatio talium, ut patet ex verbis Augustini in Lib. de verbis domini dicentis: sunt nonnulli qui aut militiae cingulo detinentur, aut in actu sunt publico constituti. Cum peccant graviter, assolent se prima voce a peccatis suis excusare quod militant, et ne bene aliquando faciant, occupatos se malis actibus conqueruntur. Indubitanter inexcusabilis est qui sciens et volens malam viam tenet, cum agnoscat viam bonam, et possit incedere per eam.
[88859] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 7 Princeps qui locum Dei tenet, et eum imitari debet, magis appetere debet a subditis amari quam timeri: frequenter cogitare debet quod in illo extremo et districtissimo judicio oportebit de subditis Deo rationem reddi. Bona sua, si necesse fuerit, debet eis liberaliter communicare. Multum decet principem liberalitas. Haec est leonina nobilitas, juxta verbum Aristotelis in fin. Prior. De labore quem habet pro subditis pauperibus, et de beneficiis eis impensis debet retributionem a Deo, non ab homine, expectare. Debet eos a malis protegere, nec sustinere debet majores minores opprimere. Ministros pauperibus subditis misericordes debet habere. Princeps subditos suos majores opprimentes minores, fortiter debet reprimere, sicut ostendit Valerius maximus in Lib. de disciplina militari, dicens: aspero castigationis genere militaris disciplina indiget: quia vires armis constant: quae ubi a recto tenore desciverint, oppressurae sunt nisi opprimantur. Cum Seraphim Deo familiarissimi et propinquissimi sint, qui habent nomen ab excellentia dilectionis, et post illos Cherubini, qui nomen habent ab excellentia cognitionis, terreni principes exemplo summi principis habere debent familiarissimos et propinquissimos homines Dei amore incensos, et post illos, homines scientia praecellentes. Princeps qui in hoc mundo vices Dei habet agere, totis viribus ad hoc conari debet, ut principem hujus mundi, scilicet Diabolum, qui hujus dominium usurpat, possit ejicere. Item cum sciat principes districtissime seu durissime judicandos, judicium divinum ante oculos mentis quasi continue debet habere, et judicio proprio illud praevenire. Scriptum enim est 1 Cor. 6: si nosmetipsos dijudicaremus, non utique judicaremur. Bernardus: bonum judicium quod me illi districto subducit judicio et abscondit. Volo vultui irae judicatus apparere, non judicandus. Idem: judicemus interim, fratres, et terribilem illam expectationem studeamus praesenti declinare judicio. Idem: qui judicari dissimulant judicio quo princeps mundi hujus ejicitur foras, judicem expectent, vel magis timeant, a quo cum ipso principe suo foras ejicientur et ipsi. Debet princeps sic se habere, ut in eo possint alii exemplum bonum accipere. Isidorus: qui recte utitur regni potestate, formam justitiae factis magis quam verbis instituit. Ille nulla prosperitate erigitur, nulla adversitate turbatur, non innititur propriis viribus, nec a domino recedit cor ejus; fastigio humili praesidet animo, non eum delectat iniquitas, non inflammat cupiditas: sine defraudatione alicujus pauperes divites facit, et quod justa potestate a populis extorquere poterat, saepe miserendi clementia donat. Multum nocet exemplum principis mali. Bernardus in epistola: principis error multos involvit, et tantis obest, quantis praeest ipse. Exemplum vero bonum principis et Deo multum placet, et hominibus multum prodest. Bernardus in Epist.: minime quidem Deus est acceptor personarum: nescio tamen quo pacto virtus plus in nobili placet: an forte quia plus caret? Siquidem ignobilis cum caret gloria, non facile liquet utrum careat quia nolit, aut quia non possit habere. Laudo factam de necessitate virtutem; sed plus illam quam elegit libertas, non induxit necessitas. Princeps de bonis quae habet, Deo gratias agere debet. Augustinus: ex his quae habes, age gratias tamquam fonti bonitatis unde habes, atque in omnibus bonis actibus tuis da illi claritatem. Multum debet princeps cavere ne potestatem quam a Deo habet, indignis communicet, qui ea abutantur: mala enim ab eis facta ei imputarentur: sicut patet ex verbis domini, Joan. 19, cum dixisset Pilatus, potestatem habeo crucifigere te, et potestatem dimittere te, respondit ei dominus: non haberes potestatem adversus me ullam, nisi tibi esset datum desuper. Propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Laudabiles mores debet habere princeps: unde Augustinus loquens principi vel militi: ornet mores tuos pudicitia conjugalis, ornet sobrietas et frugalitas. Valde enim turpe est ut quem non vincit homo, vincat libido, et obruatur vino qui non vincitur ferro.
[88860] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 6 cap. 8 Necessarium est principi a superbia cavere, si vult ab aliis vitiis abstinere. Vitium superbiae quasi rex est vitiorum; coronam habet, sed maledictam, juxta illud Isa. 28: vae coronae superbiae. Quando hoc vitium venit ad aliquem, non venit solum, sed adducit magnam societatem ad modum regis, juxta illud Eccle. 20: initium omnis peccati superbia; qui tenet eam, adimplebitur maledictis idest vitiis. Super quem locum sic habetur: de superbia nascuntur haereses, schismata, detractiones, invidia, verbositas, jactantia, contentiones, et hujusmodi. Hoc vitium ad modum regis magnas expensas requirit, ita quod superbis hominibus non sufficiant episcopatus, ducatus vel regna: unde dicitur Eccle. 21: domus quae nimis locuples est, annullabitur superbia. Et cum superbia majores expensas requirat quam cetera vitia, tamen minus utilitatis habere videtur. Ex vitiis enim pertinentibus ad concupiscentiam oculorum, videtur consequi aliqua utilitas, saltem corporalis; superbia vero animae nocet, corpori vero non videtur prodesse: unde Sap. 6, dicunt damnati qui sunt in Inferno: quid nobis profuit superbia? Et divitiarum jactantia quid contulit nobis? Vitium superbiae ex quo habet dominum in aliquo, non de facile amittit: sicut reges non de facile amittunt castrum quod semel possident, quia potenter illud defendunt. Multum timendum est vitium superbiae. Infirmitas enim est quae vix sanatur, juxta illud Eccle. 3: synagogae superborum non erit sanitas. Si in tanto timore sunt infirmi cum eis dicitur quod infirmitatem habent incurabilem, in quanto timore debent esse qui laborant vitio superbiae, cum spiritus sanctus ostendat eis infirmitatem insanabilem habere? Vitium superbiae caput est antiqui serpentis, cujus capitis contritioni maxime esset insistendum: unde Genes. 3, dictum est serpenti de muliere quae tenet figuram Ecclesiae: ipsa conteret caput tuum. Serpens modica percussione capitis occiditur: si capiti parcatur, frustra cetera membra ipsius percutiuntur; amputata enim cauda nihilominus vivit; sic frustra alia vitia a se amputare nititur, qui superbiam non relinquit. Hieronymus: lubricus est antiquus serpens; et nisi capite teneatur, totus statim illabitur. Eccle. 21: quasi a facie colubri fuge peccata. Sicut in colubro caput specialiter fugimus, sic superbia fugienda est quae caput est vitiorum. Eccle. 25: non est caput nequius super caput colubri. Contrito hoc capite, facile cetera vitia destruuntur. Chrysostomus: tolle vitium hoc, ut non velint homines hominibus parere; et sine labore omnia alia vitia resecantur. Vitium superbiae primogenitus Pharaonis infernalis, in cujus morte filii Israel liberantur. Golias in capite percussus a Davide cecidit in faciem suam, et sic David praevaluit adversus eum; sic qui superbiam, quae caput Diaboli est, in se viriliter percusserit, adversus Diabolum praevalebit aliis vitiis in fugam conversis. Superbia in campo remanet non cessans ab impugnatione hominis, dum homo vivit, et juxta illud, cum bene pugnaris, cum cuncta subacta putaris, quae post infestat, vincenda superbia restat. Superbia altitudo est quasi quaedam turris alia vitia defendens, et ea expugnari non permittens: ut patet in usurariis et raptoribus, qui ab usuris et rapinis cessare nolunt, quia videtur eis quod si ab eis cessarent, inter vicinos suos honorifice vivere non possent. Si vult princeps a malis abstinere, necesse habet excessum refraenare, qui superbiam sequi solet, et in se, et in uxore et filiis et filiabus, in familia et in ministris, in ornatu corporis, in equis, in multitudine familiae, in conviviis, aut in vasis aureis et argenteis, et aedificiis, et multis aliis. Laus domini est ubi munda est possessio, et innocens familiae disciplina. Multum cavendum est principi ne subditorum negligendo correptionem, habeat crudelem miserationem. Augustinus in epistola: modestus est medicus furenti phraenetico, et pater indisciplinato filio; ille ligando, ille caedendo, sed ambo diligendo. Si autem illos negligant, et perire permittant, ista potius falsa mansuetudo crudelis est. Bernardus super illud Psalm. 90, qui habitat: quantum ergo compatiar, et si quid solatii possem impendere, quam libenter id facerem, novit ille quem nil latet: verumtamen si de poenarum diminutione solatium praebere voluero, crudelis et immisericors ero. Quantum enim subtraham de poena, tantum de corona furabor: tantum defraudabo fructus, quantum de semente subtraxero. Modica subtractio seminis non modicum est messis detrimentum.
|
|---|
Textum Parmae 1864 editum
et automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit
[88861] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 pr. Ultimo in hoc opere eruditionis principum ostendendum est, quomodo principes se habere debeant ad eos qui sunt contra ipsos, scilicet ad hostes. Et primo agemus de militum officio, quibus principes in hoc negotio plurimum indigent. Dei ordinatione milites circumdant Ecclesiam protegentes eam. Zach. 9: circumdabo domum meam ex his qui militant mihi. Deo militant qui Dei gloriam, non propriam quaerunt.
[88862] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 1 Notandum quod magni principes habent in servitio diversa genera hominum: aliqui enim serviunt eis in his quae pertinent ad victum: aliqui in his quae pertinent ad vestitum: aliqui in custodia equorum: aliqui vero serviunt in officio militari, quod officium est grave et laboriosum, honorabile seu gloriosum, et periculosum. Quia grave est et laboriosum, oportet quod milites sint fortes non solum corpore, sed et animo. Fortitudo animi nobilior est quam corporis: haec hominem invincibilem reddit. Tob. 5: fortis animo esto, ait Angelus Tobiae. Seneca: facilius est gentem unam quam virum unum vincere. Matth. ult., dicit Christus discipulis: confidite, ego vici mundum. Mundus vincitur, cum nec bona ejus amantur, nec mala timentur. Officium istud ostendit apostolus laboriosum esse 1 Tim. 2, dicens: labora sicut bonus miles Christi. Honorabile est officium: milites enim nobiles reputantur, et nobiliter vivunt opera vilia declinando, inter quae vilissimum est peccatum, quod specialiter a militibus est cavendum, si vere nobiles esse volunt. Tullius: is liber aestimandus est, qui nulli turpitudini servit. Nobilitas carnis, si sola sit, res est contemptibilis. Sap.: non est quo aliquis sibi de nobilitate generis blandiatur, si ex meliore parte famulus sit. Multo indignius est mente servire quam corpore. De vera nobilitate naturali dicit Seneca: quis est generosus a natura bene ad virtutem compositus. Nobilitas gratuita est cum aliquis Dei gratiam habet, quia Dei filius est. Sap. de illa nobilitate glorieris, quae filios Dei et coheredes facit. Ad honorem officii militaris pertinet quod milites principi familiares sunt, et in equis vadunt. Item quod saecularibus negotiis se non implicant, reputantes hoc non decere nobilitatem sui officii. Periculosum est hoc officium: ideo cum aliquis fit miles, gladius ei traditur, et in collo percutitur. Alii officiales principum non habent adversarios, sed nec oportet eos armari cum faciunt officium suum: milites vero oportet armari, ita quod soli eorum oculi appareant, ubi etiam aliquando vulnerantur: nec sufficiunt eis arma corporalia, immo etiam necessaria est eis sapientiae armatura, quae nobilior est, juxta illud Eccl. 9: melior est sapientia quam arma bellica. Vere nobilior est quae partem nobiliorem militis protegit, scilicet animam.
[88863] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 2 Princeps Ecclesiae Christus potius triumphavit de hoste, patiendo, quam percutiendo. Exemplo ergo ejus milites Christiani patientiam debent amplecti tamquam multum eis necessariam, juxta illud Hebr. 10: patientia vobis necessaria est, ut voluntatem Dei facientes, reportetis promissionem. Portant servi Dei ad judicem meritum, et reportant praemium. Cum mundus sit plenus malis, mala illa multos faciunt deviare a via bona patientiam non habentes. Sine ipsa inter tot mala nullus sapienter se regit. Prov. 14: qui patiens est, multa gubernatur sapientia: qui autem impatiens est, exaltat stultitiam suam. Qui impatiens est, ad ducatum caeci ambulat, et ad consilium insani operatur. Ira enim cui obedit excaecat eum, quae etiam brevis furor est. Homo qui non habet patientiam, est velut homo inermis inter inimicos suos, unde in magno periculo est: vix pertransit dies quo iratus non sit; et aliquando tanta est ira quod in se manus injicit, dum per odium malitiae consentit, juxta illud Sapien. 17: homo per malitiam occidit animam suam. Aliquando fratrem suum vel verbis vel verberibus aggreditur, immo quod plus est, ipsum Deum aggreditur blasphemando: ipse igne irae domum suam et bona sua incendit: unde verissimum est illud Proverb. 19: qui impatiens est, sustinebit damnum; Eccl. 2: vae his qui perdiderunt sustinentiam. Ad hoc quod aliquis tribulationes patienter sustineat, quatuor multum possunt valere. Primum est, si tribulationes quas dominus ejus sustinuit, attendat. Augustinus: magna consolatio membris ex capite; Bernar.: videntes angustias domini nostri, levius vestras portabitis. Joan. 15: mementote sermonis mei, quem dixi vobis: non est servus major domino suo. Dominus proposito gaudio sustinuit crucem: Hebr. 12. Melius est esse cum filio Dei in fornace Babylonis, quam cum Pharaone in delitiis. Hebr. 11: fide Moyses grandis factus, negavit se esse filium Pharaonis, magis eligens affligi cum populo Dei, quam temporalis peccati habere jucunditatem; majores divitias aestimans thesauro Aegyptiorum improperium Christi: aspiciebat enim in remunerationem. Secundum est quod attendant a Deo tribulationes dari amicissimis ejus et filiis. Potius debemus velle quod Deus faciat nobis ut amicis et filiis, quam ut inimicis et adulteris. Item quod faciat nobis sicut aegris de quorum salute speramus, quam sicut aegris desperatis, quibus omnia concedantur. Tertium est ut attendatur utilitas quae in praesenti ex tribulatione provenit, sicut consolatus est dominus beatum Paulum petentem stimulum carnis a se removeri: sufficit, inquit, tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur; quo audito Paulus consolatus respondit: libenter gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi. Quartum est, ut attendatur utilitas tribulationum futurarum, quae duplex est: scilicet absolutio a debito poenae futurae, et remuneratio gloriae. Sancti poenam temporalem lucrum putant, quia pro illa magnitudinem poenae se evasuros aestimant. In hac vero absolutione talis esset misericordia, qualis esset si aliquis debens marcas, absolveretur pro fabis quibus computatum est. Plus enim est poena futura comparatione praesentis, quam marca respectu fabae. De magnitudine vero gloriae habetur Roman. 8: non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis. Spiritualibus armis specialiter oportet Christi militem esse armatum, tamquam illum qui custodiae cordis plus intendit quam corporis, secundum illud Proverb. 4: omni custodia serva cor tuum. Tripliciter armatus esse debet: scilicet Dei verbo: Proverb. 30: omnis sermo Dei clypeus ignitus est sperantibus in se; clypeus, quia a malo protegit; ignitus vero, quia ad amorem Dei et bonorum operum accendit. Exemplis bonis, et specialiter exemplo Christi: 1 Petr. 4: Christo in carne passo, et vos eadem cogitatione armamini; Thren. 3: dabit eis scutum cordis laborem tuum. Labor Christi consideratus quasi quoddam scutum est Christi militibus. Item operatione bona quae multum valet ad custodiam. Augustinus: non facile capitur a tentatore qui bono vacat exercitio.
[88864] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 3 Sicut infirmi qui credunt se proximos morti, paratissimi volunt esse ad moriendum; sic milites pugnaturi parati debent esse mori, cum sint morti propinqui. Multum debent cavere offensam Dei, tamquam illi qui multum indigent gratia divini adjutorii. Deut. 24: quando egressus fueris adversus hostes tuos in pugnam, custodies te ab omni re mala. Cum pugnaturus in duello devotus sit Deo et sanctis ejus, quantum devotus debet esse qui cum multitudine est pugnaturus? Miles cum armatur ad pugnam, cogitare debet a quo habet fortitudinem, ut pugnando ipsius gloriam quaerat. Augustinus in Epist.: primum hoc cogita quando armaris ad pugnam, quia virtus tua etiam ipsa corporalis donum Dei est: si enim sic cogitabis, de dono Dei non facies contra Deum. Spem et fiduciam debet habere miles in Deo, non pusillanimiter acturus, sed fortiter vivere vel mori paratus, exemplo illorum militum strenuissimorum, de quibus legitur 1 Mach. 4: videns Lysias suorum fugam, et Judaeorum audaciam, et quod parati essent aut vivere aut mori fortiter, abiit Antiochiam. Juxta verbum Senecae, perniciosior est hostis fugientibus. Multum iratus fuit Josue irridens populum domini fugientem. Domine Deus, inquit, quid dicam videns Jerusalem hostibus suis terga vertentem? Aristoteles in Lib. de Nat. Anim. ostendit duo membra valde nobilia esse in corpore humano, scilicet cerebrum et manum. De cerebro dicit quod est organum divinum, cujus operatio est intellectus et sensus; de manu vero dicit quod est organum organorum: convenit, inquit, potentiae potentiarum organum organorum manus. In corpore Ecclesiae quasi cerebrum est clerus, quasi manus est militum coetus. Clerus intellectu et sensu praecellit; coetus vero militum clerum protegit, et si totam Ecclesiam debeat defendere, maxime tamen clerum: ab eo habet directionem, et debet ei protectionem. Hanc Dei ordinationem qua Deus vult inter clerum et milites magnam esse dilectionem, multum innititur inimicus humani generis impedire, sciens concordiam et amorem eorum valde utilem esse Dei Ecclesiae, discordiam vero valde noxiam. Debet princeps et coetus militum bellando pacem intendere, juxta illud Augustini in Epist.: esto in bellando pacificus, ut eos quos expugnas, ad pacis utilitatem vincendo perducas: beati enim pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Idem: pugnantem hostem necessitas perimat, non voluntas: sicut bellanti et resistenti violentia redditur, jam victo vel capto misericordia habetur, maxime in quo pacis perturbatio non timetur. Idem 19 Lib. de Civ. Dei: constat pacem belli esse optabilem finem. Deut. 20: si quando accesseris ad expugnandam civitatem, offerens ei primum pacem: in eod.: quando obsederis civitatem multo tempore, et munitionibus circumdederis ut expugnes eam, non succides arbores de quibus vesci potes, nec per circuitum securibus debes vastare regionem, quoniam lignum est et non homo, nec potest bellantium contra te augere numerum. Si qua autem ligna non sunt pomifera, sed agrestia, et in alios usus apta, succides, et instrues machinas, donec capias civitatem quae contra te dimicat.
[88865] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 4 Princeps et milites multum debent cavere et timere gloriam vanam. Gregorius: stultum est inde transitoria quaerere, unde possumus aeterna habere. Peccatum vanae gloriae Deo est multum injuriosum, amatoribus suis infructuosum, damnosum et periculosum. Amator vanae gloriae, cui Deus bona sua quae totaliter erant ipsius, tali conditione dedit, ut Deus haberet gloriam, homo vero utilitatem: Deo partem suam, scilicet utilitatem a Deo sibi concessam merito perdit. Ipse judicium vilium personarum, scilicet adulatorum et hystrionum Dei judicio praeponit, laudem eorum appetens, de laude Dei non curans, dominio eorum se submittens dum judicium eorum timet, quod non timeret nisi aliquo modo eis subjectus esset. 1 Cor. 4: qui me judicat, dominus est. Ipse servus est adulatorum et histrionum redimens se erga eos vestes veteres eis dando. Beatus Martinus medietatem pallii sui dedit pauperi, ut in paupere indueret Christum. Princeps et milites vanae gloriae amatores in servis Diaboli integro pallio et aliis vestibus induunt Diabolum: adulatores et histriones eos nunc magnificant, et nunc annihilant. Bernardus: qui conscientias suas in alienis linguis posuerunt, modo parvi, modo magni, modo nulli sibi videntur, prout linguis hominum eos laudare vel vituperare placuerit: ascendunt usque ad caelos, et descendunt usque ad abyssos. Fatuum est de judicio talium vel gloriari vel offendi, cum ipsi quasi caeci sint quantum ad bonitatem nostram quae primo cordis est, et cum a Deo judicari debeamus. Bernardus: ut quid alieno vel mei ipsius testimonio sum contemptus, cujus nec vituperio reprobus nec laude dignus inveniar? Si ad tribunal vestrum judicandus adstarem, merito de laude vestra gloriarer; nunc autem cum solius Christo judicio sim praesentandus, quantae insaniae est mei vel alterius judicio gloriari? Idem: fidelis non suimet custos, non tutum arbitraretur labiis hominum committere gloriam suam arcae sine clave et sine sera. Multum damnosum est peccatum vanae gloriae amatoribus suis: bona temporalia eis aufert, quae pro gloria humana prodige expendunt. Aufert etiam spiritualia bona, quae etiam inutilia sunt eis, quia corrupta intentione fiunt. Via convenientior ad gloriae acquisitionem eis esset contemptus gloriae: quia secundum verbum sapientis, hoc solum habet humana gloria gloriosum, quod appetentes se fugit, et fugientes appetit. Periculosus est valde amor vanae gloriae in principibus et militibus: facit enim eos periculis exponere, et labores et dolores multos sustinere, ut quasi fratres Diaboli sint, mortem pro humana gloria sustinendo. Vanagloria est flos qui a pueris, vel potius puerilibus hujus mundi colligitur. Isa. 40: omnis caro fenum, et omnis gloria ejus sicut flos agri. Cito arescit flos iste, juxta illud Isa. 28: erit flos decidens gloria exultationis. Fideliter se debent habere et principes et milites, gloriam quam dominus vult ei reddendo: unde cum offertur eis, debet offerre ei regi gloriae cujus est, dicentes: non nobis, domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam. Si apud eos Deus fuerit rex gloriae, ipse erit eis dominus virtutum, dando virtutem et fortitudinem. Hujus fidelitatis exemplum habemus in Joab principe militiae David, quoniam non sibi, sed domino suo volebat gloriam: unde 2 Reg. 12 scripsit David in hunc modum: dimicavi adversus Rabath, et capienda est urbs aquarum: nunc congrega reliquam partem populi, et obside civitatem, et cape eam; ne cum a me vastata fuerit urbs, nomini meo adscribatur victoria. Bernardus: fidelis revera famulus es, si de multa gloria domini tui, etsi non existente ex te, tamen transeunte per te, nil manibus tuis haerere contingat.
[88866] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 5 Cum multum periculosa sit ira in principe, valde cavendum est ei ne secum habeat homines iracundos a quibus exuratur, et ne ab ipsa ira superetur, et ne ira in sinu cordis sui diu moretur. Cum ira ignis sit, non est tutum esse propinquum et familiarem homini iracundo. Prov. 22: noli esse amicus homini iracundo; ibid. 15: vir iracundus provocat rixas; qui autem patiens est, mitigat suscitatas; ibid. 26: sicut carbones ad prunam et ligna ad ignem, sic homo iracundus, incendit litem. Caveat princeps ne pro consiliariis habeat homines praecipites et iracundos, secundum illud sapientis: duo sunt maxime contraria consilio; scilicet festinantia, et ira. Quod ira principis sit refraenanda, ostendit Seneca, exemplum ponens de rege apum: iracundissimae, inquit, ac pro captu corporis pugnacissimae sunt apes, aculeum in vulnere relinquunt: rex ipse sine aculeo est: noluit ipsum natura nec saevum esse, nec ultionem in agone constitutum petere, telumque detraxit, et iram ejus inermem reliquit, exemplum hoc omnibus regibus ingerens. Pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores. Tanto moderatior animus esse debet, quanto vehementius nocet. Intolerabilis est princeps, si sit iracundus. Prov. 18: spiritum ad irascendum facilem quis poterit sustinere? Multum cavendum est principi ne ab ira superetur. Job 36: non te superet ira, ut aliquem opprimas. Debet princeps iram hostem valde nocivum reputare, et amplius timere superari ab ira quam superari ab homine. Zelus justitiae, qui est quasi ignis, ardere debet in oleo misericordiae. Ignis absque oleo lampadem destruit: sic zelus justitiae, si desit oleum misericordiae, nocet homini. Salvator destructionem Jerusalem, quam ex justitia facturus erat, prius flevit, Luc. 19. Super illud Matth. 5: beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, sic habetur: justitiae lumen est misericordia: justitia sine misericordia caecus furor est. Princeps qui locum Dei tenet, Deum judicando imitari debet, qui sine perturbatione irae judicat, secundum illud Sap. 12: tu dominator virtutum cum tranquillitate judicas. Diogenes, cum servus suus eum offendisset, ait illi: nisi iratus essem, jam te verberibus enecassem. Sine mora ira a sinu cordis est auferenda. Eccles. 7: ira in sinu stulti requiescit; Job 5: virum stultum interficit iracundia. Cum ira ignis sit infernalis, vere stultus est qui a sinu cordis sui eam sine dilatione non excutit. Ipsa ad modum trabis cordis oculum a cognitione veritatis impedit, juxta illud sapientis: impedit ira animum, ne possit cernere verum. Cum festucam de oculo corporis quam citius possumus auferamus, mirum est quomodo de oculo cordis trabem auferre non festinamus. Ephes. 4: sol non occidat super iracundiam vestram. Item mirum est quomodo trabem habens in oculo irae vel odii, alios praesumit judicare et corrigere. Matth. 7: hypocrita, ejice primo trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui.
[88867] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 6 Princeps gratiam multum debet timere et cavere. Attendere debet Deum, qui sapientissimus est, esse patientissimum, et vindicaturum injurias suas in fine mundi. Bene debet sufficere uni vermiculo quod ita cito vindicetur de inimicis suis sicut Deus. Augustinus: summae religionis est imitari quem colis. Sic se habet homo ad sapientiam, sicut ad patientiam. Prov. 14: qui patiens est, multa gubernatur sapientia; ib. 19: doctrina viri per patientiam noscitur. Gregorius: tanto quis minus doctus ostenditur, quanto minus patiens convincitur. Magis patiens, Deo magis assimilatur sapientissimo et patientissimo. Prov. 4: vir patiens operatur justitiam. Non debet principem movere ad vindicandum se, quod ignominiam sibi reputat si se non vindicet: hoc enim honor est, non ignominia in multis casibus: ut quando ille qui injuriatur, insanus est, vel est vilis persona, ut leprosus vel loripes: tunc enim homines magni cordis dedignantur vindicare se de illis, nolentes maculare ibi manus suas. Seneca: quibusdam libenter parcas, a quibus te vindicare fastidias: ab his non aliter quam ab animalibus parvis et inquinantibus reducenda est manus. Quando aliquis ergo non potest vindicare se absque speciali inquinatione manuum, et quando ille qui infert injuriam in hoc insanus est, non est ignominia, sed honor, si aliquis nolit se vindicare. Seneca: magni animi est injurias in summa patientia pati. Prov. 20: honor est homini qui separat se a contentionibus. Omnes autem stulti miscentur contumeliis, nec possunt ab illis separari: mixtio enim est inseparabilis unio. Sicut honor est separare se a contentionibus, sic ignominia est in contentione os suum alicujus convitio maculare. Seneca: si magnanimus fueris, nunquam dices tibi contumeliam fieri. De inimico dices: non nocuit mihi, sed animum nocendi habuit; et cum in potestate tua videris eum, vindictam putabis vindicare potuisse. Scito honestum, et melius genus vindicandi esse ignoscere. Multum debet principem a guerra refraenare guerra periculosa quam habet cum invisibili hoste, de qua dictum est ad serpentem. Genes. 3: inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius: et Job 7: militia est vita hominis super terram. Solent principes cum guerram habere debent cum potente, alias guerras si quas habent, pacificare, ut sic in guerra illa periculosa possint triumphare. Periculosa est guerra quam habemus cum hoste invisibili propter ejus potentiam, astutiam et malitiam, et pugnae continuitatem. Ipsa enim assidua tentatione non pulsat, ut saltem taedio nos vincat. Astutiam magnam habet et propter subtilitatem naturae, et diuturnitatem experientiae. Malitia ejus sanguinem nostrum incessanter sitit, ideo sanguisuga vocatur Prov. 30. In hoc bello magnum est damnum si quis vincatur: regnum enim aeternum amittit, et supplicio aeterno condemnatur. Si vero vincat, multum lucratur: regno aeterno remuneratur. Et ut breviter dicatur, sicut Diabolus pejor est homine, sic guerra quae habetur cum Daemonibus, periculosior est illa quae habetur cum hominibus: ideo princeps multum debet laborare ad ejus pacificationem. Quia principes habent guerras diversas, ideo de facili vincuntur: non enim sufficiunt diversis hostibus resistere. Unde dicitur de Diabolo, Habac. 1: ipse de regibus triumphabit, et tyranni ridiculi ejus erunt.
[88868] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 7 Non debet homo odire hominem, maxime Christianus Christianum suum fratrem; sed peccatum odire debet, quod et Deus odit, et omnium malorum quae in praesenti ex illo patimur, nobis causa existit: ad cujus odium David monet dicens, Psalm. 96: qui diligitis dominum, odite malum. Si aliquis interfecisset alicui patrem suum, multum eum odiret, si sine Dei offensa hoc facere posset. Quantum ergo debet odire peccatum, quod omnes amicos nostros mortuos occidit, et nos et amicos qui nobis remanserunt, interficit? Nullus enim moreretur, si non esset peccatum. Rom. 6: stipendia peccati mors.
[88869] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 8 Multum debet movere principem ad hoc quod guerram timeat, et quantum potest, caveat, hoc quod scit quod multa mala ex guerris sequuntur, et multa bona impediuntur, et parvus vel nullus fructus frequenter inde habetur. Item hoc quod scit pacem tantum a Christo et sapientibus diligi. Ex guerra sequuntur odia: propter guerram unam innumerabiles sunt aliquando in peccato odii, et sic sunt homicidae, juxta illud 1 Joan. 3: omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Et frequenter qui in bello moriuntur, morte aeterna moriuntur, quod est irremediabile malum. Sequuntur inde incendia, rapinae et furta: filii agricolarum fures efficiuntur, filiae prostituuntur, eleemosynae et alia bona impediuntur, et specialiter mala inferuntur pauperibus, qui non meruerunt. Isa. 60: qui recessit a malis, praedae patuit. Horatius: quicquid delirant reges, plectuntur Achivi. In Ps. 9: dum superbit impius, incenditur pauper. Qui pauperi aufert modicum quod habet, multum eum gravat. In amissione unius gallinae plus gravatur, quam unus multum dives gravaretur in mille marchis: sicut patet ex judicio domini Luc. 19, de paupercula vidua mittente duo aera minuta in gazophilacium, quam judicavit plus posuisse quam omnes alios. Quantum damnificasset eam qui ea ipsi abstulisset? Vix est quin male accidat his qui guerras faciunt: aut enim malum infertur eis, et sic male eis accidit: aut ipsi inferunt malum aliis, et tunc deterius accidit eis. Melius est enim humiliari cum mitibus, quam dividere spolia cum superbis: Prov. 16. Ad talem statum deveniunt qui guerris intersunt, quod difficile est eis consulere, et in viam salutis eos ponere. Cum enim unus natus sit juvare alium, et fortiores sint ex eo quod sunt simul, unusquisque videtur occasio malorum quae fiunt ibi, secundum quod legitur Job 41, de corpore Diaboli. Corpus enim quasi scuta fusilia, et compactum squamis se se prementibus. Parvus vel nullus fructus videtur ex guerra sequi. Cum aliquis guerram facit ut sua recuperet, plus valet quod in guerra expendit, quam quod ibi acquirit. Quando vero guerram facit ut attinentem sibi occisum vindicet, hoc non est utile occiso: utilius esset ei quod occisor pro eo, vel ultra mare iret vel mitteret, vel suffragia aliqua ei procuraret. Inhumanum valde est Christianum cum Christiano guerram facere. Seneca: ferina est rabies ista, sanguine et vulneribus laetari: hoc est abjecto homine in sylvestre animal transire. Naturales inimicitiae videntur esse inter hominem et serpentem: sed serpens alii serpenti non nocet. Seneca: immitissimus est homo homini: leo leoni non nocet, lupus lupum non laedit. Canes videntur esse homines cum aliis hominibus bellum facere desiderantes.
[88870] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 9 Christus pacem multum dilexit, quem amorem ostendit in mundo veniendo, nascendo, praedicando, praedicatores mittendo, in die coenae pacem discipulis relinquendo, in passione pacem nostram carissime emendo, et post resurrectionem discipulos ad pacem monendo. Noluit nasci in mundo isto, donec per totum mundum pax fuit. Ipso nato, multitudo Angelorum pacem hominibus commendavit, dicens: in terra pax hominibus bonae voluntatis, Luc. 2. Praedicans vero ait: beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur, Matth. 5. E contrario maledicti sunt, qui guerram facere cupiunt, quoniam filii Diaboli vocabuntur. Mittens vero praedicatores voluit ut ad pacem monerent. Matth. 19: intrantes domum salutate eam, dicentes: pax huic domui. In die coenae relicturus eos, pacem tamquam hereditatem eis reliquit, Joan. 14: pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Apparens discipulis post resurrectionem, ad pacem eos monuit Joan. 20. Pacem nostram carissime emit: mori enim voluit ut reconciliaret nos Deo. Adhuc et pacem peccatoris care paratus est emere. Quicumque enim peccaverit, si poeniteat, Deus paratus est remittere omnem offensam, et emere pacem ejus regno aeterno. Honorabilis est pax ista peccatori: si haberet Deum in carcere suo, non deberet honorabiliorem pacem requirere ab eo. Homines sapientes multum guerram fugiunt. Salomon qui sapientissimus fuit, in pace summa regnum suum tenuit quasi quadraginta annis. Licet tantum bonum sit pax quod suo contrario quaeratur, tamen cum pax et guerra sint contraria, et maxime a se distent, longa via est per guerram ad pacem pervenire: ideo alia via incedendum est. Citius pervenit homo ad pacem patiendo, quam bellum faciendo: et citius acquirit largiendo quam auferendo. Item monere debet principem ad hoc ut guerram timeat, et caveat varius eventus belli. Aliquando enim ei qui fortiorem se credit, deterius in bello accidit. 2 Reg. 11: varius est eventus belli, et nunc hunc nunc illum consumit gladius. Qui fortis est, invenit aeque fortem, juxta illud Hieronymi 46: fortis impegit in fortem, et ambo pariter corruerunt. Si quis malus est, vix erit quin inveniat aeque malum, juxta illud Prov. 7: semper jurgia quaerit malus. Angelus autem crudelis mittetur contra eum vel post hanc vitam ut eum deferat in Infernum, vel in praesenti mittetur ei aliquis homo malus ad refrenandum malitiam ejus.
[88871] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 10 Specialiter debet esse exosum principi peccatum incendiariorum. Incendiarius vero dicitur, qui propria auctoritate incendit civitatem vel villam, vel domum aliquam, vel segetem, vel rem similem, malo studio, ut pro vindicta. Si autem hoc faceret auctoritate illius qui habet potestatem indicendi justum bellum, non judicaretur incendiarius ex quo guerra esset justa. Hoc peccatum multum est Deo exosum tamquam bono hospitalitatis contrarium, quae multum placet Deo, secundum illud Hebr. ult.: hospitalitatis nolite oblivisci: per hanc enim quidam placuerunt Angelis hospitio receptis. Origenes: domos hospitales ingressi sunt Angeli, domum vero hospitibus clausam ignis et sulphur succendit. Domus quas Angeli ingressi sunt, fuerunt domus Abrahae et domus Lot; domus vero succensae fuerunt domus Sodomorum et Gomorrhaeorum. Hospitalitas tantum placet Deo, quod Deus in propria persona legitur ad hospitales homines declinasse. Refert Gregorius in quadam Homil. quod quidam paterfamilias multum fuit hospitalis: et quadam die cum peregrinos susciperet, et aquam daret manibus ex humilitate, unus fuit inter eos, in cujus manibus aquam debuit fundere; et cum reversus urceum accepisset, non invenit eum in cujus manibus aquam debuit fundere; cumque hoc factum apud se miraretur, eadem nocte dominus ei per visionem dixit: ceteris diebus me in membris meis, hesterno autem die me in memetipso recepisti. Peccatum hoc est diabolicum, peccatum in spiritum sanctum, auctori suo, et ei cujus bona incenduntur, valde damnosum, salutis multum impeditivum: in praesenti punitur graviter, sed in futuro gravius est puniendum. Diabolicum est hoc peccatum. Diabolus igne impugnat homines in Inferno, incendiarius vero in hoc mundo. Unde cum sit similis Diabolo in hoc facto, merito erit ei similis in tormento. Peccatum in spiritum sanctum est, cum sit peccatum malitiae purae sine aliqua utilitate: valde damnosum est suo actori, cum ad emendam rei incensae teneatur, damnosum valde illi cujus bona incenduntur. Cum enim aliquis domum suam amisit, oportet eum ire mendicando per domos aliorum, et uxorem et familiam; quod valde grave est homini non consueto talibus. Eccl. 12: vita nequam hospitandi de domo in domum. Et interdum accidit quod nunquam redit ad statum, in quo erat ante incendium, et filii ejus fures efficiuntur, filiae prostituuntur, et omnium istorum reus est qui domum ejus incendit. Hoc peccatum multum impeditivum est salutis, et propter restitutionem rei incensae ad quam incendiarius tenetur, et propter maledictiones quae fiunt ei. Quando enim pauper sustinet aliquem defectum occasione illius incendii, vel videt filios suos lugentes in alieno hospitio, maledicit ei; quae maledictio incendiario ignis infernalis erit occasio. Eccl. 4: maledicentis tibi in amaritudine animae tuae exaudietur deprecatio: exaudiet autem eum qui fecit illum: ibid. 34: deprecationem laesi dominus exaudiet, nec despiciet preces pupilli, nec viduam si effundat loquelam gemitus. Incendiarius secundum leges humanas in praesenti punitur vel capitis amputatione, vel ignis crematione. Hoc enim aequum est ut qui dolo ignem apposuit, igne cremetur: nec debet absolvi nisi damno resarcito, et praestito juramento, quod ignem ulterius non apponat: et frequenter accidit quod tales morte mala moriuntur. Legitur 2 Reg. 14, de Absalon quod fecit succendi messem Joab: qui post suspensus, occisus est tribus lanceis Missis in cor ejus. Legitur et 13 Judic., quod Samson succendit segetes Philisthinorum, qui postea captus est a Philistaeis, et exoculatus, et semetipsum interfecit. Hospitalitatis amator multum puniet in futuro eos, quibus non solum dicere poterit, hospes eram, et non collegistis me, Matth. 25, sed poterit eis dicere, domum ubi colligi debebam in membris meis, in qua nihil juris habebatis, incendendo mihi hospitio abstulistis.
[88872] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 11 Sicut peccatum incendii timendum est et cavendum principi, sic et peccatum homicidii, quantum fieri potest salva utilitate reipublicae. Inexcusabilis est homo qui mortem hominis desiderat, cum natura etiam bruta animalia incitet ad hoc quod animalia quae sunt ejusdem speciei cum ipsis diligant. Eccl. 13: omne animal diligit simile sibi: etiam lupus unus alterum diligit. Praeterea peccatum hoc multum est contra illam partem juris naturalis, vel scripti in corde hominis, quae dictat quod non est faciendum homini quod odit aliquis fieri sibi. Tob. 4. Unde cum mortem multum odio habeat, cavere debet ne eam alteri inferat. Hoc peccatum est diabolicum, et Diabolo multum assimilat: de quo habetur Joan. 8: ille homicida erat ab initio. Ipse fuit primo homicida sui, praeterea primorum parentum. Sicut primum homicidium fuit fratricidium, secundum quod dominus dixit Cain, vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra; sic et alia homicidia. Omnes enim eosdem parentes habuimus quos Cain et Abel. Unde Augustinus: Adam et Evam intendamus, et omnes fratres sumus. Hoc peccatum multum voluit dominus puniri. Genes. 9: quicumque fuderit sanguinem hominis, fundetur sanguis illius: et Matth. 26: omnis qui acceperit gladium, gladio peribit. Apoc. 13: qui in gladio occiderit, oportet eum in gladio occidi.
[88873] Guillelmus Peraldus, De eruditione principum, lib. 7 cap. 12 Tria peccata dicuntur clamare ad Deum sicut homicidium: scilicet oppressio innocentum: Exod. 1: ascendit clamor filiorum Israel ad Deum: peccatum contra naturam. Genes. 18: clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est: et detentio mercedis mercenariorum. Jac. ult.: ecce merces operariorum vestrorum, quae fraudata est a vobis, clamat, et clamor eorum in aures domini Sabaoth introivit. Illa tria clamare dicuntur sicut homicidium, quia homicidio assimilantur. In peccato contra naturam effunditur quod corporis humani potuit esse materia; in oppressione vero innocentum et detentione mercedis aufertur pauperibus vita illorum: ideo a Deo quasi homicidium reputatur. Eccles. 34: panis egentium vita pauperum: qui defraudat eum homo sanguinis est: ibid.: qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum. Item ibid.: qui effundit sanguinem, et qui fraudem facit mercenario, fratres sunt. Item ad hoc quod princeps peccatum homicidii refugiat, movere debet eum hoc quod fideles filii Dei sunt. 1 Joan. 3: filii Dei sumus. Item homo ad imaginem Dei creatus est. Quicumque fuderit sanguinem hominis, fundetur sanguis illius. Subditur causa hujus: ad imaginem Dei factus est homo. Item hoc quod Deus ita care emit hominem: noluit destrui leviter, quod ita carum habet. Si quis vero haec vera esse credat de morte justorum et non injustorum: respondeo, quod mors injustorum quantum ad aliquid est periculosior. Mors enim peccatorum pessima, porta est, per quam est transitus ad mortem aeternam: ideo refugienda est magis, nisi fiat imperio divino: quod est quando fit a necessitate legis divinae: aliter non placet Deo. Ezech. 18: numquid voluntatis meae est mors impii? In eod.: nolo mortem morientis, sed ut convertatur et vivat. Mirum est, quomodo postquam humana natura divinae associata fuit in una persona, ausus fuerit quis occidere hominem nisi de imperio: cum cruci tanta reverentia exhibeatur, eo quod corpori dominico ad modicum tempus fuerit associata.